II. Die ierste partye van beghinnende menschen

Dat ierste en̄ dat nederste leven dat uut God gheboren is, en̄ dat die heylighe Gheest gheeft en̄ drijft¹, dat is ghenoemt een doechsam leven, stervende den sonden en̄ toenemende in doechden², en̄ dat leven begint aldus. Die heylige Geest vertoent sine genade in des³ menschen herte. Eest dan alsoe, dat die mensee die gracie Gods ontfaen wille, soe opent hi Gode sijn herte en̄ sinen wille, en̄ ontfaet die genade en̄ dat inwerken Gods met bliden moede, en̄ altehants verweecht en̄ verwint die liefde Gods ongheordende liefde alre creaturen; mer niet alle ongheordende neyghinghe noch lost der naturen⁴. Want heylich leven is een ridderscap⁵, datmen met striden behouden moet. En̄ hier omme, wildi een goet leven beghinnen, en̄ daer in bliven sonder einde, soe moeti Gode ongheveinsdelie boven alle dinc meynen en̄ minnen. Die meyninghe⁶ sal u leyden altoes daer ghi mint, en̄ met minnen seldi oefenen, behelsen en̄ besitten dat ghi mint; en̄ hier in seldi fonderen al u leven, en̄ uws lieſs altoes met loste pleghen⁷: soe seldi in elken inkere smaken en̄ ghevoelen die goetheit Gods. En̄ alsoe seldi Gode puerlic minnen te sijnre ewigher eren, op dat ghi ewelic minnen moecht⁸. En̄ dit is die wortele heylichs levens en̄ ghewariger minnen die onverganckelic is, die ghi altoes oefenen selt in verghetene en̄ in vertiëne uws selfs⁹. En̄ hier omme, hoet u boven alle dinc dat ghi niet en soect in minnen uws selfs orbore¹⁰, smaee noch troest, ofte enich dinc dat u God geven mach na u gherief, in tijt ofte in ewicheit. Want dat is contrarie der caritaten¹¹, en̄ ordine der naturen¹² die gherechte minne verdroghen doet, en̄ alte zwaer is te verwinnene den bloedigen¹³ doren¹⁴ menschen, die wijs wanen sijn en̄ altoes staen na haer ghewin¹⁵. Nochtan seldi weten, al dat ghi begheren moecht en̄ vele meer daer toe, dat sal u minne gheven sonder u toedoen. Want hebdi ghewarighe godlike minne, soe hebdi al dat ghi begheren moecht. En̄ dat en is anders niet, dan altoes en̄ ewelic sonder cesseren¹⁶ Gode minnen, en̄ alsoe seldi sterven alder eyghenheit, en̄ minnen sal u leven sijn. Want minnen boven u begrijp, dat is die geest ons Heren¹⁷: daer in seldi verhaven sijn, rasten en̄ wonen in enicheden met Gode boven uwe redelic¹⁸ verstaen. Mer die minne die in u is, dats die gracie Gods en̄ uwe goetwillicheit; daer in hebdy rijcheit en̄ volheit alle uwer dogeden; en̄ daer mede leeft en̄ woent God in midden u¹⁹ met sijnre gracien en̄ met sinen²⁰ gaven; en̄ daer mede moechdy altoes wassen en̄ toenemen in sijn behaghen²¹. Voirtmeer, die minne tusseen u en̄ Gode, dat is een heylighe opgaende begherte in die ere Gods, mit danke en̄ met love, en̄ met alre oefeninghen van minnen. Die minne metter oefeninghen tusschen u en̄ Gode²², die sal altoes vernuwen, overmits beroeren des heylichs Gheests²³ en̄ goetwillicheit en̄ liefde uwer herten. Die minne die beneden u is, dat is een uutvloyen der caritaten tot uwen evenkersten, met werken der ontfermherticheit²⁴, in alre wijs dat hijs behoeft, en ghijt bekennen moecht²⁵. In deser minnen seldi houden uwe goede ghewoente, en̄ uwe regule, goede seden ende alle goede werken, en̄ alle gheoerdende ghesaetheit²⁶ van buten²⁷, na die ghebode Gods en̄ die ordinancie der heyligher Kerken. Hebdi kennisse der minnen, en̄ sidi haer ghenoech in desen ·iiij· wisen²⁸, soe sidi uwes selfs gheweldich²⁹, en̄ soe moeti verwinnen die werelt, en̄ soe lane soe meere sterven der sonden en̄ oefenen een doechsam leven. En̄ hier omme sijt onverbeelt en̄ uws selfs gheweldich³⁰, en̄ hebt uwe siele in uwe hande, soe moechdi altoes als ghi wilt verheffen uwe oghen en̄ uwe herte inden hemel, daer uwe scat en̄ uwe lief³¹ is, en̄ alsoe behoudi een leven met hem. En̄ en laet die gracie Gods in u niet ledich sijn, mer oefent u mit rechter liefden opwaert inden love Gods, en̄ nederwert in allen wisen van doechden en̄ van goeden werken. En̄ in allen werken van buten sijt onbecommert en̄ ledich van herten, alsoe dat ghi, alse ghi wilt, dore al en̄ boven al aensien moecht den ghenen dien ghi mint. En̄ dit is den minnenden licht te doene; want daer lief, daer oghe³²; en̄ daer des menschen scat is, daer is sijn herte, sprac onse Here selve³³. En̄ hier omme met groten ernste en̄ met herteliker liefden seldi minne oefenen voir dat anscijn ons Heren, want dat is die raet Gods en̄ oec dat beste deel uws levens, dat ghi boven al oefenen en̄ verkiesen selt. En̄ al is dit dat hoechste en̄ dat beste deel, nochtan moeti³⁴ houden uwe ordine ende uwe regule, goede seden, en̄ uwe gewoentheit³⁵, en̄ uwe goede ghewerke en̄ oefeninghen van buten. En̄ dit is dat nederste en̄ dat minste deel in een heylich leven, dat God van u wilt³⁶ hebben ende van allen menschen; en̄ dit sidi hem van sinen gheboden van rechte sculdich³⁷: en̄ dit suldi sonder sorghe, ende sonder onlede van herten, oefenen ende pleghen en̄ altoes vore den oghen Gods; want uutwendich were is gheprijst inder Scrifturen, maer sorghe is gelachtert³⁸. Voirtmeer, als ghi leest oft singet of beet³⁹, eest alsoe dat ghi die woerde verstaen moecht, soe meret den sin en̄ die sentencie vanden woerden⁴⁰, want ghi dient voir dat anscijn Gods⁴¹. En̄ verstadi oec der woerde niet⁴², ofte sidi in een hoger verhaven⁴³, soe blijft daer bi, en̄ hout uwe eenvoldighe ghesichte soe ghi lanxte moecht te Gode, en̄ meint ende mint altoes die ere Gods. Eest oec dat in uwe ghetiden ofte in uwe oefeninghe vreimde ghepeise en̄ vremde beelden in vallen (waer af dat si, dat is alleens), als ghijs gheware wert en̄ te u selven comt, en ontsiet u niet⁴⁴, want wi sijn onghestadich; maer keert u weder haestelic met meninghen en̄ met minnen te Gode. Want al toent u die viant sine crame en̄ sine meercerie⁴⁵: en coeptise niet met liefden, soe en blives u niet. En̄ hier omme, wildi lichtelic verwinnen, soe verkiest een verhaven inghekeert ghemoede, alsoe dat ghi liever wandelt in inwendigher oefeninghen van minnen, dan in uutwendighen wisen van goeden werken. Hebdi oec die const inwendigher oefeninghen en̄ inkeers te Gode⁴⁶, en̄ is uwe nature gheneycht met loste uutwaert te sprekene en̄ te hoerne na gherief en̄ na lost der sinnen: volghdi der naturen na haer ghenoeghen, soe seldi ave nemen en̄ vercoelen in minnen en̄ in allen doechden; en̄ alsoe seldi der ghenaden Gods ontvallen, en̄ God sal u versmaden en̄ verworpen⁴⁷; ende dan suldi ergher werden dan een werlic mensche, die noyt Gods en ghevoelde⁴⁸. Mer wildi striden jeghen die ghenoechte en̄ lost der naturen, soe seldi seker verwinnen, en̄ gracie, minne en̄ lost te Gode die sal wassen en̄ toenemen, in lane soe meer, van daghe te daghe. Voirtmeer, een simpel onverstandich mensce, die gerne leven soude naden liefsten wille Gods, hi sal met oetmoedigher herten begheren en̄ bidden Gode dat hi hem gheve den gheest der wijsheit, te leven na sinen behaghen en̄ na sinen liefsten wille. Mach hi dan conste en̄ wijsheit ghedraghen sonder verwanen en̄ verheffen, God salse hem seker gheven: en̄ es des niet, hi blive in sijnre simpelheit, en̄ diene Gode onnoselic na sijn verstaen, dat is sijn beste⁴⁹. 5 Voirtmeer, alse u behoirt te spreken met enigen mensche, hi si gheestelic of waerlijc, sijt voersienich, behoedt en̄ gheordent in woerden en̄ in manieren, alsoe dat nyeman uws ghearghert en worde; en̄ altoes hebt liever te zwighene en̄ te hoerne, dan te sprekene. Sijt gherecht, warachtich, en̄ ongheveinst in woerden, in werken, in doen, in latene; en̄ wandelt altoes van binnen voir den oghen Gods. En̄ als ghi, overmits tale en̄ antwoerde, verbeelt en̄ vermiddelt wert tusschen u en̄ Gode, en̄ ghi dat bekint en̄ ghevoelt: soe seldi u seamen en̄ met eenvoudighen scouwene haestelike weder inkeren voir dat aenscijn uws Gods⁵⁰. En̄ alsoe langhe als ghi uws selfs gheweldich blijft, altoes in te keerne als ghi wilt, soe seldi vrede behouden en̄ leven sonder vrese van dootsonden. En̄ hier omme soe radic u dat ghi scuwet en̄ vliet sorghe en̄ onlede van herten, en̄ onghestadicheit en̄ menichſoudicheit der menscen, en̄ sonderlinghe ongheleefder⁵¹ werliker menschen. Soect en̄ begheert een enich, innich, ingekeert leven; en̄ dat oefent alsoe langhe dat u inkeer en̄ insien met verstandigen oghen alsoe licht si, en̄ alsoe ghereet, alse uutkeer en̄ uutsien met lijfliken oghen⁵². En̄ als ghi uwer vijf sinnen pleghen moet in noetorfte uws selfs ofte uwes evenkerstens, hoet u oren en̄ u oghen, dat ghi ne gheen dinc in en treet met ghenoechten, mit luste ofte met liefden⁵³, dat uwe herte verbeelde en̄ vermiddele tusschen u en̄ Gode; want ongheordende lost ende liefde soude u vaen, en̄ alsoe wordi⁵⁴ ongheweldich uwes selfs, en̄ verloert uwen vrien inkeer te Gode, daer alle uwe salicheit ane gheleecht. Hoedt u oec in spisen en̄ in drancke, en̄ in alre noetorft uwes lichaems, dat ghi niet en leeft na eysch uwes vleyschs en̄ lost der naturen; want soecti ghenoechte en̄ ghelust in u selven, ofte in enighe creature, soe sidi ave ghekeert, en̄ soe en moechdi Gode niet leven noch den sonden onsterven. Voirtmeer, eest dat u invallen onsuvere beelde slapende in drome, ofte wakende overmits sien, ofte horen, ofte ghepeinse ofte aenbringhen des viants, alsoe dat ghi beweecht wort⁵⁵ in oncuyscher⁵⁶ gheneichtheit en̄ lost der naturen: soe maect een cruce voir u herte, en̄ sprect een Ave Maria, en bidt Gode dat hi uwes ontferme. En̄ begheert hulpe en̄ ghebet alre heylighen en̄ alre goeder menscen, en̄ nemt voir uwen oghen die glorie Gods te verliesene, die helsche pine te vercrighene, Gode te verbelghene, en̄ van hem te sceyden en̄ van allen sinen gheminden. En̄ hier af seldi u met rechte ontsien, en̄ vromelic striden, en̄ verlaten u op die doot ons Heren, en̄ op sine hulpe en̄ op sine ghenade: en̄ hi en sal u niet ave gaen⁵⁷, maer ghi selt seker verwinnen, en̄ wassen altoes in gracien en̄ in meer doechden. En̄ als ghi voir uwen priestere te biechten comt, ghi en dorft niet segghen⁵⁸ wat u ghedroemt heeft⁵⁹, ofte wat u in gepeinse valt⁶⁰; want dat is bi wilen ontamelie en̄ confuse te segghene en̄ te hoirne. En̄ oec en is droem noch inval ne ghene sonde, want nieman en mochte hem daer voir hoeden⁶¹, want wi en werkent⁶² selve niet: mer lost en̄ ghenoechte die daer af comt, die is daghelike sonde⁶³. En̄ alsmen die genoechte ghevoelt en̄ bekent, en̄ daer bi willens blijft sonder strijt, soe wert die sonde noch mere; mer eest datmen ghenuechte begheert ende soect met ghepeinse in onsuveren beelden, soe is die sonde noch zware⁶⁴. Es men oec onbehoet in wandelinghen met enighen persone in woerden ofte in werken, in tekene ofte in enigher wijs, en̄ men dat oefenen wilt⁶⁵: soe wert die mensche verbeelt ende ongheweldich sijns selfs, en̄ oncuysche loste en̄ begheerte wast in hem in lanc soe meer. En̄ alsoe verblint sine redene, en̄ minne te Gode vergheet⁶⁶, en̄ hi valt in een beestelic leven, sonder volbringhen der sonden⁶⁷ in werken van buten. En̄ die hem aldus ghevoelt, wil hi versoenen⁶⁸ met Gode, hi belië sine sonden voir Gode en̄ voir den priester, mit bedroefder oetmoedigher herten, ende hi sal seker ghenade vinden. Voirtmeere, eest dat ghi traecheit, zwaerheit en̄ droefheit ghevoelt inder naturen, en̄ dat ghi sijt sonder smake en̄ lost, ende sonder drift te gheesteliken dinghen, arm, ellendich⁶⁹, begheven en̄ gelaten in allen troeste van Gode, in verdriete, sonder smake en̄ lust tot enigher oefeninghen van buten ofte van binnen, ende alsoe zwaer ofte ghi doer die erde sinken sout: en ontsiet u niet, maer gheeft u over in die handen Gods, en̄ begheert dat sijn wille en̄ sijn eere ghescie. Die donkere bedroefde wolkene⁷⁰ die sal sciere overliden⁷¹, en̄ dat licht der claer⁷² sonnen ons Heren Jhesu Christi sal u bescinen in meere⁷³ troest en̄ gracien, dan ghi noyt te voren ghevoelet⁷⁴. En̄ dit hebdi verereghen overmits een vertyen uwes selfs in oetmoedighen overgheven⁷⁵ in allen doghene⁷⁶ en̄ in alre zwaerheit. En̄ daer omme sal die gracie Gods vervullen en̄ verclaren alle uwe binnenste⁷⁷. En̄ dan seldi ghevoelen dat u God mint, en̄ dat ghi hem behaghet. En̄ daer in sal in u verbliden herte en̄ sin, en̄ alle uwe nature sal verweet werden met godliken troeste en̄ met ghevoeliker welheit⁷⁸ in lijf en̄ in siele. En̄ al dat bloet in uwe aderen sal verhitten, en̄ vloyen al uwe lede doer. En̄ uw herte sal opluken jeghen die nuwe gaven Gods in groten loste eens nuwes⁷⁹ levens, en̄ uwe begherte sal op gaen te Gode als ene vierighe vlamme in devoeien, met danke en̄ met love. En̄ uwe ghemoede sal neder gaen in onwerden en̄ in een oetmoedich versmaden uwes selfs. En̄ redene sal u tonen uwe sonden, en̄ uwe ontbliven⁸⁰ en̄ menichfoudicheit uwer ghebreke: en̄ hier in seldi u mishaghen en̄ bedroeven, en̄ denken dat ghi alles troestes en̄ alre eren van Gode onwerdich sijt; mer dat hijt doet van ewigher trouwen en̄ van vrier milder goetheit en̄ ontfermherticheit die hi tote u heeft. En̄ dat sal uwe begherte noch meer verhitten in danke en̄ in love. En̄ hier omme, hebdi kennisse⁸¹ uwes selfs, soe seldi altoes nedergaen in onweerdicheden en̄ in versmadene u selven⁸², en̄ weder opgaen en̄ in groter reverencien mit weerdicheden te Gode⁸³, die u ghespaert heeft in uwe sonden, en̄ u, te vergheefs⁸⁴ en̄ sonder uwe verdienste, vervult heeft met sinen troeste en̄ met sinen godliken gaven. En̄ hier omme oefent opgane in Gode met begeerten, en̄ nederganc in u selven met oetmoede, en̄ alsoe seldi altoes wassen en̄ toenemen in beyden, en̄ die gracie Gods sal in u vloijen. En̄ overmits welheit der naturen, seldi bi wilen lachen bi wilen weenen, als een mensche die dronken is. En̄ ghi selt smaken en̄ ghevoelen menighe selsene⁸⁵ wise dat die ghene bevenden⁸⁶ die selker minnen pleghen: want lust en̄ liefde sal u herte ontpluken⁸⁷. En̄ dan seldi Gode minnen, danken, loven, en̄ in allen seldi ontbliven en̄ gebreken⁸⁸; want al dat ghi doen moecht, dat sal u cleine dunken, en̄ alse niet, jeghen dat ghi begheren selt te doene, en̄ dat u minne eyschen sal, en̄ des hi oec wel werdich is. En̄ hier in sal begherte uwe herte wonden met enen gevoeliken wee. Dat wee sal altoes verseren en̄ vernuwen overmits oefeninghe begheerliker liefden te Gode⁸⁹, en̄ dan seldi van minnen quelen. Bi wilen sal u dunken dat u herte en̄ sin scoren en̄ ghebreken sal⁹⁰, en̄ dat uwe nature in begheerliken ongheduere⁹¹ sterven ende bederven sal, en̄ dat dit ongheduer alsoe langhe alse ghi leeft niet vergaen en mach noch en sal. Mer alse ghijs minst moedt⁹² en̄ waent, soe sal hem God verberghen, en̄ sine hant op houden⁹³, en̄ hi sal tusschen hem en̄ u setten eene donkerheit, die ghi niet en selt moghen doersien. En̄ dan seldi claghen, roepen⁹⁴ en̄ carmen alse ene arme, ellendighe, ghelatene. Nu sijn die arme Gode ghelaten, sprect die Prophete⁹⁵: laet hem hebben dan dat sine is, en̄ hebt liever in sijn huus verworpen en̄ versmaet te sine, dan te wandelen in dat tabernakel der hoverdigher⁹⁶. Heeft hem God verborghen voir uwe anschijn, ghi en sijt hem nochtan niet verborghen; want hi leeft in u, en̄ hi heeft u ghegeven en̄ gelaten sinen spiegel en sijn beelde, dat is sinen Sone Jhesus Christus, u brudegom: dien seldi draghen in uwe hande, vore u ogen en̄ in uwe herte. Want aldus sprac sinte Pauwels, dat hem die Sone Gods heeft gheoetmoedicht en̄ is hier neder van den hemele comen, ende heeft eens knechts forme ane ghenomen, omdat hi ons daer in dienen woude⁹⁷. Van groter oetmoedicheit sprect hy doer den Prophete: ‘Ic bin een worm en̄ niet een mensche⁹⁸.’ En̄ doen hi sinen hemelschen Vader en̄ ons eerlic en̄ minlic ghedient hadde ‧xxxiij‧ jaer, doe quam die tijt dat hi sinen dienst volbringen woude, en̄ in die ere sijns Vaders ende om onsen wille sterven soude, in rechter minnen. Ende inder meester noot wert hi ghelaten souder troest (naden nedersten deele sijns selfs) van Gode en̄ van sinen uutvereoren vrienden en̄ van alder werelt. En̄ hi onfine van sinen dootvianden spot⁹⁹ en̄ sceren, confusie en̄ scande en̄ menichfuldighe wonden. En̄ hi was sinen Vader ghehoirsam tote der doot, en̄ ghedoechde vrilie en̄ mildelic alle die scalcheit¹⁰⁰ die sine viande ghepeisen en̄ ghevisieren consten met rade des duvels. En̄ hi bat voir ons en̄ voir hem en̄ onsculdichde die sonden¹⁰¹ ende sprac: ‘Vader, verghevet hem¹⁰² die sonden, want sy en weten niet wat si doen¹⁰³.’ En̄ hi wert ghehoirt om sine reverencie¹⁰⁴ voir alle die ghene die emmermeer¹⁰⁵ rouwe en̄ kennisse van haren sonden ghecrighen souden. En̄ hi bekende wel, van beghinne dat sine siele ghescapen was, dat hi doghen moeste en̄ sterven voir die sonden der werelt; nochtan doen die tijt quam dat hi sterven soude, soe wart sine tedere nature bedruct en̄ bedroeft, en̄ in anxste vander pinen, en̄ bat sinen hemelseen Vader, oft moghelic ware, dat hi hem den kele sijnre passien ave name, dat hine niet en dronke¹⁰⁶. En̄ hine wart niet ghehoirt, want sijn Vader en wouts niet sparen¹⁰⁷, mer hi wouden ghegheselen en̄ leveren ter doot. Naden oversten deele was hi altoes eens willen met sinen Vader; en al was die nature bedroeft en̄ vervaert, nochtan was hi ghehoirsam en̄ verwan sinen ghevoeliken wille, en̄ sprae: ‘Niet mijn wille, maer dijn wille ghescie¹⁰⁸.’ En̄ hier in werden wi gheleert, alse wi bidden voir onse sonden ofte voir andere menscen sonden, soe en selen wi niet aflaten noch ophouden wine werden ghehoirt. Mer als wi bidden en̄ begheren verlatenisse der pinen ofte des doghens dat wi liden om onse sonden ofte om ander menschen sonden, dan selen wi ons selfs vertien, en̄ ghedoghen in ghehoirsamheit, al ware dat doghen oec toter doot.