XIX. Van ledighen state in eenvoldighen aert ende puerheit van gheeste
Nu verstaet in verhavenheit van gheeste1; want hier mede onthoecht die mensche allen sinen crachten en̄ haren werken, ende comt in sinen ledighen staet ende in sinen eenvoldeghen aert, en̄ in puerheit van gheeste. Onse ledighe staet, dats bloete onghebeeltheit2. Onse eenvoldighe aert dats scouwen ewighe waerheit3. Puerheyt van gheeste, dat is gheënicht4 te sine metten gheeste Gods: daer ghevoelen wi ons enich met Gode, ende enicheit in Gode, ghegeest met Gode en̄ onghegeest in Gode5. Die levende eninghe die wi met Gode ghevoelen, die is werkelie6, en̄ vernuwet altoes tusschen ons en̄ Gode7: in dien dat wi onderlinghe cussen en̄ gherinen, soe ghevoelen wi anderheit, die ons niet ghedueren en laet in ons selven8: want al sijn wi boven redene, wy en sijn niet sonder redene; en̄ hier omme ghevoclen wi dat wi gherinen en̄ gherenen werden, minnen en̄ ghemint werden, en̄ altoes vernuwen ende wederkeren in ons selven, gaen en̄ comen alse die blixemé des hemels9. Want wat wi in minnen wighen10 en̄ erighen, dat is zwemmen jeghen stroem11: wine connen onse ghescapenheit niet doervaren noch overliden12. En̄ hier omme is sijn gherinen en̄ onse verborghene innighe crighen dat leste middel tusschen ons en̄ Gode, daer wi met hem verenighen in onderlinghen ontmoete13 van minnen. Want die levende ſonteyne des heylichs Gheests, daer wi met Gode verenighen, die heeft ene wallende14 adere, dat is Gods gherinen15, die is soe stare16 ende soe stuer17, wine moghen niet doercomen18 in dat abys sijnre grondeloser minnen. En̄ hier omme bliven wi altoes staende boven redene in ons selfsheit, onghebeeld, starende, crighende in onbegripeliker rijcheit19. Dit sijn die drie eyghenscapen der sielen natuere, haer leven, en̄ haer ghewerke20. Hier mede is si Gode ghelije in haer hoechste edelheit, daer si antwoert der heyligher Drieheit Gods. Daer is der sielen nature ledich, onghebeelt, woninghe des Vaders, sijn tempel en̄ sijn rike. En̄ hi ghebaert sinen Sone, dat is sine claerheit, in die opene starende oghe21 der sielen, en̄ hi vloyet sinen gheeste, dat is sine minne, in dat ynnighe crighen des gheestes, daer hi altoes crijcht22 in ewicheit23. In onsen werken bliven wi altoes ghelijc in puerheit ons gheests24; want wi ghevoelen in ons selven, dat wi scouwen en̄ crighen in een ander dan dat wi selve sijn: hier mede sijn wi ghelije25. Maer in sinen werken werden wi ghewracht van sinen gheeste26, en̄ ghedoghen die overforminghe sijnre claerheit en̄ sijnre minnen: daer sijn wi, boven ghelije, die sone Gods van ghenaden27. En̄ als wi in ons ghevoelen dat wi werken en̄ crighen in hem, ende dat wi ghedoghen en̄ ghewracht worden van hem, dit bekinnen wi al in sinen lichte; en̄ wi smaken en̄ gevoelen, in sinen gheeste, sijnre minnen28; en̄ inder eninghen sijn wi een gheest, een leven met hem, maer altoes bliven wi creaturen: want al sijn wi overſormt in sinen lichte en̄ overgheest in sijnre minnen, wy bekennen en̄ ghevoelen ons een ander van hem. En̄ hier omme moeten wi in hem altoes scouwen en̄ crighen, en̄ dit were sal ons ewelic bliven; want onse ghescapenheit en moghen wi niet verliesen, noch soe puerlie overliden, wi en moeten ewelije een ander van Gode bliven29. Want al heeft die Sone Gods onse nature aenghenomen en̄ hem selven mensche ghemaect, hi en heeft ons niet God ghemaect; want menich mensche levet in sonden, en̄ es onsalich, ende wert verdoemt. Maer hi heeft een siele, ghescapen van nieute, en̄ daertoe enen lichame vanden reynen bloede der maghet Marien, en̄ die siele mitten lichame heeft hi aenghenomen en̄ geënicht30 alsoe, dat hi is Gods Sone ende Marien soen, God en̄ mensche in enen persoen. En̄ ghelikerwijs dat siele31 en̄ lichaem maken enen mensche, alsoe is Gods Sone, en̄ Jhesus Marien sone, één levende Christus, here ende God hemelrijes en̄ ertrijes; want sine siele is eenformich metter wijsheit Gods: nochtan en is sine siele niet God, noch Gods nature, noch die natuere Gods en mach niet werden creature. Maer die twee naturen onvermingt sijn verenicht in enen godliken persoen, en̄ dat is Jhesus Christus onse lieve Here. Hi is allene met Gode boven allen creaturen, een moghende levende prinee inden hemel en̄ inder erden, en̄ niemen meer heme ghelije. Want sine menscheit was vervult met alle den gaven Gods, en̄ met volheit alre heylicheit; en̄ al dat andere heylighen hebben ghehadt van beginne der werelt, oſte hebben moghen ewe- lie, dat is ghedeilt mit pertien naden wille Gods32: maer die menscheit ons Heren heeft onghedeilde volheit alre gaven alleen ontſaen, daer hi mede vervult heeft ende vernuwen mach alle creaturen. Ende hi is alleen oirsake alles dies goets dat wi van Gode hebben oſte vercrighen moghen.
Footnotes
-
Sur. Agè jam intellige, quae dicturus sum, sublevato spiritu. ↩
-
H, M. onverbeeldheit. - Sur. Status autem noster otiosus, nuditas est imaginum expers. ↩
-
Sur. Natura simplex, est aeternae veritatis contemplatio. ↩
-
D. kwalyk, gheneycht. ↩
-
A, G. en̄ ontgheest in Gode. H en M hebben dezen volzin niet. Surius vertaelt: ubi nos unum cum Deo, et unitatem in Deo, transformatosque in Deum, et spiritu deſeeisse, et in Deum excessisse sentimus. Men mag uit deze vertaling opmaken dat Surius anders gelezen heeft dan in onze zes Handschriften staet. ↩
-
Sur. actuosa est. ↩
-
D. alleen, altoes met Gode. ↩
-
Sur. cumque nos invicem oscutamur et contingimus, quandam sentimus diversitatem, non sinentem nos durare in nobis ipsis. ↩
-
Sur. ire ac redire ſulguris instar. ↩
-
H. alleen heeſt het woord wel geschreven. A, G, I en L. hebben er nighen van gemaekt; D, M en N geven er winnen voor. Naer alle waerschynlykheid heeſt er oorspronkelyk uighen gestaen, te weten u voor dubbel u, als niet zelden het geval is in de middeleeuwsche handschriften, en zoo is de u tot n geworden. Het woord beteekent stryden, kryg voeren, en komt ook voor in Limborch, Bock V, vers 295. Surius vertaelt: Amore enim luctamur et contendimus; doch hiermede heeſt hy het wat, dat op want volgt, niet weêrgegeven, hetwelk wy opvatten in den zin van hoe zeer, gelyk het nog dagelyks gebruikt wordt. ↩
-
Sur. tanquàm si contra ſluminis tractum nitamur. ↩
-
Sur. creatam essentiam minimè penetrare aut excedere valentes. ↩
-
D. kwalyk, oetmoetede I. oetmoede. II. erger nog, in sonderlingen overmoeden. M. ontmoeten. Surius vertaelt: Itaque Dei attactas et occultus ac internus noster conatus sive contentio extremum inter Deum et nos medium est, ubi nos illi mutuo amoris occursu conjungimur ac unimur. ↩
-
D, I. kwalyk, vallende. L. wellende. Zie het woord verklaerd in het Tabernakel, I, bl. 279, aenteek. 6. - Sur. Etenim ſons vivus Sancti Spiritus, ubi Deo nos unimur, scatentem sive ebullientem habet venam. ↩
-
Sur. quae est Dei attaetus. ↩
-
D. kwalyk, stout. ↩
-
Sur. cujus tanta vis, tantusque impetus est. ↩
-
D. alleen, niet daer door comen. ↩
-
Sur. Quamobrem semper in nobis ipsis supra rationem perstamus ab imaginibus vacui, in incompraehensibiles divitias Dei aciem intendentes, atque magna contentione nitentes. ↩
-
A, G, H, I, L, N. hare (G, H, L, N. haer) leven en̄ hare (G. haer) werken. M. haer leven ende haer werken. - Hier heeſt Surius den volzin gansch verkeerd opgevat, en vertaelt dan ook kwalyk: Istae nimirùm tres sunt animae proprietates, videlicei natura, vita, aetio. De schryver wil zeggen: Dit zyn dry eigenschappen van de natuer der ziel, en zyn tevens haer leven en haer werk of werking. Dit blykt duidelyk uit de puncta media (in onzen tekst vervangen door commata) voorkomende in onze Hss. A, G, I en L. En dat de genitivale n by het woord natuere ontbreekt, daer zyn voorbeelden in overvloed van, waer derhalve hier niets uit te bewyzen is. ↩
-
H. oghen. D. in die openden starenden oghen. G. in die opene starende oeghende (der sielen staet daer niet by). M. in die open staerrende oghen. Surins vertaelt: idemque Pater Filium, id est, claritatem suam in patuto ae intentè contemplante animae oculo gignit. ↩
-
M. crighet. G. eright. ↩
-
Sur. Spiritumque, id est, amorem suum manare facit in perpetuam spiritûs contentionem sive conatum, quo is jugiter in aeternitatem contendit. ↩
-
Sur. Porro in aetione nostra semper similes manemus in spiritûs nostri puritate. ↩
-
Sur. atque per hoc similes illi sumus. ↩
-
Sur. ab illius spiritu nos agimur. ↩
-
Sur. atque hìc supra similitudinem, ex gratia Dei ſilii sumus. ↩
-
Sur. in ejusque spiritu charitatem illius guslamus. ↩
-
Sur. Non enim ereatam essentiam nostram unquàm amittere, neque tam purè excedere valebimus, quin in omnem aeternitatem semper atiud à Deo maneamus. ↩
-
A, G, H, I, L, N. en̄ hem gheenicht. Sur. assumpsit atque copulavit et univit. ↩
-
D. dat die siele. H. dat ziele ende lijf. M. als die redelike siele ende dat vleisch is. - Sur. ut enim anima rationalis et caro, unus est homo. ↩
-
Sur. non nisi per partes pro Dei voluntate collatum fuit. ↩
Chapter 20 of 26