XII. Vander derder partyen van menschen

Die derde partye van goeden menschen die hier na volcht, die sijn noch vele meer heylich ende hoghere verhaven inden gheeste en̄ inder naturen. En̄ dat sijn inghekeerde menscen die, overmits die gracie Gods, in haren inkeer met verhavenen vrien gheeste wandelen voir dat anscijn Gods, intreckende en̄ na volghende herte ende sin, siele ende lijf met alden lijſliken craften¹. Dese menschen sijn gheweldich haers gheests en̄ haerre naturen, ende hier omme hebben si ghewarighen vrede vonden. Want al moghen sy beweecht werden bi wilen inder naturen, si vechten haestelic seghe², want ghene beweghinge van ghebreken en mach in hem ghedueren³. Want si hebben ghewarighe kennisse ons Heren, dat is sijnre gotheit ende sijnre menscheit, en̄ dit bekennen oefenen sy met ongebeelden gheeste in haren inkere met bloter minnen verhaven voir die nature der Godheit, ende in haren uutkere met herteliker lieſden ghebeelt toter menscheit ons Heren. Soe si meer kinnen en̄ minnen, soe sy meer smaken ende ghevoelen, en̄ soe si meer smaken en̄ ghevoelen, soe sy meer begheren en̄ ghelusten, soeken, en̄ gronden⁴, en̄ bevinden dat si met herten en̄ met siele en̄ met haren gheeste minnen⁵. Dese menschen geliken wel enen man daermen af leest in Sinte Lucas Evangelie⁶, die Zacheus hiet. Hi begherde Jhesum te siene wie hi ware; maer hinc consten niet ghesien omme die scare vanden volke, want hi was cort en̄ cleine. Doen voirliep⁷ hy alle die scaren, en̄ clam op enen boem daer Jhesus liden soude. Doen Jhesus daer quam, sach hi den man ane, ende sprac: ‘Zachee, gane haestelic hier neder, want ic moet noch heden bliven in dijn huus⁸.’ Ende hi ontſine onsen Here in sijn huus met groter bliscap ende sprac: ‘Siet, Here, halſ mijn goet gheve ic den arme, en̄ hebbic yemene onrecht ghedaen, dat gheldic viervout⁹.’ Doen antwoerde onse Here: ‘Heden is desen huse salicheit ghesciet, in dien dat die mensche is worden inden gheeste Abrahams sone¹⁰’; want overmits sijn ghelove is hi op gheclommen, en̄ Jhesum dien hi begheerde, heeſt hi ghesien en̄ bekent. En̄ ghehoirsam is hi neder comen, en̄ Jhesum dien hi bekende ende minde, heeſt hi oetmoedelike ontſaen in sijn huus. En̄ uutvloyende milde heeft hi sijn goet ghegeven, en̄ viervout sijn onrecht betaelt, en̄ aldus is hi gherecht ghemaect; en̄ dat is sine leven en̄ sijn name¹¹, en̄ hier omme is hi heylich en̄ salich, en̄ Jhesus blijft wonende in hem, hier en̄ inder ewicheit. Nu merct dan die menschen, daer ic hier voren ave seyde, hoe si desen gheliken. Want si begheren Jhesum te siene wie hi is, en̄ hier toe is alle redene en̄ alle natuerlic licht te cort en̄ te clein. En̄ hier omme voirlopen si alle scaren en̄ alle menichfoudicheit der creaturen. En̄, overmits ghelove en̄ minne, clymmen si in dat hoechste haerre ghedachten, daer die gheest onverbeelt en̄ onghehindert in sijnre vriheit steet. Daer wert Jhesus ghesien, en̄ bekint, en̄ ghemint in sijnre godheit; want daer is hi altoes jeghenwoirdich den vrien verhaven geesten, die in sijnre minnen hem selven onthoecht sijn. Daer is hi vloyende¹² met volre gracien en̄ ghenaden; mer¹³ hi sprect tote hem allen: ‘Gaet haestelic neder; want hoghe vriheit van gheeste en mach niet staende bliven dan inder ghehoirsamheit van moede: want ghi moet my bekennen en̄ minnen God en̄ mensche, hoecheit boven al, en̄ ghenedert onder al. En̄ alsoe seldi mijns ghesmaken, alsic u verhoghe boven al en̄ boven u selven in my, en̄ ghi u selven nedert onder al en̄ onder u selven met my, omme my¹⁴: dan moetic in u huus comen, en̄ wonende bliven met u ende in u, en̄ ghi met my en̄ in my.’ En̄ alse die menschen dit bekennen, smaken en̄ ghevoelen, soe gaen sy haestelijc neder in grote versmaetheit haers selfs, en̄ spreken met oetmoedigher herten in rechten mishaghene haers levens en̄ haerre werke: ‘Here, ic en bin niet weerdich, maer ic bin onweerdich dat ic uwen gloriosen lichame inden Sacramente ontſaen soude in dat sondighe huus mijns lichamen en̄ mijnre sielen. Maer, Here, sijt mijns ghenadich, en̄ ontfermt u¹⁵ mijns arms levens en̄ alle mijnre gebreke.’ Siet, alsoe langhe als dese menschen hem selven aensien, hare ghebreke en̄ haer ontbliven, soe mishaghen si hem selven, en̄ oeſenen hem in minliker vresen, en̄ in ootmoedigher versmaetheit, en̄ in ghewarighen hope¹⁶ voirden oghen Gods. En̄ na diere wijs dat si aldus nedergaen in mishaghene en̄ in versmadene hem selven in rechter oetmoedicheit, na dier wijs soe behaghen si Gode, en̄ gaen op vore sijn anscijn in rechter werdicheit. En̄ hier omme is haer leven ende haer oeſeninghe inkeer te Gode, en̄ uutkeer tote hem selven. Die inkeer is met verhaven vrien gheeste in minliker werdicheit tote Gode en̄ in Gode; die uutkeer tote hem selven, dats een mishaghen en̄ een vernieten haers selfs: en̄ al dat si goeder werke doen oſte doen moghen van buten en̄ van binnen, die sijn van hem altemale ongheacht en̄ ongheweghen, en̄ rechte alse niets weert, dunct hem, voir dat aenschijn ons Heren. Si staen in hem selven tusschen insien en̄ uutsien, haers selſs altoes gheweldich iegheweles altoes te pleghene als si willen. Haer uutsien is redelic, ghewortelt in caritaten, oeſeninghen in goeden seden¹⁷ en̄ heylighen werken, gheordent in allen doechden en̄ altoes wandelende voir dat aenschijn ons Heren¹⁸. En̄ hier omme bliven si suver en̄ reyne van consciencien, en̄ altoes wassende en̄ toenemende in gracien en̄ in allen doechden voir Gode en̄ voir allen menscen¹⁹. Haer insien is bi wilen redelic, ende ghebeelt, en̄ in wisen²⁰; bi wilen, boven redene, beeldeloos en̄ sonder wise. Alst redelic is, soe ist oec begheerlic en̄ vol wijsheden²¹, want si staen voir dat anschijn der minnen en̄ der goetheit Gods, daermen alle wijsheit leert, en̄ si sijn ghewarich, octmoedich en̄ vry. En̄ hier omme nemen sy voir die menscheit ons Heren Jhesu Christi, en̄ spreken tote heme aldus: ‘Here, ghi hebt ghesproken: Sonder my en vermoechdi niet²². En̄ ghi hebt oec ghesproken: Het en si dat ghi et mijn vleisch, ende drinct mijn bloet, ghi en hebt gheenleven in u²³. En̄ ghi hebt voirt ghesproken: Die et mijn vleysce ende drinct mijn bloet, hi woent in my ende ic in hem²⁴. Here, nu ben ic een arm sondare, en̄ onweerdich der hemelscher spisen die ghi selve sijt. Nochtan, Here, hebdi u ghegeven en̄ ghelaten den sondare die hem selven mishaghet, en̄ met rouwen sine sonden belijt en̄ elaghet, en̄ in u ghewarich betruwen heeſt: dat is die ghene die u behaecht²⁵. Want ghi hebt ons gheleert dat ghi niet comen en sijt te roepene den gherechten, maer den sondare²⁶, dat hi bekere en̄ penitencie doe van sinen sonden. En̄ hier omme ben ic coene en̄ vri, en̄ verghete mijns selfs en̄ alre mijnre ghebreke in uwe ghenade; want ghi sprect selve: Comt te my, ghi alle die arbeit ende gheladen sijt, ende ic sal u hermaken²⁷. En̄ ghi sprect oec dat ghi sijt onse levende broet, dat vanden hemel neder comen is; die daer aſ et, hi leeſt ewelic²⁸. Ghi sijt oec die levende ſonteyne die ons vloyet, overmits den heylighen Gheest, uut uus Vaders herte. En̄ hier omme, Here, soe ic meer ete, soe my meer honghert; ende soe ic meer drincke, soe my meer dorst. Want ic en can u niet verzwelghen noch verteren; maer ic bidde u, Here, omme uwe edelheit, dat ghi my verzwelghet ende verteert alsoe, dat ic met u en̄ in u één leven worde; en̄ dat ic in uwe leven my selven onthoghen mach, boven alle wisen en̄ oeſeninghen, in onwisen, dat is in wiselose minne²⁹, daer ghi uwes selſs salicheit sijt en̄ alre heylighen: daer vindic vrucht alre Sacramente en̄ alre wisen en̄ alre heylicheyt.’ Maer die vrocht moeten wi soeken mit wisen en̄ metten Sacramenten, ende met heylighen levene; en̄ wi selense vinden wiseloes, en̄ sonder mate, in ewigher grondeloser minnen. Wi selen ewelie in ons selven bliven, en̄ salich sijn, en̄ wel gheordent in gloriosen wisen, en̄ ieghewele sonderlinghe na die mate sijnre doechde en̄ sijnre minnen. En̄ wi selen boven ons selven Gods ghebruken, en̄ in hem leven wiseloes, en̄ boven ordine, in grondeloeser minnen die hi selve is. En̄ die dit verstaen, en̄ aldus leven, si moghen alle daghe dat heylighe Sacrament ontſaen, alsement hem gheven wilt³⁰; want si sijn wel gheordent, gracioes en̄ vol van doechden, in inkeren en̄ in uutkeren, in alle hare oeſeninghe. En̄ hier omme sijn dit die derde partie van menschen, en̄ die hoechste, die edeliest ten Sacramente gaen, ende haer leven en̄ hare oeſeninghe leghet in vier punten. Dat ierste punt is suverheit der consciencien van allen groven sonden. Dat ander punt is overnatuerlike const en̄ wijsheit in insiene en̄ in uutsiene, dat is in scouwene en̄ in werkene. Dat derde is ghewarighe oetmoedicheit van herten, van wille en̄ van gheeste, in seden, in woerden en̄ in werken. Dat vierde punt is ghestorven te sine alre eyghenheit, dat is eyghenheyt des willen, inden vrien wille Godes, verbeeltheit des verstandenissen in die onghebeelde waerheit, die God selve is³¹. Die blote eenvoldicheit der gedachten, dat is die woninghe der Godheit³². Nu meret, dese vier punten waren Onser Liever Vrouwen leven en̄ hare oeſeninghe, doen sy onsen Here ontfine. Want si was suver, reyne maghet, en̄ al vol Gods ghenaden. Sy was constich en̄ wijs in vraghene en̄ in antwoerdene³³ den inghel, ende hi leerde haer die waerheit altemale. Si was te gront oetmoedich³⁴, en̄ dat trac den Sone Gods ute den hemele in onsen dale³⁵. En̄ si was ghestorven haers eyghens willen; daer om sprac si: ‘Siet, hier is die deerne ons Heren; sinen wille moetic begheren: my ghescie na dinen woerde³⁶.’ Doen die heylighe Gheest dat verhoerde, dat woert bequam der minnen Gods soe wale, dat si ons sinde den Gods Sone in Marien sale³⁷, die ons verlost heeft van alre quale³⁸. Nu merct en̄ leert, al was Maria uutvercoren boven allen creaturen die moeder Gods te sine, coninghinne hemelrijes en̄ erterijes, nochtan vercoes si haer selven die deerne Gods te sine ende alre der werelt. En̄ hier omme, doen si onsen Here ontſaen hadde, doen ghine si met groter haesten in dat gheberchte, alse ene oetmoedighe deerne dienende Sinte Lijsbetten, Sint Jans Baptisten moeder, tote dier tijt dat Sint Jan gheboren was. Alsoe ghelikerwijs onse lieve Here Jhesus Christus hare sone, God en̄ mensche, doen hi gheconsacreert hadde dat heylighe Sacrament, en̄ ghegheven sinen discipulen, en̄ oec selve ontſaen hadde: doen scorste³⁹ hi een linen cleet vore heme⁴⁰ en̄ knielde voir sine discipulen, en̄ dwoech hem hare voete en̄ droghese⁴¹ metten cleede, en̄ sprac: ‘Ic gheve u exempel⁴², alsoe als ic ghedaen hebbe, dat ghi oec onderlinghe alsoe yeghewelc den anderen dient⁴³.’ Ende hier omme, die menschen die in ordinen sijn, hoe hoghe dat si scouwen ofte leven, en̄ al ontſaen si oec alle daghe onsen Here, eest datmen hem ambachte beveelt, ofte prelate kiest⁴⁴, alsoe dat sy dienen moeten der ghemeenheit in dien dinghen die orberlic sijn ende sonder sonde: dat selen si⁴⁵ gherne en̄ lieſlic doen. En̄ al ghevoelen sy oec in haren inkeer en̄ in haren ghebede⁴⁶ hinder, en̄ beelden van dien dinghen die hem bevolen sijn ende dien sy berechten moeten⁴⁷; en̄ al sijn sy oec sorchertich⁴⁸ omme uterste dinghen die der ghemeenheit toebehoren⁴⁹: om al dit en selen si niet ave laten, noch haer ambacht op gheven, noch hem selven ontladen⁵⁰; maer ghehoirsam sijn, al toter doot, Gode en̄ haren prelaet, en̄ den convente, in allen den dinghen die eersaem en̄ goet sijn en̄ orberlic der ghemeenheit, alsoe langhe als si, in haren inkeer te Gode, minne, en̄ vresen en̄ weerdicheit behouden, ende, in haren uutkeer, hem selven versmaden en̄ vernieuten. En̄ al dat si doen moghen oſte liden, dat selen si al cleine weghen en̄ als niets weert, van rechter oetmoedicheit. Ende biden covente, en̄ bi allen menschen, selen si sachtmoedich sijn, blide en̄ milde, en̄ enen yeghewelken bereet met onderscede in sijnre noot, in rechter vreedsamheit. Die dese regule houden, sijn si prelate oſte subjecte, sy moghen altoes ten Sacramente gaen als sy willen, ghelikerwijs als si te voren daden; want si sijn nu ghelikere den levene ons Heren Jhesu Christi ende der Scriſturen, en̄ den hoechsten heylighen, dan si te voren waren; en̄ si hebben de rechte wortele ghewarichs scouwens ende werkens in alre doechden. En̄ dit selve mene ic oec van allen menschen die buten ordinen sijn, en̄ inkeer en̄ enicheit behouden in Gode, en̄ daer toe uutkeer met werken van caritaten tote haren evenkersten, in alre wijs dat sijs behoeven. Dese sijn alle edelre, hoghere en̄ naerre onsen Here, en̄ ghelikere, dan die ghene die insiens en̄ inkeers allene pleghen, sonder uutkeer in werken van caritaten, eest dat sy haers selfs gheweldich sijn, en̄ hare evenkersten hems⁵¹ behoevet in enigher noot.

Maer die insiens en̄ inkeers allene wilt pleghen,
Ende sinen naeste in node begheven,
Hine hadde noyt inkeer noch scouwende leven;
Maer hi is bedroghen in al sijn wesen.