X. Ondersceit der personen die ten heylighen Sacramente gaen, sommigbe in ewigher salicheit, ende selke tot hare ewigher verdoemenissen

Hier na volghet ondersceit der personen die dat heylighe Sacrament ontſaen selen, beide in gheesteliken state, en̄ oec in waerliken state. Die ierste pertie daer ic op beghinnen wille, dat sijn menschen die moruhertich¹ sijn van naturen². Alse die gherenen³ werden metter gracien Gods, eest also dat sy volghen en̄ ghehoirsam sijn der gracien, soe wert haer affectie en̄ hare ghelost soe heet en̄ soe sere beweecht in lieſden toter menscheit ons Heren, dat si lichtelic versmaden en̄ vertien al dat in die werelt is, op dat si haers lieſs pleghen moghen na gherieve en̄ na loste haerre begherten⁴. En̄ want si onsen Here niet naerre comen en connen dan inden Sacramente, soe vallen sy in onghedure, overmits ynnighe liefde en̄ onghepayde begherte die si hebben toten heylighen Sacramente, alsoe dat hem bi wilen dunct dat si ontsinnen souden en̄ bederven, en mochten si dat Sacrament niet vercrighen. Mer deser menschen en vintmen niet vele. En̄ dit sijn alre meest vrouwen oſte joncſrouwen⁵, en̄ luttel mannen; want si sijn weeker van complexien, en̄ onverhaven en̄ onverlicht in den gheeste⁶. Ende hier omme is haer oefeninghe sinlic en̄ ghelostich, ende te male verbeelt metter menscheit ons Heren; en̄ si en connen niet ghevoelen noch verstaen hoemen onsen Here ontſaen mach inden gheeste, sonder dat Sacrament. En̄ dit is die sake dat si van binnen quelen in loste ende in begherten die si tote onsen Here hebben. En̄ hem en can nyemen gheraden, ghecusten⁷, noch ghehulpen, noch ghepaeyen voir dies maels dat si⁸ dat Sacrament ontſaen hebben. Dan sijn si alles te vreden⁹, en̄ pleghen haers lieſs in rasten, in gheesteliken smake, en̄ in overvloedigher soeticheit in siele en̄ in lichame, tote dies maels dat gracie en̄ oefeninghe vernuut in die nature, en̄ in alle die crachte der sielen. Dan vallen si weder in loste, en̄ in begherten, ende in onghedure, alse ofte si niet te voren ontſaen en hadden. Haer herte gaept en̄ ghijpt¹⁰, alse oſte si ontsinnich waren, om weder van nuwes te ontſane dat heylighe Sacrament. Dese menschen gheliken wel enen conineskene dat onsen Here bat dat hi neder quame in Capharnaum en̄ ghenase sinen sone, want hi begonste te stervene¹¹. En̄ onse Here antwoerde: ‘Het en si dat ghi wondere en̄ tekene siet, soe en gheloeſdi niet¹².’ Doen sprac dat coninxken: ‘Here, com neder, eer mijn sone sterve¹³.’ Hi en gheloefde niet dat onse Here mochte ghenesen sinen sone, hine quame tote hem in sijn huus, en̄ leyde sijn hant op sijn hoeſt, oſte dade enich ander teyken daer hine mede ghenase. Alsoe ghelikerwijs sijn dese menschen met lieſden ghevallen op dat heylighe Sacrament, dat een ghewarich teyken is des lichamen ons Heren dat hi daer jeghenwoirdich is¹⁴: en̄ hier omme moeten si quelen in onghedure, overmits lost ende begherte des Sacraments. En̄ dan roepen si toten priester en̄ tote onsen Here: ‘Here, comt hier neder in mijn huus in den heylighen Sacramente, eer ic van minnen sterve.’ Dese menseen sijn stout en̄ coene, en̄ onberespt van groeven sonden, en̄ vri ghemaect van Gode, alsoe langhe alse dese wise geduert. En̄ hier omme moghen si¹⁵ dat Sacrament ontfaen opten sondach, en̄ oec op ander daghe, alsment hem gheven wilt. Maer eest datment hem niet gheven en wilt, dat is die wille Gods¹⁶. Dan selen si ghedinken en̄ merken dat woert dat onse Here sprac tote den coninxkene: ‘Gane, dijn sone leeſt¹⁷.’ Want die siele die gelovet, mint en̄ begheert dat heylighe Sacrament te ontfane, die is vol ghenaden, en̄ si leeſt in Gode en̄ God in hare: en̄ hier mede selen si hem ghetroesten, soe si best moghen. Nu sijn dese menseen al meest van weker complexien, ende neychlic van naturen¹⁸. En̄ hier omme, alsi beden, ofte hem oeſenen willen in die menscheit ons Heren met loste en̄ met lieſden, soe werden si some licht gherenen en̄ beweecht, jeghen haren wille en̄ jeghen haren danc, in beesteliker ghelost¹⁹; want hare oeſeninghe is noch sinlic, en̄ leeft in vleysche en̄ in bloede. En̄ soe si dan meer op hem selven sien, en̄ op die lijflike ongheordende beweghinghe pensen, soe si meer wast, en̄ meer beweecht die nature in onordenen²⁰ ende in ghebreken²¹. Mer selen si dit verwinnen, en̄ hare nature reyne behouden inden dienst ons Heren, soe moeten si haers selfs vergheten, ende hare gesichte keren altemale in hem dien si minnen: soe werden si met hem verbeelt in siele en̄ in lijf, in herte en̄ in sinne. Ende alsoe werden si reyne, en̄ verwinnen al dat hem letten mach. Ende dit is die ierste pertye van menschen die dat heylighe Sacrament werdelic ontſaen.