XVI. Vander sevender partyen van menschen

Hier na volghet die sevende pertye van allen den menschen¹ die God versamet en̄ onweert heeft². En̄ dien en salmen dat Sacrament niet gheven, noch inden levene noch inder doot, het en si dat si bekeren in penitencien. Die ierste dat sijn heydene en Joden, en̄ alle nacien³ die onghelovich sijn. Die andere dat sijn quade kerstene menschen die Christum blasphemeren en̄ versmaden, en̄ van sinen heilighen Sacramente niet en houden, ofte die niet en gheloven dat Christus in vleysche ende in bloede es inden heylighen Sacramente des outaers. Dese sijn alle verdoemt. Mer inval en̄ becoringhe, sonder consent⁴ van wille, dat besteet⁵ wel met ghenaden. Hier omme salmen striden en̄ verwinnen met ghelove: soe verdient men loen en̄ niet verdoemen⁶; maer heyligher, lichter en̄ beter eest simpelic wandelen boven redenen int ghelove⁷, al sonder pine ende strijt. Andere quade duvelsche menschen vintmen, die segghen datsi selve Christus sijn ofte dat si God sijn, ende dat hare hant hemel en̄ eerde ghemaect heeft, en̄ dat aen hare hant hangt hemel en̄ erde en̄ alle dinc, en̄ dat si verhaven sijn boven alle die Sacramente der heyligher Kerken, en̄ dat si dierre niet en behoeven; noch si en willen dier oec niet⁸. Oerdinen en̄ wise der heyligher Kerken, en̄ al dat die heylighen opt calſsvel⁹ ghescreven hebben, dat versmaden sy, en̄ daer en houden si niet ave; maer onwise, ende hare quade secte¹⁰, en̄ beestelike costume¹¹ die si selve vonden hebben, die achten si heilich en̄ groot¹². Vrese en̄ minne te Gode hebben sy ute hem verdreven; kinnesse goets en̄ quaets, des willen si ledich sijn; onwise boven redene hebben si in hem bevonden¹³: en̄ hier om dunct hem in haren wane, dat alle redelike creaturen, goede en̄ quade, inden lesten daghe inghelen en̄ duvelen selen werden een wiseloes wesen¹⁴; en̄ dat wesen spreken si dat sal God sijn, salich van naturen en̄ sonder kennisse en̄ wille. Siet en̄ merct, want dits wel die quaetste en̄ die sotste opinie die noyt ghehoirt was¹⁵ van beghinne der werelt. Nochtan in dit en̄ in deser ghelike werden vele menschen bedroghen die gheestelic scinen, en̄ quadere sijn dan duvele. Want hare ongheloeve dat wederspreken heydene en̄ Joden, natuerlike wet en̄ redene, alle scriſture van quaden en̄ van goeden ingelen en̄ duvelen, Gods woerde en̄ sine werke¹⁶. Want onser alre ghemeyne ghelove leert ons dat God is drieheit in eenheit en̄ eenheit in drieheit, en̄ sine nature is bekennen en̄ minnen hem selven, en̄ in hem selve sijns selſs ghebruken¹⁷; en̄ dese drie sijn onwandelbaer in hem en̄ ewich, sonder beghin en̄ sonder einde. En̄ hi is in hem selven ordine en̄ wise, een spieghel alre creaturen, en̄ na sijn exempel heeft hi alle dinc ghemaect in ordinen, in wisen, in maten en̄ in ghewichte, en̄ aldus is hi in allen dinghen en̄ alle dinc in hem. Maer dat leven dat wi in Gode hebben, dat is ͘j͘ mit Gode en̄ salich van naturen¹⁸; maer een ander leven hebben wi metten enghelen, dat God gheschapen heeft van nyete, en̄ dat ewelic bliven sal¹⁹. Ende dat leven en mach niet salich sijn van naturen, maer het mach ghescien dattet salich worde overmits die ghenade Gods. Eest alsoe dat wi gracie vercrighen, ghelove, hope, kennisse en̄ minne, soe werken wi doechde die Gode behaghen, en̄ alsoe werden wi verhaven boven ons selven, en̄ met Gode verenicht. Maer enghene creature en mach God werden. Ende alsoe ghelikerwijs die inghele inden hemele die en waren niet ghescapen salich te sine van naturen, maer si ontfinghen die gracie Gods²⁰; en̄ dic hem tockeerden, bekennende en̄ minnende²¹, die worden salich, vaste en̄ ghestadicht, en̄ Gode geenicht in een ewich ghe- bruken. Nochtan en worden si niet God, noch nemmermeer en moghen²²; maer si bliven alle staende voir dat aenschijn ons Heren, en̄ yeghewelc sonderlinghe met ondersceede in sinen stact ende in sine ordine, die hi ontſaen hadde van Gode in naturen, in gracien en̄ in glorien, en̄ met eyghenre verdienten. En̄ alsoe selen si ewelic bliven, ende wi met hem allen, kinnende en̄ minnende, dankende en̄ lovende, en̄ boven al dit Gods ghebrukende, yeghewelc in sinen staet en̄ in sine ordine, metten inghelen, na dat hijs weerdich is, ende na dat hijs verdient heeft met doechden. En̄ hier omme sprect onse Here dat onse inghele altoes bescouwen dat anscijn des Vaders die inden hemel is²³. En̄ alsoe ghelikerwijs als die goede inghele toekeerden en̄ salich sijn, alsoe keerden die valsche inghelen met hoverden van Gode op hem selven, in behaghene der edelheit en̄ der soeticheit die God ghegeven hadde haerre naturen, en̄ versmaedden gracie en̄ toekeer te Gode: en̄ altehants worden si verdoemt en̄ vielen neder ute den hemel in die vermalendide deemsterheit²⁴, daer si ewelic bliven moeten. Nochtan sijn si quader dan enich duvel, die gheveinsde onghelovighe menschen, die Gode versmaden en̄ sine gracie, die heylighe Kerke, en̄ alle hare Sacramente, die heylighe Scrifture ende alle oefeninghe van doechden, ende spreken dat si leven boven alle wise wiseloes²⁵ en̄ dat si alsoe ledich sijn als doen si niet en waren²⁶, en̄ dat si niet en hebben bekennen noch minnen, willen noch begheren, noch ghene oefeninghe van doechden; maer si sijn alles ledich²⁷. Ende omme dat si willen sondighen ende hare onreyne quaetheit bedriven, sonder consciencie en̄ sonder vreese, soe spreken si voirt dat inden lesten daghe des ordels inghele en̄ duvele, goede menschen en̄ quade, dese selen alle werden, spreken si, ene eenvoldighe substancie der Godheit, en̄ daer in selen sy alle ene weselike salicheit sijn sonder bekennisse en̄ sonder minne te Gode²⁸. Ende nadien, spreken si voirt, en sal God willen, noch bekennen, noch minnen hem selven noch ghene creature. Siet, dat is die meeste abusie en̄ dat quaetste ende dat sotste onghelove dat ye ghehoirt was. Desen en salmen dat heylighe Sacrament niet gheven levende noch stervende, noch begraven met kerstenen menscen; maer men soutse met rechte verbernen aen enen stake: want si sijn voer Gode verdoemt, en̄ si behoren ten helschen putte verre en̄ diepe onder alle die duvele. Voirtmeer seldi weten alle die die in dootsonden sijn, en̄ die der werelt volghen in een beestelijc leven, sonder vrese en̄ minne ende reverencie te Gode, onghehoirsam Gode en̄ der heyligher Kerken en̄ kerstenre wet: dese en selen ten Sacramente niet gaen, noch die hoverdich sijn en̄ hare naeste bedrucken.

Ghierich²⁹, vrec ende onghenadich,
Toernich, nydich, wreet, misdadich,
Scelden, vloeken, zweren en̄ striden,
Persemen³⁰, vooreopen³¹ en̄ gheens dines miden³²,
Behendich, scalc, bedrieghen en̄ quaet beraden³³,
Valsch ende onghetruwe in allen daden,
Vlietich, snel in sonden³⁴ haestich ende heet,
Onghenuchtert³⁵, gulsich alse een zwijn,
Vroech ende spade dronken sijn.
Ten is gheen wonder al sijn si sot³⁶;
Hier omme sijn si des duvels spot.
Si willen vullen al hare vate
Met spisen, met dranke al sonder mate:
Ane dit vole is selden bate³⁷.
Den lichaem sine genoechte te gheven,
In woerden, in werken, in ghelate³⁸.
Dit sijn wel des duvels vate,
Want si sijn der sonden knechte:
Nu merct den quaden hoep met allen,
Si sijn der gracien Gods ontvallen.
Men sal hem dat Sacrament niet gheven,
Want al haer leven is een sneven³⁹,
En̄ soecken die ghenade ons Heren.
Die gracie Gods es al⁴⁰ bereet
Die beteren wille⁴¹ dat hem messteet.

En̄ hier omme, als hem die sondare bekeert en̄ sine misdaet vore den priester claecht en̄ belijt, en̄ penitencie doen wilt, dan heeſtene God ontfaen. En̄ die priestere sal hem verbliden metten enghelen en̄ metten heylighen, ende sal hem gheven dat heylighe Sacrament in wat tide vanden jare dat si. Maer die altoes sonder bekennisse haers selſs, sonder bekeer en̄ rouwe, in hare quaetheit bliven, weder si sterven oſte⁴² leven⁴³, men sal dat Sacrament hem niet gheven noch metten kerstenen menschen graven; want alsoe langhe als die mensche quaetwillich blijſt, en̄ sonder rouwe van sinen sonden, soe en machs⁴⁴ die Paus niet absolveren, noch alle die papen die leven: sterſt hi alsoe, hi en moet verdoemt sijn⁴⁵. Nu vintmen selke menschen die wel ghenatuert, van goeder complexien sijn, blide van moede, milde ende ontſermhertich, heet van bloede en̄ lichte gherenen, ende lichte beweecht te goede en̄ te quade, na dat gheselscap is daer si mede wandelen. Dese vallen bi wilen in menichvoldighe grove sonden; mer wanneer si yet goets van goeden menschen sien oſte horen, soe werden si lichtelie beroert in anxte ende in vreesen van haren sonden, en̄ bekeren met rouwen in penitencien. En̄ selke andere comen te bekennissen⁴⁶ haers selfs overmits siecheit en̄ vrese der doot; ende selke in behoirliken tiden, alse in die Vastene⁴⁷, overmits sermoene en̄ andere ghewoenlicheit van penitencien, diemen dan ghemeenlic pleghet te doene inder heyligher Kerken, alsoe dat sy van binnen gherenen werden met rouwe en̄ bekennen hare misdaet, en̄ volghen der gracien Gods, en̄ beclaghen en̄ belien haer sonden, ende begheren Gode, en̄ der heyligher Kerken, en̄ allen menschen ghenoech te doene na hoer vermoghen: ende alsoe werden si eens willen met Gode, ende moghen ten Sacramente gaen op die ghenadicheit Gods. Ende al ist dat si diewile vallen, si sijn altoes lichtere beweecht⁴⁸, en̄ beredere op te stane dan andere menschen die wreet⁴⁹ ende scale sijn van naturen. Ende alse si staende bliven, soe nemen sy oec meer toe in gracien en̄ in duechden dan enighe andere menschen doen, die onghenadich en̄ onghenatuert sijn. Voirtmeer, alle menschen die inder Vasten met goeder gewoentheit, ongheveinsdelic, haer biechte spreken met rouwe van herten, en̄ haer peniteneie ontſaen van haren priester, en̄ voirtmeer begheren te levene na den wille Gods, in doene en̄ in latene, in rechter caritaten Gods en̄ haers evenkerstens, dese selen alle te Paesschen onsen Here ontfaen in sijnre ghenaden, met rade haers priesters, in ghewarigher oetmoedicheit van sielen en̄ van live. Nu verstaet dat alle menschen die inder werelt leven, in selken state die bestaen mach met Gode ende metter heyligher Kerken, en̄ die alsoe goeds willen sijn, dat si staende bliven metter hulpen Gods, en̄ hem onthouden van groven sonden, eest in huwelike⁵⁰ ofte daer buten, in ambachte ofte in dienste, in copene oſte in vercopene, en̄ in alre wisen van neringhen, in arbeide oſte in gherechter comenscap, willens noch wetens niemene lieghen noch bedrieghen, noch niemene dat sine is ontnemen noch onthouden, maer ghewarich en̄ gherecht in allen dinghen meynen en̄ begheren te levene in die ghebode Gods ende der heyligher Kerken, niemene haten noch beniden, noch mismoghen⁵¹; mer ghenadich en̄ ontfarmbertich yegheliken⁵² die sijns behoeft, gherne misse horen en̄ sermoene, vreese en̄ reverencie en̄ minne te Gode en̄ tote allen goeden menschen⁵³, oetmoedeliken claghen en̄ belien alle sine ghebreke vore den priester, en̄ ghehoirsam sijn in penitencien en̄ in allen goeden dinghen: siet al sijn dese menschen onledich en̄ menichfuldich in uutwendighen dinghen⁵⁴ om hare notorſt te ghewinnene en̄ der gheenre die hem toebehoiren, oſte om den arme te deylene, si moghen nochtan vrilic dat heylighe Sacrament onſaen op die ghenaden Gods, altoes te hoghentiden als si begheren. Want al vallen si diewijl in daghelike ghebreke⁵⁵, si sijn na haren vermoghen goetwillich en̄ gherecht in allen dinghen. Nu meret met ernste⁵⁶ die ondersceyde⁵⁷ welke goetwillighe menscen sijn, en̄ eens willen met Gode in doene, en̄ in latene, en̄ in doghene. Goetheit inden wille is ghesaect⁵⁸ en̄ gheboren uten heylighen Gheeste, en̄ hier omme is die goede wille⁵⁹ een levende willich instrument, daer God mede weret dat hi wilt. Goetheit in des menscen wille dat is Gods inghestorte minne, daer hi Gode mede oefent en̄ alle doechde. Goetheit ons willen dat is die gracie Gods en̄ onse overnatuerlike leven, daer wi met striden ende verwinnen alle sonden. Die goede wille, gheënicht der gracien Gods, hi maeet ons vri, en̄ verheft ons boven ons selven en̄ verenicht⁶⁰ met Gode in een scouwende leven. Die goede wille, in sinen inkeer te Gode, es een gheest ghecroent met ewigher minnen; en̄ in sinen uutkere es hi een here sijnre goeder ghewerken van buten⁶¹. En̄ hi is selve dat rike daer God in regniert met gracien⁶²; en̄ in hem⁶³ leeſt caritate, die liefde ons Heren. Boven hem is hi salich en̄ Gode gheënicht, en̄ overmits hem sterven wi den sonden, en̄ vercrighen een doechsaem leven. En̄ in hem hebben wy pays en̄ vrede van allen dinghen; en̄ alse wi aldus leven, soe moghen wi onsen Here ontfaen altoes alse wi willen inden Sacramente, ofte met minnen in onsen gheeste.