XVII. Van bescouwende leven, ende ierst vanden gheesteliken levende leven, dat binnen ons is

Nu sijn selke menschen die, boven alle oeſeninghe van duechden, in hem ghevoelen en̄ bevenden een levende leven, dat te gadere ghevoecht es ghescapen en̄ onghescapen, God ende creature¹. Ghi selt weten dat wi hebben een ewich leven inden beelde der wijsheit Gods². Dat leven blijſt altoes inden Vader, en̄ vloyet uut metten Sone, en̄ is wederboecht in die selve nature metten heylighen Gheeste³: en̄ aldus leven wi cwelie in onsen beelde der heyligher Drieheit, en̄ der vaderliker eenheit⁴. Ende hier uut hebben wi een ghescapen leven, vloyende uter selver wijsheit Gods, en̄ daer in bekint God sine macht, sine wijsheit en̄ sine goetheit: en̄ dat es sijn beelde daer hi mede leeft in ons. En̄ uut sinen beelde heeft ons leven drie eyghenscape, daer wi sinen beelde, dat wi ontſaen hebben, mede gheliken, want onse leven is altoes wesende, siende⁵ en̄ neyghende inden oersprone onser ghescapenheit. Daer leven wi uut Gode, en̄ toe Gode, en̄ God in ons, en̄ wi in hem. En̄ dit is een levende leven dat in ons allen is weselijc en̄ in bloter naturen; want het is boven hope en̄ ghelove, boven gracie en̄ alle oefeninghe van docchden. Ende hier omme eest een, sijn wesen, sijn leven, en̄ sijn werken⁶. En̄ dit leven is verborghen in Gode, en̄ in die substancie onser sielen. Maer want⁷ in ons allen van naturen is, soe moghent selke⁸ menschen verstaen sonder gracie en̄ sonder ghelove, ofte enighe oefeninghe van duechden: ende dat sijn levende inghekeerde menschen, boven sinlike beelden, in die blote eenvoldicheit haers wesens⁹: daer dunct hem dat si heylich en̄ salich sijn. Ende sulke wanen God sijn, en̄ si en achten gheen dinc, goet noch quaet, in dien dat si hem ontbeelden connen, en̄ in bloter ledicheit haer eyghen wesen vinden en̄ besitten moghen¹⁰. Dit sijn valsche onghelovighe menschen, daer ie vore aſ ghesproken hebbe in die sevende partye, dienmen dat heylighe Sacrament niet gheven en sal. Want si sijn in allen¹¹ bedroghen, en̄ vermaledijt van Gode ende vander heyligher Kerken. Nu heft dan op u oghen boven reden, en̄ boven alle oefeninghe van doechden, en̄ siet aen met minnenden gheeste, met starenden oghen¹² dat levende leven dat oersprone en̄ sake is alles levens en̄ alre heylicheit. Dat is aen te siene als een glorioes afgront der rijcheit Gods, en̄ als een levende fonteine daer wi ons gheenicht met Gode ghevoelen, uutvloyende in alle onse crachten met gracien en̄ met menichfuldighen gaven, en̄ yeghewelken sonderlinghe, na dat sijs behoeven en̄ weerdich sijn¹³. In die fonteyne des levenden levens¹⁴ sijn wi alle met Gode verenicht; maer in den rivieren¹⁵ sijnre ghenaden sijn wi ghedeilt, en̄ ontfaen alle met ondersceede yeghewele na dat hem toebehoirt¹⁶. Nochtan bliven wi altoes onderlinghe¹⁷ verenicht in caritaten en̄ in menscheliker naturen, en̄ boven al in dat levende leven, daer wi alle met Gode verenicht sijn. Die eninghe die wi met Gode hebben die is boven redene, en̄ boven sin: daer sijn wi in enen gheeste, in enen levene met Gode. Dat leven en mach nyeman sien, vinden, noch besitten, hi en si, overmits minne ende die ghenade Gods, sijns selfs ghestorven in dat levende leven, en̄ in die ſonteine ghedoept, en̄ anderwerſ gheboren in godliker vriheit uten gheeste Gods, en̄ altoes inblivende¹⁸ en̄ God geënecht in dat levende leven, en̄, overmits rijcheit en̄ volheit sijnre minnen, altoes vernuwen en̄ uutvloyen¹⁹ met gracien in allen dogheden. Siet, dit is een ewich hemelsche leven, gheboren uten heylighen Gheeste, en̄ altoes vernuwende in minnen tusscen Gode ende ons; want Gods were is ewich in die ledicheit onser sielen, en̄ wi hebben alle een ewich leven metten Sone inden Vader, en̄ dat selve leven vloyet ende wert gheboren metten Sone uten Vader; ende dat leven heeft die Vader mitten Sone ewelie bekent en̄ ghemint inden heylighen Gheeste. En̄ aldus hebben wi een levende leven, dat ewich is in Gode voir alle ghescapenheit. En̄ uut dien levene²⁰ heeſt ons God ghescapen, maer niet van dien levene, noch van sire substancien, mer van nieute. En̄ onse ghescapen leven hanct in sijn ewighe leven, dat wi in Gode hebben, alse in sijn ewighe sake die hem eyghen is van naturen. En̄ hier omme is onse ghescapen leven een leven sonder middel mit dien levene dat wi in Gode hebben. En̄ dat ewighe leven dat wi in Gode hebben, dat is sonder middel een mit Gode. Want hi is een levende exemplaer alles dies²¹ dat hi ghemaect heeſt²², en̄ hi is sake en̄ oirsake alre creaturen, en̄ hi bekint hem selven en̄ alle dine, in enen siene. En̄ al dat hi bekint met onderseede inden spieghel sijnre wijsheit in beelden en̄ in ordinen, in formen, in redenen, dat is al waerheit en̄ leven, en̄ dat leven is hi selve²³, want in heme en is niet dan sijns selfs nature. Nochtan sijn alle dine in heme, sonder hem selven²⁴, alse in haren eyghen sake. En̄ hier om spreet Sinte Jan: ‘Al dat ghemaect is, dat was leven in heme²⁵’; en̄ dat leven is hi selve. Wi hebben alle, boven onse ghescapenheit, een ewich leven in Gode, alse in onse levende sake die ons ghemaect en̄ ghescapen heeft van nieute; maer wi en sijn niet God, noch wi en hebben ons selven niet ghemaect. Wi en sijn oec uut Gode niet ghevloten van naturen; maer want ons God ewelie bekint en̄ ghewilt heeft in hem selven, soe heeſt hi ons ghemaect, niet van naturen oſte van node, maer van vriheit sijns willen. En̄ hi bekint alle dine, en̄ al dat hi wilt, vermach hi te doene in hemel en̄ in eerden. En̄ hi is in ons licht en̄ waerheit. En̄ hi vertoent hem in dat overste onser ghescapenheit, en̄ verheſt onse ghedacbten in puerheit, en̄ onsen gheest in godliker vriheit, ende onse verstaen in onghebeelde bloetheit. En̄ hi verelaert ons met ewigher wijsheit, en̄ leert ons staren en̄ scouwen sine grondeloese rijcheit. Al daer is leven sonder arbeit, in die ſonteyne alder ghenadichcyt. Daer is smake en̄ ghevoelen ewigher salicheit, in volcomender satheit, sonder alle verdriete ledicheit²⁶.

Nu laet ons overliden
Alle dat metter tijt vergheet,
Soe moghen wi ons in minnen verbliden;
Want ewich leven is ons bereet.

Inden beghinne der werelt, doen God den iersten mensche maken woude in onser naturen, doen sprae hi, in drievoldicheit der personen: ‘Maken wi den mensche tote onsen beelde en̄ tote onsen ghelike²⁷.’ God is een gheest, sijn spreken dat is sijn bekennen, sijn werken dat is sijn wille, en̄ hi vermach al dat hy wil, en̄ al sijn were is gracioes ende wel gheordiniert. En̄ hi heeft yegheweles siele ghescapen alse enen levenden spieghel, daer hi dat beelde sijnre naturen in ghedruct heeſt. En̄ alsoe leeft hi ghebeelt in ons, en̄ wi in hem; want onse ghescapene leven is een, sonder middel, met dien beelde ende met dien levene, dat wi ewelie in Gode hebben. En̄ dat leven dat wi in Gode hebben, dat is sonder middel een in Gode; want het leeft metten Sone ongheboren inden Vader, en̄ het wert gheboren metten Sone uut den Vader, en̄ vloyet uut hem beyden metten heylighen Gheeste; en̄ aldus leven wi ewelie in Gode, ende God in ons. Want onse ghescapenheit leeſt in onsen ewighen beelde dat wi hebben inden Sone Gods²⁸, en̄ ons ewighe beelde is één metter wijsheit Gods en̄ leeſt in onse ghescapenheit. En̄ hier omme vernuwet die ewighe gheboirte en̄ dat uutvloyen des heylichs Gheests in die ledicheit onser sielen altoes, sonder onderlaet; want God heeft ons ewelie ghekent, en̄ ghemint, gheroepen ende vercoren. Eest alsoe dat wine weder willen bekennen, minnen en̄ verkiesen, soe sijn wi heylich en̄ salich, en̄ ewelic vercoren. Ende onse hemelsche Vader sal ons vertonen, in dat overste onser sielen, sine godlike claerheit; want wi sijn sijn rike, ende hi woent en̄ regneert in ons. En̄ ghelikerwijs dat die sonne des hemels met haren raeyen doerscijnt, ende verlicht, ende vruchtbaer maeet alle die werelt, alsoe doet oec die claerheit Gods, die regneert in dat overste onser ghedachten: si gheeft uut in alle onsen craſten claer blickende rayen, dat sijn godlike gaven, const, wijsheit en̄ claer verstaen, redelie ghemere en̄ onderscheet in allen doechden²⁹, en̄ hier mede is gheciert dat rike Gods in onser sielen. Mer minne sonder mate, die God selve is³⁰, die regneert in puerheit ons gheests alse een gloet van berrende colen. Si gheeft uut blickende, berrende ghensteren, die gherinen en̄ onfonken in vierigher minnen herte en̄ sin, wille en̄ begherte, en̄ al der sielen crachte in storme en̄ in woede, en̄ in ongheduere wiseloser minnen³¹. Siet dit sijn die wapene daer wi mede striden jeghen die vreeselike³² onghiere³³ minne Gods, die alle minnende gheeste wilt verbernen en̄ verslinden in haers selſsheit. Nochtan wapent si ons met haren gaven, en̄ verlicht onse redenen, en̄ ghebiet en̄ raet en̄ leert ons dat wi ons weren ende striden, en̄ onse recht in minnen jeghen haer behouden alsoe langhe als wy moghen, en̄ hier toe gheeft si ons cracht, conste ende wijsheit. Si trect al onse sinlike erachten in een inwendich ghevoelen; si doet onse herte minnen, begheren en̄ smaken; si gheeſt onser sielen scouwen en̄ staren³⁴; si gheeft ons devocie, ende doet ons met berrenden vlammen opwaert varen. Si gheeft onsen verstane kennisse en̄ samec ewigher wijsheit; si gherijnt³⁵ die minnende eracht, ende doet des menschen gheest bernen en̄ versmelten in waerdicheden³⁶ voir haer aenschijn. Siet, hier moet onse redene wijken en̄ alle werc³⁷ met ondersceeden; want onse crachte werden eenvoldich in minnen, ende zwighen ende nighen³⁸ in dat aenschijn des Vaders; want die openbaringhe des Vaders verheft die siele boven redene, in onghebeelde bloetheit: daer is die siele eenvoldich, suver en̄ reyne, en̄ ledich alre dine, en̄ in die pure ledicheit vertoent die Vader sine godlike claerheit. In die claerheiten mach eomen redene noch sin, ghemerc noch ondersceet: dit³⁹ moet al daer onder bliven; want die claerheit sonder mate verblint die redelike oghen, alsoe dat si wiken moeten den onbegripeliken lichte. Maer die eenvoldighe oghe boven redene inden gronde der verstandicheit, die is altoes open, en̄ scouwt en̄ staert⁴⁰ met bloten ghesichte dat licht metten selven lichte⁴¹: daer es oghe jeghen oghe, spieghel jeghen spieghel, beelde jeghen beelde. Met desen drien sijn wi Gode ghelije en̄ hem gheënicht; want die sie⁴² in onse eenvoldighe oghe, es een levende spieghel dien God ghemaect heeft tote sinen beelde, en̄ daer hi sijn beelde in ghedruct heeft. Sijn beelde dat is sine godlike claerheit; daer mede heeſt hi overvloedich vervult⁴³ den spieghel onser sielen, alsoc dat daer gheen ander elaerheit noch ander beelde in comen en mach. Mer die claerheit en is gheen middel tusschen ons en̄ Gode, want si is dat selve dat wy sien⁴⁴, en̄ oee dat licht daer wi mede sien: maer niet onse oghe die siet. Want al is dat beelde Gods sonder middel inden spieghel onser sielen, en̄ hem gheënicht, nochtan en is dat beelde die spieghel niet, want God en wert niet creature⁴⁵. Maer die eninghe⁴⁶ des beelds inden spieghel is soe groet en̄ soe edel, dat die siele ghenoemt is dat beelde Gods. Voirtmeer, dat selve beelde Gods dat wi ontſaen hebben en̄ draghen in onser sielen, dat is die Sone Gods, en̄⁴⁷ die ewighe spieghel der wijsheit Gods, daer wi alle in leven en̄ ewelic in ghebeelt sijn. Nochtan en sijn wi die wijsheit Gods niet; want soe hadden wy ons selven ghemaect, en̄ dat is onmoghelic en̄ onghelove. Want al dat wi sijn, en̄ al dat wi hebben, dat hebben wi van Gode en̄ niet van ons selven; en̄ al is die edelheit groet onser sielen, si is den sondare verborghen en̄ oec menighen goeden menschen. En̄ al dat wi bekennen moghen in lichte der naturen, dat is onvolcomen, en̄ sonder smaec, en̄ sonder ghevoelen; want wi en moghen Gode niet bescouwen, noch sijn rike vinden in onser sielen, sonder sine hulpe en̄ sine ghenade, ende onse ghewarighe oeſeninghe in sijnre minnen.