Nn. 2–39

2. Divisio. De hujusmodi sacramento agemus in hoc Tractatu, paucis tamen //v<^v/^/<'?/'/j- de virtute pa^nitentiai.

Du<x erunt partes : in priori, qucU cst pritsertim doguiatica, exponemus divinani institutionein et natnrani sacramenti Paenitenticie; in posteriori, qucie nioralis est, declarabimus officia pcenitentis et confessarii; in Appendice, pauca trademus de Indnlgentiis, quibus minuitur aut tollitur poena temporah's peccato debita.

Pars dogmatica

Pars morah's

De potestate chivium Ecclesiii} concessa. De actibus pcxnitentis ad exercitium hujus potestatis requisitis.

De ipso i De materia et forma. sacramento | De effectibus. Contritio. Confessio. Satisfa^lio.

PiEnitentis officia

De

Confessario

De ejus potestate. De ejus officiis.

Pr^notanda de virtute P^nitenti^.

Antequam de sacramento Psenitentiae agamus, pauca de virtute paenitentia^ praenotanda sunt : i° de ejus notione^ 20 de ejus necessitate. Nam, etiam post institutum sacramentum, necesse est a6lus pa^nitentia^ exercere sive intra, sive extra sacrum tribunal.

I. Genuina peenilentiae notio. '

3. 1° Etymologica notio. Paenitentia, juxta plerosque antiquos au6lores, derivatur a vooAhw?, poenain tenere^ ideoque designat a6lum quo poenam subimus ad satisfaciendum pro peccatis.

*.5'. Thom., 3 p., q. 85; Suarez, de Pasnitent., disp. I et VII; MorinuSy Commentar. in admin. Pasnitentiae, hb. I, c. 1-2; Biltuart, diss. II, Bitiot, De Pasnit., th., 6; L. de San, de Pcxnit., P. 1, cap. 1-6; Pescii^ n. 87 sq.

DE VIRTUTE PvENITENTI^.

Verfus autcm recentiorcs dicunt paenitcntiam onVincm ducere 2i pcene, scu pejiitus, et etymologice dcsignare aliquid intimum, quod cor ipsum afficit ^.

Apud profanos au6lores, h<Tec vox tria praesertim significat : (a) interiorem /(^(^//vel rt'/i/'//<rtr;///^sensum; ita apud Ciceroneni, lib. de Sene6lute, dicitur : " Num igitur, si centesimum vixissct annum, cum sUc-e senc6lutis paeniteret?" (b) dolorem ob fa6lum antea admissum, sive bonum sive malum : " Pacnitere tunc dicere solemus, cum quae ipsi fecimus aut quae de nostra voluntate nostroque consilio fa6la sunt, ea nobis post incipiunt displicere sententiamque in iis nostram demutamus"^; (c) doloreni conceptum de aliquo criniine seu deli6lo : " Alexandrum regem videmus, ait Ciccro 5, qui cum interemisset Clytum familiarem suum, vix a se manus abstinuit : tanta vis fuit paenitendi! "

Hoc ultimo sensu au6lores sac^d saepissime vocem pcFJiitentiani usurpant, quatenus nempe significat aninii doloreni de peccato coniniisso.

4. 2° Theologica notio. Paenitentia, cujus scopus est reparare injuriam per peccatum Deo irrogatam, definitur : virtus superyiaturalis et nioralis, peccatoreni inclinans ad detestationeni proprii peccati, quatenus est offensa Dei, et ad prniuni eniendationis satisfact.ionisque proposituni.

In qua definitione quatuor praesertim includuntur : natura^ objectuni^ actus et subjectuni hujus virtutis.

(A) Natura pa^nitentiac, qure est : (a) virtus supernaturalis. Speculative et in se dari posset naturalis habitus paenitentiae, actibus repetitis acquisitus; sed de facto paenitentia in christianis supernaturalis esse debet : hi enim ad supernaturalem statum evecti sunt, ideoque nonnisi sub influxu gratiai actualis, et ex motivo supernaturali revelatione cognito, p.xMiitere possunt sicut oportet. Imo, juxta communiorem sententiam, ha:c virtus supernaturalitcr infunditur, simul cum aliis virtutibus, eo ipso instanti quc anima justificatur.

' Cfr. M. Brcal et A. Bailly, Dictionnaire ctymol. latln, Paris 1898, p. 240. = Aulits Gellius. Noct. attic, 1. XVII, c. i. 3 CiccrOs \\ IV Tuscul. qujvst.

DE P/ENITENTIA.

(b) Et momlis, non autcm theolof^ica : non enim immediate versatur circa Dcum, nec innititur uni c divinis attributis; sed versatur circa peccatum quatenus emendabile, cjusque motivum est honestas expiationis seu satisfa^lionis Deo offenso exhibendne.

(B) Obje^um duplex est : (a) obje6lum matcriale, seu circa quod paenitentia versatur, est quodlibet personale peccatum, quatenus est divini juris laesivum, proindeque dclcndum et congrua satisfa6lione reparandum. Hinc non datur paenitentia proprie di6la de peccato origiyiali, neque de pecc?i.\s alienis ; nam id solum potest /r<?/r/> retra6lari . quod fuit proprid voluntate patratum. Sed paenitentia late sunipta, quatenus est peccati odium et detestatio, circa peccata aliena versari potest, cum ea odio prosequi teneamur, Ouo sensu Christus psenitens fuit in quantum nostra peccata odio habuit et pro illis satisfecit.

(b) Objeclum formale seu motivum hujus virtutis est honestas quae in reparanda offensa Deo illata invenitur. Hoc est motivum, ut ita dicam, speciale squ proprium paenitentiae. Potest tamen a6lus detestationis peccati ex aliis motivis oriri, caritatis, gratitudinis, spei, timoris Dei, etc. quia peccatum hisce variis virtutibus opponitur.

(C) A6liLS proprii paenitentiae sunt detestatio et dolor peccati comvc\ss, proposittim non peccandi de caetero, ac satisfa5lio seu saltem satisfaciendi voluntas ^. Latiori sensu^ a6lus paenitentia^ vocari possunt iili omnes a6lus quibus reparatur peccatum, v. g. oratio, jejunium, sui ipsius abnegatio aliique a6lus virtutum, quatenus ordinabiles sunt- ad satisfaciendum pro peccato.

(D) Suhje6lum remotum paenitentiae est quilibet homo peccati rcus aut capax ; nam artus paenitentiae proprie di6lae supponit quidem a61um peccati ; sed habitus^ quo

' Horum a6luum genesis sic intelligi potest : quando primum peccator apprehendit peccatum commissum ut malum, voluntas illud abominatur ac detestatur, quia malum est ; dein animadvertit hoc malum esse sibi prasens, in se vel in effe6libus, et de eo dolet ; non potest autem sincere de peccato dolere, nisi firmiter illud ifi posterwji vitare veht; et insuper, cum praeteritum malum sit reparandum, jam sponte oritur voluutas saiisfaciendi, ut infra declaralur.

DE VIRTUTE P^NITENTI^.

homo promptus redditur ad dolendum de proprio peccato. iriveniri potest in omnibus qui peccati sunt capaces, quippe qui prompti esse debent ad dolendum de peccato, si forte commissum fuerit.

Subje6lum pi^oxhnuin est voluntas, quia odium peccati est a6lus quo voluntasdi peccatoavertitur; hic autem voluntatis a6lus supponit praeviam intelle6lils cognitionem, qua peccatum ut malum apprehenditur; insuper saepe in appetitum sensibilem influit, ibi causando sensibilem dolorem seu tristitiam; sed voluntas manet sedes propria pa^nitentiae. 5. 3° Controversia de natura hujus virtutis. (A) Omnes theologi concedunt paenitentiam esse virtutem, sed quidam negarunt eam esse speciale77i virtutem. Pauci, ut Gulielinus Antissiodorensis et F, Mayrojius^ docuerunt peccata detestari non per specialem virtutenijsedpervirtutem cui opponuntur, v. g. intemperantiam detestari per virtutem temperantiae. AHi, ut Durandus^ dixerunt paenitentiam nihil aliud esse nisi caritatem, quatenus de peccato dolet prout est offensa Dei. Quidam, post Cajeianum, tenuerunt poenitentiam esse complexum trium virtutum, caritatis, quae odit peccatum, religionis, qu?e peccata confitendo Dei dominium agnoscit, justitiae vindicativae, quse satisfa6lionem praestat.

(B) Communiter tamen docent theologi, post 5. Thoinam, pa^nitentiam esse spccialem virtutem. Etenim ibi est specialis virtus ubi occurrit a6lus laudabih*s propter specialc motivum seu obje6tum formale ehcitus; atqui a6lus paenitendi est certe a6lus laudabiHs, cum tendat ad destru6lionem peccati pra^^teriti, atque ehcitur propter specialc motivum, quia videhcet peccatum est offensa Dci : hoc enim motivum ad omnia peccata scse extendit, ac differt a motivo aharum virtutum, proindeque est motivum speciale. Ergo paenitentia est virtus speciahs.

Haec autem virtus ad justitiani connnutativani refertur, non quidem tanquam pars subje6liva, sed ut pars potentialis^; per eam siquidem pcccator ahquo modo reparat

• Partes subje^iva: alicujus virtutis sunt veluti species in quas dividitur, seu partes quie plene participant rationem illius virtutis; partes potentiaies^ seu adnexas, eie sunt qUcX ordinantur ad aliquos secundarios aflus, nec habent totam rationem hujus virtutis, sed solum aliquid de ejus perfe6lionc. — Licet autem pcxnitcntia sit species quxdam justitire, aliquid participat aharum virtutum, ut egrci^ie declaratur a 6^ TJwmd (q. 85, a. 3, ad 4) : Pa:nitenlia est cum fidc passionis

DE PvENITENTIA.

injustitiam erga Deum commissam, non quidem ad pcrfe6lam a^qualitatcm, sed meliori quo fieri potest modo. Quod sic declarat 5. T/iovias (3, q. 85, a. 3) : " Siinpliciier jtistum est inter aequales, eo quod justitia est aequalitas qua^dam... Jiistuin autem secunduni quid dicitur quod est inter illos quorum unus est sub potestate alterius, sicut servus sub domino, filius sub patre, uxor sub viro. Et tale justum consideratur in paenitentia. Unde poenitens recurrit ad Deum cum emendationis proposito, sicut servus ad dominum, secundum illud ^ : " Sicut oculi servorum in manibus dominorum suorum, ita oculi nostri ad Dominum Deum nostrum, donec misereatur nostri "; et sxcwtfilius ad patrem, secundum illud 2 : '' Pater, peccavi in coelum et coram tc " ; sicut nxor ad virum, secundum illud 3 : " Fornicata es cum amatoribus multis ; tamen revertere ad me, dicit Dominus".

6. 40 Falsa Protestantium notio. (A) Exponitur. Haec fluit ex modo quo concipiunt peccatum et justificationem. Cum homo, juxta Lutherum, necessario peccet, paenitentia proprie non consistit in mutatione voluntatis, quae mala remanet, sed in mutatione sensus {sentiment) relate ad Deum ; videlicet sensus terroris, agnito peccato incussus, mutatur in fidem seu fiduciam qua quis credit propter Christum sibi condonari peccata, et ita justificatur.

Calvinus autem hanc notionem correxit, asserens paenitentiam esse vitae novae inceptionem ex fiducia ortam, seu "veram ad Deum vitae nostrae conversionem, a sincero serioque Dei timore profe6lam, quae carnis nostrae veterisque hominis mortificatione et spiritiis vivificatione constet"4.

Ambo contendunt nullam satisfa6lionem Deo solvendam esse, cum Christus pro nobis abundanter satisfecerit.

Moderni autem Protestantes, propius veritatem catholi-

Christi, per quam justificamur a peccatis, et cum spe veniae, et cum odio vitiorum, quod pertinet ad caritatem. In quantum vero est virtus moralis, participat aliquid prudentics, quas est direfliva omnium virlutum; sed ex ipsa ratione justitias, non solum habet id quod justitias est, sed etiam ea quie sunt tempera?iticE tXforiitudinis, in quantum scilicet abstinet ab eis quas deledlationem causant, quod ad temperantiam pertinet, et sustinet dura, quod pertinet ad fortitudinem.

DE VIRTUTE P^NITENTI^.

cam accedentes, fatentur vitae novas inceptionem esse conditionem praeviam ad justificationem, et veram psenitentiam comple6li humilem confessionem deli6li coram Deo, horrorem peccati commissi, atque vitai emendationem^

7. (B) Confutantur Lntherani. Panitentia genuina et salutaris non soluni est proposituni novce vitce, sed etiam peccatorum commissoruni detestatio. Certum est.

(a) Quidquid enim dicatur de sensu etymologico vocabulorum pcenitentia, vel p,zra.voiy. ^, certum est usu biblico vocabula hujusmodi non tantum simplicem consilii mutationem, sed etiam praeteritse vitse detestationem, significare; sic V. g. dicebat pius/(9(^3; " Ideo ins-ipienter locutus sum... idcirco ipse me irprehendo, et ago paenitentiam in favilla et cinere " ; iterum ait Psalmista 4; " Sacrificium Deo spiritus contribulatus;'cor: contritum et humiliatum, Deus, non despicies"; nec aliter Prophetae : " Convertimini, et agite paenitentiam ab omnibus iniquitatibus vestris... et facite vobis cor novum, et spiritum novum " s. Porro in his et similibus textibus, praeter vitae mutationem invenire est peccati detestationem ; quid est enim seipsuni reprehendere, cor contritunt habere, a peccatis pcEnitentiam agere^ etc. nisi vitam prseteritam detestari? — Praeterea, S. Paulus paenitentes Corinthios alloquens, explicite tristitiam commemorat ut verse paenitentia; elementum^: " Nunc gaudeo, non quia contristati estis, sed quia contristati estis ad paenitentiam... Quae enim secundum Deum tristitia est, paenitentiam in salutem stabilem operatur ".

(b) Consonat ipsa ratio : qui enim resipiscit, et vitam in

' Vox {JiSTavota (u.cxa, trans, vou:;, mens) etymologice idem sonat ac transmentatio, seu mentis mutatio, sed ex usu loquendi apud audlores tum sacros tum profanos, tristitiam et dolorem de prieterito etiam significat, ut constat ex Lexicis etiam a Protestantibus editis, Schleusner^ Robinsoii, Thayer, etc. Cfr. Mori7iiis^ op. cit., lib. I, c. 2. — Idem dici potest de voce pcenitentiaj ex di(flis enim supra, hoc vocabulum ahquando significat displiceiiliam ; quod confirmatur ex his Ovidii versibus (1. I de Ponto, Eleg". I) :

" Paenitet : oh ! si quid miserorum ciedilur ulli; Pa^nitet, et fa(flo io7-qtieor ipse meo ".

DE PuENITENTIA, melius miitat, idcirco consiliiim revocat, quia priorem vitam malam esse intelligit; utquid enim novam duceret, nisi priorem aequitati contrariam esse videret ? Atqui sicut amare bonum tenemur, ita et malum odisse, praesertim si fuerit a nobis commissum. Ergo p.nenitentia peccati detestationem importat Aliunde reconciliatio cum persona offensa plus requirit quam cessationem injuriae; qui enim ab hominibus veniam petit, primum detestationem ac dolorem injuriae prius illatae manifestare debet, ut, hoc dolore mota, persona offensa injuriam condonare velit. Eodem igitur modo peccator sese cum Deo habere debet.

II. De paenitentiae necessitate. ^

8. 1° Status quaestionis. Quaestio est dehomine lapso seu peccatore, et de necessitate tum medii tum prcscepti. IUud autem necessarium est necessitate medii, quod est medium, et quidem necessarium, justificationis adeoque salutis, sine quo proinde, etiam inculpabiliter omisso, salus obtineri nequit; id necessarium est necessitate prcecepti, quod ita praescribitur, ut ejus omissio, si culpabilis, sit peccatum, si autem inculpabihs, saluti non noceat. (a) Jamvero omnes CathoHci docent paenitentiam in genere, id est quamdam peccati detestationem ac retra6lationem, necessariam esse necessitate medii, posito peccato mortali; controvertitur tantum utrum requiratur formalis a6lus paenitentiae, an sufficiat virtualis, qualis continetur in a6lu caritatis perfe6lae. Scotistce tenent virtualem a6lum paenitentiai sufficere; multi Tkomistce putant requiri a6lum formalem; Suarez autem distinguit, dicendo a6lum formalem/^r se requiri, quando quis de suis peccatis cogitat, sed per accidens remissionem peccati per a6lum virtualem paenitentiae obtineri posse, quando quis, ex oblivione vel inconsideratione, de peccatis suis non cogitat ; quam opinionem ut probabiliorem ample6limur.

(b) ViSloria 2 negat esse speciale prasceptum paenitendi,

^ S. Thom., 3 p., q. 86, a. 2; Suarez, disp. IX et XV; Salmant., disp. IV, dub. 2; disp. V, dub. 6; Drouin, q. I, c. 3; Palmieri,\. 7; de Augustinis, th. 11; Sasse, th. 6.

DE VIRTUTE P^NITENTIvE. 9 ideoque impaenitentiam esse speciale peccatum : textus enim Scripturae, ait, intelligi debent de necessitate medii, qu3e non est sempcr conjun(?ta cum praecepto : ita, v. g., gratia sanclificans, licet ad salutem necessaria, non cadit sub praecepto. Sed ha^c opinio communiter a theologis rejicitur.

9. 2" Thesis : Supposito peccato mortali, certum est actum saltcm virtualem paenitentiae necessarium esse necessitate medii in praesenti rerum ordine; communiter tenetur eumdem necessarium esse necessitate praecepti. Dixi : posito peccato mortali, quo nempe avertimur a Deo, fine ultimo; si peccatum sit veniale tantum, paenitentia, quamvis exoptabiHs, necessaria non est ad salutem ; — in prcEsenti or.dine^ quia nonnulli theologi putant Deum posse, de potentia sua absoluta, condonare peccatum et gratiam infundere absque ullo a6lu peccatoris ; attentis autem suis attributis, praesertim sapientia, justitia et sanflitate, non potest.

(A) Ouoad necessitateni inedii. (a) Script. Id enim necessarium est necessitate medii quod ita cum fine conjunctum est, ut sine co finis obtineri nequcat; atqui, posito peccato gravi, salus ita cum paenitentia conjungitur, ut sine ea haberi non possit, ut ex his et simiHbus testimoniis coUigitur : " Si paenitentiam egerit gens iUa a malo suo, quod locutus sum adversus eam, agam et ego paenitentiam super malo quod cogitavi ut facerem ei... si fecerit malum in ocuHs meis, ut non audiat vocem meam, paenitentiam agam super bono quod locutus sum ut facerem ei " ^; " Si autem impius egcrit pa:nitentiam ab omnibus peccatis suis... vita vivet et non morictur... si autem averterit se justus a justitia sua, et fccerit iniquitatem secundum omnes abominationes, quas operari solet impius, numquid vivet.-' Omncs justitiae ejus, quas fecerat, non recordabuntur; in praevaricatione qua praevaricatus est, et in peccato suo quod peccavit, in ipsis morietur" 2. Nec aHter in W^^z^. Testanicnto : " Si paenitentiam non egeritis, omnes simiHter peribitis"3; " Paenitemini igitur, et convertimini, ut deleantur peccata vestra"4, quasi diceretur : conditio neccssaria ut dclcantur

'Jerem., XVIII, Z-\o, — ''Ezech., XVIII, 21-27. — ^Luc., XIII, 5. ^Aa., III, 19.

10 ' DE PvENlTENTIA.

peccata vcstra cst quod p.xnitcntfam aq-atis. Kr^o, in praesenti ordine, pa:nitcntia cum rcmissionc pcccati jungitur sicut lucdimii cum finc.

(b) Tradit, Ex Tridentino supcrius allegato : " Fuit quidcm pa^nitentia universis liominibus, qui se mortali aliquo peccato inquinassent, quovis tempore ad gratiam ct justitiam assequendam nccessaria ". Ex quo sequitur pa^nitentiam nccessariam csse neccssitate medii, cum omni tempore, etiam antequam lex positiva condita fuissct, ad remissionem peccati requireretur.

(c) Rat. theoL Peccator salvari nequit nisi prius a Deo remissionem peccati sui impetraverit; atqui sine p.tnitentia Deus peccata remittere nequit: snpiejiiia enim vetat ne sibi reconciliet, nec in suam amicitiam recipiat quem a se voluntarie aversum, et in peccati amore obstinatum cognoscit : hoc enim nihil aliud esset nisi peccatum ipsum fovere ct pra^miari ; insuper justitia prohibet ne offensa remittatur sine aliqua reparatione; sanHitaswo, sibi uniat aliquid impurum peccato adhuc adha^rens. Jamvero qui graviter peccavit, etiam ex fragilitate, manct a Deo aversus, habitualiter saltem, usquedum paeniteat, neque offensam Deo irrogatam pro posse reparat, sed in ea perseverat, et peccato adhaerere pergit; ergo Deus peccatum remittere nequit, attentis suis attributis, nisi peccator per a6lum paenitentias ad Deum sese convertat; ergo sine pa::nitentia peccator salvari nequit.

10. (B) Ouoad 7iecessitateni prcBcepti. (a) Script, Textus allati rem jam demonstrant; Deus enim, necessitatem painitentiae tam cmphatice deciarando, minandoque gravissimas poenas impaenitentibus, satis clare manifestat se velle ut omnes paenitentiam agere teneantur. Prseterea, teste Scriptura, qui pa^nitere renuit, inobedientiae convincitur, et quidem gravis, cum gravi puniatur pcena : " Quia vocavi et renuistis, extendi manum meam, et non fuit qui aspiceret,... ego quoque in interitu vestro ridebo " ^. Aliunde Christus sub forma praecepti paenitentiam praedicavit : " Exinde coepit Jesus praedicare et dicere : Pccnitentiam agite; appropinquavit enim regnum coelorum "2. — Frustra

DE VIRTUTE P^NITENTI^. 11 autem objicitur gratiam, licet ad sakitem necessariam, non cadere sub speciali pr?Ecepto; gratia siquidem non cst virtus, sed medium ad virtutem, ideoque non praecipitur dire6le; psenitentia autem specialis virtus cst, ex di6lis, proindeque sub praecepto cadit.

(b) Rat. Quisque tenetur, vi justitics, reparare injuriam alteri illatam; atqui homo, per peccatum mortalc, gravem injuriam Deo irrogavit ; ergo, ex prcccepto justitiae, ad hanc injuriam compensandam tenctur pcenitentiam agendo. Accedit alia ratio : cuique pra^cipitur spiritualis salutis curam habere; atqui peccator animam suam salvare nequit, nisi de peccatis gravibus pa^niteat; ergo vi caritatis erga seipsuin^ paenitentiam agere tenetur '.

3° Quandonam praeceptum paenitentisi obliget?

11. Imprimis praeceptum pcenitendi considerari potest ut negativuni et affirmativum : quatenus negativuui, prohibet ne quis in peccatis sibi complaceat ; quo sensu obligat semper et pro semper; quatenus affirniaiivuui, prai^cipit ut quis de peccatis commissis doleat, et tunc obligat tempore opportuno, .um per se, id est vi ipsius virtutis psenitentiae, twm per accidens, seu vi alius praecepti ad quod implendum quis tenetur.

(A) Per se (a) non obligat statim post peccatum commissum. Nam hujusmodi pra^ccptum est affirmativum, ex di6tis; atqui de natur^ praecepti affirmativi est ut non statim et pro semper obliget, sed determinato tempore, quando videlicet opportunitas se prcebet. — Pra^terea, si statim obligaret, qui non statim paenitentiam agerct eo ipso peccaret et toties novum committeret peccatum quoties, hujus obligationis conscius, non paeniteret; atqui hoc adversatur communi fidelium sensui, qui de istis peccatis minimc se accusant, et confessariorum qui de eis non interrogant.

12. (b) Obligat autem certc articulo mortis, aut etiam in valde probabili periculo mortis vel perpetucc amentice : tunc enim quisque tenetur, ratione justitiiE erga Deum et caritatis erga seipsum, Dco reconciliari suaeque saluti providere,

'Exinde infert S. Thojnas (3 p., q. 84, a. 7, c. ct ad i) pi^nitentiam esse jure iiaturali prsescriptam : ** Ex naturali enim ratione homo movetur ad pxnitendum de malis quie fecit, sed quod hoc vel illo modo pitnitentiam agat, est ex institutione divina".

cum sccus aut certo aut valdc probabilitcr aliud tempus opportunum non supcrsit.

(c) Probabilius etiam obligat aliquoties i?t vitd. Itacommunius contra Duranduvi, Cajetanum, Vasquez^ paucosque alios, qui contendunt non possc assignari tcmpus, intra quod obliget hoc pra^ceptum extra mortis articulum. Nam dilatio nimia conversionis ab aucloribus sacris gravitcr reprehenditur : " Non tardes convcrti ad Dominum, et ne differas dc die in diem : subito enim veniet ira illius, et in tempore vindi6la^ disperdet te" ^ ; " Secundum autem duritiam tuam ct iiupcenitens cor^ thesaurizas tihi iram in die irjE " 2. — Aliunde dilatio conversionis est pericidosa saluti^ quia in nova peccata facile inducits, meritum de condigno impossibilc rcddit ac periculo damnationis exponit, si mors subito occurrat; est etiam Deo injuriosa, quum per longum tempus peccator ejus inimicus mancat, et usque ad mortem dififerat compensationem injuriae Dco iliata:^, ita contcmnens Dei gratiam, quse ad conversioncm eum movet. Itaque voluntaria dilatio poenitentiK per notahile tcmpus est pcccatum novum, sciHcct peccatum impaenitentias.

13. Quale autem tempus sit 7iotabile et sufficiens ad novum peccatum constituendum accurate definiri nequit. Dilatio per plurivios annos communiter ut notabile tempus consideratur, eo magis quia praecepto ecclesiastico, quod juris divini determinativum esse videtur, peccator tenetur semel sahem in anno confiteri peccata, ideoque p?enitentiam agere.

Juxta Laymann'' muUosque ahos, qui praecepto annu?e confessionis satisfacit, paenitentiam uUra debitum tempus non differt, quia Ecclesia, tempus confessionis determinando, tempus etiam psenitentiae videtur determinavisse. Et hoec sententia valde probabilis est, eo magis quia generatim Fideles non putant se novi peccati esse reos, nisi pcenitentiam ultra annum distulerint.

Attamen S. Alphonsus^ huic sententise non omnino acquiescit,

3Re(fle enim ait 5. Gregoriics M. (Moral. lib. XXV, cap. 9, ap. Migne^ P. L., LXXVI, 334) : " Peccatum namque quod pasnitentia non diluit, ipso suo pondere mox ad aliud trahit.^^ Cujus ratio est quia qui diu manet in statu peccati mortalis, iis efficacibus gratiis privatur, qua? necessariae sunt ad graves tentationes superandas. Cfr. S. Thom.^ I. 2., q. 109, a. 8.

DE VIRTUTE P^NITENTI^E. 13 sed putat umnn menseni esse notabile tempus in paenitentiae dilatione, tum ob obligationem eliciendi a<5lum caritatis semel in mense, quam peccator adimplere non potest quin de peccatis doleat, — tum quia per totum annum existens in mortali vitare nequit periculum in alia peccata facile relabendi. Addit tamen, et hoc pro praxi notandum est, peccatores prjesertim rudes, ab hoc peccato dilat?e paenitentias, ob inadvertentiam, ut plurimum, imo fere semper, excusari posse.

14. (B) Per accidefts obligat quoties peccator ex alio prsecepto tenetur statum gratiae recuperare : (a) ad sacramenta ministranda, si sacerdos sit, vel ad sacramenta vivorum recipienda; (b) ad graves tentationes superandas, si peccator conscius sit se eisdem resistere non posse, nisi a6lum contritionis eliciat; (c) ad eliciendum caritatis aclum erga Deum, si urgeat obligatio hoc praeceptum adimplendi. — Praeceptum autem san6lificandi festa et diem dominicam non importat obligationem a6lum psenitentiae eliciendi, cum status gratijE non requiratur ad diem Domini servandam.

Enixe igitur hortandi sunt peccatores ad cito pa^nitendum, non asserendo quidem dilationem paenitentiae esse novum peccatum mortale, sed ostendendo impaenitentiam QssQ peccatori perictilosain et Deo injuriosam^, ut supra.

^ Inter loca Scriptur^e et Patrum quie allegari possunt, ha^c pncsertim attendantur : Proverl?., I, 22-23; Isa., I, 2-31; Jercni., II, III, IV; XVIII, 5-17; ^-^-^^-/z., XVI II, 21-32; J/^//., III, 8-12; Zwr., XIII, 2-5; A6l.,\, 19-26, etc; — 5. Anibrosiiis, De Paenitentia.Hb. II, ap. Migne^ P. L., XVI, 495 sq. ; S. Augustinus, sermo 20, ap. Migne, XXXVIII, 140-141 etc. — Cfr. Bourdaloue, Careme, sermon pour le Lundi de la 2^ semaine, sur rimpenitence finale; Massillon, Carcme sur rimpen. finale; Wisenian, Sermons on Moral Subieds, On delay of repentance; Newman, Sermons to Mixed Congreg., Neglecfl of divine calls and vvarnings.

BarjS^ prior tjoijmattca.

Praenotanda

15. 1° Sacramenti Paenitentise Notio. Ante Christi adventum Paenitentia non erat sacramentum; quo securius vero fideles peccatorum post baptisma commissorum remissionem conscquerentur, Dominus paenitentiam ad dignitatem sacramenti erexit, Ecclesiae tradendo potestatcm ministerialem peccata remittendi, atque determinando a6lus a peccatoribus praestandos ad veniam obtinendam.

Paenitentia, prout sacramentum, a thcologis definiri solet : Sacranieniiim Novce Legis a Christo institutitvi, quo.perjuridicavi sacerdotis absolutioncvi^ hovtini contrito, confesso et satisfa^lioneviprovi itte?i ti^ re vi ittu n tu rpecca tapost baptisvi ti m covtvtissa.

Dicitur (a) quo per juridicam sacerdoiis ahsolutionein^ ut sic declaxQW.mforni.i hujus sacramenti, videHcet sacerdotis absolutio; minister, seu sacerdos; et modus quo ministratur, nempe judicialis forma; (b) homini contrito^ etc, quibus ve.rbis designantur tum subjeflum^ tum subje(5li disposiiiones, contritio, confessio et votum satisfaciendi, quae, juxta multos, sunt etiam materia proxima sacramenti; (c) remitiuniur peccata etc, et ita exprimuntur non solum effeHus praecipuus, sed etiam materia remota sacramenti, videhcet omnia peccata, sive mortaha, sive venialia, post baptismum commissa. Quam definitionem ex dicendis legitimam esse constabit.

16. 2° Hujus partis divisio. In parte dogmatica hujus Tra6latus, existentiavi seu divinam institutioncm sacramenti Paenitentise demonstrare intendimus, necnon ejus naturam declarare.

PARS PRIOR DOGMATICA.

Ad quod praestandum tria expendemus :

I. Potestatem claviuin Ecclesiae concessam ;

II. A6121S pcenitentis ad exercitium hujus potestatis ve- quisitos ;

Ili. Nattiram sacramenti, prout ex his duobus inferri potest.

Ratio divisionis ha^c est : juxta Tridentifium, Dominus sacramentum Paenitentiae tunc pra^cipue instituit quando potestatem remittendi peccata, quae potestas clavium dicitur, apostolis contulit : hanc igitur exponerc ante omnia necesse est. Quia vero haec non exercetur nisi positis quibusdam pa^nitentis a6libus, nempe confessione, contritionc et satisfa6lione, de iis postea agcndum est. Cum autem ex potestatc clavium et ex a(51:ibus paenitentis constituatur ipsum sacramentum, de eodem, per modum corollarii, disputare oportet, describendo ejus materiam et formajn necnon tffecttis ».

' In bac nova editione, parteni dogmaticam recognovimiis benigne co/perante P. Callou^ theologiic dogmaticse profcssore in Seminario S. Sulpitii Parisiensi.

cp cij cp U^ cij cp cp

Gaput j.

DE POTESTATE CLAVIUM ECCLESI^ COLLATA.

Duo expendemus : 1° ;??/;;/ haec potestas vere a Christo collata fuerit ; 2° quinam ministri eam exercere valeant.

Art. I. De ipsa potestate clavium, quatenus vere fuit Ecclesias collata.

17- Status qusestionis. lo Natura hujus potestatis dedaratur. (A) Potestas clavlum, prout hic sumitur, est potestas judicandi de statu conscientiae interno, seu potestas remittendi ac retinendi peccata, non solum in foro externo coram Ecclesia, scd etiam \x\ foi^o interno coram Deo ; ideoque est potestas regendi fideh*um conscientiam ejusque interiores relationes relate ad Deum immutandi.

Duplex est : (a) potestas novas statuendi obligationes quas implere debeat psenitens ut a suis peccatis liberetur, seu potestas pcenas imponendi; (b) potestas debita spiritualia solvendi coram Deo, seu remittendi peccata.

(B) Quae quidem potestas est : (a) supernaturalis, ab ipso Deo de/egata, in ordine ad finem supernaturalem collata; (b) ministerialis sub Christo, et veluti quaedam participatio divinae potestatis; (c) vere efficax, id est, ligans aut liberans ipsam conscientiam. (d) Attamen non est absoluta, cum ejus exercitium et efficacia pendeat a certis conditionibus ab ipso Deo statutis, quas servare debeant tum minister tum paenitens; (e) nec infallibilis, ciim Dei minister, etsi auctoritative de statu interno paenitentis judicans, prae humana infirmitate errare valeat. Deus utique ratam habet in caelis ministri sententiam, sed tantum positis ponendis, seu impletis conditionibus requisitis ex parte ministri et ex parte paenitentis.

DE POTESTATK GLAVIUM EGGLESI^ GOLLATA. 17 l8. 2° Errores. Praeter Montanistas et Novatianos, de quibus mox suo loco agemus, Protestantes potestatem clavium diverso modo impugnaverunt. Horum principium generale est justificationem, ideoque peccatorum remissionem, ^qu per fidem seu fiduciain (supra, n. 6).

(a) Lutherus quidem diu anceps mansit, nunc agnoscens, tunc rejiciens hujusmodi sacramentum; quam hsesitationem imitati sunt ejus discipuh '. Attamen absolutio, juxta ipsos, vim solum habet dedarandi, non autem efficiendi peccatorum remissionem. (b) Calvinus aperte sacramenti existentiam negavit, docens Paenitentiam non vere a Baptismo, vel Baptismi meniorid distingui : juxta ipsum siquidem, per Baptismum non deletur peccatum, sed solum testimonium praebetur peccata fide remissa fuisse, seu potius non imputari. Accidit autem postea baptizatum terreri subsequentibus peccatis, et tunc juvat in ejus memoriam revocare Baptismum antea cohatum, ut pignus justificationis pro totius vitae cursu acceptae; quae baptismi metiioria nihil ahud est nisi PiEnitentia^ qua renovatur peccati disphcentia novjeque vitae propositum '. (c) Anglicani agnoscunt a presbyteris absolvi posse tum moribundos tum publice communicaturos, imo utilitatem confessionis admittunt, non autem ejus necessitatem 3, (d) Ritualistce praeterea docent absolutionem

' Hinc in Conf. Augustand (a. 12) legitur : " De Pasnitentia docent, quod lapsis post Baptismum contingere possit remissio peccatoiucu, quocumque tempore cum convertuntur; et quod Ecclesia tahbus redeuntibus ad pcienitentiam absolutionem impertiri debeat ". (Apud Schafi, Creeds, vol. III, p. 14). — " Absolutio proprie dici potest sacramentum Pasnitentias, ut etiam scholastici theologi eruditiores loquuntur" {Metanchtho?!, Apolog., art 5). Cfr. Pfisterer, Luthers Lehrevon der Beichte, Stuttgard, 1857.

"" " Sic autem cogitandum est, quocumque baptizemur tempore, nos semel in omnem vitam ablui et purgari : itaque quoties lapsi fuerimus, repeienda erit Baptismi memoria, et hac armandus animus, ut de peccatorum remissione semper certus securusque sit; nam, etsi administratus prasteriisse visus sit, posterioribus tamen peccalis non est abolitus". {Catvinusy Instit., I. IV, c. 15).

3 Ante communionem, hsec ab Anglicanis ministris dicuntur : " Si in medio vestrum quis reperiatur cujus conscientia in angoribus et in angustiis versetur, atque consolatione vel consilio indigeat, ad me vel ad alium prudentem, docflum ac in lege Dei peritum sacerdotem confugiat; confiteatur et detegat secreto peccata sua suosque angores, ut monita salutaria, consiha necnon solatia recipere possit, et per nos Dei et Ecclesias ministros, fidentiam et absolutionem obtineat ". Cfr. Btu?it, The sacraments, London, 18C8, p. 190; Morgan Di.\ The sacramental system, New York, 189-^, p. 92-104. •— Protestantiuir. doclrinam expositam vide ap. Vacant, Di<n. de Thdol., t. I, c. 21^-229.

18 PARS DOGMATICA. CAPUT 1.

esse sacramentum, iinum videlicct ex niinoribus sacramentis; non enim inter fnajora sacramenta recensent nisi bapti.smumet ccenam.

19. (e) Nostris diebus, americanus protestans H. C. Lea \ Dallaei argumenta renovans, divinam institutionem confessionis et absolutionis ita impugnat : i) Christus in Evangelio, qui sa^pe inculcat Deum in spiritu et veritate colendum esse, nullum ritum externum instituit ad remittenda peccala, sed solum dile6lionem et cordis paenitentiam exigit. 2) Potestas remittendi peccata aliquo ritu sacramentali minime agnoscebatur primis Ecclesise s?eculis. Vigebat quidem disciplina quaedam pcenitentialis, sed vim habebat solum '\w foro externo^ ad reconcihandos peccatores cum Ecclesia, non autem cum Deo. 3) Patres docent muha esse media ad peccatorum remissionem consequendam, sed inter ea absolutionem sacerdotalem non commemorant. 4) Ceteroquin absolutionis verba, super paenitentes recitata, nihil ahud sunt nisi preces quibus sacerdotes enixe a Deo flagitabant veniam peccatorum, minime vero formae sacramentales gratiam conferentes^

Contra quos errores do6lrinam catholicam exponemus ac vindicabimus, Scripturae et priorum Patrum textus critice expendendo.

20. Thesis : Christus Ecclesiae contulit potestatem remittendi et retinendi omnia peccata post baptismum commissa, et quidem actu vere judiciali.

De /ide Q?,t ex sequentibus Tridentini canonibus 3 : i. " Si quis dixerit, in Cathohca Ecclesia Paenitentiam non esse vere et proprie sacramentum, pro fidehbus, quoties post Baptismum in peccata labuntur, ipsi Deo reconcihandis a Christo Domino nostro institulum; A. S."

3. "Si quis dixerit, verba iUa Domini Salvatoris : "Accipite Spiritum s.anctum : quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quorum retinueritis, retenta sunt ", non esse intehigenda^^/^/^^V^/d re?nittendi et retinendi peccata in sacramento Paenitentiae, sicut Ecclesia Cathohca ab initio semper inteUexit; detorserit autem, contra institutionem hujus sacramenti, ad au6toritatem praedicandi Evangehum; A. S."

4. "Si quis dixerit, absolutionem sacramentalem sacerdotis non esse aniim judicialem, sed nudum ministerium pronuntiandi et declarandi remissa esse peccata confitenti, modo tantum credat se esse absolutum : aut sacerdos non serio, sed joco absolvat; aut

' [xa^ A history of auricular confession and indulgences, Philadelphia et Loiidlon, 1896. — Idem fere docent Liberales. " Op. cit., t. I, ch. I-VII, p. S-167. 3 Trident.., sess. XIV, can. i, 3, 9.

DK POTESTATE GLAVIUM EGGLESI^ GOLLATA. 19 dixerit, non requiri confessionem paenitentis, ut sacerdos eum absolvere possit; A. S. "

Concilium igitur docet pote.statem remittendi et retinendi peccata vere fuisse Apostolis eorumque successoribus collatam; — eamque exerceri posse in catholica Ecclesia non semel aut iterum, sed quoties fideles post baptismum in peccata labuntur, ideoque nullum peccatum irremissibile esse; — hanc autem potestatem non esse nudum ministerium declarandi remissa esse peccata, sed actuni vere judicialeni quo sacerdotes ipsi Deo reconcihant peccatores ceteroquin bene dispositos.

§ I. Thesis Scriptura probaturi.

Quo lucidior sit demonstratio, duo pra^notamus : (a) Christum, dum in terris viveret, potestatem clavium exercuisse scu potestatcm remittendi peccata libero actu voluntatis suae, V. g., in casu paralytici et mulieris peccatricis; (b) eumdem modo generali Apostolis contulis.se omncm potcstatem sibi a Patre commissam ad salutem animarum promovendam, prout ex quatuor Evangeliis constat. Jamvero omnino improbabile est ab hac generali missione seu delegatione exceptam fuisse potestatcm clavium.

Revera, sedulo inspecta Scriptura, duo constant : i° ApostoHs eorumque successoribus proniissani fuisse potestatem claviuni^ in cujus amplitudine continetur/^/^j^^i' reniittendi peccata; 2° hanc vero potestatem eis fuisse collatani ipso resurre6lionis die.

21. 1° Hanc potestateni ftiisse proniissani, constat ex verbis Christi ad Petrum : " Et cgo dico tibi quia tu cs Petrus et super hanc petram aidificabo ecclesiam meam ; et tibi dabo claves regni ca^lorum, et quodcumque h'gaveris super terram erit hgatum et in ca^hs, et quodcumque solveris super terram erit solutum et in ca^Hs^. Item ex Christi verbis ad omnes Apostolos postea dire6lis3 : " Amen dico vobis, qua^cumque aHigaveritis super terram crunt Hgata ct in

'Cfr. Corluy, Spicilegium Dogmatico-bibricum, Gandavi, 1884,1. I, p. 33-51; t. II, p. 438-452, Vacant, Di(51. de Theol., t. I, j). 138-14^. = Maii., XVI, jS-19. - 3 Matt., XVIII, 18.

ca^lo, et quaecumque solveritis super terram erunt soluta rt in caelo ". Ad majorem probationi': claritatem, piius sensur horum textuum exponendus est,

(a) Petro promittuntur claves regni coelorum, id est potei-- tas jurisdi(5lionis super U7iiversani Ecclesiam, quam Christua regni caelorum nomine designat, ut constat ex verbis anlea prolatis : " super hanc petram aedificabo Ecclesiain meam. " Nam claves tradere alicujus domiis aut civitatis idera est z.o, au6loritatem conferre eam claudendi et aperiendi, seu supremam au61:oritatem, ut constat ex usu loquendi apud au6lcres sacros et profanos; ita quando Eliacim. substituitur Sobnae, templi aut domCis regiae praeposito, dicitur ^ : '' Et dabo clavem domus David super humerum ejus"; pariter quando Christus gloriosus vult significare sibi traditam fuisse omnem potestatem, ait : " Et habeo claves mortis et inferni ^ ". Petro igitur promittitur vera au6ioritas in Ecclesiam.

22. (b) Quaenam sit autem natura hujus potestatis sequentia verba declarant : ^^ quodcumque ligaveris... quodcumque solveris..'' Quae accurate declaranda sunt. Fatemur equidem haec verba duplicem sensum historice prae se ferre : quandoque nihil aliud significant nisi declarare rem esse licitam vel non (v. g., in Talmude legitur : Rabbi M solvit, Rabbi N h*gat, id est, prior asserit rem esse Hcitam, posterior autem non licere); alias autem designant potestatem legislativam tt judiciariai/i. Hunc porro esse sensum in praesenti loco constat ex contextu : i) Christus enim ApostoHs propriam au6loritatem promittit; atqui haec aucloritas non est tantum declarativa^ sed simul legislativa ^ijudiciaria; ergo Christus ApostoHs promittit potestatem leges ferendi, obHgationes imponendi, necnon judicium ferendi et vincula solvendi quae fideles ab ingressu caeH prohibere possunt, praesertim vero peccata quae sunt unum e praecipuis vincuHs; 2) quod consonat cum priori parte textCis, ubi traditur potestas clavium seu claudendi et aperiendi caelum, ideoque toHendi peccatum quod caeH ingressui obstat; 3) et

DE POTESTATE GLAVIUM EGGLESI^ GOLLATA. 21 firmatur ex loco parallelo, ubi eadem potestas Apostolis confertur relate ad peccata ^

Hanc autem potestatem non solum forum externum attingere, sed ipsam conscientiam, patet ex eo quod Deus ratum habet in cselo quodcumque Ecclesia ligaverit aut solverit in terra.

23. (c) Quod Christus primum soli Petro promiserat, paulo post omnibus simul apostolis pariter promisit; eis non tradit quidem potestatem clavium seu potestatem supremam, sed potestatem ligandi atque solvendi, quam dependenter a Petro exercebunt.

(d) In utroque casu, hic agitur de potestate in ipsam Ecclesiam exercenda, non autem in eos qui foris sunt : " yEdificabo Ecclesiam, et tibi dabo claves..." Pariter, quando agitur de potestate Apostolis collata, prius commemoratur Ecclesia : " Dic Ecclesiae; si autem Ecclesiam non audierit..." Potestas hujusmodi distinguitur proinde a potestate baptizandi, quae exercetur in eos qui foris sunt, ut hi in Ecclesiam introducantur.

Praefatum argumentum, etsi generale, est omnino validum. Ejus vis ex verbis S. Joannis et Patrum au6loritate firmatur; jam enim S. Pontifex Callixtus hoc textu utebatur ad probandum sibi inesse facultatem remittendi peccata; Tertullianus autem, etsi Montanista, hunc sensum non negabat, sed sohim dicebat hanc potestatem Petro collatam soHs spiritualibus transmissam fuisse ^.

24. 20 Quam promiserat potestatem Christus ApostoHs contulit; siquidem a mortuis redivivus, stetit in medio discipulorum et dixit eiss : " Pax vobis... sicut viisit me Pater, et ego initto vos. Haec cum dixisset, insicfflavit et dixit eis : Accipite Spirituni san£lmn : quoruin reniiseritis peccata remittuntur eis, et quoruni retinueritis retenta snntr

^ Matt.^ XVIII, 15-18. Ibi enim agitur de peccatis remittendis aut retinendis : " Si ?iWi^vi\ peccaverit {i/i te deiicit in optimis codicibus) frater tuus... dic Ecclesiie; si autem Ecclesiam non audierit, sit tibi sicqt ethnicus et publicanus. Amen dico vobis, qui:cumque alligave ritis, etc."

Quae quidem verba sunt veluti authentica declaratio qua speciatim definitur una ex multis potestatibus Petro et Apostolis jam promissis in praefatis textibus. Potestas enirn de qua hlc agitur, non est, ut volunt Protestantes, mera facultas praedicandi remissionem peccatorum, vel declarandi peccata psenitentibus esse remissa, sed potestas vere reniittendi peccata; — non solum quoad pcenam, sed etiam quoad culpant; — ad omnia peccata se extendens; — modo judiciali exercenda; — ideoque non coar6lata ad potestatem peccata remittendi per baptismum. Quod successive declarabimus.

25. (A) Potestas hic concessa est potestas vere remittendi peccata. CoHigitur : (a) ex contextu; nam Christus sic exorditur : sicut niisit me Pater^ et ego viitto vos ; quibus verbis declaratur missionem Apostolis dandam similem esse missioni quam Christus a Patre accepit; jamvero Christus non solum praedicaverat remissionem peccatorum, sed ea vere dimiserat, imo ad hoc venerat in mundum ut ea vere destrueret^; ergo Apostoli receperunt potestatem vere peccata remittendi. — Postea Christus, sensibiU signo insufflationis ^ ApostoHs impertitur Spiritum san6lum, ut sic omnibus manifestum sit potestatem ipsis conferendam esse privilegium novun^ et singulare quod nonnisi Spiritu S. adjuvante exercere possunt : porro annuntiare remissionem peccatorum non est privilegium tam novum et singulare, cum Prophetae id praestiterint, et quilibet fidelis id pra^stare possit; ApostoH ipsi id jam fecerant praedicando; ergo non agitur de praedicatione, sed de remissione peccatorum.

26. (b) Ex ipso textu : 1) verburn enim remiseritis (gr. acpT,re) est a6livum, et talem remissionem significat, quae fiat per a6lionem ;;jositivam et efficacem, non per meram declarationem remissionis jam fa6lae; confirmatur ex aHa voce retinueritis (xpar/jTe), quae pariter a6lionem positivam denotat : non enim Christus dixit " non reniiseritis''\ quod mere negativum esset, sed reti?iueritis, quasi aclio positiva sacerdotis requireretur. 2) AHunde in secundo inciso addi-

DE POTESTATE GLAVIUM ECCLESI^ COLLATA. 23 tur " reiiiittuntiLr eis, retcnta sunt "; quod quidem, juxta ipsos Protestar.tes, idem sonat ac vere remittuntur vel vere retenta sunf^; ergo, vi parallelismi, priora verba, remiseriiis^ retinueritis eodem sensu intclligi debent : quo enim jure rewittere, in priori inciso, significare dicitur declarare remissionem, et in posteriori vere remittere? 3) Tandem, vi hujus textus, ea est relatio inter remissionem peccatorum ab Apostolis et a Deo fa6lam, ut quotiescumque Apostoli remittunt, Deus remittat ; atqui talis nexus bene quidem explicatur si Apostoli vera facultate remittendi gaudent ; si vero solum potestatem habent pra^dicandi remissionem, nullus est certus nexus inter declarationem Apostolorum et remissionem peccatorum : quomodo enim, seclusa speciali revelatione, possunt Ecclesiae ministri certo scire et declarare peccata esse a Deo remissa?

27- (B) Fotestas Ecclesiae collata attingit non solum reatmn poe^tce, sed etiam reatum culpce, ideoque culpam ipsam remittit coram Deo. Christus enim hic utitur verbis a(py]r£ Ta; a^aoriac, quibus antea usus fuerat ad significandam veram peccatorum remissionem quoad culpam ^

Quod ex contextu confirmatur. Nam (a) agitur de illa peccatorum remissione qua missio Christi perficitur et completur; atqui finis proprius hujus missionis erat interior peccatorum remissio : Christus enim in mundum venerat peccatores quaerere et salvos facere, justificare, san6lificare et ad caelum perducere eos qui per peccatum a Deo alieni fa6li fuerant^. (b) Apostoli, remittendo peccata, agunt in virtute Spiritus san6li ipsis collati : " Accipite Spiritum san6lum..." Jamvero proprium est Spiritus S. peccata remittere quoad culpam : m ipso enim abluti et 3an6lificati etjustificati sumuss.

28. (C) Hcec potestas ad omnia peccatu seit. extendit, Nam (a) nulla limitatio apponitur : " qnorr.m remiseritis

' Matih.y IX, 5, 6; Marc, II, 10; Luc, V. ,-50; VIII, 47-49. ^ Marc, II, 17; Mait., XVIII; 11; Ur., XIX, tq; Rc.n, \ 10, 18, 19. 3/6>r., VI, II.

peccata) remittuntur eis ", et gr.xcus tcxtus av tiv^ov acpyjTs clare designat onmes peccatores posse veniam consequi; (b) aliunde h?ec verba sunt determinativa generalis potestatis solvendi vincula, qua^ nullam patitur exceptionem : " qu.TECumque solveritis supcr terram, erunt soluta et in CcHelis"; possunt igitur remitti omnia peccata.

29. (D) Eadem potestas exerceri debet a^u judiciali, id est causam instruendo et sententiarn ferendo. (a) Primum quidem apostoli eorumque successores debent causain instruere et cognoscere. Duplex enim confertur potestas peccata tam remittendi quam retinendi (quae vox, ut supra notavimus,plus dicit quam non remittendi); jamvero hujusmodi facultas non potest pro libitu exerceri, sed prudenter; quomodo autem quis scire potest utrum peccata remitti valeant an non, retineri debeant an non, nisi prius juridicam materiee investigationem instituerit? Ad hoc siquidem requiritur cognitio tum deli6lorum a peccatore commissorum, tum dispositionum subje6li, ut Apostoli eorumque successores judicare valeant utrum possint, tanquam Christi ministri qui de sua administratione rationem reddere tenentur, absolvere eos qui rite sunt dispositi, an ligare indispositos; ergo potestas remittendi peccata supponit etiam jus ac ofificium causam instruendi.

(b) Causa vero instru6la, debent etiam sententiam ferre : ad ipsos enim spe6lat peccata retinere aut remittere, secundum dispositiones paenitentis, ideoque conditiones praescribere ad remissionem peccatorum adimplendas, onera et satisfa6liones imponere pro peccatis commissis. Ipsis enim inest potestas ligandi aeque ac solvendi, et quaecumque retinentur 2,ut remittuntur in terra, retenta aut remissa sunt in caelis. Potestate judiciali igitur gaudent, cui peccatores coguntur se subjicere, si velint absolvi.

30. (E) Haec potestas non coar6latur ad potestatem reniittendi peccata per baptismum, sed comple6litur etiam facultatem dimittendi peccata post baptismum commissa. Non diffitemur quideni verba Joannis intelligi posse et reapse a plerisque Patribus inteHri5ta fuisse de potestate remittendi peccata per baptismum. ; verba enim Christi generalia sunt,

OE POTESTATE GLAVIUM EGGLESI^ GOLLATA. 25 et ex se audiri possunt de neccatis ante aut post baptismum commissis. Certo aut-^m c.d solum baptismum non limitantur : (a) ex contcxtu ps-Aet, tum. quia tmiversalia sunt; tum quia supponunt hanc potestatem. indefinite et inodojudiciali exerceri : quod quiJem de paenitentia potiusquam de baptismo intelligiturj oum hic nonnisi semel conferatur, nec proprie ad modum judicii.

(b) Quae interpretatio audtoritate Patrum firmatur : Origenes^-\m aperte dicit potestatem peccata dimittendi apostolis eorumque successoribus fuisse collatam vi prcTefatorum verborum ^ S. Pacianus magis dire6te confutat Novatianos, qui dicebant verba Joannis parallela esse verbis Matthsei " Euntes ergo docete omnes gentes, baptizantes eos..."; et ostendit textum Joannis exponendum esse secundum verba Matthaei " Quaecumque ligaveritis ", ideoquespectare peccata post baptismum commissa^ Quam interpretationem suam fecit S. Ajnbrosius^. Inter Patres vero qui praefata Joannis verba accipiunt de peccatorum remissione per baptismum, quidam, ut 6". Cyrillus AlexandiHnus., aperte docent eadem posse etiam intelligi de peccatis post baptismum commissis *.

Ex his igitur S. Joannis verbis, et ex modo quo communiter intelle6la fuerunt jam a saeculo III, merito infertur Apostolis eorumque successoribus vere fuisse concessam potestatem remittendi, ritu judiciali, omnia peccata post baptismum commissa 5.

31. Scholion. (A) De exercitio potestatis claviuui ab Aposiolis. (a) Potestas ligandi seu pcenas imponendi ad correptionem et emendationem peccatorum, saltem ubi de

'^ " Reniittunt porro peccata, vel retinent Spiritu afflati homines duobus, ut arbitror, modis : vel enim dignos ad baptismum vocant, vitiu nimirum gravitate et constantia fidei jam probatos homines, vel prohibent, et a gratia divina arcent eos qui nondum digni sunt ; vel alio quodam modo peccata remittunt ac retinent, nempe cum filios Ecclesiai peccantes corripiunt, vel pa^nitentibus ignoscunt. " (5. Cyril., In Joan., lib. XII, cap. XX, 22-23, ^- G-, t. LXXIV, p. 722.)

5 Merito itaque a S. Officio (dec. Lamentabili) reprobata esl sequens Modeinistarum propositio 47 : " Verba V>o\\\\ : Accipite Spirilum Sanclumj qi^orum 7emiseritis peccata^ etc, minime referimtur ad sacranientum Pii^nitentiie, quidquid Patribus Tridentinis asserere placuit."

publicis deli6lis agebatur, certo ab Apostolis cxercita fuit, Exemplum habetur in casu incestuosi Corinthii de quo scribit S. Paukis : " Ego quidem, abseris corpore, pra^sens autem spiritu, ]d.m jiidicavi ut prcesens e-im qui sic operatus est, in nomine Domini nostri Jesu Christi... tradere Jmjusmodi SatancB in interitum carnis^ ut spiritus salvus sit in die Domini nostri Jesu Christi " '. Ibi enim Apostclus, per 2i6imx\ judiciiy condemnat incestuosun» aiicui poenze subeundffi. (b) Indire6le etiam ex his verbis infertur potestas sol~ vendi^; nam peccator traditur pgenis quibusdam temporalibus, eo fine ut postea justificetur et in die judicii salvetur; et ita jam apparet nexus inter poenam canonicam ab Ecclesia impositam et remissionem peccati, qui postea in disciphna psenitentiali manifesto exhibetur.

Idem inferri potest ex ratione agendi cum Hymenaeo et Alexandro, quos quidem tradit Satanae, sed ad emendationem, nempe " ut discant non blasphemare " 3.

32. i^) De reinissibilitate omnium peccatorum. Aposto- Hs persuasum erat omnia peccata, etiam gravissima, ante judicium condigna paenitentia remissibilia esse. Ita S. Paulus supponit gravissima peccata, ut fornicationem, per paenitentiam remitti4; pariter S. Joannes Deum, exhibet dira suppHcia minantem iis qui apostasise et idololatrise rei sunt, " nisi paenitentiam ab operibus suis egennt"5; supponit igitur prsefata peccata paenitentia deleri posse.

Pauci tamen textus opponuntur ex quibusconstare videtur qua^dam peccata esse irremissibilia. Hos textus breviter expHcare juvat.

(a) Christus videlicet Pharisaeis dixit : " Omne peccatum et blasphemia remittetur hominibus : Spiritus autem blasphemia 7wn remittetur'' ^ — Resp. Contextu inspe61o, peccatum de quo agitur est illud quo opera manifeste divina, ut miracula ad divinitatem

= Quidam Patres et Theologi putarunt hanc potestatem Paulum direcfle exercuisse quando incestuosum Corinthium postea absolvit (// C^r., II, 5-11); sedmultoprobabilius est eum, de quo agitur secundo loco, non esse incestuosum de quo in primo.

DE POTESTATE GLAVIUM ECCLESI^ GOLLATA. 27 missionis Christi probandam fafta, diabolo ascribiintur, sicque deliberate et pertinaciter fidei lumini clauduntur oculi; agitur enim de Pharisasis qui dicebant Christum in Beelzebub ejicere d?emonia. Jamvero illud peccatum dicitur non reuiitti^ non quod nunquam dimittitur, sed quia ex se nullam excusationem habet^ nuUam veniam • meretur; vel, juxta alios, quia difficilius remittitur, non quidem ex defeclu potestatis aut voluntatis in Deo ejusque ministris, sed quia difficile est peccatorem, qui pertinaciter gratiae mediis abusus est, sincere psenitere. Quod sic optime declarat S. Thomas (2^ 2ae, q. 14, ^- 3) • "Qui enim ex ignorantia vel infirmitate peccat, minorem poenam meretur; qui autem ex certa malitia peccat, non habet aliquam excusationem, unde ejus poena minuatur. Similiter etiam qui blasphemabat in FiHum hominis, ejus divinitate nondum revelata, poterat habere ahquam excusationem propter infirmitatem carnis, quam in eo aspiciebat. et sic minorem poenam merebatur. Sedqui in ipsam divinitatem blasphemabat, opera Spiritus S. diabolo attribuens, nullam excusationem habebat, unde ejus poena diminueretur. " Pergit S. Do6lor exponendo peccatum in Spiritum S. etiam irremissibile dici secundum naturam suam, in quantum excludit fidem, ideoque ea per quae fit remissio peccatorum; sicut morbus insanabilis dicitur secundum naturam morbi, per quem toHitur id per quod morbus curari potest. " Per hoc tamen, ait, non praecluditur via remittendi et sanandi omnipotentise et misericordiae Dei, per quam ahquando tales quasi miraculose spirituahter sanantur. "

Ahi tamen, cum S. Angustino (serm. 71), tenent peccatum hujusmodi esse finalem imp?enitentiam, quse n'jllo modo remittitur, quia peccatum mortale in quo homo perseverat usque ad mortem, neque in hac vita neque in futura remitti potest. Qu?e tamen expositio aliena esse videtur a contextu.

33- (b) Allegantur verba ep. ad Hebrceos : " Impossibile est enim eos qui semel sunt illuminati, gustaverunt etiam donum caeleste, et participes fa6li sunt Spiritils S., gustaverunt nihilominus bonum Dei verbum virtutesque saeculi venturietprolapsi sunt, rursus renovari ad pcenitentiam'' \ — Resp. Hic agitur de apostatis, qui, post receptum Baptismum {iliuminati), post receptam Eucharistiam et Confirmationem {donum ccelcste... participes Spiritus S.), ad judaismum aut paganismum revertebantur, et, juxta quosdam Patres et Theologos, declaratur eos non posse renovari per Baptismum, cum hujusmodi sacramentum non sit iterabile. Quam interpretationem tradit 6". Athaimsius'^ : " Neque, ait, impossibile est pnenitere, sed impossibile est obtentu posnitentiae nos renovari. Kst autem ingens inter haec di6ta discrimcn. Is enim quem paenitet, peccarcquidem desinit, retinet tamen vulnerum cicatrices. Qui autem baptizatur,

veterem exuit hominem, et renovatur superne genitus Spiritiis gratia". Idem S. CJuywstomus (hom. IX in h. loc, n. 3). — Alii autem permulti, et quidem probabilius, verbum hnpossibile intelHgunt de magna difficultate, de morali^ non autem physica impossibi- Htate, ita ut sensus sit admocjm difficile esse apostatas ad vcram fidem redire. SimiH fere modo inteUigi possunt sequentia verba : " Voluntarie enim peccantibus nobis post acceptam notitiam veritatis, jam non relitiquitur pro peccatis hostia^ terribiH*s autem quaedam exspe(5tatio judicii " '; siquidem hic etiam agitur de apostatis^ qui, quatenus in apostasia manent, carent hostia pro peccatis, sicut qui voluntarie extra Ecclesiam manent, sunt extra viam salutis; nec tamenexindepraecluditur possibiHtas ad fidem christianam redeundi, in qua offertur hostia pro peccatis ^.

(c) OppoRuntur etiam wQxh^ Joannis^ : " Qui scit fratrem suum peccare peccatum non ad mortem, petat, et dabitur ei vita peccanti non ad mortem. Est peccatum ad mortem, non pro iHo dico, ut roget quis. " — Resp. Quodnam sit iHud peccatum ad mortem, disputant theologi et commentatores : probabiHus putamus hic agi de peccato mfideHtatis, quo divinitas Christi negatur, cum in toto hoc capite S. Joannes de fide in Christum loquatur; Apostolus autem non declarat tale peccatum irremissibile esse, sed solum praeceptum pro proximo orandi ad eos qui taH peccato se inquinarunt non extendi; quia, propter sui peccati enormitatem, hoc merentur ut a fideHbus reHnquantur sicut ethnici et pubHcani; ahis verbis isti peccatores privantur pubHcis Ecclesiae suffragiis, sicut hodie excommunicati. Si autem peccatum ad mortem inteHigatur de finaH impsenitentia, valet expHcatio jam supra proposita.

34. Conclusio. Potestas clavium, a Christo Apostolis collata, apostolicis temporibus exercita fuit, sed non eodem modo ac nunc exercetur : (a) videlicet no7i frequenter, quia minora seu veniaHa peccata, utpote materia non necessaria, tunc potestati clavium subjici non sclebant, et aUunde majora, ob ferventem primorum christianorum vitam, raro committebantur; (b) cum quddam severitate^ quatenus ardua paenitentia peccatoribus imponebatur, praesertim exclusio ab Ecclesia, antequam absolutio concederetur, eo praesertim fine ut ndeles efificacius a peccato deterrerentur. Mirum

= Cfr. A. Lemonnyer^ O. P., Epitres de S. Paul, Paris, Bloud, 1905, t. II, p. 221-223. 3 I Joa., V, 16.

DE POTESTATE CLAVIUM ECGLESI^ COLLATA. 29 autem non est rem ita se habuisse : cum enim Christus non determinasset modum quo potestas clavium exerceretur, ad Ecclesiam spe6labat, pro diversitate temporum et circumstantiarum, hunc definire ad majorem fidelium utilitatem.

§ II. Thesis Traditione probatur^ Praenotanda.

35. 1° Status quaestionis. Cum hodie Protestantes liberales contendant Ecclesiam reconciliasse peccatores in foro externo tantuin, quatenus nempe iterum in sinum suum recipiebat eos quos, ob peccata, excommunicaverat, nostri propositi est ostendere eos etiam in foro interno et corani Deo remissionem peccatorum consecutos esse.

36. 2° Argumentum generale. Antequam vero singulos textus declaremus, generale argnnmituni pr^ebere expedit, probando reconcih*ationem cum Ecclesia invclvere etiam reconcih'ationem cum Deo, attentis ScripturcE et Patrum testimoniis. DupHci probatur argumento : (A) Ex eo quod uniri Ecclesice idem est ac ipsi Deo uniri. (a) Id jam constat ex di6lis in Tr. de Ecclesid, ubi probavimus Ecclesiam a Christo institutam esse ad sanctificandos homines (n. 607 sq.), et extra Ecclesiam non dari salutem

' Petavius, De paenitentiae vetere in Ecclesia ratione, P. G., XLII, 1027 sq.; Mofiniis, Comment. historicus de disciplina in admin. Sacr. Pasnitentia?, Antwerpiae, 1682, lib. I, c. 3-7; c 16-19; ^'b. III-VII; Patviieri^ Tr. de Paenitentia, 2'' ed., Prati, 1896, thes. IX-XI; L. de San, op. cit., n. 180-245; i^ Pignafaro, De discipiini pienitentiali priormn Ecclesiai s?ecul., Romas, 1904; Fimk, Zur altchristlichen BussdiscipUn, Paderborn, 1897; Bot(difiho7t, Sur Phistoire de la penitence, in Rcvue dhist. et de Littir. relig., t. II, 1897, pp. 306, 496; Vacandard,\r\ Rcv. du Clerg^ fra?i(^ais, t. XIV, p. 192; t. XV, p. 195, etc; id. ap. Vacant, Did. de Theologie, t. I, p. \d^^-(iZ\Batiffol, Etudes d'hist. et de theologie positive, 3° ed., Paris, 1904; Swetc, Penitential discipline in the first three centuries, m /our?iat of Thcotogicat studics, april 1903, p. 321-337; Casey, Notes on a history of auricular confession, Philadelphia, 1889; P. A. Kirsch, Zur Geschichte der KathoHschen Beichic, Wurzbourg, 1902; Garti?icicr, Die Beichtpflicht, 1905; G. Rauichen, Eucharistie und Bussakrament in den ersten Jahrhundcrten dei Kirche, 1908, galUce, L'Eucharistie et la Penitence dans les six premipis si^cles, trad. M. Dcc/ccr c. E. Rica?-d, 19 10.

(n. 824 sq.) : cx hoc eiilm logice sequitur Ecclesiae vere et proprie uniri idem esse ac Dco ipsi conjungi, qui solus cst sanctificationis au6lor. (b) Quod quidem ex eo firmatur quod Eccicsia, juxta do6lrinam S. Pauli, est corpus Christi, ita ut esse membrum Ecclcsia^ idem sit ac csse membrum Christi. (c) Idem docent Patres antiquissimi, qui, cum S. Ignatio, asserunt eos qui Deo et Christo intime uniuntur esse cum episcopo, et eos qui pDenitentia du6}i redierint ad unitatem Ecclesiae, eo ipso Dei esse et secundum Christum vivere I. Lucidius rem delarant Patres tertii et quarti saecuh*, ut infra dicemus.

(B) Ex comparatione Instituta ab antiquis Patribus, Herma ahisque, inter baptismum et prenitentiam quoad effe6lus quos producunt : sicut enim baptismus interne et coram Deo abku't peccata, ita pariter et pnenitcntia, etsi diverso modo.

Quibus praenotatis, thesim probabimus triph'ci testimoniorum genere : 1° testimoniis iviplicitis secundi saecuH ; 2° testimoniis explicitis in controversia cum Montattistis ; et 3° in controversia cum Novatianis. Per modum appendicis, dicemus 40 de disciplind pceniteiitiali per quatuor priora saecula.

Animadvertimus tamen quaedam documenta priorum saeculorum, et quidem maximi momenti, periisse, ut inferri potest ex eo quod Callixti decretum, de quo infra, nonnisi imperfe6le novimus, nempe ex scriptis TertuHiani qui illud impugnat. Unde si argumentum historicum pro priorlbus saecuHs mancum apparet, id tribuendum est, ex parte, paucitati documentorum; ideoque ea quae obscura sunt elucidari debent tum ex praxi Ecclesiae tum e documcntis subsequioris aevi.

I. Secundi saeculi testimonia expenduntur.

37. Primaeva Ecclesia^ aetate, toti erant Do61;ores in propugnandis fundamentalibus fidei dogmatibus, nempe unitate Dd, divinitate Cliristianae religionis, divinitate Cliristi, obetlif.nti^ episcopis pr^estanda, etc. — Insuper, sub influxu

Philad.. III.

DE POTESTATE GLAVIUM ECGLESI^ COLLATA. 31 enthusiasmi ct fervorls in primis christianis communitatibus vigentis, non pauci fideles putabant peccata gravia vix a fidelibus committi posse, ideoque parum de paenitentia cogitabant. — Experientia tamen compertum est ipsos baptizatos non esse impeccabiles, imo et quosdam in gravissima peccata ah'quando labi. Exinde quaestio orta est num et quomodo haec peccata deleri possint. Quidam rigorist{B putabant peccata post baptismum commissa esse irremissibiHa. Contra quos, Patres secundi ssecuU docuerunt peccata, post baptismum commissa, per psenitentiam deleri posse : non diserte tamen, sed obiter et obscure, si res judicatur tantum ex documentis quae supersunt.

38. 1° Id innuit 5. Ignatitis martyr, dum scribit an. circiter 107 : " Quotquot enim Dei et Jesu Christi sunt, hi sunt cum episcopo ; et quotquot pcenitentid du61i redierint ad unitatem Ecclesiae, ct hi Dei erunt, ut secundum Jesum Christum vivarit "^ Pariter in Doclrind diiodeciin Apostolornni {Didache) legitur 2 : " Die autem dominica convenientes frangite panem et gratias agite, postquam delicla vestra confessi estis, ut sit nmnduni sacrificium vestrum"; ibi enim confessio peccatorum, seu exomologesis, exhibetur ut medium quo peccata tolluntur : " ut sit mundum sacrificium ". Quod confirmatur ex testimonio vS. Irejicei^i : hic enim narrat muHeres quasdam, a Marco mago et ha^retico fuisse sedu6las et corruptas. Jamvero qusedam inter eas, conversae ad Ecclesiam Dei, peccata sua confessa^ sunt, et pubHcam paenitentiam seu exomologesim fecerunt; aHa: autem pubH'ca exomologesi perterritae, desperantes a vita Dei abcesserunt. Ex quo merito infertur psenitentiam tunc habitam fuisse ut medium ad vitam divinam recupcrandam.

39. 2° Sed opus pra^cipuum, in quo doclrina pa^nitentia- Hs hujus a^tatis exponitar, cst Hernice Pastor^ opus scriptum valde probabiHter annis 140-154 a fratre Pii, Romani Pontificis 4.

• Ad Philadelph., n. 3; p. 267 ed. Funk (Patres Apostolici), 1901. ' Didac/ie, an. 98-120? n. 14, p. 33 ed. Funk. 3 Contia ha^reses, lib. I, cap. 13, n. 5-7, P. C, t. VII, 587 591. *• Cfr. A. d^Ales, La discipline penitenticlle d'aprt;s le Pastcut d'Hernias, in Rechcrchcs de Sc. rctig., 191 1, pp. 105-139, 240-261;.

(a) Imprimis au6lor inquirit nuni, post baptismum,/t^«?tenti^e locns detnr. Audivit enim Hennas a quibusdam do6loribus aliam paenitentiam non esse nisi eam quai fit in baptismo. " Re6le audisti, inquit Pastor^; sic enim res se habet. Debuit enim qui accepit remissionem peccatorum non amplius peccare, sed in castitate permanere " ^. Attamen Deus, cum sit valde misericors, pergit Pastor, paenitentiam concedit pro omnibus peccatis hucusque commissis, et quidem ad modum privilegii extraordinarii. Una tantum datur paenitentia : non enim Hcet paenitere et iterum peccare, ne ita fideles in peccatum inducanturs. Remissio autem ad omnia delifta se extendit, etiam apostasiam et adulterium 4.