Nn. 40–94

40. (b) Hanc autem paenitentiam fieri duce et auspice Ecclej/V?,constat pra^sertim ex analogia turris, qu3£,ut aitHermas, est Ecclesia. Nam per baptismum ingredimur turrim, per peccatum ab ea expellimur, sed per paenitentiam iterum in strucluram turris intramus : '' Propterea enim intermissio sedificationis fa6la est, ut hi (peccatores), si paenitentiam egerint, intrent in stru6luram turris. Si autem non egerint paenitentiam, tunc alii intrabunt et illi in perpetuum abjicientur " 5. Non agitur proinde de paenitentia mere privata, sed de ea quae fit sub pastoribus ecclesiasticis, et conckiditur per reconciliationem cum Ecclesia, ideoque cum ipso Deo.

(c) Necessitate7n et efficaciam paenitentise mforo interno ad vitam spiritualem recuperandam, ita declarat^ : " Quotquot autem non

' Hic Pastor, juxta quosdam, est angelus Dei ; juxta alios, ipse Christus.

• Simil. VI, 2, 3-4, et VIII, 2, 8-9; VIII, 6, 6; pp. 5+7, 561, 569. — Modus pcsnitendi posiea. describitur : '' Oportet pcenitentem cruciare animam suam et humiliare fortiter in omni a6tu suo et affligi in omnibus tribulationibus variis; cumque sustinuerit tribulationes sibi supervenientes, omnino miserebitur qui creavit omniaconfirmavitque, et remedium aliquod ei dabit; et hoc certe, si viderit cor pasnitentis mundum ab omni negotio ". Itaque requiritur imprimis cor contrituni et humiliatum, deinde patiens acceptatio trilndaiionuin, tandem niutatio vitcs (Simil. VII, 4, p. 555 ed. Funk.)

DE POTESTATE GLAVIUM ECCLESI^ COLLAIA. 33 agent paenitentiam, vitam suam amiserunt;quotquotex iis paenitentiam egerunt, boni evaserunt et habitationem acceperunt in primis muris; quidam etiam in turrim ascenderunt. Vides igitur, inquit, psenitentiam peccatorum vitam habere, imp?enitentiam vero mortem ".

41. Herinas igitur supponit Ecclesiae inesse potestatem paenitentiann imponendi et peccatores coram Deo reconcih'andi; modum vero hujus reconciliationis non describit, quia ejus scopus erat mores christianos instaurare, non autcm oiTinia describere qua^ ad disciplinam paenitentialem spe6lant. Ouod hic autem praetermisit, scriptores tertii SctcuH tam expresse affirmant, ut exinde merito inferatur potestatem clavium non fuisse ignotam sseculo secundo.

II. Testimonia Patrum tertii saeculi contra Montanistas.

Painitentia, quam Hermas tanquam remedium extvaordinariuni tradiderat mediante sseculo secundo, exliibetur ut remedium ordinariuvi ineunte saeculo tertio. — Insuper Ecclesiae potestas remittendi peccata diserte affirmatur.

42. 1° Id constat ex hceresi Montanistaruni, qui, circa exitum saeculi secundi, au6lore Montano, rati finem mundi et extremum judicium instare, in Phrygia rigorismum praedicabant, prsesertim vero contendebant apostasiam, homicidium et adulterium ab Ecclesia nunquam esse remittcnda. Quibus nomen et audloritatem sui ingenii dedit Tertullianus, an. circiter 202.

(A) Hic quidem dum adhuc erat catholicus, librum scripserat de Pcenitentid, in quo cluo distinguit p.^nitentiie genera : prior ante baptismum a catechumenis agitur; posterior fidelibus competit qui, post baptismum, in peccata gravia lapsi sunt. yEgre de hac loquitur, ne baptizati, spe veniie, ad liberius peccandum inducantur, et animadvertit hanc paenitentiam seniel tantum concedi : " Collocavit in vestibulo pa.^nitentiam secundam, qua^ pulsantibus patcfaciat, sed jain seniel Q^VcX ]d,m secundo; sed amplius nunquam, quia proxime frustra " '.

' De Pi\2nit., c. 7, P. L., t. I, p. 1241. — Cf. A. (fAIh, La Theologie de Tertullien, p. 339-355; 478-49 ••

43. (B) Sed, in Tr. de Pudicitid^ quem jam Montanista scripsit (an. 217-222), Tertullianus contendit quaedam peccata esse irremissibilia.

(a) Occasio hujus tractatus fuit edictum Callixti, in quo R, Pontifex declarabat se remissurum deinceps peccata fornicationis et adulterii : '' Audio, ait Tertullianus, edictum esse propositum, et quidem peremptorium, Pontifex scilicet maximus, quod est episcopus episcoporum, edicit : Ego et moechice et fornicatiojiis deli6la pcEnitentid funclis dimitto " ^. Siquidem tunc vigebat consuetudo, in aliquibus saltem ecclesiis, non absolvendi a tribus gravissimis peccatis, nempe idololatria aut apostasia, fornicatione aut adulterio, et homicidio; non quia Ecclesia carebat facultate ea remittendi, sed quo efficacius fideles ab istis removerentur. Horum criminum reis imponebatur quidem psenitentia publica, et spes eis relinquebatur quod veniam ab ipso Deo impetrarent; sed absolutio ab his peccatis dari non solebat : quae proinde erant peccata veluti Deo reservata. — Callixtus autem, timens ne adulteri in desperationem caderent, praefatum edi(5tum promulgavit, de duobus aiiis peccatis tacens, Ibi tanquam au6loritatem habens loquitur; nam, teste TertuHiano, edi6lum Qst peremptoriuin; suam vero au6loritatem desumit ex verbis Christi : Tu es Petrus, etc.

44. (b) TertulHanus montanista eum acerbe reprehendit. Admittit quidem episcopis inesse potestatem quaedam peccata dimittendi, ea nempe quae non sunt ad mortem^; sed asserit peccata quaedam esse ad mortem seu irremissibilia, inter quae fornicationem et moechiam seu adulterium reccnset. AHunde, inquit 3, CalHxtus non remittit idololatriam nec homicidium; cur ergo adulterium dimittit .^ Fatetur tamen TertuHianus hsec tria peccata posse a Deo ignosci. Imo agnoscit Ecclesiae hanc potestatem competere, sed addit ejus exercitium non expedire : " Sed habet, inquis,

' Hoc decietum novimus ex ipso Tertulliano, De pudic, c. i, p. 220 ed. Vind.; P. L., t. II, p. 981.

^ Peccata hujusmodi quae dicuntur leviora seu niinora aut inedia relate ad tria crimina reservata, non sunt ea quae hodie venialia vocamus, sed mortaliaquas publica paenilentia expiabantur.

DE POTESTATE GLAVIUM ECCLESl^ COLLATA. 35 potestatetn Ecclesia deli6la donandi. Hoc ego magis et agnosco et dispono, qui ipsum Paracletum in prophetis novis habeo dicentem : potest Ecclesia donare deli6lum; sed non faciam, ne et alia delinquant" ^. Ergo hsec potestas absolvendi ab omnibus peccatis, post baptismum commissis, tam inconcussa existimabatur ut ab ipsis Montanistis agnosceretur. Neque negabant verba : " Tu es Petrus... quodcumque ligaveris, etc. ", includere potestatem peccata remittendi, sed dicebant eamdem transmissam fuisse non episcopis, sed spiritnalibus^f seu discipulis Montani qui Spiritu ducebantur; ita errabant potius circa sacram hierarchiam, et opportunitatem dimittendi peccata quam circa potestatem absolvendi in se spe6latam.

Non obstante TertulHani eloquentia, CaUixti decretum in Ecclesiam universalem mox receptum fuit, et, mediante saeculo tertio, praevaluit usus absolutionem adulteris impertiendi.

45. 2" Quod quidem aUis testimoniis confirmatur :

(A) Origenes distin6le agnoscit episcopis et sacerdotibus inesse potestatem dimittendi peccata, et quidem coram Deo : " Sed is in quem Jesus insufflavit, quemadmodum in apostolos... is dimittit quse dimitteret Deus, et insanabilia peccata retinet ". Etiam graviora peccata semel remitti possunt, leviora autem semper : " In gravioribus criminibus semel tantum paenitentise conceditur locus ; ista vero communia quae frequenter incurrimus, semper pa^nitentiam accipiunt et sine intermissione redimuntur " 3. Si igitur alibi dicere videtur tria esse peccata irremissibiHa, id verisimiHter inteHigitur eo sensu quod sine debitd pcenitentid condonari nequeunt4.

46. (B) AHunde ex /ibris litnrgicis et canonicis hujus temporis patet potestatem dimittendi peccata episcopis in ipsa ordinatione fuisse concessam. (a) Ita, inter Canones

^» Deoratione, 28, P. G., XI, 527-530; ibi enim eos irridet "qui nescio quomodo sibi arrogant ea quic sacerdotalem superant dignitatem... glorianturque quasi possint etiam idololatriam contlonare, adalteria(|iie et fornicationcs remittere".

Hippolyti, tertio ineunte saeculo, legitur (can. 3) : " Tribue etiam illi. Domine, episcopatum et spiritum clementem ad redimenda peccata; et tribue illi facultatem ad dissolvenda omnia vincula iniquitatis daemonum ". — Pariter, in Co7isti~ tutionibus ecclesice ^gyptiacce, tertio exeunte saeculo, similia reperire cst : " Offerat sacrificium san6lai Ecclesiae tu3e, et in san6lo animo ... peccata dimittat juxta praeceptum tuum, ordinationes faciat juxta dispositiones tuas, et in virtute potestatis Apostolis tuis conlatse, omnia poenarum vincula solvat " ^.

(b) Quod etiam infertur ex o^^xq Didascalia Apostolorinn, quod ante finem tertii saeculi in ecclesi^ syriaca recipiebatur. Ibi enim (cap. 5-10) traditur episcopo ofificium incumbere graviter quidem increpandi peccatores, eisque paenitentiam imponendi, sed postea eos reconciliandi per manus impositionem, quia potestatem habet ligandi atque solvendi. Neque ullum excipitur peccatum; sed e contra afferuntur Scripturae textus, ex quibus constat Deum condonasse peccata Manasse, qui idololatriam et homicidium comraiserat, necnon mulieris adulterae 2.

47. Conclusio. Tertio saeculo quamdam potestatem remittendi peccata Ecclesiae inesse agnoscunt ipsi Montanist3e,atque aperte docent libri liturgici et canonici : et exinde merito infertur eamdem doftrinam sceculo seeundo fuisse receptani : si enim TertuUianus novisset hanc do6lrinam fuisse recenter in Ecclesiam inve6lam, id sane dixisset dum tam acerbe impugnabat CalHxtum ; aliunde preces ordinationis et canones superius allati de potestate clavium non fuissent universim recepti, nisi fidei Ecclesiae consentanei fuissent.

Et ita confirmatur interpretatio quam dedimus testimoniorum secundi saeculi.

' Ambo haec documentainvenies inter J/<9;z/^///^;z/i« Ecclesice litiirgica (quae eciiderunt F. Cab?'ol ^i H. Leclercq)^ Parisiis, t. I, p. XXXi.

^ Textinn syriacum hujus operis edidit Lagarde., Lipsias, 1854; gallicam versionem publici juris fecit Nau in Canonisie co7tteinporain\ t. XXIV, 1901, pp. 78, 137, 205, 273, 336, 401, 543, 643; t. XXV, 1902, pp. 14, 73, 138, 193. — Eamdem do6lrinam invenies in Conslitntionibus apostolicis; cfr. Funk, Die Apostolischen Konstitutionem, eine litterar-historische Untersuchung, Rottenburg, 1S91.

DE POTESTATE GLAVIUM EGGI-ESI^ GOLLATA. 37

III. Patrum doctrina contra Novatianos.

48. Nova autem quaestio orta est de absolutione lapsoi'um, seu eorum qui in apostasiam lapsi erant tempore Decianae persecutionis (an. 250). Christiani multi idolis sacrificaverant, et sacrificati vocabantur; alii ab officialibus libellum acceperant in quo declarabatur ipsos sacrificasse, etsi revera ab idolorum cultu abstinuissent; quare libellatici dicebantur. Sedata tempestate, multi ex lapsis reconciliationem et absolutionem quaerebant, a confessoribus et martyribus petentes libellos pacis quos sacerdotibus exhibebant ut statim in pacem Ecclesiae reciperentur. Exinde orta est quaestio num lapsis absolutio concedenda esset, sicut Callixtus eam mciechis concesserat.

49. 1° Ecclesise doctrina. (A) 5. Cyprianus, tum in epistolis tum in libro de Lapsis, ita respondet. (a) lis lapsis qui vera psenitentia et Christi confessione suum peccatum expiaverunt, pax neganda non est : ' Cum ergo abluerint omne deh6lum, et maculam pristinam assistente sibi Domino potiore virtute deleverint, jacere ultra sub diabolo non debent qui extorres facli et bonis suis omnibus spoliati, erexerunt se et cum Christo stare coeperunt"^. Pariter si periculosa infirmitate laborent, statim reconciUari possunt, " ut exomologesi fa6la et manu eis a vobis in p^enitentiam imposita, cum pace a martyribus sibi promissa ad Dominum remittantur " 2.

(b) Sed, extra hos casus, lapsi longam agere debent paenitentiam antequam absolvantur, nec approbandi sunt sacerdotes qui, exhibitis litteris pacis a martyribus datis, statim lapsos ad communionem acceperunt : " Nam, ci^nn in minoribus peccatis agant peccatores ptenitentiam justo tempore, et secundum discipHnae ordinem ad exomologesim veniant, et per manus impositionem episcopi et cleri jus communicationis accipiant, nunc, crudo tempore, persecutione adhuc perseverante, nondum restituta Ecclesice ipsius pace, ad communicationem admittuntur, et offertur nomine eorum, et non-

' Ep. XXV, p. 538 ed. Vi?id., P. L., t. IV, p. 274. ^ Ep. XIX, 2, p. 525 ed. yi?id.] i\ L., t. IV, p. 260; cfr. ep. XVIU p. 524 ed. Vifid., et P. L , 259.

dum pjenitentia afta, nondum exomologesi facSla, nondum manu eis ab episcopo et clero imposita, eucharistia illis datur " '.

50. (B) RomancE Eccksicc responsum. Cum autem nonnulli de hoc conqucrerentur, S. Cyprianus ad presbyteros et diaconos Romae, sede pontificia vacante, scripsit, totam rem exponens; hi autem ejus agendi rationem approbarunt atque antigud praxt RomancB EcclesicB confirmarunt; caute et prudenter erga lapsos agebant, " ut nec pronam nostram improbi homines laudent facilitatem, nec vere paenitentes accusent nostram quasi duram crudelitatem " '.

(C) DecretufH Carthaginense. Postea haecagendi ratio approbata fuit a Concilio Carthaginensi {^.n. 251), cui multi episcopi interfuerunt. Discrimen institutum est inter libellaticos et sacrificatos : priores post aliquam paenitentiam reconciliabantur, posteriores tantum in exitu vitas : " Et ideo placuit..., examinatis causis singulorum, libellaticos interim admitti, sacrificatis in exitu subveniri, quia exomologesis apud inferos non est " 3. Ita apostasia jam non erat peccatum reservatum. li vero qui per vitam pienitentiam agere noluerunt, et solum tempore periculosse infirmitatis exomologesim deprecantur, non recipient communionem et pacem, quia " nec dignus est in morte accipere solatium qui se non cogitavit esse moriturum " ^

51. 2° Novatianorum errcr. (A) Exponitur. Quae tamen decreta non placuerunt Novato et Fehcissimo, qui Romam profugerunt, et Novatiano adhaeserunt : hic presbyter, dolens quod non fuerat eleclus S. Pontifex, ab Ecclesia secessit. (a) Novatianus ipse docuit Ecclesiam non posse remittere peccatum apostasice : qui error damnatus fuit in Concilio Romae habito an. 251, sed per multos annos supervixit. (b) Ejus discipuli, Novatiani, postea docuerunt omnia pcccata ad mortem non posse ab Ecclesia dimitti.

52. (B) Novatianismus a Patribus impugnatur. Contra quos scripserunt, inter alios, S. Ambrosius et vS. Pacianus.

S. Ambrosius, in lib. de Paenitentia 5, contra Novatianos (an. circiter 384), probat Christum Ecclesiae contuh'sse potestatem omnia peccata dimittendi, et quidem coram

= Ep. XXX (alias XXXI), p. 556 ed. Vitid.', P. L., t. IV, p. 315. — Hanc epistolam scripsit Novatianus, postea rigorismi et schismatis fautor; et jam aliqua severitatis nota in ejus epistola apparet

DE POTESTATE GLAVIUM EGGLESI^ GOLLATA. 39

Deo : ex verbis Joannis ^ : " Qiiorum remiseritis peccata...", €t ex verbis Matthaei ^ : "Tibi dabo claves regni caelorum...". Feccata autem remitti corafn Deo deinonstrat ex analogi^ cum baptismo : " In baptismo utique remissio peccatorum omnium est : quid interest utrum per pa^nitentiam an per lavacrum hoc jus sibi datum 3 sacerdotes vindicent. Unum in utroque mysterium est. " Posteaque addit in pa^nitentia sicut in baptismo conferri gratiam. — Tandem ostendit nulla peccata esse irremissibilia, explicando textus Scripturae ab adversariis allatos *, de quibus jam supra egimus, n. 32-33.

53. 6\ Pacianus, Barcinonensis episcopus, in epistolis tribus ad Sempronianum novatianum scriptis (an. circiter 380), do6i:rinam catholicam diserte propugnat contra Novatianos. (a) Probat non solum apostolis, sed corum successoribus concessam fuisse a Deo potestatem peccata dimittendi : " Nunquam Deus non psenitenti comminaretur, nisi ignosceret paenitenti. Solus hoc, inquies, Deus poterit. Verum est : sed et quod per sacerdotes suos facit, ipsius potestas est. Nam quid est illud quod Apostolis dicit : Quce ligaveritis in terris, etc. . . ? Cur hoc, si ligare hominibus ac solvere non licebat.'' An tantum hoc solis Apostolis licet? Ergo et baptizare solis licet " 5. (b) Quia vero Novatiani dicebant inutilem fore baptismum, si paenitentibus remissio peccatorum datur, S. Pacianus ostendit discrimen esse inter utrumque sacramentum : " Baptismusenim sacramentum est dominicae passionis; psenitentium venia, meritum confitentis. Illud omnes adipisci possunt, quia gratiae Dei donum est, id est gratuita donatio; labor vero iste paucorum est qui post casum resurgunt, qui post vulnera convalescunt, qui lacrymosis vocibus adjuvantur, qui carnis interitu reviviscunt " ^.

(c) Cum hoeretici contenderent remissionem peccati esse incitanientum ad peccandum, respondet Pacianus : " Quid ais? Ergoqui

srepius remediiim criminis monstrnt, crimen ostendit? Et medicus ille cum curat assidne vulnerari docet? Deus nec peccare vult hominem semel, et tamen liberat a peccato. Nec utiquecum liberat, peccatum docet; sicut nec qui ab incendio liberat, incendium monstrat"'. (d) Tandem ostendit omnia peccata posse remitti : '■ Qmecumque solvet-itis^ inquit; omnino nihil excipit. Qucecumque^ inquit : vel magna, vel modica " =. — Quia vero opponebatur condemnatio incestuosi,respondethunc non fuisse Satanae traditum ad mortem 3eternam, sed ad p?enitendum : " Deinde vides quod hic ipse peccator incestus non morti traditur, sed Satanae, ad emendandum, ad colaphizandum, ad paenitendum. Denique ait, Ad ifiteritum carnis, non tamen animae, non etiam spiritils; sed ad sohus carnis interitum, tentationes scihcet, carnis anguslias, detrimenta membrorum " 3.

54* Multi alii Patres quarti s?eculi hanc absolvendi potestatem tanquam veritatem inconcussam tradunt 4. — Nec ulterius progredi necesse cst, cum, fatentibus adversariis, potestas clavium jam a saeculo quinto ab Ecclesia exercita fuerit.

Ex controversia cum Novatianis inferre h*cet hic haberi novain ampliationem decreti Callixti : non solum fornicatio, sed etiam aposiasia immo et homicidium, potestate clavium remittuntur ita ut nullum ampHus peccatum Deo reservetur. Occasione enim arrepta ha^resis novatianae, Patres quarti et quinti ssecuH diserte asserunt nulla peccata esse irremissibilia.

55. Conclusio generalis. Ex fa6lis et testimoniis supra allegatis historice constat Protestantes omnino errare dum affirmant Ecclesiam per priora saecula peccatores non feconciliasse nisi in foro ecclesiastico. (a) Explicite enim Patres quarti, immo et tertii sa^culi, affirmant Ecclesia^ potestatem inesse vere dimittendi qusedam saltem peccata, etiam gravia, coram Deo seu cum infusione gratise.

^ Ita, inter aHos, S. Jocmnes Chrysostomus, in opere De Sacerdotio, J. III, c. 5, P. G., t. LXVII, 643; S. Grejror. Naz., Orat. 39 in SS. Lumina, n. 18-19, P. G., t. XXXVI, 356-357; 5. Aphraates, Patrol. syriaca, ed. Graffin, 1894, 1. 1, pp. 313-360; 5. Ephrem., Opera, Romae, 1740, t. II, p. 440; S. Hiiarius, Comment. in Matt., P. L., t. IX, 1921, etc.

DE POTESTATE GLAVIUM EGCLESIuE GOLLATA. 41

(b) hnplicite idem constat e modo quo progressive nata est hceresis contraria : primum Tertullianus cum Montanistis, non negat ipsam potestatem, sed solum opportunitatem eam exercendi; postea Novatiani etiam.quarto saeculo, hanc potestatem non omnino negant, sed coar6lant ad peccata quae non sunt ad mortem ; Protestantes saec. XVI primi sunt qui clavium potestatem penitus rejecerint.

Nova igitur non est do6lrina catholica, quae altas in antiquitate radices projicit, sed Protestantium affirmatio quae antiquis Patribus erat penitus ignota.

56. Solvitur difficultas. Objiciunt tamen Liberales quarto saeculo vestigia inveniri sententiae vi cujus peccata non vere remittuntur, sed solum remissa declarantur. Hieronymus enim, verba Tu es Petrus... exponens, comparationem instituit inter sacerdotes Veteris et Novae Legis, et asserit similem esse priorum ac posteriorum missionem; sicut sacerdos antiquus lepram non curabat, sed solum authentice de morbo et ejus sanatione judicabat, ita " alligat vel solvit episcopus et presbyter non eos qui insontes sunt vel noxii, sed, pro officio suo, cum peccatorum audierit varietates, scit qui hgandus sit, quive solvendus'".

Resp. (a) Etiamsi S. Hieronymus docuisset potestatem sacerdotum esse mere declarativam, hujus testimonium, utpote unicu?n^ innumera Patrum anterioris aut sequioris sevi infringere non posset. (b) Valde probabiliter autem ejus verba sensu cathohco inteUigi possunt, eo sensu nempe qiiod sacerdotes non possunt modo arbitrario peccata dimittere, sed post accuratam investigationem, ut sciant qui legitime hgandus sit aut solvendus, ut supra did;um est de natura hujus potestatis (n. 17); nam postea fatetur quodcumque hgant super terram esse hgatum in caehs ^

IV. Appendix de antiqua psenitentiali disciplina^.

Potestas clavium, ex di(5tis, eadem semper fuit in Ecclesia, sed modus eam exercendi diversus fuit secundum diversa tempora, prout postulabat fidehum vel Ecclesiae utihtas : quod breviter exponere opportunum erit.

3 Tertul.^ De pncnitentia, De pudicitia; Philosophoufnena, IX, 12; E. Preusche?i'^, TertuUians Schriften De pa^nitentia und de pudicitia, mit Riicksicht auf Bussdisziphn untersucht, Gienen, 1890; E. Rolffs'''., Das Indulgenz-Kdidldes romischen Bischofs KaUist kritisch untersucht und reconstruiert, Leipzig, 1893; A. d^Alh^ La Th(5ologie de Jl^rTful K^r[)|.^rhen, p. 339 355; (/. Rauschen., op. cit., 1. II, § II.

57. i^ Generalis indoles antiquae paenitentialis disciplinae describitur. Ecclesia fidelibiis peccatoribiis novum genus vitae imponebat, vitae religiosae eremitic?e valde similem. (A) Primum paenitentia ab Episcopo injungebalur' : (a) peccatores specialem induebant habitum, ut in sacco et cinere austeram et laboriosam vitam ducerent : ita veluti authentice inter prenitentes recipiebantur; (b) multis privabantur privilegiis in ordine rehgioso et civili : stantes ad portas ecclesiae, vel intra ecclesiam speciali loco admissi, eucharistico sacrificio assistere non poterant; neque nuptias inire aut matrimonio jam inito uti; nec etiam honores ambire, mihtiam aut negotium exercere''; (c) variis autem mortificationibus corpus suum afficiebant, balneis et lautis epuhs renuntiabant; brevi somno contenti, diuturn?e orationi vacabant, eleemosynis suae conditioni proportionatis peccata redimentes : ita vitse religiosae, quae postea instituta est, prseludebant.

58. (B) Huic pubhcae psenitentiae tota Ecclesia cooperabatur non solum piis exhortationibus, sed etiam veniam a Deo petendo pro paenitentibus : haec fuit veluti prima origo indulgentiarum.

59. (C) Quando paenitentia sufficiens judicabatur, absolutio ab Episcopo concedebatur, quse consistebat in impositione manuum cum oratione quae veniam peccatorum significabat. Haec autem cuique paenitenti semel tantum dabatur, ne frequentiori concessione fideles ad multipHcanda peccata induci viderentur. Si vero iterum peccabant, divinae misericordiae committebantur, Generatim semel in anno solemniter coram fidehbus coadunatis absolutio concedebatur, et quidem in Coena Domini, juxta usum romanum. Si vero urgebat periculum mortis, statim absolvebantur aegroti, ne absque communione e saeculo exirent. ^

' Quam laboriosa fuerit hujusmodi pasnitentia, ita describit Tertul- Itanus, De paenit., c. IX, P. L., I, 1243-1244 : "Itaque exomologesis prosternendi et humilificandi hominis disciplina est, conversationem injungens misericordiae illicem; de ipso quoque habitu atque \€.\i mandat, sacco et cineri incubare, corpus sordibus obscurare, animum moeroribus dejicere, illa quae peccavit tristi tracflatione mutare ceterum pastum et potum pura nosse, non ventris scihcet, sed animae caus^ : plerumque vero jejuniis preces alere, ingemiscere, lacrymari, etmugire dies no(flesque ad Dominum Deum tuum, presbyteris advolvi, et caris Dei adgeniculari, omnibus fratribus legationes deprecationis suae injungcre ".

=" Ita Papa Siricius, ad Himerium scribens, ep. I, 5, P. L., XIII, 1137, eos carpit " qui adla paenitentia tanquam canes ac sues ad vomitus pristinos et volutabra redeuntes et militiae cingulum et ludicras voluptates et nova conjugia et inhibitos denuo appetivere concubitus ".

3 Quod constat ex ep. S. Innocentii I Papcp. ad Decentium, episcopum Eugubinum (P. L., XX, 559) : " De paenitentibus autem, qui sive

DE POTESTATE GLAVIUM EGCLESI^ GOLLATA. 43

60. 2° Discrimina inter antiquam hodiernamque disciplinam recensentur. (A) Praecipuum discrimen in eo situm est quod antiquitus seviel tantum christiano peccatori publica paenitentia et absolutio dabatur, dum hodie toties conceditur absolutio quoties peccator attritus eam postulat.

(B) Ecclesia olim absolutionem impertiebatur iis tantum qui longa et laboriosa prenitentia suam conversionem indubie probaverant, simulque pro peccatis satisfa6tionem persolverant, ut ita certior esset de p?enitentis dispositionibus et de efficaciaal)Solutionis; dum hodie eam impertitur iis qui signa "^x^&bQiit. probabilia conversionis et serio promittunt se psenitentikm impleturos, ut ita confidentius et frequentius peccatores ad sacrum tribunal recurrant.

CoHciusio. Antiquitus sicut nunc tres adtus paenitentis rcquirebantur, sed primseva Ecclesiapraecipue j-^//5/rz^/^;z/insistebat. dum hodie magis dolorosce confessioni.

Hsec autem disciplinae immutatio ipsam potestatem clavium non attingit.

61. 3° Quaestiones disputatae. Hodie tamen, inter catholicos auctores, du^e praecipuse quaestiones agitantur : (a) num, per aliquod tempus, in universa Ecclesia, absolutio tribus maximis peccatis denegata fuerit; (b) nura, quinque prioribus saeculis, praeter paenitentiam publicam, viguerit etiam pasnitentia privata.

62. (A) Ad primum quod spedtat, (a) au6tores maximi ponderis, ut iMorinus., d'Aubespifie, Juenin, Fetavius, Sirniond, Fimk, Vacandard, Batiffol, putant Ecclesiam, per tria priora saecula absolutionem denegasse reis apostasiae, fornicationis et homicidii \ etiam in articulo mortis, eos remittens judicio Dei simulque preces fundens ut Deus eis ignosceret. — Quod probant : ex Fertuilianoj hic enim asserit Callixtum primum fuisse qui moechis veniam daret, et ita ex gravioribus commissis, sive ex levioribus paenitentiam gerunt, si nulla interveniat aegritudo, quinta feria ante Pascha eis remittendum Romancie Ecclesiae consuetudo demonstrat. Ceterum de pondere aestimando delicftorum, sacerdotis est judicare, ut attendat ad confessionem paenitentis, et ad fletus atque lacrymas corrigentis, ac tum jubere dimitti, cum viderit congruam satisfaclionem suam. Vel si quis aegritudinem incurrerit, atque usque ad desperationem devenerit, ei est ante tempus Paschae relaxandum, n<! de saeculo absque communione discedat ".

' Morinus, op. cit., lib. X, c. 1-3; dAubespine, De vet. Ecclesiae ritibus, c. i-, Juenin, De pienit., q. VII, c. 1, a. 2, § i; Petavius, in notis ad Epiphanii ha^res. 59, ad calcem ejus operum; Sirniond., Hist. paenit. publicae, c. i; Funk, Theol. Quartalschrift, 1906, p. 432 sq.; Vacandard, in Rev. du clerge frang., t. XX, 1899, p. 575 sq.; Batiffol^ op. cit., p. 215.

non sibi consistere, quia idololatris ethomicidisabsolutionem denegare pergit ' ; ex Cypriano^ qui testatur quosdam ex episcopis africanis adulteros absolvere noluisse^ ; ex concilio Illiberitano (an. 306), can. I, ubi dicitur : " Placuit inter eos qui post fidem baptismi salutaris adulta aetate ad templum idoli idolaturus accesserit, et fecerit, quod est crimen capitale, quia est summi sceleris, placuit nec in finem eum communionem accipere^"; ex concilio^r^/rt:/(?;/j'/ (an. 314), can. 22, ubi similia habentur; ex Origene, qui reprehendit sacerdotes absolventes, ex ignorantia canonicae discipHnae, tria praefata dehdta \ Ergo, inquiunt, in Ecclesia tum Latina turn Grseca, praxis viguit usque ad quartum saecukmi veniam denegandi horum criminum reis.

63. (b) Ahunde muUi theologi inter quos Esser^ Stufler, A. d^Alcs^ docent minquam in Ecclesia praevaluisse praxim universaleni graviorum criminum, in fine vitae, absolutionem denegandi ^. Quod probant duphci argumento : indire^e.^ audtoritate Tridentini definientis confessionem. sacramentalem necessariam esse jure divino; ex quo infertur Ecclesiam non potuisse paenitentibus denegare, praesertim in articulo mortis, tam necessarium sacramentum; direHe, exhibendo testimonia Patrum, praesertim Herrnae, S. Cypriani, S. Paciani, S. Caelestini, S. Leonis, etc, quae supra retuhmus.

Ad au(5toritates allegatas respondent : Tertullianus calumniatur Caihxti dodtrinam, forte ad imminuendam ejus au(5toritatem apud Afros; Cyprianus affirmat quosdam episcopos, non autem omnes, absolutionem moechis denegasse; conciha superius ahegata loquuntur de communione, non autem de absolutione deneganda.

64. (c) Judiciufn dt hdc co?itroversid. Hic non agitur de re dogmatica, sed historicd et disciplinari quae ex faflis dirimenda est. Haec autem sunt satis obscura. Certum videtur, mediante saeculo secundo, absolutionem denegatam non fuisse ob praefata peccata, ut constat ex au6toritate Hermae. Pariter omnes concedunt jam a saeculo quarto horum peccatorum reservationem aboletam fuisse, in plerisque saUem ecclesiis. Sed res dubia manet quoad finem saecuH secundi et initium tertii. Irenmis et Clemens Alexandrinus supponunt quidem suo tempore adulterium et homicidium condo-

^ Palmieri, th. 9, p. 92; De Sa?t, n. 211 sq.; Pignataro, op. cit., p. 106 sq.; Pelle\ Le Tribunal de la Penitence, these, Paris, Oudin, 1903, p. 86-136; G. Esser, Die Bussschriften TertulHans, 1905; Stuffier in Zeitschrift f Kath. Theol., 1908, p. 1-48; A. d'Ales, in Rev. du Cl. fr^ 1907, t. L, p. 337-365, et LEdit de CaHiste, p. 228 sq.

nari posse ^ Sed in quibusdam ecclesiis, praesertim in Africa, nonnulli episcopi ab his peccatis non absolvebant, teste S. Cypriano : " Et quidem apud antecessores nostros quidam de episcopis istic in provincia nostra dandam pacem moechis non putaverunt "^. Eamdem praxim in quibusdam ecclesiis, etiam Romse, receptam fuisse constat ex testimonio S. Hippolyti {Philosophumena^ IX, 12). Sed exinde minime probatur hanc praxim fuisse imiversalem ; non enim in Oriente viguit, et in Occidente non in omnibus ecclesiis nec ab omnibus recepta est. Testimonia Tertulliani jam montanistae et Hippolyti, qui tunc rigorismo favebat, non omnino fide digna videntur, et S. Cyprianus merito tradit quosdam tantuin episcopos isti praxi adhsesisse; conciHum vero lUiberitanum rigorismum promovisse omnes fatentur.

Quapropter prior opinio immerito asserit praxim absolutionem denegandi tribus gravioribus delictis fuisse u?iiversalem. (A. d^yl/es, L'Edit de Calliste; Tixeront, Theol. anteniceenne, ed. 8^, pp. 361- 377, 500-504)-

65. (B) Quoad p8enitentiam/^'/W/«w,duplex pariter viget opinio. (a) Theologi, de quibus supra^, tenent prioribus saecuhs duplex fuisse psenitentiae genus : paenitentiam //^^//Vc?w pro pubhcis gravioribus deh6lis, privatam vero pro occultis. Quod probant \ ) a priori; nam, si obhgatio viguisset pubhce confitendi peccata occidta aut pubhce pro eis paenitendi, sigillum sacramentale fuisset violatum; insuper paenitentia pubhca itf/;/<?/tantum concedebatur, ideoque, sublata paenitentia privata, nnha essetspes veniae pro recidivis. 2) Ex quibusdam/<7<^/j.- Cerdon, haereticus, a S. Irenieo^ describitur tanquam " in Ecclesiam veniens et exomologesim faciens... modo quidem latenter docens (haeresim), modo vero exomologesim faciens"; atqui paenitentia pubhca semel dabatur; ergo hicagiturde privata exomologesi. Idem fere narratur de Marcione, qui, semel et iterum ex Ecclesia ejed;us, tandem paenitentiam subiit, pacem postea recepturuss. — Praeterea C. Nic(enum, can. 13, statuit ut omnibus moribundis (ideoque relapsis) non denegetur sacra communio; ergo eis prius nxinistrabatur paenitentia, eaque privata.

66. (b) YjX adverso autem critici, de quibus supra, negant per

' S. Iren.^ 1. cit. ; Clemens Alex.., Liber quis dives sah^etur, c. 47, P. G., t. IX, p. 647-651, ubi narrat S. Joannem in Ecclesiam recepisse quemdam latronum ducem, antea a se baptizatum, ideoque supponit homicidium non esse irremissibile.

3 Quorum argumenta recenter exposuit .V. Na?-c/if, in Etudes dcs PP.Jesuites., t. 80, 1899, p. 577, eft. 82, 1900, p. 577.

quatuor s^cula fuisse psenitentiam p?ivata?ti a publica distinctam ^ Agnoscunt quidem confessioTi.cm peccatorum (|uandoque fuisse occultam et auriculaiem ; sed satisfaflio seu paenitentia sempei publica erat; idem dicendum de absoliitio?ie, si excipias casum morientium : tunc enim peccatorum condonatio privatim fiebat. Etenim : i) quoties Patres quatuor priorum sseculorum de psenitentia agunt, nempe Hermas, Tertullianus, S. Cyprianus, S. Pacianus, Clemens Alex., Origenes, S. Gregorius Thaumaturgus, Dionysius Alexandrinus, etc, semper eam describunt ut publica??i.

2. Y2tx\.^w\S2i p?'ivata non exliibetur nisi quarto exeunte sseculo in Orietite^ quando Ne^a?'ius (381-398) psenitentiarios abolevit, occasione cujusdam scandali " ; in Occide?ite autem, saeculo sequenti.

3. Paucissima fa6ta in contrarium allegata nil probant : Cerdon et Marcio, hseretici, non aHam exomologesim susceperunt nisi publicam^ quae sola tanto crimini competebat, sed, propter inconstantiam suam, pluries eam abruperunt; ex canone Nicce?to nihil aliud infertur nisi condonationem peccatorum ??ioribu?idis concedi privatim, per modum pri2'i/egii, sed exinde minime probatur modo generali pro ahis cbristianis viguisse paenitentiam privatam; imo si moribundi supervixerint, juxta Concil. Arausicanum I, can. 3, in ordine paenitentium stare debent, ideoque paenitentiam agere publicam.

67. {z) J2idiciu??i de hac co?ttroversid. In re tam difficili et obscura, haec animadvertere liceat : — i) Non satis constat, ex documentis et fa6lis hucusque notis, per tria priora saecula, paenitentiam privatam in usu fuisse. AHquando confessio erat secreta, ut fusius infra declarabitur, sed nil probat remissionem peccatorum conces- ^am fuisse sine publica satisfa6tione. 2) Paenitentiae pubhcse subjiciebantur non solum tria maxima peccata, nempe apostasia, fornicatio et homicidium, sed etiam aha minora, quae ut mortalia existimabantur; quod testatur 6". Cypria?tus : " Cum in minoribus peccatis agant peccatores paenitentiam, justo tempore et secundum disciplinae ordinem ad exomologesim veniant, et per manus impositionem episcopi et cleri jus communionis accipiant" -^ 3) Paenitentia publica vere erat sacra??ie?italis, quippe quje tota tenderet in remissionem peccatorum non solum quoad poenam, sed etiam quoad culpam per ministerium etabsolutionem sacerdotis, intercedentibus cum eo fidehbus, ut constat ex superius dicftis de exomologesi, et ex dicendis de absolutione. 4) Moribimdis concedebatur absolutio sacramentalis, etiam antequam canonicam paenitentiam absolverint, ut reconcihati cum Deo e vita excederent; insuper ahquando, ob confessorum et martyrum intercessionem, tempus paenitentia: abbreviabatur.

' Quorum argumenta recenter exponebat, Vaca?tda7^d., in Rev. du Cl. frangais., t. XXIX, 1900, p. 258-264.

^ Quod narrant Socrates, H. E., 1. V, c. 19, P. G., t. LXVII, p. 613 sq., et So20?7ie?tes, H. E., 1. VII, c. 16, P. G., t. LXVII, 1457 sq. — 3 S. Cypria?!., ep. 9, n. 2, P. Z., t. IV, p. 251.

DE POTESTATE GLAVIUM ECGLESI^ GOLLATA. 47

Utrum necne, extra hos aut similcs casus absolutio concederetur, exomologesi nondum absoluta, non satis liquet. Sed pro communibus delictis pasnitentia brevior erat et pluries concedebatur.

Art. II. De ministro potestatis clavium.

68. Ex di6lis supra jam inferri potest non omnibus christianis, sed solum quibusdam Ecclesia? ministris competere potestatem clavium : ci^uTi enim haec ipsam conscientiam omnium fidelium attingat, peccataque remittat etiam coram Deo, evidens est eam exerceri non posse nisi ab iis qui divinitus deputati sunt ad regendos fideles eosque san6lificandos. Ad eam exercendam duplex requiritur potestas, juxta Tridentimnn, nempe potestas ordinis Gtjurisdictionis.

69. (a) Et primum potestas ordinis : —

' ' Circa ministrum autem hujus sacramenti, declarat san6la Synodus, falsas esse et a veritate Evangehi penitus ahenas do(Slrinas omnes, quse ad ahos quosvis homines praeter Episcopos et Sacerdotes, clavium ministerium perniciose extendunt; putantes verba illa Domini : " Quaecumque alligaveritis super terram, erunt alligata et in cselo : et qugecumque solveritis superterram, eruntsoluta et in cselo", et : " Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis; et quorum retinueritis, retenta sunt " ad omnes Christi fideles indifferenter et promiscue. contra institutionem hujus sacramenti, ita fuisse di6la, ut quivis potestatem habeat remittendi peccata pubhca quidem per corre6tionem, si correptus acquieverit ; secreta vero per spontaneam confessionem, cuicumque fa(51:am. Docet quoque, etiam sacerdotes qui peccato mortali tenentur, per virtutem Spiritus san6li in ordinationecollatam, tanquam Christi ministros, functionem remittendi peccata exercere; eosque prave sentire, qui in mahs sacerdotibus hanc potestatem non esse contendunt"^

In eodem sensu loquitur Codex, can. 871 : *' Minister hujus sacramenti est solus sacerdos ".

70. (b) ? otQstdiS jurisdiHionis requiritur insuper ad validum hujus potestatis usum, quia nonnisi modo judiciah" exercetur : —

' Ita plerique <rrzVzV/ hodierni. Contrarium tamen tenent, inter aHos : Palrineri, De Paenit., Appendix, p. 508; Frank\ Bussdisziplin, p. 811 sq. ; Schmitz, Bussbiicher, II, 34 sq., 74 sq. ; Fti^riataro, op cit., p. 99; Pcsch, n. 263-268.

"Quoniam igitur natura et ratio judicii illud exposcit, ut sententia in subditos duntaxat feratur; persuasum semper in Ecclesia Dei fuit, et verissimum esse Synodus haec confirmat, nullius momenti absolutionem eam esse debere, quam saccrdos in eum profert, in quem ordinariam aut subdelegatam non habet jurisdi6tionem '".

§ I. De potestate ordinis ad remittenda peccata.

71. Status quaestionis. (A) Errarunt hac de re :

(a) Mo?itanistce^ qui tenebant solos pneumaticos seu spirituales, id est eos qui Spiritu san6lo inspirabantur, posse peccata condonare; (b) JValdenses et ^zV/^,/^/^/?, qui potestatem absolvendi peccata bonis laicis concedebant, pravis autem sacerdotibus denegabant; (c) Protestantes liberales qui tenent primis Ecclesiae saecuHs potestatem clavium exercitam fuisse a chai'is7naticis, id est ab iis fidehbus qui speciali dono seu charismate gaudebant : contendunt siquidem hierarchiam non fuisse a Christo institutam, sed varia charismata, inter quae charisma dimittendi peccata, a Spiritu sandlo fuisseinter fideles distributa^

72. (B) Praeterea, Medio ^vo, quidam audtores cathohci tenuerunt diaconos aut inferioris ordinis clericos esse ahquo sensu ext?'aordina?ios ministros psenitentise, quatenus, deficientibus sacerdotibus, confessiones excipere, irao juxta nuosdam, ad peccatorum absolutionem ahquid conferre poterant^. — Insuper J/(9r/;z?/^putat, ob ahquot difficiha Patrum loca, antiquitus diaconos tanquam ministros paenitentise extraordinarios habitos fuisse. — Tandem pauci dixerunt, deficientibus sacerdotibus et clericis, laicisconfitendum esse ".

73. T/iesis : Soii sacerdotes, id est episcopi et presbyteri, sunt ministri potestatis clavium, seu valide possunt a peccatis absolvere.

De fide est ex Tride?itino, can. 10 : " Si quis dixerit, sacerdotes, qui in peccato raortah sunt, potestatera hgandi et solvendi non habere ; aut non solos sacerdotes esse rainistros absolutionis, sed omnibus et singuhs Christi fidehbus esse didlum : " Quaecumque hgaveritis super terrara, erunt hgata et in caelo; et quaecuraque solveritis super terram, erunt soluta et in caelo" ; et : '* Quorum remi-

= Aluller, in Zeitschrift fiir Kirchengeschichte^ 1895, P- ^ sq., 187 sq. ; cfr. Vaca?idard, in Rev. du Ct.fr., t. XIX, 1899, p. 337.

3 Quorum opiniones expositas vide ap. Vacant^ Di(fl. de Theol., t. I, p. 183-189; Laurai?i, De rintervention des laiques, des diacres et des abbesses dans radministration de la penitence, Paris, 1897, p. 69.

seritis peccata, remittuntur eis; et quorum retinueritis, retenta sunt " : quorum verborum virtute quilibet absolvere possit peccata, publica quidem per correptionem duntaxat, si correptus acquieverit; secreta vero per spontaneam confessionem; A. S. ".

74. 1° Scripturd probatur, nempe ex duobus textibus a Tridejttiito allegatis, quos supra (n. 21-31) declaravimus. Ex his enim, adjun6la Patrum interpretatione, sequitur potestatem, apostohVs eorumque successoribus cohatam, modo jtidiciali exercendam esse. Jamvero aucloritate judiciah non gaudent omnes fideles, sed solum ii qui Ecclesiae praesunt, quos " Spiritus sanclus posuit episcopos regere Ecclesiam Dei " ^, ut constat ex probatis in tra6latu de Ecclesid. — Quinam vero hac potestate induti fuerint, ex do5lrind et praxi Ecclesiae determinari debet 2.

75. 20 Traditione. (A) Secundo saeculo, nonnisi quaedam vestigia coUigerepossumus, ob rationes jam ahatas ubi de ipsa potestate clavium. 6*. Ignatius constanter commendat et praecipit obedientiam episcopo praestandam, nec promittit peccatoribus remissionem peccatorum nisiredeant ad episcopum; ex quibus infertur potestatem absolvendi, quae potestatem judicialem involvit, nonnisi ab episcopis aut dependenter ab eis exercitam fuisse.

'^ti. (B) Id autem diserte affirmatur saecuhs tertio et quarto, statim ac errores hac de re oriuntur. Ita, teste Tertulliauo, Cahixtus sibi vindicat potestatem remittendi peccata, ct quidem vi tcxtijs " Quodcumque ligaveris ". — Montanistae contendunt quidem hanc aucloritatem spiritualibus competerc 3, sed eorum crror ab universah Ecclesia rejicitur. TcrtuHianus ipse, dum adhuc cathoh*cus, exomologesim

• Hi sunt sacerdotes, id esL episcopi et presbyleri, ut ex fa6lis .illatis conslat. Per quatuor priora siecula, haec polestas fere exchisive ab episcopis exercebatur; quario autem sieculo, presbyteris quibusdam, nempe pa^nilentiariis, concessa est au(5loritas confessiones audiendi et peccatores absolvendi; a quinto ad o^flavum si\3culum Ikvc potestas ad plures aiios presbyteros exlensa est; et jam a s;iec. YIII ad omnes sacerdotes. ( Tixcront^ III, 253)

^ Quod sic declarat Tertullianus^ I)e pudicitia, c. 21 : " Et ideo Kcclesia quidem deli(5la donabit; sed Ecclesia Spiritus per spiritalem honiinem, non Ecclesia numeius episcoporum ".

describens, dicit peccatores ingemiscere, lacrymari et '' presbvteris advolvi " ^. S. Cyprianiis, Tertulliani discipulus, peccatores ad paenitentiam hortatur, " dum satisfa^io et remissio fa6la per sacerdotes apud Dominum grata est " ^. Alii cum S. Ambrosio explicite dicunt solis sacerdotibus inesse potestatem ligandiatque solvendi, ideoque remittendi peccata : " Jus enim hoc soh*s permissum sacerdotibus est. Re6le igitur hoc Ecclesia vindicat, quae veros sacerdotes habet : haeresis vindicare non potest, quae sacerdotes Dei non habet " 3. Jam diximus (n. 46), episcopis, ipsa ordinatione, con fef ri potestatem absolvendi.

77- Idem asserunt Patres ^r^<r/. Origenes diserte asserit potestatem remittendi peccata apostolis eorumque successoribus collatam fuisse, vi verborum '' Quorum remiseritis "...; et ex contextu locisque parallelis constat hos successores esse sacerdotes : ita loquitiir de peccatore qui "non erubescit sacerdoti Domini indicarc peccatum suum, et quaerere medicinam"^ — S. Athanasius, m Fragmento ex libris contra Novatianos, scribit : " Quemadmodum homc a sacerdote baptizatus, Spiritus sandli gratia illuminatur; ita qui confitetur in paenitentia, per sacerdotem Christi gratia remissionem accipit"s._ Quarto saeculo, ConstantinopoH instituti %mx\ presbyteri pcenitentiarii^ quorum munus erat paenitentiam imponendi et con fitentes absoh^endi ^

78. Solvuntur difficultates. (A) Pauca tantum animadvertere liceat depneumaticis. Non diffitemur quidem q uosdam, in primoeva Ecclesia, specialibus charismatibus fuisse donatos, quse describuntur a S. Paulo 7; sed nuUibi dicitur ipsis concessam esse potestatem remittendi peccata. — Tertullianus, jam montanista fadus, hanc potestatem spirituatibus adscribit, sed, non obstante ejus ingenio, hsec assertio mox universim reprobata fuit, etiam a S. Cypriano, ejus discipulo. Nil igitur exinde deduci potest contra nostram thesim.

^ 6)/7V^«^j, inLevit.,hom. II,n. 4, /^. 6^., t.XII, p. 4i8;cfr. 560, 561; t. XI, p. 528, 529; t. XIII, 1846.

"^ Socrates, H.E., l.V, c. 19, P.G.LX VII, 614-615. Probabile est etiarn Romae pariter constitutos esse pienitentiarios ineunte sasculo quarto. Quidam tamen catholici id negant, putantes psenitentias impositionem et peccatorum absolutionem, in Ecclesia occidentali, fuisse episcopo reservatam. ^2i Vacandard, in Revue du Clergc francais, t. XLII, 1905» P- 361 ; cujus tamen argumenta confutat Datiffol, ibid.. p. 449.

79. (B) Nonnulli objiciunt confessores et ^nartyres privilegium obtinuisse //^^//^j- />«<:?> concedendi, ideoque remissionem peccatorum. — Verum est quidem libellos pacis ab eis datos fuisse, quo facilius lapsi veniam consequerentur; sed ex epistolis S. Cypriani evidenter constat hanc martyrum intercessionem fuisse quidem unum e motivis propter quse paenitentia mitior aut brevior imponebatur, sicut hodie vi communionis san6lorum conceduntur indi 1gentiae, sed minime fuisse veram absolutionem a peccatis. Fatetur quidem. lapsos posse precibus martyrum juvari; sed quibusnam et quandonam reconciHatio concedi debeat, episcopi judicare debent'. Jamvero haec do6trina approbata fuit non solum ab episcopis africanis, sed etiani ab Ecclesia Romana, ut jam supra notavimus, n. 50. Exinde non parum confirmatur thesis, cum constet ipsos martyres nonr\s\ privilegio iniercessionis ad peccatorum condonationem aliquid contuHsse.

80. (C) Alia tamen difficultas exsurgit ex interventu diaconorum in administratione psenitentise. S. Cyp7'ianns, de lapsis scribens qui in periculo mortis erant, dicit eos exo?nologesim facere posse apud presbyterum, aut, si presbyter desit, apud diacomun "" : " Si incommodo aHquo et infirmitatis periculo occupati fuerint, non exspe^lata praesentia nostra, apud presbyterum quemdam quemcumque praesentem, vel, si presbyter repertus non fuerit et urgere exitus coeperit, apud diaconum quoque exoinologesim facere deH6li sui possint, ut manu eis in pjenitentiam imposita, veniant ad Dominum cum pace, quam dari martyres Htteris ad nos fadtis desideraverunt ".

Res diversimode expHcatur. (a) Quidam, cum Mori?io, putant sandlum Dodtorem revera tenuisse diaconos esse exiraordinarios paenitentise ministros in casibus urgentioribus. (b) AHi dicunt hic agi 6e reconciliatione externa cum Ecclesia, quae quoad peccatores, prascedere debebat administrationem viatici. Qusestio enim erat de lapsis qui HbeUum pacis a martyribus acceperant, simulque gravi infirmitate laborabant, et in periculo mortis versaDantur. Episcopus permittit presbyteris, et, si desint, diaconis paenitentiam infirmis imponere, per impositionem manuum, ut, paenitentiaaccepta, atque a<?tu contritionis eHcito, morituri possint communionem accipere, et ita ad Dominum accedere cum pace; s?epe enim diaconi, deficientibus sacerdotibus, viaticum ministrabant moribundis qui ac^tu contritionisperfe6laejustificali fuerant. Quodconfirmaturcanone^z C. Illiberitani (306) : " Apud presbyterum si quis gravi lapsu in ruinam mortis inciderit, placuit agere paenitentiam non debere, sed potius apud episcopum; cogente tamen infirmitate, necesse est

' Epistolae, 9, 10, 11, 13, 17, 26, 30, etc, P. L., t. IV, pp. 252, 255, a57, 260, 270, 304-305.

52 PARS DOGMATIGA. CAPUT I.

presbyteriim cotnmuniorietn praestare debere et diaconum, si ei jusserit sacerdos ". Ita explicatur quomodo nonnuUi diaconi, antequam viaticum ministrarent, audirent confessiones, ut videlicet peccatores excitarent ad contritionem ; quod inferri potest ex Odonis. episcopi Parisiensis, statutis (1197), ubi legitur ' : " Item prohibetur distri(5le ne diaconi ullo modo audiant confessiones, nisi in ar^issitna necessitate; claves enim non habent, nec possunt absolvere ".

81. (D) Objicitur etiam ahquando ?nonachos, qui sacerdotio initiati non erant, confessiones audiisse.

Resp. Fatemur equidem Medio ^vo, praesertim in Oriente, rem aliquando se ita habuisse, quia videlicet populus christianus, pravis moribus saecularium sacerdotum scandaHzatus, regularibus peccata confiteri ssepe mallebant, etiam iis qui sacerdotes non erant : hic autem erat abusus ex ignorantia ortus qui non diu perseveravit.

82. (E) Urgent : Medio JEwo invaluit usus ut in periculo mortis, deficiente sacerdote, confessio laicis fieret; hanc praxim commendarunt do6lissimi theologi, imo ejus necessitatem docuerunt, v. g. Lanfrancus % Petrus Lombardus ^, Rob. Pullus '', Albertus Magnus s, S. Thomas^, ahique;; ergo etiam laici absolvere possunt.

Pesp. Praefati Do(5lores minime docent laicos potestatem habere absolvendi, quamvis teneant, in casu necessitatis, utile aut necessarium esse peccata laico confiteri. Hanc opinionem acceperunt ab au(^ore hbri de vera et falsa paenitentia, qui S. Augustino immerito adscrjbebatur; en verba Pseudo-Augustini ^ : ** Qui vult confiteri peccsita ut inveniat gratiam, qua^rat sacerdotem qui sciat ligare et solvere... Tanta itaque vis est confessionis, ut si deest sacerdos, confiteatur proximo... Etsi ille cui confitebitur,/^/^^/^/^ solve?idi 7ion habeat, fit tamen dignus venia ex sacerdctis desiderio, qui crimen confitetur socio". Ex quo sequitur laicos potestate absolvendi carere. Idem tenet S. Thomas (1. c.) ubi dicit : "Sed quando necessitas imminet, debet facere paenitens quod ex parte sua est, sciHcet conteri, et confiteri cui potest; qui, quamvis sacramentum perficere non possit^ ut faciat id quod ex parte sacerdotis est, absolutionem sciHcet, defe(ilum tamen sacerdotis summus sacerdos supplet". Laici igitur, dum confessiones audiebant in casu necessitatis, potestate absolvendi non gaudebant; sed Christus ipse,occasione

• Apud Mansi, XXII, 653; cfr. Laurain, p. 88 sq. ubi multa aha documenta invenies.

DE POTESTATE GLAVIUM EGGLESI^ GOLLATA. 53 hujus humilis confessionis, remissionem peccatorum bene dispositis impertiebatur. Attamen, propter hunc interventum, diaconi aquibusdam theologis hujus aetatis vocabantur ministri extraordinarii sacramenti Paenitentiae'.

Ex hoc pariter inferri potest quantum necessaria confessio existimata fuerit, cum, deficiente sacerdote, coram laico facienda diceretur.

83« (F) Nil dicimus de abbatissis, qucC ahquando potestatem moniaHum confessiones audiendi usurparunt; hoc enim tanquam absonum et absurdum reprobatum est in utraque Ecclesia, Grseca et Latina, ''quia, ut aiebat Innocentiiis III, hcet Beatissima Virgo Maria dignior et excellentior fuerit Apostohs universis, non tamen ilh, sed istis, Dominus claves regni c^lestis permisit"^

§ II. De potestate jurisdictionis.

84. Status qucBstionis. (A) Praeter potestatem ordinis, in ministro Paenitentiae desideratur potestas jurisdi6lionis. (a) Junsdi6lio ecclesiastica in genere definitur potestas regendi subditos in iis quae ad finem supernaturalem spe6lant. Differt a potestate ordinis : hsec enim est potestas ministrandi sacramenta, sacra ordinatione collata, et indelebiliter subjefto inhaerens; dum jurisdi6lio est potestas regendi, externo a6lu superioris collata, quai revocari potest. Quae quidem triplex est : legislativa, ad leges ie^Y&x\dd,s^judiciaria^ ad sententias au61;oritative ferendas, et coailiva, ad poenas contra delinquentes infligendas.

(b) Jamvero jurisdi6i:io, quae ad sacramentum Pcenitentice requiritur, Qst Judiciaria, cum hoc sacramentum sub forma judiciali ministretur. Potestas autem judiciaria duplex esse potest, fori exter?ii, quando dire6le et primario publicam Ecclesiae utihtatem respicit;y^W interni, quando dire6le et primario privatam cujuslibet fidelis utilitatem respicit. Cum igitur sacramentum Paenitentia^ primario ad privatorum san6lificationem institutum fuerit, jurisdi6lio ad ejus administrationem necessaria, est potestas judiciaria fori internty

' Quas opiniones Scholasticorum late exponit Vacanty Diflion. de Theologie, t. I, p. 182-189.

= Ap. Migne, P. Z., t. 216, p. 356; pro Ecclesia orientah, vide/'. G., t. 119, p. 1066; cfr. Laurain, op. cit., p. 1-67.

et quidcm {ox\ pcciiitoitialis, ut sic ciistlnguatur a jurisdictione fori interni extra-pmiitentialis, qu?e extra confessionem sacramentalem exerceri potest, v. g., dispensando in voto; toltendo censuram cum effe6lu in foro interno tantum.

(c) Unde jurisdi6lio confessarii definiri potest potestas supernatnralis^ externo superioris a^u coliata, qud sacerdos judicium exercere potest erga subditos in foro inter?io acpcenitentiali. Confertur autem designando stihditos in quos exerceri valeat potestas absolvendi, vel locunt ubi legitime exerceatur.

(B) Jamvero nonnulli veteres theologi, ut Durandus, tenuerunt jurisdi6lionem dari ipsa ordinatione, quamvis agnoscerent ejus usum Ecclesise prohibitione ligari; quam opinionem ut antiquatarn rejiciunt communiter theologi. Longius etiam a veritate distabat Synodus Pistorie^tsis^ dum asserebat conveniens quidem, non autem necessarium esse, ad validitatem absolutionis, ut confessarius jurisdictione polleret '.

85. Thesis : Prseter potestatem ordinis requiritur, ad validam absolutionem, potestas jurisdictionis, quse non accipitur vi solius ordinationis, sed superiorum ecclesiasticorum concessione.

1° Prius, videlicet jurisdi6lionem ad validam absolutionem requiri, a Tridentino explicite declaratur, supra, n. 68. Praeiverat Decretum pro Armenis^ : '' Minister hujus sacramenti est sacerdos habens au6loritatem absolvendi, vel ordinariam, vel ex commissione superioris"; id est jurisdi6lionem ordinariam aut delegatam.

(A) Ratio hujus asserti desumitur, ut re6le tradit Tridentinum, ex ipsa natura absolutionis. Siquidem potestas remittendi vel retinendi peccata per modum judicii exercetur; atqui potestas judicialis valide exerceri nequit nisi in subditum, id est in eum qui judicis au6loritati seu jurisdi6lioni subje6lus fuit a legitimo superiore; sicut, in rebus civilibus, non quiUbet judex quamlibet causam cognoscere potest, sed quisque eas causas cognoscit quae explicite vel implicite a legitimo superiore assignantur; si enim judices indiscriminatim quasHbet causas tra6larent, nuUa esset inferiorum ac superiorum subordinatio, sed totus justitiae ordo turbaretur.

DE POTESTATE GLAVIUM ECCLESI^ COLLATA. 55

Ex hoc pariter intelligi datur cur jurisdi6lio in ceteris sacramentis ad licitam, non autem ad validam administrationem requiratur, dum ad validam absolutionem necessaria est : alia enim sacramenta per modum judicii non conferuntur, nec proinde jurisdi6lionem ex se postulant.

86. (B) Res etiam Jiistorice constat. Ex di6lis enim, potestas remittendi peccata primis Ecclesia^ saeculis, ab Episcopo cujusque dioecesis exercebatur, et quidem in proprios subditos, ut patet cx epistolis 5. Cypriani; quare S. Do6lor reprehendit sacerdotes qui lapsos reconciliaverant, inconsulto Episcopo ^ — Postea vero, a quarto et quinto saeculis, au6lo fidelium et peccatorum numero, Episcopi designare coeperunt presbyteros paenitentiarios speciali alicui ecclesiae addi6los, qui ibi exciperent confessiones paenitentium ^. — Quando in pagis et villis paroecia^ institutae fuerunt, potestas absolvendi, sicut cetera ecclesiastica munera obeundi, parochis commissa est. Hinc, quando Conc. Lateranense IV decretum tuHt de annua confessione, praecepit ut fideles confiterentur proprio sacerdoti, id est parocho in subditos jurisdiclionem habenti aut sacerdoti ab eo vel a legitimo superiore delegato. — Regularibus quidem, paroeciam non habentibus, data est facultas confessiones excipiendi, sed vi delegationis a S. Pontifice vel Ordinariis concessae 3. Semper igitur necessaria fuit aliqua jurisdi6lio ad exercendam absolutionis potestatem.

87. 2° Posterius autem, videh'cet hanc jurisdiclioneui non conferri vi solius ordinationis, sed superiorum concessione, ex jam probatis sequitur. Nam /'r/^^»//^/^;;^ (1. c), declarando absolutionem sacerdotis jurisdi6lione carentis esse nuUius momenti seu valoris, supponit posse esse sacerdotem, qui jurisdi6lione careat; atqui si jurisdi6tio vi soHus ordinatio-

• 5. Cyprian., ep. 11, P. L., IV, p. 257. — Conslat pariter ex can. 4 C. Carthaginensis II : '• Si quisquam in periculo fuerit constitutus et se reconciliari divinis altaribus petierit, si episcopus absens fuerit, debet utique presbyter consulere episcopum, et sic pcriclitantem ejus praecepto reconciliare ". (Ap. Bruns, t. I, p. 119.)

' Thomassin, Anc. et nouv. discipline de l'Eglise, Har-lc-duc, 1864, t. I, F. I, 1. II, ch. 10 et II, p. 381 sq. et ch. 23-26.

nis conccderctur, nmitti non posset, cum potestas ordinis, 5icut ipse saccrdotalis chara6lcr, sit indelebilis; ergo jurisdi6lio non ab ipsa ordinatione profluit.

Quod etiam sic declarari potest. Omnis jurisdidio est vel ordinaria, id est annexa officio vel muneri quod conceditur, vel delegaia^ seu ex speciali commissione superioris ecclesiastici obtenta; atqui neutra vi solius ordinationis confertur ; non prior, quia nemo vi ipsius ordinationis determinatam dioecesim aut parochiam accipit; non posterior, quia superiores ecclesiastici hanc specialem commissionem vi ordinationis concedere non intendunt, sed posteaspeciali ac distindto ac^tu missionis conferunt.

88. Objicitur quidem Apostohs cohatam fuisse a Christo completam potestatem absolvendi, proindeque jurisdi(5tionem, his verbis : '' Accipite Spiritiwi S.; qiwnwi remiseritis etc^'; atqui eadem verba neo-ordinatis sacerdotibus dicuntur; ergo et ipsi eamdem potestatem accipiunt vi ordinationis. — Resp. Apostoh aChristo acceperunt utramque potestatem ordinis et jurisdi6lionis non pra^cise vi verborum '' Accipite etc", sed vi intentionis Christi, quse sufficienter manifestatur praecedentibus verbis "sicut misit me Pater, et ego mitto vos'\ Unde hcet verba '' Accipite'' neo-sacerdotibus dicantur, non exinde sequitur eos accipere potestatem jurisdi6tionis, quia Ecclesia his verbis eam concedere non intendit ; neganda est igitur paritas.

89. Corollaria. 1° Jurisdi6lio variis viodis liniitari potest a legitimis superioribus, praesertim vero a R. Pontifice, qui supremam jurisdi6lionem habet in universa Ecclesia. Etenim superiores ecclesiastici, qui jurisdi6lione ordinaria pollent, eam concedere possunt vel non ; ergo a fortiori possunt eam conferre modo plus minusve limitato, prout in Domino id expedire judicaverint. Hinc jurisdi6lio limitari potest quoad honiines, quatenus facultas absolvendi certis hominibus aut hominum generibus restringatur ; quoad locuni, V, g., intra limites unius paroeciae; quoad tempus, ita ut elapso certo tempore expiret; quoad peccata, quatenus superior sibi reservare potest absolutionem a quibusdam gravioribus peccatis.

90. Quod historice constat. Quando episcopi presbyteris permiserunt a peccatis absolvere, sibi quaedam gravissima reservarunt. Ita, in synodo Farisiensi {7in. circiter 1200) statuitur : " Sacerdotes majora reservent majoribus, in confessionibus, sicut homicidia, sacrilegia, peccata contra naturam, incestus, et stupra virginum, inje6tiones manuum in parentes, vota fra6ta, etc." Eodem fere tempore, C. Lo7tdine?ise decernebat " ut qui scienter in dispendiurr. cujuslibet pejeraverint, non absolvantur... nisi ab episcopo dioecesano, vel ejus audtoritate, praeterquam in articulo niortis"'. — Insuper, ipsi episcopi atrociora quaedani crimina absolvere non solebant, sed ea S. Pontifici remittebant. Exemplum liabetur in can. 13 Conc. Avenionensis {1209) : " Contra publice perjuros, seu convi(5tos de perjurio, et eos qui pertinaciter in excommunicatione per sex menses perseveraverint... specialem et novurn canonem promulgamus, scilicet ut nulli episcoporum liceat hujusmodi anathematizatos absolvere, sed ad Sedem Apostolicam, sicut sacrilegi et incendiarii, absolvendi mittantur'". — Tandem ipsi Romani Pontifices sibi reservarunt qusedam graviora crimina, ut ita fideles ab his perpetrandis efficacius deterrerentur. Ait enim Tridentinnm, cap. 7 : " Magnopere ad christiani populi disciplinam pertinere sanctissimis Patribus nostris visum est, ut atrociora qusedam et graviora crimina non a quibusvis, sed a summis dumtaxat sacerdotibus absolverentur; unde merito Pontifices maximi pro suprema au6toritate sibi in ecclesia universali tradita causas aliquas criminum graviores suo potuerunt pecuhari judicio reservare".

91. 2° Comnmniter tenetur jtirisdiclioneui requiri etiaui ad absolutionem pcccatonun venialiuui. Hoc quidem negarunt multi veteres theologi, etiam primi nominis, ut 5. Thomas et Scotus ^, quia venialia etiam aliis sacramentis, in quibus non requiritur jurisdiftio, remitti valent. Alii dixerunt quoslibet sacerdotes ab P^cclesia accipere jurisdiclioiiem ad absolvendum a venialibus vi consuetudinis, absque speciali concessione; quod olim verum esse potuit, sed hodic in dcsuetudinem abiit ; nam Innocetitius XI decreto Cum ad aures 3 prohibuit ne Episcopi permitterent ut venialium confessio fieret simplici sacerdoti non approbato ab episcopo aut Ordinario. Hinc hodie communiter 4 docetur jurisdi(?tionem requiri etiam ad venialium absolutionem ; nam in Sacramento Paenitentia^ etiam veniah'a remittuntur per modum judicii : atqui judex vaHdam sententiam ferre nequit absque jurisdictione ; ergo.

' Hos canones, ahosque permultos invenies ap. Thoniassin^ op. cit., P. I, 1. II, ch. T3-14, t. I, p. 406-417.

• S. T/iojn., in 4, dist. 18, q. 2, a. 3, sol. i ad 3; Scotus^ in 4, d. iS, q. 4, :i. 2, sol. 3. — 3 Ap. Dcnzinger, n. 1086.

*■ Dico communiter, quia pauci cum Baltcrini, Opus Morale, De PiEnit. n. 555, contrarium tenent et decretum Innoce?itii intelligunt dc liceitate, non autem de validitate aljsolutionis.

Gaput i|.

DE Pt^NITENTIS ACTIBUS.

w-— si^ — ^ ^r^ — ^i^ — '^— — ^^^»^'^ ""^r" — — ^^^—"^* — "^r — — ^^— '"^i^ — ^ ' ri^ rr> 'T*> (^ ri^ ri*> rr> rr»

Potestas clavium, ex di6lis, viodo judiciali exerccnda cst, ideoque quosdam a6lus supponit ex parte pienitentis. Tres vero a6lus pr^necipuos exomologesis superius descriptacomple(5lebatur : confessiotiein peccatornm non solum coram Deo, sed etiam coram ejus ministris; coutritionevi , seu peccati odiurn et detestationem ; satisfa6lionein, id est longam et laboriosam deli6li expiationem : de quibus seorsim dicendum.

Art. L De confessione peccatorum.

92. Status quaestionis. 1° Confessionis notio. (A) In veteri Lege, etsi nondum institutum fuisset psenitentife sacramentum, nullaque esset confessio sacramentalis, agnoscebatur tamen quaedam peccatorum confessio, et quidem triplex : —

(a) Confessio Deo fa6ta, ad facilius remissionem peccatorum obtinendam : " Qui abscondit scelera sua non dirigetur, qui autem confessus fuerit et reliquerit ea, misericordiam consequetur " ' ; (b) confessio generalis qua supremus Pontifex iniquitates populi Israel semel in anno publice recitabat : '' Tunc offerat hircum viventem ; et posita utraque manu super caput ejus, confiteatur omnes iniquitates filiorum Israel"'; (c) confessio magis specifica, quae fiebat sacerdotibus, quando sacrificium pro peccato offerebatur, quia vi61ima diversa erat pro peccatorum diversitate, vel etiam quando restitutio facienda erat^. (d) Judaei, qui a Joanne baptizabantur, sua peccata confitebantur*, ut sic efficacius propositum paenitentiam agendi manifestarent : haec autem confessio non erat sacramentalis ^.

(B) Postquam vero institutum est paenitentiae sacramentum, confessio peccatorum fuit unus ex a6libus ad remissioncm peccatorum requisitis, et ssepc vocata cst exoiiwlogesis.

• Prov., XXVI II, 13; cfr. Eccli., IV, 31. — ' Levit,, XVI, 20-21. 3 Levit., IV, 3-35; V, 1-13; VI, 1-7; Num., V, 6-7. — * Matt., III, 6. s Cfr. Vacant., in Diaionnaire de la Bible, vocabulo confession.

Janivero vox grceca i^ojxoXoYTjaK;, qu3e apud Patres frequenter invenitur, duo significat : totam adionem pcenitentice, seu longam et laboriosam seriem adluum quibus remissio peccatorum obtinebatur; et primam partem hujus paenitentia^, nempe peccatorum declaratione?n, sive sit publica, sive sit privata seu auricularis.

Hoc ultimo sensu intelle6la, confessio sacramentalis est accusatio proprioruni peccatorum^post baptisma commissorum, legitimo sacerdoti fa6la, ad veniam per potestatem clavium consequendam.

93. 2° Errores de confessionis necessitate. Hanc negarunt Protestanles eorumque prsecursores : — (a) Wicleffus, dicens : " Si homo tuerit debite contritus, omnis confessio exterior est sibi superflua et inutilis " ; quae propositio damnata fuit a C. Co?istantiensi ' / (b) Liithcrus, qui tamen sibi consistens non fuit, asserens modo confessionem esse " cruentissimam carnificinam, quse miseras torquet conscienlias", modo "affli6lis conscientiis optimum remedium"^;

(c) Catvi?ius^^ qui contendit auricularem confessionem, prout existit apud Romanistas, non a Christo, sed ab Innocentio Illm Conc. Lateranensi fuisse institutam, et rem esse Ecclesice noxiam ;

(d) )noder?ii Protestantes, etiam Ritualistce^ qui, licet ejus utilitatem agnoscant, tamen ejus neccssitatem rejiciunt*.

94. hx%VimQ-\.-i)i, (\xCo\i^ hodie?'ni proiestantes divinam institutionem simul et necessitatem confessionis impugnant, ab historia desumuntur et ad hsec reducuntur : (a) Inveniuntur quidem, apud au61ores sacros et Patres, testimonia qusedam de confessione : sed ibi agitur de confcssione coram Deo, non autem apud sacerdotes facla ; (b) aliunde confessio, quam antiqui Patres commemorant, non est auricularis, nec proinde sacramentalis, sed publica et ad reparandum scandalum communitati datum; (c) a saeculo septimo. in PcenitentialibuSy describitur quidem auricularis confessio, sed ex modo quo peragitur, ex multis precibus recitatis, jejuniis ad hanc requisitis, aliisque adjunctis, clare coUigitur eam fuissc valde cxliaordinariam; (d) ceterum, etiam saeculo XII, de ejus necessitate

" Apud MoeJUer, Symbolik (La Symbolique, Symbolism), ^ 33.

^ "Absolulio in ecciesia angiicana — nos enim sacramenlum Pa^nitentia? in sensu Romanorum (catholicorum) non liabemus — fidelium privilegium tantum censeri debei. N ulla adest obligatio peccata secreto aperiendi presbytero, cum lex generaUs non sil; quique ita agunt, de alliori perfedlione ia religionis olficiorum observantia gloriari non possunt;quique aconfessione abstinent, jure accusarinequeunt se ab officio defecisse". {Mo?gan Dl\ op. cit., p. 90).

60 PARS DOGMATICA. GAPUT II.

dubitatiir, et qiiidam asserunt confessionem Deo fa6lam sufficere, quin opus sit sacerdotibus confiteri. Ex quibus patet nonnisi sceculo Xlllconfessionem auricularem tanquam necessariam habitam fuisse '.