Nn. 274–322

274. (B) Corollaria: (a) Quando pasnitens certo novit numerum peccatorum, illum sincere confiteri debet, non majorem nec minorem; secus esset sacrilegum mendacium. Hinc dici non debet : sexies circiter blasphemavi, quando certus cognoscitur numerus; vox enim circiter rem dubiam facit, et ita confessarius decipitur.

(b) Quando, post diligens examen, numerum certum non novit, debet accusare numeriim probabihorem, id est, qui magis ad veritatem accedat, addendo particuiam circiter, vel plus minusve. Hsec autem clausula, juxta S. Alphonsum (n. 466), non habet sensum absolutum, sed respe6tivum ad numerum cui additur; videHcet

^ VAnnibate^ n. 303 et not. 23; Morino^ n. 453. ' Trident.^ sess. XIV, can. 7 et cap. ■;.

circa ier intelligatur : 2-4; circiter decies : 8-12; circa triginta : 27-33; circa centum : 95-105; circa inille : 950-1050. Jamvero si prenitens postea cognoscat se errasse, numerum 7?iinuendo, non tenetur errorem corrigere in alia confessione, nisi numerus notabiliter superet numerum approximativum, ita ut includi non possit in particula circiterj ita, si dixit circiter decem, et postea noverit se duodecies peccasse, ad nihil tenetur; secus, si de fa6to quindecies peccaverit. — Qui vero bona fide notabiliter numerum exaggeravit, non tenetur confessionem repetere, quia plus continet minus.

(c) Si pnenitens non possit etiam approximativum numerum recolere, i\\2iConsuetudinem peccandi diu fovit, sutificit ut consuetudinis durationem indicet, addendo, si fieri potest, quoties circiter in die, vel hebdomade, vel mense peccaverit : facihus enim id recolitur quam integra peccatorum summa. — Imo quando consuetudo talis est ut singuli a(5lus sint indeliberati, quamvis consuetudo ipsa sit graviter culpabilis, utpote non retra^lata. prout sgepe occurrit in blasphemantibus, necesse non est numerum blasphemiarum expUcare, sed sufficit dicere : habeo inveteratam consuetudinem blasphemandi inadvertenter quoties se prsebet occasio ^ Item, juxta Lugonem'', quando homines rustici vel plebeii confitentur colloquia de rebus turpibus cum sociis, quce quidem passim tota die, dum simul laborant, aUqui miscere solent tam circa viros quam circa muheres, tam circa conjugatas, quam circa solutas, sufticit exphcare consuetudinem et species principales, quin numerus declaretur, cum id sit morahter impossibile.

275. (d) Quando agitur de peccatis internis, sive cogitationibus sive desideriis, qucX quotidie valde frequentia fuerunt, sufficit nanc frequentiam modo generali exprimere, dicendo v. g. per unum mensem frequenter in die gravia mala inimico imprecatus sum; vel, per duos menses saepe in die pravis desideriis consensum praebui. Tunc enim confessarius, audito temporis spatio, moraliter loquendo conjicere potest qualis fuerit peccatorum numerus. — Speculative loquendo paenitens dicere deberet quoties circiter hujusmodi desideria interrupta fuerint; sed in praxi rudes id facere nequeunt, cum ad hoc non advertant.

276. (e) Qui bond fide peccata sua modo indeterminato et confuso, quoad numerum, accusaverunt, quia tunc melius ea expHcare non poterant, probabiliter non tenentur ad iterandam confessionem, si postea, do6liores fa6li, hunc

Jta Sporer^ Theol. Sacram. de Pasnit., n. 455; Ghiicot^ n. 285. Lugo^ disp. XVI, n. 575.

180 PARS ALTERA MORALIS. CAPUV T.

numerum distin^lius apprehendunt; nam peccata qua^ declaraverunt, juxta cognitionem quam tunc temporis habebant, dh'e5le remissa sunt, utpote sufficienter contenta in hac confusa accusatione; atqui non datur obHgatio iterum confitendi peccatum jam per absolutionem dire6le remissum ^.

3° De integritate quoad circuinstantias peccatorum..

277. Inter circumstantias, quaedam muta?it peccati speciem, quia videh'cet novam maHtiam constituunt specifice distinclam a mahtia ipsius peccati : v. g. circumstantia rei sacrcB, in furto, addit peccato injustitiae maHtiam specialem sacrilegii; aHae autem solummodo mah"tiam aggravant intra eanidem speciem, sive ratione intensitatis, sive ratione durationis, aut modi etc. : ita peccatum homicidii certo aggravatur circumstantiis quibus mors infligitur, v. g. prius amputando manus pedesque, aut oculos efifodiendo.

(A) De circumstantiis speciem mutantibus.

278. Principium : Ad integritatem confessionis necesse est accusare circumstantias speciem peccati mutantes, si nova malitia sic inducta gravis sit et ut talis apprehendatur. Certum est.

Definit enim Tridentinum 2 necessarium esse confiteri " circumstantias quae peccati speciem mutant ". Ratio est quia iHae circumstantiae, eo ipso quod speciem mutant, novum etdistin6lum peccatum constituunt, quum distin6lam legem violent vel distin6lae virtuti adversentur.

Si vero malitia nova, peccato superaddita, gravis non sit, vel, etiamsi obje6live gravis, ut tahs a subje6lo non apprehendatur, peccatum grave non constituit, nec proinde necessario declarari debet

279. Corollaria. Praecipuae circumstantiae, quae speciem mutare valent, breviter tantum hic exponuntur 3, cum in variis Tra6latibus fusius declarentur :

3Ad fusiorem hujus rei expositionem cfr. Liigo, diop. XVI, n. 144- 390; Suarez^ disp. XXII, sed. 4; Salmajitic, cap. 8, n. 51-114

(a) Circumstantia personcB peccantis speciem mutat, quanao peccatum externum contra castitatem committitur a persona Deo consecrata voto castitatis vel ordine sacro : tunc enim est sacrilegium personale; — vel quando persona peccans est conjugata : est enim adulterium; — aut quando quis scandalizat personam cujus spiritualem curam habet vi muneris sui^ v. g. si parochus peccat cum parochianis, parentes cum filiis, magister cum discipulis : hi enim ex justitia vel pietate tenentur subditorum spirituale bonum promovere, ideoque contra alterutram virtutem peccant.

(b) Paritercircumstantia/^rj"<??/^ cjwi qua vel contra quam peccatur speciem mutat in materia castitatis, si quis peccat cum conjugata (adulterium), vel cum cognata aut affini (incestus); — in materia caritatis vel justitiae, si quis odio habuerit, vel percusserit aut caiumniatus fuerit parentes, vel filios, aut avos, nepotes affinesve in primo gradu : tunc enim offenditur pietas.

(c) Circumstantia loci speciem mutat, quando sacrilegium ex hoc inducitur, v. g. quando a6tus externus contra castitatem in ecclesia committitur, aut ibidem res sacrae surripiuntur.

(d) Circumstantiay^Vz/i- mutat speciem, quando in se est graviter peccaminosa, v. g. si quis turpia proferat cum intentione innocentem personam seducendi.

(B) De circumstantiis qucB speciein non mutant.

280. Quid certum? Ut certa ab incertis secernamus, ha^c statuimus : juxta omnes, non sunt necessario accusandae circumstantiae qua^ notabiliter non aggravant peccati malitiam. Aliunde accusari debent circumstantias sive scandah', sive erronea^ conscientise, sive quantitatis, etc. qure aliquod peccatum ex veniali faciunt mortale ; v. g. leviter turpia loqui coram innocentibus pueris, qui exinde occasionem sument graviter peccandi, — asses decem furari cum quis putat hoc esse grave peccatum, — quantitas furti, quatenus necessaria est ad dignoscendum utrum peccatum sit grave vel leve. Item manifestari debent circumstantiae quae censuram aut reservationem importent.

281. Quid disputetur? Sepositis autem his casibus, controvertitur utrum circnnistanticB notabiliter aggravantes peccati vialitiam^ intra eaiiidein specieni, sint necessario accusandcB.

(a) Suares^ Billuart, Collet., Lacroix ahique ' affirmant. i ) Quamvis

' Suarez, disp. XXII, sedl;. 3, n. 5; Bii/uart^ diss. VII, a. 2, ^ 3; Collet^Vi, 321, ap. Migne^ p. 484; Lacroix^ n. 977, aliique ab his ainfloribus allegati.

182 PARS ALTERA MORALIS. CAPUTI.

enim id expresse non doceat Tridentmum^ id tanien insinuat; siquidem declarat ideo circumstantias peccati csse accusandas quia secus fieri nequit utconfessarii "degravitate criminum re6te censere possint, et poenam, quam oportet, pro illis j^aenitentibus imponere'"; atqui eadem ratio militat pro circumstantiis notabiliter aggravantibus; nam quredam ex eis malitiam peccati plus augere videntur quam nonnullae circumstantias quce mutant speciem; itaqui deliberate ac crudeliter mutilat innocentem, ejus manus et brachia amputando oculosque effodiendo, et postea eum occidit, gravius peccat quam qui subito ira motus uno i61;u alium occidit in ecclesia. Aliunde multo major p^nitentia imponenda est ei qui furatus est mille aureos quam ei qui viginti tantum.

2. Id expresse docet Caiechismus Ro?na?ius, optimus Concilii interpres^ : " Neque vero solum peccata gravia narrando explicare oportet, verum etiam illa, quse unumquodque peccatum circumstant, et pravitatem valde augent vel minuunt ".

3. Consonat ipsa ratio; nam, si paenitens has tacet circumstantias, implicite negat peccatum suum tantam habere gravitatem : cum enim duplex sit modus illud peccatum committendi, unus ordinarius,alterextraordinariusetcum pecuHari deformitate, quando pcenitens simphci modo peccatum confitetur, confessor nec potest nec debet intelhgere eum ahter peccasse quam ordinario modo, e<" ita decipitur quoad peccati gravitatem^.

? (b) Pauci alii cum Sporcr {n. 410), putant necessario confitendam esse circumstantiam quid, v. g. quantitatem furti, 'quia substantialem integritatem peccati attingit, non autem aUas.

282. (c) Commimior tamen opinio negat^ cum S. Thoma, S. Alphojiso et plerisque modernis. Nam i) dum Tridenti^iimi exphcat necessitatem confitendi mortaha, eorumque circumstantias, semper hanc addit Hmitationem " circumstantias., guce. speciem peccati mutant^'' ; atqui taHs hmitatio videtur excludere ahas circumstantias; si quis enim, necessitatem confitendi peccata exponens, semper adderet hanc hmitationem "peccata quae sint mortaHa", certe excludere videretur omnia veniaha; ita pariter ConciHum obhgationem confitendi circumstantias hmitando ad eas quai speciem mutent, ahas excludere merito videtur.

Nec dicatur Concihum implicite obhgationem docuisse aUas circumstantias confitendi, propter argumentum superius (n. 281) ahatum ; nam confessarius judicium prudens efformare potest statim ac speciem peccati novit, cum circumstantiae, etiam notabihter aggra-

-* S. Thofn.y in 4 dist. 16, q. 3, a. 2, queestiunc. 5; Opusc. 7 (ahas 10) ad Lectorem Bisunt., q. 6. Post instructionem datam pro clero romano a Benedicto XIIT' de hac re nec disputandum puto " {D^An7tibale, III, n. 303, not. 20).

vantes, substantialiter malitiam peccati non augeant; quidditas enim peccati sumitur ex ejus specifica determinatione; ergo declarando speciem, sufficienter declaratur essentia peccati. Quoad paenitentiam imponendam, non requiritur omnimoda, sed solum quaedam sequalitas vel proportio inter peccatum et satisfadlionem; porro haec proportio sane determinari potest cognita specie peccati, quin manifestentur circumstantiae etiam notabiliter aggravantes.

2. Catechisinus Ro/nanus, inspe6lo contextu, nostrae opinioni non adversatur, quia ex exemplis ibidem allatis constat hic agi de iUis circumstantiis quae peccatum ex veniali mortale faciunt, vel speciem mutant; ait siquidem, post verba ab adversariis citata : "quaedam enim circumstantiae adeo graves sunt ut peccati mortiferi ratio ex illis tantum constet"; postea asserit necessitatem declarandi circumstantiam personae sacrae in homicidio, vel conjugatae in fornicatione; aliaque exempla adducit, ad illas circumstantias pertinentia quae speciem mutent. Ibidem praescribit confitendas esse circumstantias valde niinuentes : porro omnes fatentur id verum esse solum de eis quae mutant speciem, vel peccatum e mortali faciunt veniale. Ergo Catechismus rite intelle61;us potius nostrae sententiae favet.

3. Aliunde Christus noluit confessionem esse carnificinani consciefitiarum, teste Tridentino; atqui si necesse esset omnes circumstantias notabiUter aggravantes declarare, tum confessarii tum paenitentes in angustiis versarentur, cum saepe difficile sit determinare quaenam circumstantiae sint notabiliter aggravantes, ac proinde iiecessario accusandae.

283. Ad praxiin quod spe6tat, fideles solent iiotabiliores circumstantias declarare; et hoc quidem generatim fidelibus suadendiim est, non ut praeceptum sed ut consilium, tum ad majorem conscientic-e pacem, tum ad uberiorem fru6lum ex absolutione percipiendum. Excipitur tamen materia castitatis, de qua nihil est ulterius inquirendum praeter id quod necessarium est ad speciem peccati cognoscendam, ne forte scandalizentur paenitentes^ et ipsi confessarii tentationibus exponantur. — Hinc, si pasnitentes bona fide circumstantias hujusmodi in praeviis confessionibus reticuerint, ad iterandas confessiones non sunt cogendi, cum obh'gatio eas accusandi sit saltem valde dubia.

' Non solum scandalizari possunt prenitentes in hoc cnsu, sed etiam sacrilegas confessiones fcicere; quidam enim has ag.^^ravante* circumstantias in materia turpi referre maxime honescunt eascjue reticent, etianisi falso existiment has ad integritatem confessionis pertinere et exponendas esse. Cfr. Gauine, Manuel des Confesseurs, n. 60.

284. Attamen, juxta omnes,/^r accidens adest obligatio eas declarandi, quando confessarius legitime de illis interrogat. Jamvero jus habet de eis interrogandi, quando ' id necessarium est ad re6lum judicium de statu paenitentis ferendum, v. g. ad cognoscendum utrum paenitens sit consuetudinarius vel non, utrum in occasione proxima versetur, vel sit recidivus. Constat ex damnatione prop. 58 ab Innocentio XI (2 martii 1679) : " Non tenemur confessario interroganti fateri peccati alicujus consuetudinem '''; eadem enim est ratio de occasione proxima et frequenti relapsu ac de consuetudine.

40 De iniegritate confessionis qitoad peccata dubia.

285. Ad perfe6lani sinceritatem confessionis sane optandum est ut peccata accusentur prout nota sunt, certa ut certa, dubia ut dubia. Juxta omnes, id suadendum est omnibus, scrupulosis exceptis, ad conscientiae tranquillitatem et uberiores fru6lus ex sacramento percipiendos. — Sed quaerunt insuper theologi utrum ^dsit strtcla obligatio peccata dnbia declarandi.

286. Principium : Quando peccatum est vere dubium, vel dubie mortale^ post diligens examen, non est stricta obligatio illud confitendi. Ita communiter.

Etenim lex materialis integritatis in confessione ad licit£m, non autem ad validam administrationem sacramenti spe6lat, proindeque hic applicari possunt principia probabilismi in Tr. de Conscientid exposita. Juxta probabilistas, lex dubia non obligat; atqui in hoc casu lex confitendi dubia est, cum dubitetur vel de ipsa existentia peccati, vel de ejus gravitate. Quod confirmari potest ex Tridentino, ubi declarat accusanda esse mortalia quorum, post diligens examen, conscientia habetur; porro conscientia supponit scientiam,

' Ap. De7izt?ig., n. 1075. — Hanc propositionem expositam vide ap. Viva^ Damnat^ Theses, in prop. 60, n. 16-18.

= Peccatum est vere dubium, quando serio dubitatur utrum fuerit commissum, v. g. utrum quis consensum prasbuerit pravas cogitationi; dubie mortale, quando fuit certo commissum, sed de ejus gravitate seric dubitatur, v. g. ob levitatem materiae, vel ob imperfe(ftionem advertentice aut consensus.

seu cognitionem moraliter certam : ideoque conscientia non habetur peccatorum dubie commissorum; si vero peccata fuerint certe commissa et sint dubie mortalia, non habetur conscientia eorum gravitatic. Juxta cequiprobabilistas^ in confliclu duarum opinionum ceque aut fere aeque probabilium, moWov est conditio possidentis; porro in hoc casu libertas possidet, non autem lex, cum haec non possit ligare, nisi constet peccatum fuisse commissum et simul esse grave.

Attamen ceqiciprobahilistce et probabilioristce contendunt accusanda esse hujusmodi peccata, si probabilius sit ea fuisse commissa ac simul gravia esse.

287. Practica conclusio. In praxi generatim suadenda est peccatoruvi dubiorum accusatio. Sr vero dubium versatur circa gravitatem peccati certo commissi, distinguendum est : (a) si dubitatur utrum materia sit gravis, rudes et ignari monendi sunt ut dubia peccata confiteantur, nisi sint scrupulosi, quia vix possunt mortalia a venialibus discerriere; docli autem possunt quidem sibi efformare conscientiam, sed ad dubia declaranda suaviter hortandi sunt.

(b) Si dubitatur utrum fuerit plena advertentia plenusve consensus, timorati possunt ab accusandis dubiis abstinere, quia praesumitur eos non graviter consensisse; scrupulosi ab hac accusatione omnino abstinere debent; laxi aut in mortalia frequenter labentes ad dubia confltenda inducendi sunt, quia, ex communiter contingentibus, hi plcnum consensum praibuisse censentur^.

288. Quaestiones disputatae. (A) Si peccatum fuit certo commissum ac mortale, dubitatur autem utrum fuerit accusatum : (a) juxta omnes, declarari debet, si dubium sit mere negativum, i. e. si nulla sit ratio positiva saltem probabih*s quod tale peccatum jam accusatum fuerit; nam dubium mere negativum non destruit obh'gationem moraliter certam tale peccatum clavibus submittendi.

(b) Si vero dubium sit vere positivum ac serio probabile (qupd verificatur quando quis diligenter examen ac confessionem instituere

solet), controvertiUir. Juxta probabilistas, lex confitendi in hoc casu dubia est nec proinde obligat; \\.-x (cquiprobabilistas,\:.x^\ obligatio tale peccatum confitendi; natn in dubio melior est conditio possidentis : porro obligatio confitendi in hoc casu possidet, cum peccatum grave certo fuerit commissum. Attamen S.AlpJionsus hanc opinionem moderalur, addendo (n. 477) eum, qui dih"gens fuit in peccatis suis confitendis, non teneri ad confitendum, si dubitat num ahquod mortale omiserit, postquam inultum elapsum est tempus a tempore quo illud patravit, cum possit in hoc casu certo moraliter credere jan^ de illo confessum fuisse.

In praxi putamus paenitentem non cogendum, sed solum suaviter inducendum esse ad confitenda peccata certo commissa et probabih'ter accusata.

289. (B) Si peccatinn iit dubiuni accusatum fueiHt et postea ut certuin cognoscatur, controvertitur utrum adsit obh'gatio illud iterum accusandi ut certum.

(a) Multi theologi probabilius affinnant cum S. Alphonso (n. 478), quia accusatio dubia substantiahter differt ab accusatione certa; quando igitur error agnoscitur, reparari debet.

(b) NonnuUi .zmQ.w probabiliter negant, cum Lugone et Lehmkuhl^, siquidem hoc peccatum jam fuit -^'/r^/?^ remissum ; nam confessarius, illud audiendo, imphcite dixit : si vere peccatum commisisti, ego te absolvo; atqui peccatum de fa6to fuerat vere commissum; ergo dire61:e remissum fuit; jamvero peccatum dire(5te remissum non debet necessario clavibus iterum subjici. — Quod analogia confirmatur; qui dixit se circiter decies peccasse, non tenetur accusationem repetere, si postea certior iiat se undecies peccasse, quamvis undecimum peccatum ut dubium declaratum fuerit in formula circiter; ergo a pari qui peccatum ut dubium accusavit, non tenetur idem ut certum postea manifestare.

Haec ratio solida omnino videtur, ideoque turbandi non sunt fideles qui peccatum hujusmodi iterum accusare neglexerunt. — Cseterum 5. Alphonsus concedit (1. c.) ad iterandam accusationem non teneri psenitentem qui confessus est peccatum quod nec ipse, nec confessarius sciebat esse mortale, quamvis postea noverit illud esse mortale ex genere suo, v. g. qui bona fide poUutionem ut leve peccatum ta6lus accusaverat : nam peccatum declaravit, uti in sua conscientia erat tunc, et nunc est, et nihil novi occurrit, nisi quod cognoscat nunc materiam hujus peccati esse gravem.

DE PvENITENTIS OFFIGIIS. 187

50 De mendacio ei aliis dffedihus integritati contrariis.

Quibus expositis de ambitu integritatis in confessione, pauca remanent dicenda de mendacio aliisque defedlibus huic integritati contrariis.

290. Mendacium, vel silentium, u\ materia ad confessionem pertinente, est grave sacrilegium, quoties versatur circa materiam necessariam ad integritatem confessionis, aut circa dispositiones ad absolutionem necessarias. Certum est.

Etenim mendacium vel silentium est injuriosum sacr-amento ejusque efficaciam destruit : si enim negaturvel tacetur;^2^rtale quod declarari debet, aut afifirmatur contritionem adesse, quas revera non habetur, nullum peccatum remittitur, et ita fit injuria tum sacramento, tum sanguini Christi a quo sacramenta suam virtutem derivant; — perniciosum ipsi pcenitenti^ qui privatur gratia sacramenti.

Dicitur : mendacium in materia ad confessionem pertinente; nam mendacium in aliis materiis, v. g. falsam historiam narrando, quamvis dicatur in sacro tribunah et inter confitendum, non accipit gravitatem mortalem ex illa circumstantia temporis et loci. Additur : quoties versatur circa materiam vel dispositio7ies necessarias; nam negare aliquod peccatum veniale, vel mortale quod nullo modo pertinet ad confessionem praesentem, non videtur esse peccatum grave, quum ex se non impediat effedtum sacramenti.

291. Corollaria : (A) Oui peccatum mortale recens ut antiquum accusat, non positive mentiendo, sed rem in dubio reh'nquendo, v. g., confessionem generalem instituendo, in qua ex industrid non distinguit mortaha post ultimam confessionem patrata, ab eis quce antea commissa fuerant, — per se substantiaH integritati confessionis satisfacit, quia circumstantia temporis in hoc casu non mutat peccati speciem; ah*unde, si confessarius non suflicienter cognoscit, cx hac confusa accusatione, statum poenitentis, potest eum interrogare et tunc paenitens tenetur sincere respondere.

Dixi per se ; quia per accidens tahs agendi ratio substantiahter confessionem vitiaret, si species peccati non intelhgeretur, si, v. g., confessarius non posset discernere utrum peccatum turpe commissum fuerit ante vel post matrimonium, ante vel post votum castitatis.

188 PARS ALTERA MORAL13. GAPUT I.

Caeteruni talis agendi ratio reprobanda cst, cum perfe6ln£ sinceritati adversetur ac viam parare possit sacriiegio.

292. (B) E contra graviter peccat, juxta communcm sententiam., qui peccatum mortale noiiduni accitsatuni confitetur ut antiquum jam antca deciaratuin, sive explicite dicendo : **accuso me de tali peccato quod antea jam dcclaravi"; sive cequivalentei-^ hac utendo formula : " dein me accuso de peccatis vitae praeteritse, praesertim de hoc..." Nam hic loquendi modus non est mentalis aequivocatio, sed verum mendaciuni, quo vere decipitur confessarius, in re gravi ad confessionem spe6lante; hic enim exinde concludit tale peccatum grave non esse materiam necessariam.

Contradicunt quidam post Ballerini\ quia hoc mendacium ut leve existimant, cum confessarius non decipiatur circa scitu necessaria; concedunt tamen graviter peccare eum qui, unico mortali oneratus, illud accusaret ut antea remissum, quia tunc confessarium deciperet circa statum suas conscientise^ Quse ratio contra eorum sententiam militare videtur; nam etiam, quando adsunt alia mortalia, decipitur confessarius circa rem scitu necessariam, videlicet existentiam unius peccati mortalis in conscientia paenitentis.— Unde a communi sententia non est recedendum.

293. (C) Qui venialia confessario ordinario accusat, viortalia vero alteri, (a) sane mortah'ter peccat, si absolutionem a veniaHbus obtineat antequam a mortalibus absolutus fuerit, quia priorem absolutionem sine debitis dispositionibus sacrilege accipit; (b) si vero prius absolvatur a mortahbus ac postea a veniaHbus,/^r j^ non peccat, dummodo id faciat verecundiae causa aut ne forte periculo exponatur grave peccatum reticendi, non autem ad Hberius peccandum. — Dicitur per se, quia graviter peccant per accidens juvenes qui ita agunt ut statum clericalem vel reHgiosum ordinem ample6lantur 3, a quo coiteroquin arcerentur : tunc enim confessarium decipiunt in re gravi ad vocationem pertinente.

Unde i7i pi^axi confessarius non curiose inquirat utrum forsan paenitens aHum sacerdotem adierit, sed e contra tota agendi ratione ostendat sibi minime dispHcere quod pasnitentes ah'um confessarium adeant; imo quandoque eis prae-

^ Ballerini-Gury, not. ad n. 448; Biicceroni, n. 715; Genicot, n. 288. ' Ginicot, n. 288. — 3 Ita Sabetti, p. 743, q. 5.

bsat occasionem ad extraneos confessores accedendi; secus, non pauci periculo exponuntur sacrilegas confessiones faciendi ^.

294. (D) Pe7' se non peccat qui voceni sinmlat 7ie a confessore agnoscattir, dummodo omnia sua mortalia aperiat; nam necesse non est ut paenitens nominatim agnoscatur. Imo saepe expedit ut confessarius nil dicat ex quo appareat paenitentem sibi esse notum, cum non pauci liberius confiteantur sacerdoti, a quo putant se non cognosci. — Dicitur per se, quia si id fit ex industrid a consuetudinario vel recidivo, ad decipiendum confessarium et facilius absolutionem extorquendam, peccatum est per accidens.

(E) Pa^nitens tenetur interroganti confessario sincere respondere, quoties hic legitinie interrogat, v. g. de habitu, relapsu, occasione proxima, uno verbo de iis sine quibus prudens judicium ferri nequit. Si vero interrogatio indiscreta sit, v. g. circa nomen, patriam, habitationis locum etc, psenitens non tenetur respondere, quum ha^c ad sacramentalem confessionem non spe6lent.

§ III. De causis ab integritate materiali

EXCUSANTIBUS 2.

295. Principiuni generale : Impotentia physica vel moralis excusat ab integritate materiali confessionis, quamdiu perseverat. Certum est.

Probatur. Etenim lex de integritate confessionis est divina quidem, sed positiva; atqui lex positiva, etiam divina, ad id quod est impossibile aut etiam difficillimum non obh'gat, juxta illud : ad impossibile nemo te?ietur.

Declaratur. ImpossibiHtas autem, sive physica sivc moraHs, vera esse debet, et quidem non solum respe6lu unius, sed etiam respe6lu cujusvis confessarii, qui sine gravi

' Cfr. Zellc, La Confesslon, p. 205 sq.; Brahin, De rcliceiuia volunl. peccat., p. 11 sq.

" Suatez, disp. XXI 11; Lii^^o, disp. XVII; Salmani., cap. 8, n. 115- 137; Lacroix\x. 11 40- 11 64; BiUuart, diss. VII, a. 2, § 1-2; Ketirick\ n. 61; Marc, n. 1697- 1702; '^^ifl^'''^'^ % 122; Ko/iings, n. 1367-1369; SaU-i/i, n. 750-751; Scaznni,n. 306-307; /.<'//////'., n. 327-340; />a//. P., n. 349-449; Hainr,L. 47-52; Gcnicoi, n. 292-297; No/din, n. 271-276.

incommodo adiri possit. — Insuper nullum incommodum, confcssioni vitrinsece adnexnin, ab integritate materiali excusat; ut est v. g. verecundia etiam maxima, timor reprehensionis, amissio famae apud confessarium etc. Christus enim, confessionem instituendo, voluit ea omnia incommoda paenitenti imponere, quee confessioni intrinseca sunt et necessario cum ea connexa. Unde solummodo illa magna incommoda ab integritate excusant, quce sunt ipsi confessioni extrinseca, nec cum ea necessario conne6luntur. 296. Hsec impotentia excusat tantum quanidiu perseverat, ita ut, cessante impotentia, jam vigeat obligatio peccata in proxima confessione declarandi. Nam peccata, propter legitimam causam omissa, remittuntur quidem indire6le, sed non dire6le ; atqui omne peccatum nondum dire6le remissum debet potestati clavium subjici. — Hinc damnata fuit ab Alexandro VII (24 Sept. 1665) propositio II:" Peccata in confessione omissa seu oblita, ob instans periculum vitae, aut ob aliam causam, non tenemur in sequenti confessione exprimere " ^. Monendi sunt igitur de hac obligatione paenitentes qui integram confessionem peragere non valent.

Haec autem obligatio non urget quamprimum, sed solum tempore proximae confessionis, nisi forte adhuc perseveret causa cxcusans; e^ autem cessante, sacrilegium committe- retur si scienter ac volenter reticeretur peccatum nondum dire6le remissum.

Quum duplex sit causa excusans ab integritate mate- riali, impotentia sciHcet tum physica, tum inoralis, de utra- que seorsim dicendum.

I. De impotentia physica.

Haec impotentia ex triplici praesertim causa oritur : ex defe6lu teniporis aut viriiim, — cognitionis — vel loquelcE.

297. 1° Ex defeSln virimn ve! temporis, videlicet (a) si infirmus incoepta confessione deficiat, vel sit in periculo deficiendi antequam confessio finiatur, vel a fortiori si jam

^Ap. Denzijtg., n. 982. — Cfr. Viva, Damnat. Theses, in hanc propos.; Vacant, Dia. de Theol., t I, col. 736.

sit sensibus destitutus; (b) si sacerdos ipse sit probabiliter moriturus antequam totam confessionem audire valeat ; (c) instante naufragio, incendio vel pugna, ita ut omnes quibus mors imminet non possint audiri. Quo casu sufficere potest brevis confessio alicujus peccati minus infamantis, vel etiam sola petitio absolutionis cum contritione aliquo signo sensibili manifestata, v. g. manus attollendo vel pe6lus percutiendo; tunc omnes simul possunt generali formula absolvi : E^o vos ahsolvo ab oinnibiis unsuris et peccatis vesiris. — Si tamen milites possent singulatim audiri, v. g. die vel no6le ante praelium, id sane melius esset, etiamsi non omnia peccata confiteri possent, quia melius ad absolutionem sese pra^parare posscnt.

Ceterum in omnibus praefatis casibus, magis curandum est de excitanda contritione, quae omnino essentialis est, quam de materiali integritate, qua; in his circumstantiis non absolute requiritur.

Minime vero excusat magnus peenitentium concursus aliquo die festo solemniori; nam si hsec ratio admitteretur, multi ex industria ad sacrum tribunal accederent tempore magni concursus, et periculum adesset indignos absolvendi; ahunde p?enitentes, quorum confessio audiri nequit, ad aliam diem differri possunt.

Pro praxi, in regionibus ubi magnus adest paenitentium concursus sive quolibet Sabbato, sive pridie Festorum, ut saepe contingit in magnis civitatibus Statuum Fcederatorum, maxime expedit ut confessarii alios seHgant dies ad piorum confessiones audiepdas'.

. 298. 2^ Ex defeclic cognitionis^ videHcet (a) quando quis, pra^misso serio examine, alicujus peccati mortaHs non recordatur, ex obHvione, ex inadvertentia non graviter culpabih',

' Refle igitur Concil. Plen. Baltivior. II, n. 291 : " Pastores animarum enixe hortamur et obsecramus, ut apud confessionalia ad pcenitentes audiendos pryssto sint singulis Sabbatis, Festorumque vigiliis, vespertino saltem tempore, et Dominicis festisque diebus mane ante primam missam. His enim hoi is non deerunt pitnitentes, modo confessarius suo ipse muneri non desit. Sin autem fidelium numerus major sit, quam ut omnes, qui accedunt, uno die audire possit, alia etiam ienipora,alios dies eli<^ai, quos huic tam necessario operi impendat. Gravissimum quippe crimen foret, si pastoris neghgentia, aut desidia, vel unuse grege fideHum hoc sacramento fraudaretur. Neque ii facile animum inducent ut ad confitendum redeant, qui semel atque iterum hoc ministerium ipsi sacerdoti ingratum ac molestum esse deprelienderint ",

192 PARS ALTERA IvIORAI-IS. CAPUT I.

quse non cx negligentia oriatur, vel ex infirmitate natura:. Nec tenetur qui infirm^ praeditus est memoria sua peccata scribere, ut ea diligentius accuset : hoc enim est medium extraordinarium ad quod nemo obligatur; (b) si quis, ex ignorantia haud graviter culpabih', putat peccatum mortale quod commisit, aut veniale esse, aut non esse hic et nunc accusandum ; cessante autem hujusmodi ignorantia, jam urget praeceptum illud declarandi.

299. 30 Ex defe£lu loquelce, si quis vidcHcct sit mutus, vel ignarus idiomatis regionis in qua versatur : — (a) si quis sit mutus nec sufficienter edo6lus ut possit integre per signa confiteri, tenetur nutibus manifestare peccata sua, in quantum fieri potest ; imo, juxta multos ^, ea scribere debet. Haec tamen obh'gatio scripto manifestandi peccata non est urgenda; nam cum probabilitate ab ahis negatur 2, eo quod videtur esse medium extraordinarium, nec satis cum secreto confessionis consistens. Hinc si scribatur confessio, curet confessarius ut scriptura statim deleatur, ne forte in aliorum manus veniat. — Propter eamdem rationem confessarius generatim re6le abstinebit ab interrogationibus scripto faciendis, nisi tamen id postulet ipse mutus, majoris solatii ac utiUtatis gratia.

300. (b) Si quis sit ignarus idiomatis confessarii, nec possit ahum adire confessarium, a quo intelligatur, peccata sua, meliori quo fieri potest modo, verbis vel signis confiteatur. Licet quidera, sed necesse non est uti interprete, ob periculum revelationis, et si nullum peccatum in specie manifestari possit, ad absolutionem sufficit peccatum manifestare in genere, ut constat ex responso S. Officii^ 28 febr. 16333.

3 " Utrum in regionibus longinquis, Catholicus muUls annis inconfessus, signis duntaxat, ob idiomatis defedlum, petens absolutionem, possit absolvi absque ope interpretis? — R. A^on esse opus interprete in casu proposito, sicut etiam posse et debere absolutionem peccatorum impertiri exhibenti signa quae potest... dummodo sufficiant ad exprimendum aHquod peccatum in specie. In casu vero quo quis conatur quantum potest exhibere signa peccatorum in specie, nequeant autem omnino intelligi, absolvi posse per solam manifestationem peccatorum in genere ". S. C. S. Officii, ap. Bucceroni, Enchiridion, n. 504. Ahuddecretum,^'. C. de P. F. invenies ap. Cotleclanea. n. 951.

DE P^NITENTIS ACTIBUS. 193

Attamen, in articulo mortis, tutius est unum saltem veniale peccatum declarare per interpretem, si paenitens de sua perfeda contritione dubitet : imo S. Alphonsus (n. 479) putat hoc praecipi ex caritate erga seipsum, quae postulat ut tutiora adhibeantur media, si probabiHter necessaria sint ad salutem : id tamen a multis rejieitur, utpote innixum antiquatae opinioni quae ut dubium habebat valorem sacramenti, etiam in periculo mortis, quando nuUum speciale peccatum clavibus subjicitur. Unde, in praxi, consulenda quidem, sed non urgenda est hujusmodi praxis.

Ceterum si confessio per interpretem fiat, hic moneatur de obHgatione servandi secretum; et, ut interpres ipse peccata paenitentis non cognoscat, ita procedi potest : interpres -avertat faciem suam a paenitente, et recitet ipsi in suo idiomate interrogationes generales a confessario propositas circa praecepta Decalogi et Ecclesiae; interea paenitens ad singulas interrogationes significet confessario signo conventionah, v. g. digitorum compressione, an peccaverit necne, et quoties, in quantum fieri potest'.

II. De impotentia morali.

301. Notio et conditiones. Hirc adest quotles confessio integra fieri nequit sine gravi damno spirituali vel temporali, ipsi confessioni extrinseco. De quo haec tamen notanda sunt : —

(a) Periculum talis damni non est facile fingendum, sed solido fundamento inniti debet. (b) Existente tali periculo, paenitens tenetur ad alium confessarium quaerendum, cui possit, absque damno, integre confiteri; quod in civitatibus saltem plerumque omnino facile est. (c) Si confessio commodc differri possit, cum spe eam integram faciendi, absque gravi damno, paenitens eam differre tenetur ; habetur autem ratio sufficfens eam non differendi, si urgeat praeceptum annuae confessionis, aut moralis necessitas communicandi vel celebrandi, aut si secus pa^nitens diiL (ultra triduum, juxta quosdam; per unam diem, juxta alios^) in statu peccati mortaHs remanere cogeretur. (d) IUa sola peccata taccantur qua^ celare neccsse est ad damnum avertendum; cetera omnia candide declarentur.

Notandum pariter varias impotentiie moraHs causas fide- Hbus in concionando exponere generatim non expedire, ne

forte seipsos decipientes periculo exponantur multa reticendi : hxc confessario, non fidelibus scitu iiecessaria sunt

302. 2° Praecipuae causae. Ouibus positis, grave damnum, sufficiens ad peccatum aliquod reticendum, ex triplici causa oriri potest : ex ^^.rio: pcBniteniis, confessarii, vel tertii.

(A) Ex parte pcenitentis, quando rationabiliter timetur ne, ex integra confessione, pasnitens graviter diffametur, non quidem apud confessarium (hocest enim confessioni intrinsecum) sed apud ahos : (a) si pyenitens in iis adjun6tis confiteafur in quibus circumstantes, qui removeri non possunt, peccata audituri sunt, v. g. in nosocomio, quando alius infirmus prope adjacet confitenti. Quod verificatur etiam in casu siirdi vel siirdastri, cujus surditatem confessarius advertit tantum in progressuconfessionis, etquidem in talibusadjunctis in quibus hic ad sacristiam duci non posset, quin suspicio oriretur quod grave peccatum commiserit; tunc enim confessor abstinere debet ab interrogationibus et levem paenitentiam imponere', ne secus circumstantes intelligant gravia peccata a pcenitente fuisse commissa. Quando vero surditas ante confessionis incoeptionem advertitur, paenitens regulariter ducendus est ad sacristiam vel ahum locum, ubi, absque periculo revelationis, interrogari possit, nisi conbuetudo vel prudens ratio obstet.

303- (b) Si confessio, ut sit integra, valde proHxa esse debet, et quidem in iis adjundtis in quibus adstantes valde probabih"ter ex ea prohxitate inferre valeant pgenitentem reum esse multorum ac gravium peccatorum; v. g. si fegrotus, qui jam confessus est et viaticum suscepturus, agnoscit se sacrilegii reum esse ac plures confessiones repetendas habet, sufficit pro tempore pauca mortaha audir?, ne secus adstantes rem suspicari valeant; item sacerdos mox celebraturus et prohxa confessione indigens, quse admirationem et suspiciones popuh excitaret; aut etiam puer, qui ante primam communionem, fidehbus jam.in ecclesia congregatis, confessiones suas repetere deberet, propter sacrilegium commissum. In his aut similibus casibus, sufficit pauca mortaha declarare, ceteraque accusare in proxima confessione.

(c) Si gravi de causa paenitens timeat ne confessarius legem sigilh frangat, sive diredte (quod rarissime accidit), sive indiredte, v. g. ahius erigendo vocem, quando mortaha accusantur, ita ut adstantes eum audire possint; aut ne, ex indiscienone confessarii, paenitens privationem officii vel sustentationis subeat.

(d) Si serio timeat ne, minute recogitando peccata, praesertim turpia, morosae dele6tationi indulgeat; aut, ne quaedam peccatq

' Saepe confessarius potest paenitentiam imponere, quie a circumstantibus non advertatur, v. g. paenitenti ostendendo rosarium vel coronam precatoriam.

OE P^NITENTIS ACTIBUS. 195 declarando, ad turpia soUicitetur a confessario, quia, v. g., scit id sibi vel aliis jam contigisse. Quae tamen admodum raro contingunt.

(e) Si agatur de scrupuloso^ qui, materiali integritati insistendo, majores experietur anxietates.

304. (B) Exparte confessarii, (a) si, integram audiendo confessionem, confessario mors vel lethalis morbus immineat, v. g., tempore pestis, incendii, naufragii, vel quia insequuntur hostes; (b) si confessarius, propter suam fragilitatem, valde probabiliter timeat ne, diligentius interrogando, paenitentem vel seipsum scandalizet; (c) si paenitens ipse serio timeat ne, integra confessione, in peccatum inducatur confessarius cujus fragilitatem perspectam habet; quod sane rarissime occurret.

305« (C) Ex parte tertii, (a) si grave periculum sit ne confessarius utatur notitia per confessionem acquisita, in damnum temporale vel spirituale proximi, v. g,, ejiciendo e domo sua famulam, cum qua paenitens peccavit; (b) aut si confessarius suum peccatum confiteri non posset, quin peccata in confessione audita manifestaret, v. g., si, statim post auditam confessionem, diceret se graviter peccasse nomen complicis inquirendo : ita enim manifestaretur paenitentem aliquod mortale cum complice commisisse.

306. 3° Quaestio disputata. Controvertitur num adsit obligatio peccatum confitendi quod integre explicari non possit sine diffamatione complicis aut tertia:^ persona; apud confessarium. Quod contingere potest de peccatis commissis inter conjuges, parentes et filios, cognatos vel afifines, vel socios in iisdem negotiis. — Qusestio etiam extenditur ad casum quo peccatum integre declarari nequit sine manifestatione personse contra quam peccatum commissum est, V. g., si quis percusserit sororem ex peccato gravidam,et ita procuraverit abortum.

Jamvero omnes concedunt tunc paenitentem teneri alium adire confessarium, qui com.plex ignotus sit, si commode fieri potest. Ab hac tamen obHgatione excusat necessitas vel magna utilitas, v. g., si urgeat periculum mortis, aut praeceptum annuae confessionis, — si specialis adsit utilitas sacram communionem mox recipiendi, — si quis secus peitotam diem in mortali manere cogeretur, — aut pa^nitens nonnisi reluctanter alteri confessario posset suam conscientiam aperire, — vel privaretur speciali solatio quod apud ordinarium confessarium invenit. — Omnes pariter dicunt paenitentem non posse nec teneri peccatum declarare, quod non sit materia necessaria confessionis (quia vel jam accu- Theol. Mor. I. — 7 salum, vel 'cniale taiitum), si illud confitendo grave com.plicis peccatum manifestatur. J^xtra lios casus, res controvertitur.

307. (A) Non i)auci tencnt, cuni Navar7'o^ Vale/itia, Medina, Ballerini et aliis % reticeri posse et debere illam ciicumstantiam ex qua complex detegeretur, v. g., circumstantiam incestus in peccato luxuriae; nam praeceptum naturale servandi famam proximi praeferendum est legi positiv?e integritatis confessionis, prcTesertim quum luijus legis observatio solummodo ad tempus differatur.

308. (B) Communior tamen ac verior opinio, cum .S". T/iofna, Ltigone, S. Alphonso ac plerisque modernis ^ docet requiri in hoc casu integram confessionem. Nam. praeceptum caritatis vetat tantum ne fama alterius l^edatur sine legitima causa; atqui hic adest legitima causa; nam ex una parte laesio famae fit apud solum confessarium, qui rem omnino secretam sub secretissimo sigillo servare tenetur, ideoque non ut grave incommodum spectari potest; aliunde gravia sequuntur incommoda, si reticeantur peccata cum noto complice commissa; nam cum multa sint peccata hujusmodi, (inter conjuges, inter parentes et filios, inter cognatos et affines), ssepe locus daretur anxietatibus et dubiis, quie paenitens ipse solvere deberet; paenitentes privarentur illis beneficiis quae ex integra confessione oriuntur, particularibus consihis, exhortationibus, etc; qui laxam conscientiam habent mulla peccata tacerent sub praetcxtu quod complex a confessario cognosci possit, et ita paulatim lex integritatis labefadtaretur.

Aliunde, in praxi, fideles, harum distin6lionum ignari, plerumque absque haesitatione peccata hujusmodi declarant, et si ea reticent, ssepe sunt in mala fide ac putant se sacrllege confessos fuisse. — Si qui tamen hac de re explicite interrogent, ac valde repugnent illas circumstantias manifestare ex quibus complex cognosceretur, obligatio eas confitendi non est urgenda, quia prior opinio probabilitate non caret.

Exinde etiam sequitur ssepe excusari matres et uxores, quae in confessione manifestant peccata filiorum et virorum, ad consiHum petendum vel dolorem leniendum; non autem id facere permittatur, nisi in quantum ad earum spirituale bonum vere confert.

^ Auctores veteres qui hanc sententiam sequuntur, recenset Luoo^ disp. XVI., n. 393 ; cfr. Ball. P., n. 442-444-

« S. rJiom., In 4, dist. 16, q. 3, a. 2, quc^stiunc. 5, ad 5 ; Liigo, disp. XVI, n. 394; Suarez,. disp. XXXIV, sect. 2, n. 3 ; 5. Alphons,, n. 409.

309. 4" Scholion. Oua occasione quaeritur utruvi confessario liceat exquirere nomen coinplicis?

(A) Mortaliter peccat <jui nomen complicis exquirit sub pcend dejiegandce absolutionis, et etiani quovis modo, nisi gravissimd de causd. Ita Benedictus XIV variis Constitutionibus, Brevi Suprema, 7 jul. 1745 ^ Constitutione Ubi primum 2 jun. 1746, Constit. Ad eradicayidum, 28 sept. 1746; imo suspenslonem /erendi^ stntentics contra delinquentes statuit his verbis : " Confessarios requirentes nomen complicis sub pcena deneganda^ absokitionis, graviter peccare et incurrere suspensionem ab audiendis confessionibus, sed ftrendae tantum sententia^2 '\ — Si confessarius requirat nomcn complicis sine comminatione denegandae absolutionis, mortaliter etiam peccat, nisi sit causa gravis excusans, quin tamen poenam canonicam incurrat. — Ratio hujus prohibitionis est quia praxis hujusmodi odiosum reddit sacramentum, et sinc causa inducit paenitentes ad infamandum complicem.

310. Non prohibetur tamen confessarius illas interrogationes facere quae necessariae videntur ad integritatem confessionis, vel ad detegendam naturam occasionis proxima:, etiamsi/^r(2r^/^^;^i-exinde cognoscatur complex : v. g. utrum complex in eadem domo maneat, utrum sit voto h*gatus, cognatus vel affinis; hcec enim et simiHa cognoscere debet confcssarius propter bonum pienitentis, et cx di61is supra (n. 197) id Hcitum est3.

Dcbet etiam confessarius, gravissima de causa, v. g. ne membrum alicujus communitatis aut collegii socios corrumpat, obHgare p?enitentem ad complicem denuntiand'jm superioribus,

' Ap. Denzing., n. 1323. — Duo priora documenta ad episcopos Lusitaniiie diriguntur; posterius autcm ad universam Ecclesiam.

" Constit. Ad eradicanduin.

3 ?Ioc non fuisse a Bencdiilo XIV reprobatum constat ex verbis in quibus Pontifex describit abusum qucm condemnat : *'Si forte in prenitentes incidissent, socium criminis habentes, ab iisdem pa^nitentibus socii hujusmodi seu compHcis nomen passim exquirerent... imo etiam complicis ejusdem nedum nomen, sed habitationis insuper locum sibi exigerent designari ". Ap. Denzing.., n. 1323. Hinc idem Pontifex (De Syn. dioeces., lib. VI, c. 11, n. i) agnoscit aHquando, quamvis raro, Hcere complicis nomen inquirere : " Certum tamen est ;w^ evenire possc, ut Hceat confessario complicis nomen a picnitente sci^^citari multoque minvis ad iUud sibi pntefacicndum eumdem obligarc"'.

V. g. patri, hero, magistro, etc. Non expedit tamen ut confessarius se offerat ad hanc denuntiationem faciendam, nec rogatus hoc munus assumat, nisi tamen paenitens noHt alteri rem manifestare; quo casu petat a p?enitente ut, extra confessionem. sibi de hoc loquatur. Ratio est quia secus confessio odiosa fit, salteni ahis qui hac de re audiunt. — Hinc, si confessarius sit simul superior, qui solus efficaciter malo imminenti occurrere possit, exigere potest ut, extra confessionem, sibi manifestetur compHcis nomen.

311. (B) Praeterea, in Bulla Apostolicce Sedis, a Pio IX promulgata 12 06I. 1869, excommunicatio latae sententiae, S. Pontifici simpHciter reservata, fertur contra " docentes vel defendentes tanquam Hcitam praxim inquirendi a paenitente nomen compHcis, prouti damnata est a Benedi6to XIV". Hinc tria requiruntur ad incurrendam hanc excommunicationem : (a) docere hanc praxim esse Hcitam : qui igitur de fado inquirunt nomen compHcis, quin tamen doceant id Hcitum esse, censuram non incurrunt; (b) docere id licere S7ib poenCi denegajidce absoluiiofiis, nam haec verba in Const. Benedini XI V 'm\tn\iv\inr; (c) temere id docere, i. e. scienter ac volenter, ita ut a censura excuset nietus vel ignorantia, etiam crassa et supina, dummodo non sit affeftata.

Insuper qui noverint ahquem dehquisse in do6lrina ista, vel in praxi qu3e suspicionem pravae dodlrinse ingerat, tenentur, exceptis paenitentibus in propria causa, reum denuntiare infra mensem S. Officio vel Episcopo.

§ IV. De mediis ad integritatem confessionis

PROCURANDAM.

Duo sunt media ad integritatem confessionis procurandam necessaria : prius quidem ordinarium et per se necessarium, scib'cet conscieniicB examen; posterius extraordinarium et per accidens necessarium, videHcet praeviarum confessiomini iteratio vel generalis confessio.

I. De conscientiae examine confessioni praemittendo^

' Tria exponenda sunt : 1° necessitas hujus examinis; 2^^ diligentia, 3° methodus in eo adhibenda.

312. I ° Necessitas hiijus examinis : Psenitens qui graviter peccavit, regulariter tenetur sub gravi ad diligens examen instituendum ante confessionem. Certum est.

' Suarez, disp. XXII, secl:. 11; Lugo, disp. XVI, n. 590-595; Salmant., cap. 6, n. 3-7; Collet, n. 297, ap. Migne, C. Theol., col. 478; Stoz, Tribunal Paenitent., p. I, p. i, n. 1-119; S. Alphons., n. 471; Konings, n. 1372- 1374; Hilar. Sextcn, § 38, p. 267; Marc, n. 1703- 1704; LehmJz., n. 341-344; Genicot, n. 301-303; Noldin, n. 277-27S.

DE PvENITENTIS ACTIBUS. 199

(A) Prohatur, Haec obligatio logice deducitur ex ipsa lege integritatis, ut constat ex ipso Tridentino ^ : " Ex his colligitur oportere a paenitentibus omnia peccata mortalia, quorum post diligentein sui disciissioneni, conscientiam habent, in confessione recenseri ".

Etenim qui tenetur ad finem, eo ipso tenetur ad media per se necessaria ad finem assequendum; atqui diligens cxamen, regularitcr loquendo, medium est necessarium ad integritatem confessionis procurandam iis qui graviter peccaverunt; si enim plura mortah'a commiserint, generatim ea omnia recordari nequeunt, propter humanae memoriae imbeciUitatem, nisi per ah'quod tempus diHgcntcr conscientine intimos recessus exploraverint.

Pra^terea, si hujusmodi paenitens in examine deficiat, multa sequuntur incommoda : ja6tura temporis pro confessario, qui multas interrogationes tunc proponere debet, necnon pro aHis paenitentibus qui diutius exspe6lare coguntur, — ac pericuhim mortah'a ex obHvione omittendi pro ipso paenitente, cum anxietatibus quae exinde sequuntur et obhgatione accusandi peccata sic omissa. — Sedulo igitur fideles instruantur de h^c obhgatione.

(B) Dedaratur. Di6lum est : (a) qui graviter peccavit; nam qui morahter certus est se ab ultima confessione non peccasse mortahter, stri6le loqucDdo ad dihgens examcn non tenetur, sed sohim ad detegendam materiam sufficientem. pro vah*ditate sacramenti; hortandus Qst tamen ad dihgens examen de veniahbus instituendum, quo uberiores fru6lus ex absohitione percipiat.

(b) Regulariter tenetur ; nam dantur exceptiones ex duph*ci capite, tum quia tempus deficit, ut in morientibus accidere potest, tum quia hoc examen non est necessarium, attentis dispositionibus paenitentis, v. g. quia quotidie sua peccata serio examinare solet, vel, post eorum commissionem, statim ad confessioncm recurrere.

313. 2° Diiigentia in exanii?ie habenda : Ad illud examen requiritur illa diligentia quam homines prudentes in re gravi adhibere solent; id est non stri6le requiritur summa

Scbs. XIV, cap. 5 diligentia, qucX in re maximi momcnti a cautissimis viris adhibetur, sed sufficit ordinaria, seu mediocris, qualem prudentes habent in rebus gravis momenti.

Christus enim noluit confessionem esse onus grave et odiosum, sed vokiit eam humanae conditioni et infirmitati accommodare; atqui, si summa diligentia in examine conscientia^ exigeretur, confessio nimis esset molesta atque occasionem praeberet multis anxietatibus circa sacramenti validitatem, quum pauci sint qui habitualiter hujus dih'gentiae sint capaces. — Hinc ad summam dih'gentiam stri6le quis non tenetur, etiamsi praevideat sic nova mortaha detegi posse. — Pariter nemo tenetur ad scribenda peccata sua, prsesertim quum ahquod adsit periculum ne scriptum in ahenas manus incidat.

Unde qui gravem negHgentiam in examine committit circa peccata mortah'a, per se graviter peccat et reus est sacrilegii, cum sese exponat scienter ac volenter periculo quaedam mortah'a omittendi in sua confessione. Neghgentia autem levis non invahdat sacramentum, etiamsi de fa6lo quaedam mortaha omitterentur. Ad discernendum autem utrum neghgentia fuerit gravis an levis, haec regula a nonnuhis theologis traditur ^ : si post confessionem reperiatur plura mortaha omissa fuisse quam accusata, neghgentia ut gravis haberi potest ; si vero multo plura declarata fuerunt quam omissa, neghgentia levis censeri potest. Haec est regula obje6liva; sed attendendum est etiam ad subje6livas dispositiones paenitentis, utrum necne, tempore examinis, conscius fuerit gravis neghgentiae, ac praeviderit se plura mortaha omissurum esse.

Dixi /^r se graviter peccat ; quia non pauci excusantur a peccato gravi, eo quod, propter ignorantiam aut animi levitatem, putaverint satis esse interrogationibus confessarii sincere respondere : hi quidem instruendi sunt ; sed, stante bona fide, gravis sacrilegii rei non fuerunt.

314. Corollarium. Diligentia requisita diversa est pi'0 diversis pcenitentiuin conditionibus, videhcet pro diverso conscientiae statu, temporis diuturnitate quod ab ultimaconfes-

DE P^NITENTIS ACTIBUS. 201 sione elapsum cst, corporis valetudine ct divers^ paenitentium instru6lione.

{B.)QmfreqiienterconJitentur, raro mortalia committunt et quotidie SLiam conscientiam excutiunt, breviori examine contenti esse possunt, quia peccata gravia, si forte commissa fuerint, facile memorio2 occurrent. — In praxi tamen ad diligentem conscienti?e discussionem suaviter inducendi sunt, ut non solum prsecipua venialia detegant, sed etiam eorumdem causas, quo facilius suos defe6tus extirpent.

Hinc timorati et scrupidosi non debent longum tempus in examine terere : si enim graviter peccassent, id sane prse oculis haberent; aliunde minutum examen scrupulos augere valet. Unde (}uandoque expedit determinare tempus quod in tali examine excedere prohibeantur.

(b) Qui raro confitentur, 'praesertim si variis imphcantur saecularibus negotiis, ac inter multas peccati occasiones versantur, diutius se examinare debent, ac dihgenter recogitare pr?ecipuas occasiones in quibus peccare solent; secus enim plura peccata omitterent.

315. (c) jEgrotantes non tenentur ad examen tam accuratum quam bene valentes, imo quandoque ab omni examine dispensantur, propter nimiam eorum debihtatem; quo casu ab ipso confessario benigne interrogandi sunt quoad substantiaha, cum morientes a materiali integritate ahquo modo excusentur, propter damnum grave qucd e longo examine ac prohxa confessione tunc ssepe oritur. — Non facile igitur permittendum est infirmis confessionem de die in diem differre, sub prsetextu quod conscientiam suam non satis examinaverint; sed a confessario benigne statim interrogentur; mehus est sane eos etiam imperfe6le confessos statim in statum gratiae restituere quam, differendo de die in diem, ihos rehnquere xxv statu damnationis. Ceterum, si supervixerint, postea suam confessionem complere poterunt *.

316. (d) Si p?enitentes, ahunde satis instru6li, ad sacrum tribunal accedant, nullo vel insufficienti exaniine pr^eparati, benigne dimitti possunt, ut accuratius suam conscientiam discutiant antequam confessionem incipiant, prcesertim si agatur de longa confessione; nam fere impossibile est ut paenitens accurate respondeat confessario interroganti, absque pr?evio examine. Si tamen pra^videri posset eos non esse reversuros, mehori quo fieri potest modo ab ipso confessario examinandi sunt; et si de sua neghgentia doleant ac emcndandce vitce studium ah(juod prae se ferant, absolvi poterunt^

^ Ad rem Catech. Rom., de Paenit., n. 50 : " Qiiare si sacerdos hujusmodi homines prorsus imparatos esse cognoverit, humanissimis verbis a se dimittct, hortabiturque, ut ad cogitanda peccata ahquod spatiuni sumant, ac deinde revertantur : quod si forte aftumavcrint, se in eam

Si agatur vero de rudibus et igfiaris, qui jam aliquod examen praimiserunt, quamvis insufficiens, generatim non expedit eos dimittere, quia a^gre possunt melius se examinare; unde confessarius, prudenti interrogatione, plura obtinebit quam pcxnitentes longo examine detegere possent; aliunde, nostris proesertim temporibus, dimissio hujusmodi sa^pe ut magna injuria haberetur et a confessione non paucos arccret. Hinc dimittendi non sunt paenitentes, in hoc casu, nisi impossibile sit eos ad bonam confessionem praeparare.

3° Methodus i?i examine servanda.

317. (a) Imprimis tcnipus opportunum et a reliquis occupationibus vacuum paenitens seligat, et divinum lumen imploret, quum sine gratia Dei non possit salubriter sua^ conscientiae latebras explorare.

(b) Quo facilius in suorum peccatorum notitiam venire possit, aliqiiem ordinem observet] si a longo tempore non sit confessus, successive percurrat prsecepta Dei ct Ecclesiae, peccata capitalia, et status proprii obh*gationes : his praesertim insistat, monente confessario, quum, experientia teste, multi sint qui de proprii status officiis vix cogitent. — Si a brevi tempore confessus sit, sese examinet circa ofificia erga Deum, proximum et seipsum : hoc enim brevius est et in casu plene sufficit.

318. (c) Circa quodlibet praeceptum, aut quamlibet virtutem expendat qucertam peccata commiserit, et quoties^ cogitatione, verbo et opere, conscientiam scrutando praesertim de illis peccatis in quae frequentius labi solet. Insuper circumstantias mutantes speciem, in quantum fieri potest, sedulo investigare debet. — Expedit rudes examen incipere ab operibus, et de his ascendere ad verba et cogitationes vel desideria, quia saepe interna peccata non recogitant nisi quatenus cum externis conne6luntur.

Quj summam diligentiam in examine adhibere volunt, non solum varia Decalogi praecepta percurrunt, sed etiam rem omne studium, et diligentiam suam contulisse : (quoniam sacerdoti maxime verendum est, ne semel dimissi, amplius non redeant) audiendi erunt, prassertim vero si emendandae vitas studium aliquod pras se ferant... Si enim, audita confessione, judicaverit, neque in enumerandis peccatis diligentiam, neque in detestandis dolorem pasnitenti omnino defuisse, absolvi poterit '' recordari nituntur quibus in locis fuerint, quaenam negotia gesserint, et quomodo domi, in ecclesia, in suis cum proximo relationibus quotidie se habuerint; sed, ut notavimus, haec exquisita diligentia non est de praecepto.

(d) Multi, praesertim ignari, facilius sua peccata dctcgunt, si utantur ah'quo peccatorum catalogo, qui neque longior neque brevior sit : non longior quidem, ne cogantur multum tempus in hoc examine terere; neque brevior, ut ibi inveniantur pr?ecipua saltem peccata quorum rei esse potuerunt. Hinc catalogus hujusmodi, ut sit vere utih's, variis paenitentium generibus accommodari dcbet ^

II. De confessionum iteratione et de confessione

GENERALI 2.

" Ouando substantiaHs defe6lus in confessione commissus est, reparari debet sive confessionis iteratione, sive confessione generaH.

1° De confessionis iteratione.

319. Praenotanda. Confessio potest esse incompleta tantum, vcl invalida. (A) Incompleta, seu materiah*ter non integra, dicitur quando ahquod peccatum mortale ex causa lcgitima omissum fuit, v. g. ex ignorantia, vel inculpabiH obHvione. Quo casu confessio complenda est quidem, peccatum nondum accusatum declarando; sed proprie non est iteranda, cum vaHda fuerit, nec proinde peccata jam accusata necessario repetenda sunt.

' Ita, "^xojunioribus^ cfr. Timon-David^ Traite de la Confession des Enfants et des Jeunes Gens, Paris, 1875, t. I, p. 150-177; Jccf^ers, Instrii(flions for first confession, St-Louis, 1890, p. 133 sq.; Mother M. Loyola^Y\xs. Confession, New York, 1901, p. 34-37; — ^xo piis personis, cfr. Pratique progressive de la Confession^ Paris, 1900, t. I, p. 20-24; t. II, p. 19-23; pro sacerdotibus, cfr. Gaduet, Avis et Examer de conscience, an^a^lice redditum : Examination of Conscience for the use of priests, Nevv York, 1885; — ^xq fidelibus in genere, qui generalem confessionem instituunt, cfr. How to make the Mission^by a Dominican Fat/ier, Nevv York, 1897, p. 62-73; Konings, General Confession made easy, New York, 1879.

^ Suarez, disp. XXII, sed. 6-7; Lugo, disp. XVI, n. 596-663; Salviantic, c. 9; Lacroix, n. 1203-1228; S. Atphons., n. 498-505; Marc, n. 1706-1713; Lehmk., n. 345-351; Konings, n. 1375-1380; Baller. /'., n. 460-477; Hilar. a Sextcn^ % -^Z^ p. 270-278; Gdnicot^ n. ^05-310.

204 PARS ALTERA MORALIS. CAPUT 1.

Si p^enitens, statiin post absolntumem, peccatum mortalc inculpabiliter omissum confitctur, iterum absolvi dcbct, ut directe absolutionc hoc pcccatum rcmittatur. Quamvis enim strictc loqucndo ha:c absolutio ad proximam confessionem differri possit, si paenitcntcm ad eumdem confessarium rediturum esse praevidcatur, melius est tamen formulam absolutionis iterarc; nam secus paenitcns cogitur vcl ad eumdem confessarium redire, vel, si ahum confessorem adierit, ad idem peccatum accusandum.

320. (B) Invalida autcm cst confessio, quando una ex esscntiahbus conditionibus ad ejus valorem necessariis deficit. Jamvero taHs invaliditas vcl cx parte confessafii^ vcl ex ^dirlt pcsniteniis accidcre potest : —

(a) Ex parte confessajii^ si potestate ordinis vcl jurisdictionis carebat, — vel formam omisit aut substantialiter mutavit, — aut intentionem absolvendi non habuit, — v^el nullum peccatum audivit aut intellexit, ob surditatem, somnum, cbrietatem, distra6lionem vel aham rationem hujusmodi. Quos tamen defe6lus pa^nitens non potest nec tenetur corrigere nisi quatenus sibi noti sint.

(b) Ex parte pcenitentis, defeftu exaniinis, si graviter negiigens fuerit in mortalibus investigandis, — defe6lu sinceritatis in confessione ^, si scienter ac volenter aliquod peccatum grave reticuerit, vel in re gravi ad confessionem

• Hic sinceritatis defeflus, qui haud raro occurrit prassertin in junioribus ac feminis etiam devotis, relate ad peccata turpia, oritur prascipue {a) ex quadam verecundia, vi cujus peccata hujusmodi paenitentes declarare erubescunt confessario cui noti sunt, maxime in locis ubi unus est tantum confessarius; {b) ex quadam festinatione in audiendis confessionibus, vel duritia aut rigore, vel e contra ex consuetudine excusandi paenitentes (dicendo v. g. 7ton voluntarie fecisti etc), ita ut hi. confessori contradicere nolentes, vix consensum revera datum confiteri audeant. Cfr. Camele, Opusc. de reticentia peccatorum, 1897; Zelle, La Confession, Paris, 1897, liv. i, p. 15-81; Drahm, Opusc. de Reticentia volunt. peccat., Bruxellis, 1900; Mach, Tresor du Pretre, Traitd XIV, ch. 10. ~ Ouidam tamen audlores frequentiam sacrilegarum confessionum exaggerant, quia e paucis fadlis sibi notis, tempore quo missio datur, inferunt praxim esse communem; quod contradicunt expertissimi ac piissimi confessarii, ut reclie notat Bucceroni,, in fine Instit. Theol. Moral., vol. II, p. 537 ed. 1900; cfr. Genicot, n. 305, in fine, not. I.

DE P^ENITENTIS OFFIGIIS. 201 spe6lante mentitus fuerit, — defe6lu contritionis aut firmi propositi, — defe6lu scientice, si quis veritates ignorabat quae necessariffi sunt necessitate medii.

Iterum confessio est vel simpliciter invalida, quando pa^nitens, tempore quo recipit absolutionem, non est conscius hujus substantialis defe6lus; vel invalida simul et sacrilega, quando paenitens talem defeclum cognoscit et vult, ita ut vere sacrilegium committat absolutionem accipiendo.

321. Principium : Confessio sacramentalis per se repeti debet quoties certo moraliter constat eam sacrilegam vel invalidam esse. Certum est.

Etenim ex praecepto Christi omnia mortalia clavibus Ecclesiae subjici debent, ut vi absolutionis dire6le absolvantur; atqui peccata, declarata in confessione sacrilega aut invalida, non fuerunt vi absolutionis remissa; ergo iterum subjici debent potestati clavium, ut absolvantur.

Si vero dubitatur tantum de validitate confessionis, consulenda est, sed non stri6le imponenda confessionis iteratio; nam quando a^tus certo positus fuit, et dubitatur utrum validus sit vel non, standum est pro ejus valore, usquedum contrarium probetur. In praxi autem, quando tale dubium oritur, solvi potest ex agendi modo ac dispositionibus paenitentis : si sit diligens ac timoratae conscientiae, non tenetur confessionem repetere, quia merito praesumitur eum essentialibus dispositionibus non caruisse; si sit laxai conscientia: et valde negligens in praeparatione confessionis, pra^sumptio contra eum stat, proindeque suaviter ad repetendas confessiones inducendus est.

Di6lum est : per se repeti debet; quia si peenitens est in bond fide (quod facile occurrit quando confessio fuit simph"citer invahda), ac simul pra^videtur eum forsan non assensurum mandato confessionem iterandi, expedit eum non m.onere de invahditate hujus confessionis, saltem hic et nunc : tunc enim non peccat foniialiter, et pcccata non- (hiin vahde accusata indircctc rcniittuntur pcr ab.sohilioncm quam bona hdc accipit in subsecjucnti confessione.

322. Modus quo confessio est iteranda. (A) Si confessio iterolur apud noviim confessariuiiK distinguenduin cst : (a) si confessio fuit non soUnii invalida, sed ctiani sacrilega, accusari debet sacrilegiuni in priori confessione voluntaric commissuni, — deinde peccalum vel peccata in eadem confessione reticita, si ex defe6lu sinceritatis invalida fuit, -- postea omnia mortalia in hac et in subsequentibus confessionibus invalide declarata, necnon varia sacrilegia qua^commissa sunt sacramenla accipiendo in statu peccati mortalis. Ratio est quia novus confessarius, priorum confessionum nullam habens notitiam, debet omnia mortalia cognoscere qu?e in valida confessione nondum rite accusata fuerunt.

Dixi tamen omnia mortalia accusanda esse quae fuerunt invalide declarata; nam, si quis, sacrilegii immemor propter memori^e debihtatem vel animi levitatem, quasdam confessiones validas fecerit, eas repetere non tenetur, quum peccata in his accusata rite fuerint absoluta.

(b) Si vero confessio invahda tantum fuerit, non autem sacrilega, illa sola confessio repeti debet quando talis defedus agnoscitur, non autem subsequentes, quce validre fuerunt.