Nn. 594–636

594. Conclusiones. (a) Excusat periculum grave vitie^ fanue^ vel fortunce, ex denuntiatione oriturum, dummodo sit priide?iter exisiiviatiun., et non fidtum; extrinsecuni denuntiationi., et non ipsi intrinsecunij ut timor incurrendi indignationem soUicitantis', vel verecundia in manifestanda soUicitatione aut alia hujusmodi, quas non excusant; nec aliquo modo evitabile : si enim vitari possit, media ad illudremovendum adhiberi debent et denuntiatio facienda.

Hinc excusaretur qui sollicitantem denuntiare nequiret quin seipsum ut reum proderet. Quod tamen raro accidit; nam paenitens sollicitatus suum consensum reticere potest, nec de eo interrogatur; unde, etiamsi copula intercesserit, vel sollicitatio mutua fuerit, psenitens non tenetur id manifestare, sed dicere potest : talis confessarius mecum male se gessit, vel male locutus est in materia castitatis, nec quidquam amplius declarare possum.

(b) Excusat pariter impotentia moralis persofiatiter adeundi fiidiccm compeientem, quamdiu durat; denuntiatio enim, ut)otefudiciatis, fieri dtbQt personatiter et vivd voce, sub poena nuUitatis, proindeque ab ea dispensantur qui coram judice comparere nequeunt. Sed tenentur adhibere media quae illam possibilem reddant, videHcet rem Episcopo manifestare, per epistolam vel procuratorem, ut ille providere possit, v. g. delegando virum ecclesiasticum, coram quo sollicitatus denuntiare valeat.

(c) Excusat etiam pericutu?n pubticiiatis et s ^a n da ti prudenter existimatum; quod tamen admodum raro occurrit, cum denuntiatio secretissima fieri ac manere debeat.

' C^eteroquin denuntiatio ita fieri potest ac dt-bet ut dennntians a sollicitante non cognoscaiur; quod saepe possibile est; nam Superiores contra delinquentem procedere nequeunt nisi post duas vel tres accusationes, ita ut soUicitans siupe cognoscere non valeat a quo denuntiatus fuerit.

(d) Aliquando etiam ppenitenti, omnino Jniuntiare nolenti, con- :editur dispensatio ab onere denuntiationis, sive totalis (quod raro fit, saltem prima vice),sive/^//'//Vz//V, videlicet a quibusdam juridicis solemnitatibus.

3" Dc Diodo excipiendi et faciendi denuntiationem.

595. (A) De modo quo sese gerere debet confessarius.

(a) Confcssarius, cui casus sollicitationis manifestatur, expendere debet utrum persona denuntians sit omnino fide digna; quandoque enim mulieres ex odio, vel invidia, aut quia sarum sollicitationes repulsae sunt, etc. falso denuntiant innocentes sacerdotes. Quapropter eas serio moneat de atrocitate criminis falsae denuntiationis ac de gravissima poena huic peccato inflicla, quod videh'cet S. Pontifici reservatur.

(b) Sedulo perpendat num, omnibus inspe6lis, obHgatio denuntiandi sit certa; si rem non possit statim dijudicare, paenitentem ad se altera die redire moneat.

(c) Si de obligatione denuntiandi certo constat, tenetur regulariter confessarius de hac obligatione pEenitentem monere, quamvis hic iri bona fide versetur; ait enim S. Officiwn, in Instriinione anni 1867, n. 3 : " Qua de re peenitentes debent admoneri, neque ab iis admonendis instruendisque eorum bona fides excusat". Ratio est quia bonum pubhcum, quod hanc denuntiationem generatim exigit, bono privato prsevalere debet. Si tamen certo prsevideatur monitionem nullomodo profuturam esse, sed nocituram, confessarius monitionem differre potest, opportunius exspe6tans tempus, ut simul bono privato pDenitentis et bono Ecclesiae provideat. Si nuha spes sit unquam denuntiationem obtinendi, ad Superiores recurrere valet pro dispensatione.

(d) Si p^enitens, de obligatione denuntiandi monitus, eam facere noht, inquirat confessarius utrum sit causa excusans; si quae sit causa legitima, non urgeatur obligatio usquedurn causa cessaverit; si vero nulla sit rationabihs causa, mehori quo fieri potest modo suadeat painitenti ut denuntiet, 'vel sahem tempore opportuno denunciare promittat, exponendo quomodo id fieri possit, absque uUa propria injuria; si id etiam obtinere nequeat, recurrat ad Superiores ecclesiasticos pro dispensatione, nec absolvat antequam dispensatio obtenta fuerit, nisi tamen in mortis articulo, in quo absolutio dari potest quoties bona fides probabiliter praesumi potest.

596. (B) De modo denuntiationem faciendi. (a) Denuntiatio facienda est sive Inquisiioribus, ubi adiiuc existunt, sive Orditiario. Quo nomine hic intelligendus est Episcopus\ eoque mortuo, Vicarius capituJaris (in Statibus Foederatis Administrator), non autem Vicarius Generalis, nisi ad hoc speciale mandatum habeat. Ordinarius, cui facienda est denuntiatio, est Ordinarius sacerdotis denuntiati, vel loci, ubi deh6lum patratum est; aut, juxtanonnullos, Ordinarius psenitentis solHcitati, qui denuntiationem ad Episcopum sacerdotis deh'nquentis transmittat.

(b) Cum denuntiatio sit a6lus vQx&Judicialis, regulariter persona solHcitata, vel aha quee crimen certo noverit, personahter coram Ordinario, ejusve delegato, se sisterc debet, praesente ecclesiastico viro, qui notarii i)a.Ytes agat; et, juramento praestito, 7Jivd voce, non scripto, denuntiationem facere, exprimendo nomen sacerdotis sohicitantis, aut, si hoc ignoretur, cjus officium, munus, aetatem ahaque signa speciaha quibus agnosci valeat. Insuper dennntiar.s suum nomen manifestare debet et subscribere; quod si scribere nesciat, signum crucis apponat. Tandem juramenturo emittat de secrcto religiose servando super omnia quae perada sunt^

(c) Cum vero ssepe ordo judiciahs servari nequeat, Episcopus concedere potest ut denuntiatio fiat coram sacerdote (v. g. parocho) delegato, absque notario; aut etiam coram confessario ad hoc munus speciahter deputato (quod tamen non fit sine incommodo).

(d) Antequam vero Episcopus contra denuntiatum procedat, juxta recentem S. Officii Instrudlionem^, 6 aug. 1897, explorare debet utrum mulieres vel viri denuntiantes sint boni nominis, neque ad accusandum vel inimicitia vel aho humano affe61:u addu6ti : "Ordinarius igitur toties quoties ahquam de infando soHiciiationis crimine denuntiationem acceperit, iUico ad diligentias^ procedet. Ad quem finem vel per se, vel per sacerdotem a se spccialiter delegatum advocabit (separatim scihcet et qua debet circumspedtione) duos testes, quantum fieri poterit, ex ccetu ecclesiastico, utcumque vero omni exceptione majores, qui bene noverint tum denuntiatum, tum omnes et singulos denuntiantes, eosque sub sandVitale juramenti de veritate dicenda et de secreto S. Ofificii servando^, judicialitcr interrogabit, testimonium scripto referens, juxta insequentem for-

' Episcopus est judex competens in hac materia, etiam quoad Regulares exemptos. In locis missionum, Vicarius Apostohcus denuntiationem accipere potest, e\ decreto S. Officii 20 jun. 1883, ap. Cottcitanen, n. 949.

' Norma in boc examine sequenda describitur in InstruCl. S. Officii, 20 jul. 1890, ap. Afla S. Sedis, XXV, p. 451-454.

3 Ap. ARo. S. Sedis, XXX, p. 249-251; ibidem invenire licet formulam in testium interrogatione adhibendam.

^ Ditigentias vocant judicialem investigationem circa denuntiatum et clenuntiantes infra descriptam.

s De illo secrcto S. Officii optime disserit Canonisie Contcnip., juilletaout 1898, p. 433-453- mulam; utriusque vero testimonii atque una simul respe6livae denuntiationis authenticum exemplum dire6le tutaque via acl hanc Supremam Congregationem quamprimum transmittet... Quod si inveniri nequeant duo tantum testes qui noverintuna simul denuntiatum e: omnes et singulos denuntiantcs, plures vocari debent. Tot nempe in hoc casu testes ut supra vocandi erunt quot oportebit ut dui)lex quoad denuntiatum et unumquemque denuntiantem habeatur testimonium".

Exinde sequitur Episcopum non posse judiciahter contra denuntiatum procedere antequam praefata documenta 6". Oificio transmiserit ab eoque responsum acceperit.

4° Dc posnis contra sollicitantes.

597. (A) Pa^n?e contra sollicitantes sunt ferendce sententice^ ideoque nonnisi post sententiam judicis incurruntur. Tres sunt a jure statutae : (a) perpetua inhabilitas ad missam celebrandam; (b) per petua suspensio ab audiendis confessionibus; (c) privatio beneficii. (B) Antequam vero judiciaUs sententia fevatur, generatim tres denuntiationes praecedere debent, juxta praxim quam sequitur ^S". Officium. Una alterave denuntiatio est quidem sufificiens motivum ut denuntiatus observetur, sed non ut in judicium vocetur, nisi fama confessarii mala sit et denuntians omni exceptione major.

(C) Si vero dehnquens sponte coram Episcopo comparuerit, dehctum sincere confessus fuerit et veniam petierit, dimitti debet abjuratione fa6la (nam solhcitantes sunt de haeresi suspe6ti), et psenitentia salutari imposita, adjedlo consilio vel praecepto ut ab excipiendis confessionibus personae solhcitat^ se abstineat.

(D) Cum peccatum solhcitationis non sit reservatum, saltem jure communi, sacerdos soUicitans ahunde rite dispositus, a quohbet confessario absolvi potest; sed monendus est ne personae sohicitatae confessiones excipiat, saltem ubi adest copia confessarii, ut sic relapsus periculum vitetur.

598. Corollarium : De pana contrafalso insimulantes confessariu77i wllicitationis.

Codex^ can. 894, S. Pontifici reservavit, ratione sui, crimen eorum qui innocentem sacerdotem judiciahter denuntiant quasi soUicitationis reum. Insuper can. 2363 haec decernit : " Si quis per seipsum vel per aUos confessarium de sohicitationis crimine apud superiores falso denuntiaverii. ipso facto incurrit in excommunicationem speciah modo Sedi ApostoUcae reservatam, a qua nequit uUo in casu absolvi, nisi falsam denuntiationem formahter retractaverit; et damna, si qua inde secuta sint, pro viribus reparaverit, imposita insuper gravi ac diuturna paenitentia ".

(A) Ut reservatio incurratur a falso denuntiantibus, tria requiruntur : (a) ut denuntient sacerdotem quasi reum sollicitationis proprie dictce, juxia bupenus exphcata: (b) ut haec denuntiatio sit fa/sa, ita ut confessarius ab hoc delicto immunis sit, quamvis forsan aliorum delictorum reus : (c) ut denuntiatio sit Juridica, i. e, coram judice competente facta, modo supra exposito;hinc non sufficit denuntiatio coram personis quae judices competentes non sint, nec denuntiatio anonyma, qu3e nuUius ponderis est, nec etiam probabilius epistola simplex, etiam subsignata, quas judicialem vim non habet. — Qui falso denuntiant, etsi non judicialiter, graviter peccant, et damnum injuste confessario illatum resarcire tenentur.

(B) Prociirantes id fieri^ ut jubentes, mandantes, consilium dantes, rogantes, promittentes, comminantes, uno verbo ii omnes qui positive et efficaciter concurrunt in falsam denuntiationem, non incurrunt reservationem peccati ratione sui, cum de his taceat can. 894, sed censuram reservatam incurrunt ut ipsi falso denuntiantes, ex applicatione can. 2231.

Quoad absolutionem hujus peccati Papa^ reservati, applicanda sunt principia superius exposita de casibus papalibus, n. 446-447.

•HppcnDijC

DE INDULGFNTIIS^

Cum Indulgentiae sint unum e mcdiis quibus satisfieri possit pro poena peccatis debita, de iis breviter disserere haudinutile erit : —

1° de Indulgentiis in genere spe61atis;

2° de Indulgentia Jubilaei;

3° de quibusdam Indulgentiis in specie.

Art. I. De Indulgentiis in genere.

Divisio.

1° l)e notione et existentia; 2° De aucStoritate Indulgentias concedente; 3° De Indulgentiarum subjeiito;

4° De suspensione, translatione et cessatione Indulgentiarum.

§ I. DE NOTIONE ET EXISTENTIA INDULGENTIARUM.

I. De notione et speciebus.

599. 1° Definitio. Indulgentia (ab ifidn-licentia)^ idem sonat ac lenitas, condonatio; prout hic usurpatur, definiri solet : reniissio pcence temporalis^ peccato debitce, coram Deo

■ .V. Thomas, Suppl., q. 25-27; F. Mayron, De Indulgentiis; Siiarez, disp. XLIX sq.; Liigo, disp. XXVII; E. Amort, De Origine, progressu, valore ac fruflu Indulgentiarum, I735; -S"- Atpho?is.,n. 531-538; Batter. /'., t. V, De Suffragiis et Indulgentiis; Lehmk., n. 524-564; Konings, n. 1 777-1801; Genicot, n. 401-415; Notdin, n. 300-326; Metata, De Indulgentiis, Romas, 1892; Bouvier, Traite dogmatique et pratique des Indulg., 10'' ed., Paris, 1855; Schneider, Die Ablasse, ihr Wesen und Gebrauch, Paderb.,1884; Manret^ S.J., Le Chretien eclaire sur la nature et Tusage des Indulg. ; Beringer, S. J., Die Ablasse, ihr Wesen und Gebrauch, gallice redditum ab E. Abt etA. Eej/erstein, Les Indulgences, Paris, 1890; Lepicier, Indulgences, London, 1895, gcillicc redditum : Les Indulgences, leur origine, leur nature, leur developpement, Paris, 1903; Decreta authe^itica S. Coug. Indulg.., 1883; Raccottii di Orazioni... Romie, 1898.

valida^ per applicationem tJiesauri Ecclesia^, a Stiperiore legitimo extra sacramentum faSla.

Declaratur : (a) remissio pcence te/nporalis, non autem culpae sive praeteritje sive futurse, sive mortalis, sive venialis, ut falso asserunt Protestantes; siquideni, licet in nonnullis veteribus forniulis occurrant verba, quibus indulgentia conceditur a culpd et a pce7ia. ea lamen non ab Ecclesia sed a nonnullis qu?estoribus inserta sunt, contra voluntatem RR. Pontificum, qui hujusmodi abusum reprobarunt'; hinc merito Card. Cusanus in Synodo provinciah Magdeburgensi dicebat : " Sedes ApostoHca sub verbis a poend et culpd indulgentias nunquam dare consuevit". Nec obstat quod in nonnuUis Litteris Apostolicis indulgentiae concessoe dicuntur in remissionem peccatornm : haec enim verba ab omnibus inteHiguntur de remissione poenae peccatis debitae; ncc unquam quis Hberatur a poena nisi prius absolutus fuerit a culpa^

(b) CoraniDeo valida; videHcet remissio poenoe valet non solum in foro externo, coram Ecclesia, sed etiam in foro interno, coram Deo; secus, ut ait S. Thomas'\ Ecclesia peccatores magis damnificaret quam adjuvaret, quia, absolvendo a poenitentiis injun6lis, damnaret ad graviores poenas, scilicet purgatorii.

{c) Fer appticationem thesauri EcclesicE; nam, remittendo poenam, Ecclesia solutionem nihilominus, seu compensationem ahquam Deo exhibet, ex thesauro suo depromptam : adest siquidem spirituaHs thesaurus, ex superabundantibus Christi San6torumque satisfadlionibus conflatus, cujus supremus dispensator est Pontifex, et ex quo justa de causa solvi possunt fideHum debita; qui igitur indulgentiam concedit, non simpHciter relaxat poenam tempordlem, sed paenitenti aHquid praebet unde solvat, ipsi applicando Christi superabundantes satisfadliones.

(d) A Superiore legitimo...; hinc non quilibet homo indulgentias concedere potest, sed ii solum qujbus thesauri Ecclesiae cura commissa fuit, videHcet Pontifex vel ConciHum generale pro universaH Ecclesia, Cardinales in ecclesia sui tituh', et Episcopi pro dioecesi sua; dicitur tamen extra sacramentum., ut sic indulgentia a sacramentaH satisfa6tione distinguatur.

600. 2° Species. Dividuntur indulgentic-e : (a) ratione ejfeMs, in plenarias et partiales : prioribus rcmittitur tota poena quae luenda manct, posterioribus pars qucedam ejus-

M^auci veteres theolo^n, ut Paludanus, dixerant cutpam vcnialem probabiliter per indulgentias remitti posse; sed h?ec opinio singularis couimuniter rejicitur; ex dicftis enim, n. 197 culpa veniaHs per contritionem remiltitur.

dcm poen<x. Minc conceduntur indulgcntine quadraginta, vel centum dierum, septem annorum, etc; quod intelligi debet non eo sensu quod totidem Purgatorii dies vel anni remittuntur, sed eo sensu quod tantum debitai poenae condonatur quantum remissum fuisset per quadraginta vel centum dics paenitentire canonicae, qualis primis Ecclesiae saeculis vigebat. Hinc mensura remissionis ipsius pcenae nobis ignota manet, ac multum pendct a fervore quo conditiones ad lucrandas Indulgentias necessariae adimplentur. — Aliquando conceditur indulgentia sex vel septein annoruin et totideni qnadragenarum ; nomen quadragence significat totidem jejunia quadragesimalia, ita ut sensus sit concedi remissionem poenae quae respondeat non solum sex vel septem annis paenitentiae canonicae, sed etiam totidem jejuniis quadragesimalibus superadditis.

6oi. (b) Ratione subjcfli, dividuntur in indulgentias pro vivis et indulgentias pro defnndlis, seu quae applicabiles sint animabus Purgatorii ^. Indulgentiae vivis conceduntur per mod^wm juridiccB absolntionis, quae tamen simul includit solutionem debiti e-s. .\QS2iUYO Ecclesiae; hi enim vere subduntur jurisdi6lioni Ecclesiae; defnn^is diUX.Qm per modum snffragii, seu solutionis debiti : cum enim hi non subdantur jurisdidlioni Ecclesiae, Superiores ecclesiastici non possunt diredle eis indulgentiam applicare, sed solum Deo exhibere Christi san6lorumque satisfa6liones eumque rogare ut, pro sua misericordia, eas acceptet tanquam solutioneni pretii pro peccatis defun6lorum debiti. Proinde defun6li non lucraiitur indulgentias proprie loquendo; sed vivi ab Ecclesia permittuntur defun6lis applicare quasdam indulgentias quas ipsi lucrantur; qua mensura autem de fa6to anim^abus Purgatorii applicentur ignotum est, et a sola voluntate Dei , pendet.

Vivi autem non possunt aliis vivis indulgentias appHcare, cum S. Pontifex, a cujus volunts.te res pendet, hanc facultatem hucusque non concesserit; quod quideni rationi consentaneum est : si enim

' " Animal)us in purgatorio detentis indulgentias omnes a Romano Pontificc concessse, nisi aliud constet, applicabiles sunt " {Codex^ c. 930.

indulgentise vivis applicari possent, non pauci segniores evaderent, rati alios pro se satisfa(5turos esse.

602. (c) Ratione modi, indulgentiae sunt personales, reales vcl locales : personales, quando immediate personis aut communitatibus conceduntur; reales, qua^ immediate alicui rei anne6luntur, v. g. rosario, vel corona^ precatoriae, numismati, Crucifixi imagini, etc; locales, qu3e immediate pio loco anne6luntur, vel alicui rei c{\x^ in determinato loco posita est.

603. Hic explicare juvat quid sit intelligendum per illas formulas quse quandoque in concessionibus indulgentiarum reperiuntur. ToHes quo/ies significat, ex speciali concessione, fideles lucrari posse indulgentiam tot vicibus quot repetunt piaopera quibus adne6titur. Jamvero multse sunt indulgentise partiales hujusmodi; sed generatim indulgentise plenarise nonnisi semel in die acquiri possunt, paucis tamen exceptis, v. g. indulgentia quae dicitur Fortiunculce^ quam lucrantur visitantes, die 2 aug., Basilicam S. Marioe Angelorum aliasve ecclesias quibus idem priviiegumi concessum est. — Indulgentia plenaria qiiotidiana perpetua, qu?e visitantil.ms aliquam ecclesiam conceditur, non ita intelligi debet ut possit quotidie acquiri, sed solum semel in anno, quolibet anni die, arbitrio cujusque elige/ido, nisi tamen expresse in concessione dicatur eam acquiri quotidie.

II. De existentia potestatis indulgentias concedendi.

604. Errores. Potestatem Ecclesiae inesse indulgentias concedendi neg^runt : (a) Waldenses, Wiclefistce, necnon Petriis de Osma, qui docebant Pontificem non posse indulgentias largiri, nec a purgatorio liberare ^; (b) Protestanies : Lutherus siquidem primum quidem abusus quaestorum indulgentiarum carpere visus est, sed mox ipsas indulgentias impugnavit, tanquam inutiles et perniciosas, piasque fraudes ab obtinendam pecuniam inventas. Moderni Protestantes idem asserunt, imo multi affirmare non erubescunt indul gentias nihil aliud esse nisi licentiam peccandi soluta pecunia comparatam ^.

H^Liam calumniam non miniis lepide quam eloquenter confutnt /. //. iV<?z(:v;/<i:«, The present position of Catliolics in England, London, 1889, p. 108 sq. Hodie tamen plerique Protestantes has falsas accusationes emoHiunt, dicendo hujusmodi abusus non nostris temporibus, sed pr?eteritis sohmi Scccuhs viguisse; indulgentias tamen ut perniciosas in suis effe(51ibus impugnant; ita Littledalc^ Phiin Reasons, p. 102; Lca., op, cit., vol. III, p. 569 sq.

605. T/iesis : Ecclesia potestate gaudet indulgentias concedendi, quarum usus christiano populo maxime salutaris est. pt' fidc cst cx Triclciitiiio ' .- " Cuin potestas conferendi indulgentias a Christo Ecclesi.x' concessa sit, atque hiijusmodi potestate, divinitus sibi tradita, antiquissimis etiam temporibus illa usa fuerit : Sacrosancta Synodus indulgentiarum usum, christiano populo maxime salutarem et S. Conciliorum auctoritate probatum, in Ecclesia retinendum esse docet et pr^ecipit, eosque anathemate damnat, qui aut inutiles esse asserunt, vel eas concedendi in Ecclesia potestatem esse negant ".

606. 1° Potestas indulgentias concedendi e tribus dogmatibus fluit, per modum corollarii, nempe, ex supei^abundantid saiisfactionujn Christi, e potestate clavium, et ex sanctoruni connnunionc.

(A) Christi satisfa^iones, utpote infiniti valoris, superabundantes fuisse, jam probavimus in Tr. de Verbo Incarnato, n. 192. Praeterea, juxta communem do6lrinam quam ,confirmarunt S. Pontifices, nonnulli inter San6los plura opera satisfa6loria peregerunt quam ad satisfaciendum pro propriis peccatis necessaria erant : sic B. Virgo, quae nunquam, ne veniaHter quidem, peccavit, et aliunde multa patienter perpessa est ; ita et virgines multae, quae angelicam potiusquam humanam cgerunt vitam ; martyres, qui tam acerbos cruciatus libenter amplexi sunt; ahique multi, qui ab omni mortali peccato Hberi, membra sua indesinenter crucifixerunt. Ex omnibus his operibus satisfa6loriis, in unione cum Christo pera6lis, ortus est veluti immensus satisfactionum thesaurus 2.

Quam doctrinam sic exponit Clemens VI, an. 1343; de Christo siquidem ait 3 : " Non enim corruptibilibus auro et argento, sed suipsius agni incontaminati et immaculati pretioso sanguine nos redemit, quem in ara crucis innocens immolatus, non guttam sanguinis modicam, quje tamen propter tinionem ad Verlmm pro redemptione totius kufjiani generis suffecissct, sed copiose velut quoddam profluvium noscitur effudisse... Quantum ergo exinde, ut nec supervacua, inanis aut superflua tantae effusionis miseratio redderetur.

' Decretum de Indulg., ap. Dcnzini^., n. 862. — - Codex, c. 911. 3 Extrav. Unigenitus., Extrav. connnun., 1. v, t. 9, c. 2, p. 1304, cd Fricdber^r.

thesaurum, militanti Ecclesite acquisivit, volens suis thesaurizare filiis pius Pater, ut sic sit infinitus thesaurus hominibus, quo qui usi sunt, Dei amicitiae participes sunt effe6li ". Postea de sanftis addit : " Ad cujus quidem thesauri cumulum Beatae Dei Genitricis omniumque eledlorum a primo justo usque ad ullimum merita adminiculum prcTestare noscuntur, de cujus consumptione seu minutione non est ahquatenus formidandum, tam propter infinita Christi, ut praedictum est, merita, quam pro eo quod, quanto plures ex ejus applicatione trahuntur ad justitiam, tanto magis accrescit ipsorum cumulus meritorum ". Exinde igitur patet inexhaustibilem esse thesaurum satisfa(5tionum qute christianis apphcari valent.

607. (B) Aliunde potestas clavium, cujus existentiam probavimus, n. 20 sq?, in sua amplitudine comple6litur facultatem non solum culpam, sed etiam pcenam peccato annexam remittendi, psenitentibus videlicet apph*cando quasdam e satisfa6lionibus Christi aut san6lorum, e supradi6lo thesauro depromptas. Ouod infertur ex textibus supra allatis I. Christus videlicet Petro, Apostolorum principi dixit : " Quodcumque h"gaveris super terram, crit ligatum et in ccelis, et quodcumque solveris super terram, erit solutum et in coeh's"; etenim in priori parte hujus textus, Petro et Apostoh's confertur potestas fideles ligandi quocumque spirituali vinculo, peccata retinendo poenasque canonicas imponendo; ergo in posteriori partc quodcumque solveris datur pariter potestas non solum peccata absolvcndi, scd etiam poenas canonicas cum prudentia rclaxandi ; adest enim paralleHsmus inter utramque partem. Confirmatur ex ah'is Christi verbis : " Quorum rcmiscritis pcccata, rcmittuntur eis " ...; ibi enim ampHssima confertur potcstas remittendi peccata, absque ulla restri6lionc; porro pcccatum tria involvit, rcatum culpae, rcatum poenai 2etcrncX, rcatum poense temporaHs; ergo potcstas EcclcsiiK collata hcec tria amplectitur. Jamvcro duo priora pcr sacramcntum Paenitentirc toHuntur; tcrtium autem cxtra sacramcntum tolli potest, vidch'cet poenam condonando pcr indulgcntias

608. (C) Ratio autcm cur satisfa6tiones Christi ct sanctorum possint paenitentibus applicari, desumitur cx comvjun(ofze sa^^Qr^i^^ Omncs enim fidelcs sub uno capTteT Christo ita intime coHigantur ut unum corpus cfforment,

' Matt., XVI, ^,JoafL, XX, 23 proindeque omnia justorum bona opera sint veluti singulo- , f- Cuw*^^ ^""^ propria, et in eorum utilitatem ccdere possint : " Sicut tx^^ enim corpus unum est, et mcmbra habet multa, omnia autem corporis cum sint multa, unum tamen corpus sunt, ita et Christus... Et si quid patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra; sive gloriatur unum membrum. congaudent omnia membra " ^. Jamvero, si res ita se habetj satisfa6liones Christi et San6lorum supereffluentes in alios, qui divinae justitiae sunt debitores, accedente Dei au6loritate quae Ecclesiae commissa est, derivari possunt; nam, ut ait 6". Thomas ~, " ea qu3e sunt alicujus multitudinis communia, distribuuntur singulis de multitudine, secundum arbitrium ejus qui multitudini praeest; unde sicut ahquis consequeretur remissionem poena^, si alius pro eo satisfecisset, ita si satisfa6lio alterius sibi per eum qui potest, distribuatur ".

Res comparatione illustratur. In RepubHca bene ordinata, Praesidi potestas inest legum et paenarum severitatem aHquando emoUiendi, quando id postulant bonum commune, vel rei emendatio certis signis manifestata; atqui Ecclesia est societas bene ordinata, imo nobiHor et perfe6lior aHis societatibus, cum bonum supernaturale animarum promoveat; ergo decebat ut Ecclesiae praesides potestate gauderent aHquid de spirituaHbus debitis, justa de causa, condonandi; quod fit poenas toUendo aut minuendo per indulgentias.

609. 2° Thesis historice probatur 3. Historicus induldulgentiarum progressus cum evolutione paenitentiaHs discipHnae intime connexus est; in eoque tria stadia distinguere Hcet.

(A) In prini^ epocha, quae usque ad saeculum septimum 1 3 ( I4 / '^ sese extendit, indulgentiarum concessio apparet sub forma Ci/vX«/^AAX* mitigationis pcenitentice publicce. Hanc paenitentiam fuisse laboriosam et diuturnam, jam supra ostensum est, n. 151. AHquando autem aHquid de paenitentia canonica, au6loritate Ecclesiae imposita, remittebatur. (a) Id praesertim fiebat intuitu intercessiojtis martyru^n. Cujus rei testis est

3 Cfr. A. Boudiho7i^ Sur rhistoire des indulgences, in Rev. de lUnstiiut cathol. de Paris\ mai 1902, p. 238-257.

Tertullianus ; dum adhuc catholicus esset, haec scripsit ^ : " Quam pacem quidam in Ecclesia non habentes, a martyribus in carcere exorarc consueverunt; et ideo eam etiam propterea in vobis habere et fovere, et custodire debetis, ut si forte et ahis praestare possitis ". Quam praxim postea, in Montanistarum errorem lapsus, reprobavit^; sed et hoc ipsum demonstrat hanc praxim exstitisse et a R. Pontificibus fuisse approbatam. Quod pariter testatur S. Cyprianus, declarando eos '* qui hbellos a martyribus acceperint, praerogativa eorum apud Deum adjuvari posse 3 ". Ceteroquin res adeo evidenter constat ut a nemine hodie negetur. Jamvero relaxatio p?enitentias canonicae nihil aliud erat nisi relaxatio poenae peccato debitae, cum pa^nitentia ad remissionem hujus poenae ordinaretur

(b) Eadem benignitas ostendebatur eis qui laudabili ac ferventi vitd sua peccata redimebant; ita C. Ancyranuni (314) decrevit (can. 5) : " Statuimus ut Episcopi, modo conversationis examinato, potestatem habeant vel utendi clementid, vel plus temporis adjiciendi. Ante omniaautem et praicedens vita, et quae consecuta est, examinetur, et sic eis clernentia irnpertiatur '\ Item Niccenuni 1 (can. 12) : " Quotquot, metu et lacrymis atque paenitentia, vel bonis operibus, rebus ipsis conversionem suam, non simulatione, demonstrant, hi definitum tempus auditionis implentes, tum demum fidelibus in oratione communicent. Postmodum vero Hcebit Episcopo de his aliquid Jiuvianius cogitare ".

(c) Moribundis etiam relaxabantur poenae, quo citius ccelum ingredi valerent; si convalescebant, quasdam sed non omnes pcenas solvere tenebantur. Porro, in his omnibus casibus, Ecclesia, canonicam pccnitentiam relaxando, certe nolebat ptunitentes gravioribus purgatorii pcenis tradere, ideoquc potestate utcbatur condonandi partem satisfa6lionis peccato debitae.

610. (B) \w secundd periodo, a septimo ad undecimum ' "^ ^^ saeculum, indulgcntia apparct sub forma cojninutationis ^^^^<Zx

' Teriul.^ Ad martyr. c. i; P. L., t. I, p. 621. 'De pudic, c. 22; P. L., t. II, 1026.

^S. Cyprian., ep. 18, t. II, p. 523, ed. Vind.; cfr. ep 21, -i^i, 36, ct De lapsis.

TnKOL. MoR. I.

paenitenti.x canonicse in alia opera qu.x ccnscbantur luquivafentia. Tunc enim pa^nitentia qua^dam specialis pro quolibet peccato infligebatur, ut supra notatum est, n. ii6. Jamvero hujusmodi opera ah*quando commutabantur in certa opera pia, prrecipue orationes, flagellationes et eleemosynas. Ita, teste S. Petro Damiano, S. Dominicus Loricatus, per singulos dies quadragesima^, se scoparum tunsionibus afficiendo, et tria psalteria persolvendo, centum annorum pasnitentiam agere censebatur ^. Eadem aetate, iis qui Apostolorum basih'cas Romse visitabant condonabatur pars paenitentiae canonicae. Ait enim Nicolaus I de homicida quodam : " Quaedam (de paenitentia) temperavimus eo quod suffragia apostolorum principis, nutritoris nostri, postulare devote festinavit 2 ". Pariter, s^c. IX, Sergius II concessit visitantibus ecclesiam SS. Sylvestri et Martini, in festivitatibus plurium san6lorum, indulgentiam trium annorum et trium quadragenarum : constat ex marmorea tabula, in hac ecclesia collocata, quam describit Baronius, an. 847. Iterum in sacramentario Valicelliano, eodem saeculo exarato, mentio fit indulgentiae quorumdam dierum et annorum. Saec. XI, Leo IX iis qui convenerant ad consecrationem ecclesiae metropontanae Bisuntniae tertiam partem paenitentiae suae condonavit. — In his aut simihbus casibus, pars quaedam pasnitentiae canonicae commutabatur in pias peregrinationes ahave ejusmodi opera.

611. (C) In tertid aetate, ab undecimo Sccculo, jam conceduntur indulgentice proprie diclce, seu remissio totah*s aut

= Apud Ivo7iem, P. L., t. CLXI, p. 700. — Quidam tenent indulgentias quasdam a Gregorio Magno concessas fuisse iis qui visitabant stationes (praecipuas ecclesias) Romae. Id referunt 5. Thomas {\n IV, dist. 20, q. I, a. 3, sol. 2) et Gulielimis Altisiodore?isis (Summa, 1. IV, tr. 6, c. 6); quod tamen negat Mormus (op. cit., 1. X, c. 20, n. 10), quia nil hac de re apparet in S. Gregorii epistolis aut sermonibus, Quidquid est, valde antiqua est haec praxis; eam siquidem commemorat Bonifacius VIII [2l-. 1300), in Bulla Jubilaei : " x\ntiquorum habet fida relatio quod accedentibus ad honorabilem basilicam principis Apostolorum de Urbe concessae sunt magnas remissiones et indulgentias peccatorum ". (Extravag. commun., 1. V, t. 9, c. i, p. 1303 ed. Friedberg.)

partialis pcenae peccato debitae, positis tamen quibusdam operibus a legitimo superiore determinatis. Quod praesertim fa6lum est ad promovendas expeditiones in Terrain sa7i6lain: ita Urbanus II, in C. Claromontensi, an. 1095. clecrevit (can. 2) : " Quicumque pro sola devotione, non pro honoris vel pecuniae adeptione ad liberandam Ecclesiam Dei Jerusalem profe6lus fuerit, iter illud pro onini pcenitentid ei reputetur'\ Indulgentia hujusmodi fuit etiam concessa iis qui adversus haereticos pugnarent, praesertim Albigenses. Postea, saec. XIII, C. Latera?iense IV (121 5) decrevit ne nimium indulgentiae extenderentur, sicque abusus praecaverentur. — Res autem magis universalis evasit ex institutione jubilcEi. Initio saeculi XIV, jubilaeum institutum vel confirmatum est a Bonifacio VIII, qui plenariam indulgentiam aliosque spirituales favores concessit pro anno 1300 et quolibet sequenti centesimo anno; postea Cleme^is VI decrevit ut jubilaeum celebraretur quolibet quinquagesimo anno, incipiendo a 1350; tandem Paulus //voluit ut locum haberet quolibet vigesimo quinto anno, incipiendo ab an. 1475. Postea Pontifices jubilaea extraordinaria, seu indulgentiam ad instar jubilaei, ob graves causas, concedere coeperunt. Mox indulgentias plenarias aut partiales largiri consueverunt ad promovenda pia opera, videlicet ecclesiarum aut hospitalium cre6lionem. Qua occasione quidam abusus irrcpserunt, ex eo quod qucestuarii, seu indulgentiarum pr.nedicatores, ad copiosores eleemosynas oTDtinendas, vim et efficaciam indulgentiarum plus aequo amplificarunt. Sed hunc abusum eradicavit Tridentinum, quaestuarios abolendo. Ex quibus omnibus colligitur quantum decipiantur Protestantes qui, cum Chevmitio ^ dicunt catholicos *' non posse vel ulla Patrum testimonia, vel ulla veteris Ecclesiae exempla proferre, quod talis do6lrina vel usus talium indulgentiarum ullo unquam tempore usque ad annos post natum Christum 1200 in vctcri Ecclesia fuerit ".

612. (D) Solvuntur diffic. (a) Indulgentiarum concessio liberat hominem a debito satisfaciendi, pioindcque sacramentum P?enitentise mutilat, quod satisfadtionem aliquam involvit; ergo rejicienda est.

370 DE P^ENITENTIA.

J\esp. : A^ego suppositum, nani indulgcntice prudenter concessae non eximunt pajnitentem a sacramentali vel extra-sacramentali satisfadtione, sed sincere contritis conceduntur ut habeant ex quo promptius et efficacius satisfaciant. Nemo enim indulgentias lucrari valet nisi opera quasdam pra^scripta peragat, et smcere p^eniteat.

(b) Insia?it adversarii : Facilitas per aliquot preces vel opera pro omnibus peccatis satisfaciendi spiritualem socordiam generat, cum nulla proportio sit inter opera pr?escripta et poenam remissam.

Resp. Nego subsuinptu7n : nam opera exteriora, quie pr?escribuntur, licet in se levia sint supponunt interiores dispositiones contritionis et firmi propositi, quae socordiam excludunt; nam, ut ait Cajetanus (De suscipient. indul., q. i), non prosunt indulgentiae negligentibus satisfacere per se ipsos, quoniam indigni sunt indulgentia, sed illis quorum voluntas sic est ad satisfaciendum parata quod non retardat opus nisi impedita. Ita, v. g., plenariam mdulgentiam non lucratur, nisi qui ab omni affe6tu ad venialia immunis est. His autem positis, facilitas operis injun6li est potius quaedam quasi illecebra, qua paenitentes ad perfe6tas dispositiones interiores comparandas alliciuntur : et ita promoventur cordis contritio, orationis studium, sacramentorum frequentatio ac operum misericordise praxis.

613. (c) Insta?it iterum : concessio indulgentiarum eo tendit ut tempus purgationis in hac vel altera vitaminuat; atqui hoc est contra ordinem a Deo intentum \

Resp. Nego ininorem : Deo enim, qui animas psenitentes diligit, nihil magis acceptum est quam hoc purgationis tempus minuere; ex una quidem parte, ut sapiens Legislator, statuit ut nemo regnum coelorum ingrederetur nisi post solutionem poenae peccato debitae; ex altera autem, ut misericors Fater, psenitentibus vult parcere; si quis igitur pro aUis satisfaciat, opus Deo gratum facit, eum scihcet juvando ut justitiae misericordiaeque jura conciHet.

(d) Indulgentiarum concessio innumeris abusibus occasionem praebuit; Romani enim Pontifices, sine ulla ratione, centum, mille amphusque annorum indulgentias largiri non erubuerunt. imo eas pro pecunia vendere, sic turpissimum simoniae crimen committendo. Resp. Ahquos irrepsisse abusus in indulgentiarum concessione et praedicatione non diffitemur; sed isti abusus nec universales nec frequentes fuerunt, et pluries a R. Pontificibus et Con-

' Huc redit argumentum a Littledale propositum (op. cit., p. 109) r " Has animas Deus diligit, easque in Purgatorio detinet, non ut pcenas luant, sed ut purificentur. Fidenter admittimus Deum eas punire maxima misericordia, lenitate, et efficacia. Hinc earum e Purgatorio intempestivus egressus nihil emolumenti eis affert, nisi tamen admittatur Ecclesiam Romanam sapientiorem ac benigniorem esse ipso Deo, camque vi(flimas ex divinis manibus, ut ita dicam, eriperel"

ciliis reprobati sunt; ita saec. XI, Gregorius VII Lincolniensi Episcopo indulgentam delictorum roganti, annuit ea tamen lege ut bonis operibus inh?erendo commissos excessus plangeret *; saec. XII, Gregorius VIII, Beneventi fidelibus declaravit tutius esse ut agerent psenitentiam quam vel tertiae partis pgenitentise remissionem obtinerent; s?ec. XIII, C. lateran. /Fquorumdam Episcoporum in concedendis indulgentiislaxitatem redarguit; et Tridenti?iu}n{?>e.s?,. XXV de Indulg.) statuit ut sandarum indulgentiarum munus san6te et incorrupte omnibus fideliDus ;dispensaretur, omnesque proscripsit abusus qui ignorantia vel superstiticne in diversas dioeceses irrepserant. Jamvero res in se bona et utilis eradicari non debet propter nonnulla incommoda quae ex ea oriuntur, sed ipsa mcommoda prcCcavenda sunt, in quantum fieri potest; qucd quidem Ecclesia data opportunitate praistitit.

Quod autem additur circa indulgentiaruni venditionem, falso nititur supposito. Pecunia, quae interdum erogabatur aut etiam nunc aliquando erogatur, v. g. occasione jubilcei, ad lucrandam indulgentiam, non est nec unquam fuit indulgentiae pretium; erat siquidem eleemosyna tanquam pium opus praescripta, et in bonos usus convertenda, ad Turcas debellandos qui Europae pacem turbabant, ad templorum, hospitalium ahorumque huiusmodi institutorum erectionem et dotationem. Aliunde nonnisi paucos indulgentiae sub hac conditione conceduntur; pleraeque enim nonnisi opera mere spirituah'a exigunt'.

614. Corollaria. (a) Indulgentice fidelibus defunclis in purgatorio detentis applicari possunt per nioduni suffragii, id est, non per modum absolutionis, sed per modum satisfactionis et solutionis debiti, quatenus satisfa^liones Christi ct San6lorum in Ecclesiae thesauro reconditae, Deo ofiferuntur in compensationem poena^ a defun6lis luenda^. " Non enim est aliqua ratio, ait 6*. T/iojnas^, quare Ecclesia transferre

' Cf. Baronius, Annales ecclesiast., ad an. 1703, n. 71 ; Drouin^ 1. cit., § 4, ubi hasc et alia facfla referuntur.

' NonnuUi Protestantes uiterius progrediuntur, et ut certum asserunt absolutionem a peccatis pro pecunia vendi; in cujus probationem exhibent Ca7icellari(E taxas, qua; solvi debent quando absolutio a censuris exquiritur. Hic autem duo plane distin(fla confundunt, absolutionem a peccatis in foro interno, quiis nunquam pecunia comparari potest; et absoiunonem a ce?isuris in foro externo, pro qua quandoque eieemosyna exigitur sive ut solvantur expensa: ad litterarum absolutionis expeditionem, sive tanquam caritativa compensatio pro scandalis datis : quo casu pecunia sic colle(fla in pios usus est eroganda. Quod pr.xclare confulat/. H. Ncivman (op. cit., p. 11 2-1 13).

372 DE PvENITENTIA.

possit commiinia merita, quibus indulgcntiic innituntur, in vivos ct non in mortuos". Nam Christus pro omnibus satisfecit, cjusque satisfa6liones tam vivis quam defun6lis applicari possunt ab eo qui legitima au61:oritate gaudct. Revcra R. Pontifices, jam saltem a saec. IX, hujusmodi indulgcntias concesserunt; \.di Joannes VIII {^y^) g. Joannes IX (900). I Hinc Pius VI ut falsam, temerariam. et piarum aurium offensivam damnavit propositionem Synodi Pistoriensis asserentis " lu6luosius adhuc esse quod chima^rica isthaec applicatio (indulgentiarum) transferri voHta sit in defun6los. " {Denzing., n. 1405.)

Attamen hujusmodi potestas ita exercetur ut hse indulgenti^e dire6le vivis per modum juridicae absolutionis, indire6le tantum mortuis applicentur, per modum solutionis debiti. Nam, ut ait 5. Thomas (1. cit.), dire6te et principaliter ille indulgentiam accipit qui facit hoc pro quo indulgentia datur; unde cum mortui non possint facere aliquid horum quae praescribuntur, eis dire6le indulgentiae valere non possunt. Huc ergo redit concessio indulgentiae pro defun6lis ut, vi au6loritatis Ecclesi^, fideHs vivus, qui pium opus praestat, cui anne6titur, possit defun6lis applicare remissionem poenae quam, lucrando indulgentiam, acquirit

615. (b) IndulgenticB vini habent non solum coram Ecclesid, ad tollendas pcenas canonicas, sed etiam coram Deo aa remittendas poenas temporales peccatis debitas. Certum est ex damnatione contrariae sententiae quam propugnaverat Syn. Pistoriensis^. Nam, ut re6le animadvertit vS. Thomasi, adversariorum opinio est expresse contra privilegium Petro datum, cui di6lum est ut quod in terra remitteret, in coelo remitteretur. Unde remissio, quae fit quantum ad forum Ecclesiae, valet etiam quantum ad forum Dei. Praeterea Ecclesia hujusmodi indulgentias concedens magis damnificaret quam adjuvaret, cum in purgatorio poenae essent tolerandae quas in terra remitteret.

Cf. Mabittoji, praef. in s?ec. VI Bened., n. 108. Ap. Denziiiger, n. 1403. — ^ Siip., q. 25, a. i.

§ II. De auctoritate indulgentias concedente.

6x6. jo Principunn, Ad concedendas indulgentias requiritur potestas jurisdictionis in foro interno, cum auctoritate super thesaurum Ecclesiae, et rationabili causa.

Dicitur : —

(a) Potestas jnrisdi6lionis, quia hic agitur de 2iS.ujudiciali, non.autem de collatione sacramenti; (b) in foro internOy quia temporalis poena remittitur non solum coram Ecclesia, sed etiam coram Deo; (c) cum aticloritate super thesauruvi EcclesicR, quia indulgentia non est solum absolutio, sed etiam solutio alicujus debiti, ope satisfa6lionum quae in thesauro Ecclesiae continentur; (d) et rationabili causd, et quidem ad validitatem^ ut omnes fatentur; nam Superiores ecclesiastici non sunt nisi administratores thesauri Ecclesiae, nec proinde eum distribuere valent, nisi justa accedente causa, et absque praejudicio juris quod Deus habet aliquam a peccatoribus exigendi poenam. Quia vero ab oeconomo non requiritur nisi ut operetur juxta prudentiae regulas, illa causa sufficiens erit quae a Superioribus justa et proportionata videbitur.

Justa causa esse potest promovere quarumdnm precum recitationeiTTverplorum operum adimpletionem, indulgentias concedendo, quo frequentius ac ferventius preces fundantur vel opera perficiai> tur; vel quaedam publica utilitas, aut gratitudo erga eos qui ad bonum Ecclesise laboraverunt; uno verbo, ^quidquid bonum anijparum^aut. Ecclesise extensionem promovere potest.

617. 2° CoroUarium. Indulgentias concedere possunt : (A) S. Pontifex, qui supremam auctoritatem habet super thesaurum Ecclesiaj, ac indulgentias concedere potest fidehbus totius orbis cathohci, plenarias et partiales, pro vivis et defunctis. Indulgentic-e autem omnes a Romano Pontifice concessa^, nisi ahud constet, apphcabiles sunt degentibus in Purgatorio (can. 930). Eas pariter largiri potest modo silM bene viso, vivae vocis oraculo ^ vel scripto, immediate vcl

'" Qui a Sunimo Pontifice inipetnn crint indulj^entiaruin concessiones pro omnibus fidelibus, obligatione tenentur, sub pcLMia nuUitatis orati;i: obtenta?, authentica exemplaria earumdem concessionum acl S. Pclmiitentiariam deferendi". {Codc.v^ c. 920.)

374 DE P^ENITENTIA.

niediate per ori^anum alicujus Congregationis. Facultates olini hac dc rc .V. huinlgoitianDU Cofigrcgatiojii Qi^\Q<f<,<>:v, lK)dic ad .V. Pcefiitcfitariavi ^ spcctant.

" Pra^ter Romanum Pontificem, cui totius spiritualis Ecclesi?e thesauri a Christo Domino commissa est dispensatio, ii tantum possunt potestate ordinarid indulgentias elargiri, quibus id expresse a jure concessum est ^ '.

6l8. (B) Superiores ecclesiastici, Papae inferiores, indulgentias defunctis applicabiles concedere nequeunt3; — nec crucibus, numismatibus, etc. a Papa aliove delegato benedictis, vel actibus vel sodalitio4 quibus indulgentiae jam annexai sunt, alias indulgentias adjungere, nisi nova^ conditiones imponantur; — nec eumdem pietatis actum in partes dividere, et singulis partibus concedere omnes indulgentias quas largiri possunt; — nec facultatem concedendi indulgentias aliis committere, nisi id eis a Sede Apostolica expresse fuerit indultum 5. Insuper normas servare debent quas ipse R. Pontifex in concedendis indulgentiis sequitur. Ouibus positis : —

(a) Episcopi residentiales, a capta possessione habent jus concedendi indulgentias quinquaginta dierum in suse jurisdictionis locis ^. Ciim consecratur ecclesia vel altare, Episcopus Consecrator, licet jurisdictione in territorio careat, indulgentiam concedit unius anni ecclesiam vel altare visitantibus in ipsa consecrationis die, in die vero anniversaria quinquaginta dierum, si sit Episcopus; centum, si Archiepiscopus; biscentum, si E. R. Cardinalis7.

Arckiepiscopi m sua dicecesi et in sua provincia centum dierum indulgentiam concedere valent ^.

(b) Cardinales " facultate gaudent concedendi indulgentias ducentorum dierum, etiam toties quoties lucrandas, in locis vel institutis ac pro personis suae jurisdictionis vel protectionis; item in aliis locis, sed a praesentibus solummodo, singulis vicibus lucrandas 9 ".

' Salvo JLire S. Officii " videndi ea quse doctrinam dogmaticam circa indulgentias vel circa novas orationes et devotiones respiciunt '. Code.x^ c. 258, .i^ 2. — - Codex^ c. 912. — 3 Codex, c. 913, n. 2.

§ III. De INDULGENTIARUM SUBJECTO.

Dicemus : 1° de iis quibus indulgentiae concedi possunt, 2° de conditionibus ad indulgcntias lucrandas.

619. 1« Indulgentiae concedi nequeunt njsi iis qui sunt : (a) baptizati^ quia potestas Ecclesiae non exercetur in eos qui fpris sunt; (b) non exconinmnicati ^ , cum omnes ab ea separati eo ipso priventur bonis quae ad communionem Sanctorum spectant;(c).s7//;<'///'/<;w/<:^<^^;^/^-,etiam extra territorium, cum indulgentia sit actus jurisdictionis , lege autem statutum est peregrinos lucrari posse indulgentias locales; idem dicendum de Regularibus, etiam exemptis, qui in favorabilibus ab episcopali jurisdictione non excluduntur^; (d) capaces peccandi, cum remitti nequeat poena peccato debita, quando nullum peccatum commissum est; incapaces sunt igitur pueri ante usum rationis et perpetuo amentes.

620. 2° Conditiones necessariae ad indulgentias lucrandas : —

(A) Status gratice 3, eo temporis momento quo indulgentia est lucranda, nempe generatim eo instanti quo ultimum opus praiscriptum peragitur : nam poena temporalis remitti nequit nondum remissa culpa et poena aeterna.

Quod quidem certum est quoad indulgentias pro vivis; controvertitur autem quoad indulgentias pro defunctis, et S. C. Indu/g. hac de re interrogata, respondit ^ : " Consulat probatos auctores ". Jamvero Suarez^ tenet statum gratise non requiri; nam lucrans indulgentiam pro defunctis, non sibi, sed alteri hunc effectum obtinet : ad quod sufficit executio operis praescripti; Lugo autem cum aHis probabilius affirmat ^, quia defunctus indulgentiam non acquirit, nisi quatenus aliquis vivens eam lucratur et defuncto applicat; porro eamdem lucrari nequit vivus, nisi sit in statu gratiae. — Exceptio tamen admitti potest pro indulgentia altaris privilegiati, quaj defunctis applicatur a sacerdote, non ut persona privata, sed quatcnus Ecclesiam repnxisentat.

Insuper, si agatur de 'mduV^GnX.VA p/enarid tota/itcr lucranda, requiritur detestatio omnium peccatorum venialium, cum poena peccato etiam veniali dcbita remitti nequeat, nisi prius ipsa culpa dimittatur. Attamen, si non totaliter obtincatur

plenaria indulgentia, propter affe^lum ad aliquot venialia, partialiter acquiri potest, quatenus remittitur poena eorum peccatorum de quibus contritio habetur^

621. (B) Intentio ijidulgentias lucrandi, ?ion quidem specialis, qua quis intendat specifice hanc vel illam indulgentiam lucrari; sed ^^«^m//j-, qua quis veh"t omnes acquirere indulgentias quas potest, etiamsi nesciat utrum taH vel tah operi adne6lantur. Nec requiritur aBualis^ sed sufficit virtualis intentio, imo probabiHus habitualis, ea sciHcet quae fuerit semel eHcita et non retraclata. Non tamen sufificit interpretativay quse revera non existit^ quidquid pauci in contrarium dixerint^; nam Hbri de Indulgentiis cum speciah' S. Sedis approbatione editi veram intentionem requirunt3. — Imo optimum est consiHum rcnovare quotidie mtentionem lucrandi omnes et singulas indulgentias qua^ in decursu diei acquiri possunt, quo promptius ac ferventius peragantur opera quibus indulgentiae adne6luntur.

622. (C) Adimpletio operum prcBscriptoruni ; haic enim est conditio sub qua indulgentiae conceduntur, ita ut, non adimpleta conditione, non obtineatur effe<51:us. Unde hic neque ignorantia, neque impotentia, neque bona fides excusat4 : agitur enim de beneficio obtinendo, ad quod nuHum jus habetur; nuHa igitur fit injuria, si, deficiente conditione, non conceditur indulgentia.

Attamen si exigua tantum pars injundi operis omittitur, v. g. unum Pater et Ave in recitatione rosarii, acquiritur indulgentia, quia in re morali parum pro nihilo reputatur. — Insuper, accedente Confessarii consensu, quaedam alia opera substitui possunt pro opelibus pr^escriptis, quando haec moraliter adimpleri nequeunt. ^.

623. Opera praescripta perfici debent juxta modum et circumstantias a Superiore determinatas.

(a) Ad modum quod spectat, opera implenda sunt personaliter, i. e. ab ipsa persona quse indulgentiam lucrari intendit, excepta eleemosyna, quae per aHum dari potest, dummodo quis det de suis bonis; — actu moraliter bono, quia Deus evidenter placari nequit actu peccaminoso; non prodesset igitur actus unice ad malum finem intentus; sed, si operi de se bono aUquod misceretur veniale peccatum, puta vanae gloricie, indulgentia posset nihilominus obtineri; —

^ Codex, can. ^16,— ^Baller P., n. 27. — 3 Cfr. Raccolta, Introduct., p. VI I-VI 1 1. — " Raccolta, p. VI 1 1. — s Codex, can. 935.

opere ?io?i alias stricte obligatorio^ nisi constct dc contrciria intcntionc conccdcntis; non possumus cnim rcgularitcr unfi actione satisfacere duabus obligationibus, quarum singula^ singulas actioncs postulant; ita qui ad horas canonicas tenentur non possunt per eas satisfacere prccibus ad lucrandam plenariam indulgentiam praescriptis^; sed communio paschalis sufficit ad satisfaciendurn prajcepto annu3e communionis et ad lucrandam indulgentiam benedictionis papalis^; pariter, ex recenti decreto, 14 jun. 1901, paenitens, preces ah'aque opera explens a confessario pro poenitentia imposita, indulgcntiis ditata, potest simul et paenitcntiae satisfacere et indulgcntias lucrari 3.

Si ex variis tituHs variae indulgentiae aUcui rei vel operi adnexse sunt, nequeunt regularitcr omncs indulgcntice acquiri, nisi rcnoventur opera injuncta; ita si uni coro?ice appHcatae fuerint indulgentiae Apostolicce et indulgentiae Rosarii^ amboe obtincri nequeunt, nisi bis recitetur rosarium. 4.

(b) Quoad circumsta?ttias^ opera pcrfici debent loco et tempore praefinitis, modo infra exponendo. Hic solum exponemus modum computandi tempus, juxta decisiones S. I?tdulg. Co?igreg. — Communiter indulgentiae diei naturaH affixae sunt ; jamvero dies naturalis computatur a mcdia nocte ad mediam noctem; unde, nisi aHud expresse dicatur, indulgentias tah diei affixas, lucrari possumus a media nocte 5. — Aliquando autem indulgentia acquiri potest, prout saepe contingit in festis, toto die ecciesiastico^ . e. 3ipri??tis vesperis videhcet a tempore quo communiter vesperae pubhce recitari solent ' (hora media inter meridiem et soHs occasum) usque ad solis occasu?n diei sequentis, i. e. vespertinum crepusculum quod saspe una hora post soHs occasum perdurat.

624. ( D) Inter varia opera praescripta, praecipua sunt co?ifessio^ co??i- ??iu?tio, visitatio ecclesice, cert-^s. preces, de quibus pauca adnotabimus.

(a) Co?tfessio, quando requiritur, peragi debct ctiam ab iis qui sunt in statu gratiae; sacra?nentalis esse debet, seu in ordine ad absokitionem", quamvis necesse non sit absolutionem rccipere. — Si plures indulgentiae eadem die lucrandcx: confessioncm requirant, unica confessio ad omncs acquirendas sufficit. Imo, "Christi fideles (^ui

^ Raccolta., p. XVII ; unde non satis tuta vidctur opinio tenens diem ecclesiasticum incipere hora secunda pomeridiana. Cfr. Melafa, op. cit., p. 54.

solent, iiisi legitime inipediantur, salteni bis in niense ad pajnitentise sacranientuni accedere, aut sanctam connnunionem in stalu gnitix' et cum recta piaque mente recipere quotidie, (luamvis semel aut itcrum [)er hebdomadam ab eadem abstineant, possunt omnes indulgentias consecjui, etiam sine actuali confessione (juce cetero(iuin ad eas lucrandas necessaria foret. exceptis indulgentiis sive jubiLxi ordinarii et extraordinarii sive ad instar jubilaei ^ ".

PrcTeterea "ad quaslibet indulgentias lucrandas confessio forte requisita peragi potest intra octo dies qui immediate praicedunt diem cui indulgentia fuit afirixa", aut "etiam intra subsequentem totam octavam ^ ''.

(b) Communio suscipi potest in pervigilio illius diei cui annexa est indulgentia aut " etiam intra subsequentem totam octavam 3".

(c) Visitatio ecclesice pro quibusdam indulgentiis praescribitur. Si injungitur visitatio alicujus determinatae ecclesiae, v. g. parochialis, haec utique visitari debet, nisi legitima facta fuerit commu tatio; secus, visitatio fieri potest in quacumque ecclesia aut oratorio ptiblico, et quidem " a meridie diei praecedentis, usque ad mediam noctem quse statutum diem claudit ^ ".

Insuper, vi privilegii a Pio X concessi, die 14 Jan. 1909, fideles utriusque sexils, qui perfectionis studio vel institutionis seu educationis aut etiam valetudinis causa, in domibus ecclesia vel publico sacello carentibus, de consensu Ordinariorum constitutis, vitam communem agunt, necnon personae omnes ad illis ministrandum ibidem commorantes s, quoties praescribitur visitatio alicujus eccle siae non determinatae vel indeterminati alicujus publici oratorii, visitare possunt propriae domiis sacellum, in quo obligationi audiendi Sacrum jure satisfacere valent.

(d) Preces recitandce generatim praescribuntur pro indulgentiis plenariis et quandoque pro partialibus. Non sufficit oratio mentalis, sed quaedam saltem vocales preces requiruntur. Quae qui dem non determinantur, sed cujusvis arbitrio permittuntur ; non sufficit brevissima oratio sed requiruntur quinque Pater et Ave aul aliquid jequivalens.

" Si peculiaris oratio assignata fuerit, indulgentiae acquiri possunt quocumque idiomate oratio recitatur, dummodo de fidelitate ver sionis constet ex declaratione vel S. Paenitentiariae vel unius ex Ordinariis loci ubi vulgaris est lingua in quam vertitur oratio; sec] indulgentiae penitus cessant ob quamlibet additionem, detractionem vel interpolationem. Ad indulgentiarum acquisitionem satis est

orationem alternis cuni socio recitare aut mente eam prosequi, dum ab alio recitatur ' ".

(e) "Pia opera ad lucrandas indulgentias injuncta, confessarii possunt in alia commutare pro iis qui, legitimo detenti impedimento, eadem praestare nequeunt ^ ". " Indulgentiae annexai festis vel sacris sup[)licationibus vel precibus novendialibus, septenariis, triduanis, quae ante aut post festum vel etiam ejus octavario perdurante peraguntur, translatae intelliguntur in eum diem, quo festa hujusmodi legitime transferantur, si festum translatum habeat ofificium cum Missa sine sollemnitate et externa celebratione ac translatio fiat in perpetuum, vel si transferatur sive ad tempus sive in perpetuum sollemnitas et externa celebratio 3 ".

(E) Indulgentia seu benedictio in articulo mortis : i) " Parocho aliive sacerdoti qui infirmis assistat, facultas est eis concedendi benedictionem apostolicam cum indulgentia plenaria in articulo mortis, secundum formam a probatis liturgicis libris traditam, quam benedictionem impertiri ne omittat 4 ^'.

2. Quae indulgentia omnino distinguitur ab indulgentia plenaria quam lucrari possunt in articulo mortis, absque ulla benedicfione, ii omnes qui aUquod objectum detinent cui adnexae sunt indulgentiae Apostolicae, vel membra sunt Confraternitatis cui tale privilegium concessum est.

3. Ex concessione Pii P. P. X, 9 mart. 1904, ciuilibet christianus potest sibi lucrari indulgentiam plenariam pro instanti suae mortis, dummodo formulam pr^scriptam recitet, qua mortem cum omnibus suis angoribus aequo ac libenti animo suscipit, et alias conditiones (confessionem, communionem) adimpleat.

N. B. Surdo-nmti ct muti indulgentias, pro quibus vocalis oratio desideratur, lucrari possunt : si pubhcae preces injunguntur, populo oranti se devote adjungendo ac mente orando; si visitatio ecclesiaj privatim praescribitur, ibi mente orando; si preces privatim recitandae sunt, pia opera peragendo quae confessarius, loco precum, injunget 5, aut injunctas preces signis, vel mente fundendo, vel eas legendo sine ulla pronuntiatione ^. (Cf. Can. 936).

§ IV. De suspensione, translatione et cessatione Indulgentiarum.

628. i" De Suspensione. Indulgentiic duplici modo suspendi possunt : (a) ex ipsd naturd rvi, quando ad tempus ccssat una ex

' Codcx., c. 934. — = Codex., c. 935. — 3 Codex, c. 922. — ■< Codcx, c. 468, ?:; 1. 5 Decret. authent.^ n. 355, 15 inart. 1852. — ^ S. C. Indulg. i8jul. 1902, essentialibus conditionibus ad eas luciandas requisitis, v. g. quando ijtationes Vice crucis removentur ut iterum ibidem collocentur; (b) exfri?isece, seu ex voluntate concedentis, cujus exemplum habetur tempore Jubilaji, quando fere omnes alire indulgenti?e suspenduntur, ex infra dicendis.

629. 2° De Translatione. Dupliciter fieri potest quoad loawi et fempus.

(a) Quoad loaan, transfertur indulgentia localis, quando competens Superior jubet eam non amplius lucrifieri in loco cui adnexa erat, sed in alio determinato; quod proesertim fit quando communitas, quae priorem locum detinebat, ad alium migrat.

(b) Quoad tevipus, quando indulgentia pro aliquo tempore concessa ad aliud transfertur; quod praesertim locum habet in indulgentiis pro ahquo festo concessis. J amvero indulgentia ahcui festo adnexa transfertur quoties transfertur solevinitas externa, quamvis non transferantur officium et missa '; si vero agitur de festis quse sme solemnitate peragi solent, translato festo in perpetuu?n,.x?y.nsiQxtur indulgentia^; translato autem festo per accidens, indulgentia manet diei affixa. — Non potest tamen bis tahs indulgentia acquiri; v. g. si quis Romae lucraverit indulgentiam festo Immac. Conceptionis adnexam, eamdem non potest Parisiis acquirere, si in hac civitate versatur tempore quo translata solemnitas celebratur.

630. 3° De Cessatione. Indulgentiae cessare possunt : —

(a) Per mortem coficedentis, si id in ipsa concessione expressum fuerit sive exphcite, sive imphcite, v. g. si adje(5ta fuerit clausula ad beneplacitum ?neum vel aha simihs, non autem ad beneplacilum Sedis, quia Sedes non moritur.

(b) Per revocationem competentis Superioris sufficienter promulgatam.

(cj Per mortem personc^, vel extin^ionem legitimam Collegii^ quibus concessse fuerant; si vero illegitime ahquod CoUegium suppressum fuerit, ac postea reviviscat, indulgentiae pariter reviviscunt.

(d) Per destru^ionem loci vel rerum, quibus indulgentiae adne6tebantur, si totalis sit physice et morahter; non autem si res in communi 3estimatione,hcet physice renovata,eadem morahter remaneat. Hinc non amittuntur, sires per successivasreparationes etiam totahter renovatur, imo si destruitur altare, ita tamen ut novum in eodem loco et sub eodem titulo aedificeturs.

N. B. Per tra?islatiotiem do??ii?iii rei mobifis, v. g. rosarii, cui adnexa est indulgentia, jam non cessat indulgentia; abrogatum enim est a S. Psenitentiaria (18 febr. 192 1) decretum Alexa?idri VII vetantis iham translationem.

' Decret. authent.., n. 360, 9 aug. 1852. = Decret. authe?it.., n. 435, 12 jan. 1878. 3 Dec?^et. authent.^ n. 317, 24 apr. 1843.

Art. II. De Indulgentia Jubilasi ^

631. Initio saeculi XIV, Jubilaeum iustitutum vel confirmatum est a Bonifacio VIII, qui plenariam indulgentiam aliosque spirituales favores concessit pro anno 1300, et quolibet sequenti centesimo anno; postea Cleviens VI decrevit ut Jubilseum celebraretur quolibet quinquagesimoanno, incipiendo a 13 50; tandem Paulus II voluit ut locum haberet quolibet vigesimo quinto anno, incipiendo a 147 S- rDe notione et speciebus Jubilaei;

,.. . . De operibus exsequendis ad Jubilaeum; Divisio -'j -r^ .^ T^ .-u . T u-1 •

De facultatibus tempore Jubilgei concessis;

VDe suspensione gratiarum tempore Jubilaei.

I. De notione et speciebus Jubilaei.

632. 1° Notio. Jubilaeum nihil aliud est nisi indulgentia plenaria variis privilegiis, a Romano Pontifice cumulata. Differt igitur ab indulgentia plenaria accidentaliter tantum, videh*cet ratione solemnitatis ac privilegiorum quai ei adnedluntur.

633. 20 Species. Duplex est Jubilaeum, ordinarium et extraordinarium.

(^) P£hiSj,quod majus etiam vocatur, aut Jubilaeum simpliciter, est ilhid quod recurrit quolibet vigesimo quinto anno. Generatim f ^" *p prius Rom?e celebratur per integrum annum, qui annus sandtus dicitur; deinde sequenti anno ad universum orbem extenditur per tempus brevius, communiter per sex menses. Romae, incipit a primis vesperis Nativitatis Domini, qu?e praecedunt annum 25"'", 50"'", 75""' et 100"'" cujusque steculi, et concluditur secundis vesperis Nativitatis sequentis anni.

(b) Posterius, seu exiraordiiiariuin, quod etiam minus dicitur, illud est quod R. Poiitifex, pro arbitrio suo, cpncedit ad ahquod tejnpus, propter gravem causam. Ita communiter quisque novus Pontifex Jubilreum largitur post suam exahationem, et insuper in majoribus Ecclesiae necessitatibus aut solemnitatibus. Hoc Jubilaeum simul Romae et per universum orbem celebrari solet.

' I^ricter opera jam citata de Indulgentiis in genere, cfr. NavarruSy Comment. de Jubila^o, I^omic, 1575; Viva, de Jubilxo, Patavii, 1709; Theodorics a S. Spir., Tra(fl. historico-theologicus de Jubihieo, Romii?, 1750; Loiscaux., Trait^ Canonitiue et praticiue du Jubilc, Paris, 1859 : P. Basiicn, O. S. I)., Tr. de Jubihco, Hruxehis, 1901; //. Tkursion^ S. J., The Holy Year of Jubilcc, St Louis, 1900.

(c) Praeter lioc utrumque Juoil?eum, quod nniversale est, utpote omnibus Fidelibus concessum, datur quandoque Jubilaeum particulare, quod alicui provincice vel loco conceditur, quale est Jubi- IxHuu Aniciensi ecclesire concessum, quoties festum Annuntiationis in diem Parasceves incidit.

(d) Aliquando etiam dantur indulgentirne plenariae informa vel ad insiar Jubil?ei, ad aliqiiem locum magis decorandum, Fideliumque pietatem magis excitandam : quae quidem non diiferunt ab ordinariis indulgentiis nisi ratione solemnitatis.

Hic notandum est regulas in Jubilaeo, sive ordinario sive cxtraordinario servandas, traditas esse a BenediSlo XIV ^, casque ctiam hodie servandas esse in omnibus qiiibus non adversatur specialis Bulla pro quolibet Jubilaeo edita^.

II. De operibus exsequendis ad Jubilaeum lucrandum.

^ 634. Ad Jubila:um lucrandum varia praescribuntur opera, videlicet pro ordinario : cojifessio et conununio, necnon visita- "■ ^' tiones ecclesiarum ; pro extraordinario : 'insuperjefuni?iniQt cleeinosyna. — In his exsequendis nullus requiritur ordo, dummodo ultimum opus in statu gratise peragatur. Sed regula generalis est non sufficere opera aliunde jam debita 3. Neque necesse est ut omnia eddeni hebdoniadd perficiantur, etiam pro extraordinario Jubilaeo 4 ; neque in uno eodenique loco^ ita ut confessio fieri possit in uno et communio in altero, dummodo serventur speciales regulae ab Episcopo illius loci statutae s.

635. 1° De confessione et communione. (a) Exclusa speciali concessione, non potest quis satisfacere prsecepto paschali et Jubilaeum lucrari unica confessione et communione^. Attamen, relate ad

^ Bulla Peregrinantes^ 5 maii 1749, qua Jubil?eum indicitur; Bulla Cuin 7tos super, 17 mai 1749, ubi indulgentias et facultates suspenduntur; BuUa Co?tvocaiis, 25 nov. 1749, quS. Pasnitentiariis Urbis facultates conceduntur; V>v\2i hiier prceteriias., 3 dec. 1749, de quaestionibus et controversiis circa opera injuncfla; BuUa Pater?ia caritas, 17 dec.1749, qua Monialibus, Oblatis, etc. providetur; Bulla Be?iediSlus Deus, 25 dec. 1750, qua Jubilaeum extenditur ad universum orbem; Bulla Celebratio?te??i, i jan. 175 1, de Jubilasi extensione.

3 liulla Inter prceteritos, n. 53.

confessionem, potest quis prius confiteri ad lucrandum Jubilaeum; _et si postea, infra annum, nullum mortale peccatum admiserit, non tenebitur confiteri, cum lex annuae confessionis non obliget nisi eos qui gravis peccati conscii sunt (n. 245). Neque ahsolutioxt.(\\ritur, si quis in statu gratiae versetur, nisi expresse in Bulla dicatur, ut an. 1851, " peccata confessi et sacramentali absolutione expiati^\

(b)ConfessioaccommuniofieridebenttemporeJubil3ei,nonautem in vigilia, nisi a primis vesperis, quando jam Rom?e inchoari solet.

(c) Qui, post pera6lam confessionem, in mortale inciditantequam ultimum opus perfecerit, confessionem iterare debet, ut sacramentali absolutione gratiam recuperet; nec ei sufticit perfe6tam contritionem elicere '.

636. 2° De ecclesiarum visitatione. Quaenam ecclesiae et quoties sint visitandse S. Pontifex designat in Urbe, et Episcopus cujuslibet dioecesis, extra Urbem.

(A) Ita pro anno 1900, Leo X///praescripsit* ut quatuor basilicae Beatorum Petri et Fauli^ S./oannis Lateranensis et S. Marice Majoris visitarentur semel saltem in die per viginti continuos aut interpositos dies, sive naturales sive ecclesiasticos, ab incolis Romae degentibus; per decem saltem dies z. peregrinis. Si vero in Urbe degentes, vel in ipso itinere morbo aliave legitima causa prohibeantur ne quasdam vel omnes visitationes faciant, possunt tamen Jubilaeum lucrari, aha opera perficiendo a confessariis injunita.

(B) Extra Urhem^ (a) Episcopi determinant, juxta Bullam Fontijicis, quot ecclesiae et quoties visitandae sint. In locis ubi una est ecclesia, concedere possunt ut omnes visitationes praescriptae in hac ecclesia fiant; qu8S potestas ipsis data est anno 1852 modo generali^, ita ut ea gaudeant, etiamsi Bulla Jubilaei hac de re taceat. Possunt etiam designare oratorium pubHcum, si missa in eo habituahter celebretur^

(b) Si eadem ecclesia pluries visitari debeat, id fieri potest eodem die vel distin6tis diebus, nisi in Buha Jubilaei ahter definiatur. Visitationes autem in eadem ecclesia facStae ita ab invicem distinguend?e sunt, ut singuhs vicibus ab ecclesia egredi necesse sit ut nova visitatio fieri valeat.

(c) Regulares Jubilaeum lucrari nequeunt visitationes praescriptas peragendo in propria ecclesia, nisi speciale privilegium a R. Pontifice obtinuerints. Si vero legitime impediantur quominus ecclesias ab Ordinario designatas visitent, singuh a suo confessario commutationem obtinere valent.

(d) Sccpe etiam minuitur visitationum w\i\\Qms processiones insti-

" Hulla Properanie, ap. Atl. S. Scdis, XXXI, p. 644 sq.

tuendo, de licentia Episcopi, ex speciali privilegio a S. Sede concesso. Quo casu Fideles, extra januas ccclesi?e aut oratorii, ob illius angustiam remanentes, et cum aliis orantes, unum corpus moraliter efformant, ac proinde visitationi pro lucrando Jubilaso satisfaciunt, dummodo tamen ecclesiam ingrediantur omnes qui in ea contineri possunt. Pariter, si propter legitimam rationem, processiones fiant vestimentis haud choralibus, sine cruce, psallendo voce submissa, aut etiam sine uUo cantu, id validum est'.