Nn. 1042–1098

1042. 2° De organis per quae R. Pontifex dispensat.

Cum R. Pontifex omnia negotia personaliter expedire nequeat, variis utitur Congregationibus ad dispensationes concedendas.

Hodie, juxta novam ceconomiam Const. Sapiciiti cofisilio inductam, quinque Congregationes ad hoc munus deputantur :

1043. (A) Pro foro interno tantum, .S". Piniitoitiayia dispensare potest, sicut antca, pro foro conscienti.x :

(a) quoad matrimonia cofitracta et coiitrahoida^ super omnibus impedimentis, prohibentibus et (hrimentii)us, l\,m natnra it.facto sunt occnlta, ac sui^er pubhca lionestate ex sponsahbus occultis (cx jure antiquo); (b) in oniinc ad matrimonium contractnni cojrvalidafuinin^ super tertio et quarto grachi consanguinitatis et afhnitatis hcit;u facto occnltis, nccnon in secundo gnuhi, si " sahcm pcr dcccnnium (hn-a\crit orcultum, et oratorcs simul piibhcc ccHitraxcrint et convixerint, et uti conjuges legitimi reputati fuerint", item super cognatione spmtURW /ac^o ocaiUd^,

(c) Prseterea Pitnitentiaricne est sanare dispensationes super tcrtio et quarto oradibus publicis consanguinitatis et affinitatis, quiu nulla^ sunt ob subreptionem vel obreptionem (^ccultam; item sanare matrimonia nulla propter consanguinitatcm vel affinitatem primi cum secundo gradu, vel secundi cum tertio. — Ejus competentia ad omnes ecclesias latinas extenditur, non exceptis iis qu?e S. C. de Prop. P1de subjiciuntur.

Omnia sccreto Qtgratis in hoc sacro tribunali expediuntur. Solvendae sunt tamen Q^^&ns?^ postales, et si dispensatio per Cancellariam episcopalem impetratur, parva pecuniae summa pro agentid.

1044. (B) Pro foro externo : (a) Cong. S. Officii dispensat in impedimentis disparitatis cultus et mixtce religionis. Retinet etiam facultatem ea cognoscendi quae privilegiuin paulinum et matrimonia mixta (inter catholicos et acatho- Hcos) respiciunt. Ejus competentia sese extendit ad omnes ecclesias ritus latini, non exceptis iis quae S. Cong. de Prop. Fide subjiciuntur. {Codex, can. 247, § 3.)

(b) Congreg. de disciplind sacramentorum seu de sacra~ mentis dispensat super reliquis impedimentis fori externi, tam pro pauperibus quam pro divitibus. Eidem Congregationi tribuuntur sanationes in radice, dispensatio super matrimonio rato et non consummato, separatio conjugum, legitimatio prolis. Ejus competentia in iis quae ad matrimonium spectant, ad totum orbem ritus latini extenditur. — Attamen, quando agitur de dispensatione super matrimonio rato, pra^via judicialis inquisitio de facto non consummationis pertinet ad S. Rotam. {Codex, can. 249, § 3.)

Scholion de taxis solvendis. Quando dispensatio pontificia pro foro externo conceditur, ex usu Curiae, divitibus vel quasi-pauperibus, prseter expensas postce et agentice, quaedam taxa imponitur in sustentationem ofificialium ahaque onera curiae apostolicae ferenda; necnon compo-

• Benedict. XIV, Constit. Pastor bonus, 3 apr. 1744; Nor?ncE peculiares, cap. VIII, art. i. {A. A. S., I, loi). — Cfr. Desmet, De Sponsalibiis et Matrimonio, 191 1, n, 351.

nenda in pios usus convertenda, quando pro divitibus dispensatio impetratur si^ie causd, aut etiam cum causa si agitur de consanguinitate vel affinitate licita; qu?e major est quo ditiores sunt oratores. Quare in libeilo supplici census oratorum exponi debet. In multis regionibus, vi indulti, taxa et componenda ex a^quo et bono ab Ordinario loci determinatur.

Pauperes vero gratis dispensationem obtinent; attamen in rescripto inseritur parvam eleemosynain faciendam esse judicio Ordinarii taxandam; ab ea vero dispensantur miserabiles dicti ^

Hodie vero error aut fraus circa oeconomicam petentis conditionem validitati dispensationis non obstat.

1045. (c) 6 . Congreg. Negotiis religiosoruvi sodaliuin prceposita dispensat super voto castitatis quoad religiosos utriusque sexus, et omnes sodales in communi vitam degentes more religiosorum, et quidem per totum orbem ritiis latini.

(d) S. Cong. pro negotiis Rituum Orientalium dispensat quoad regiones et personas ad Ritus orientales pertinentes in omnibus impedimentis, solo excepto privilegio Paulino quod exclusive S. Officio reservatur.

Notandum. Ex const. Vaca?ite Sede Apostolicd, 25 dec. 1904, facultates Congregationum ordinarice non extinguuntur morte Pontificis, sed tantum extraordinarics aut qUcX expediri nequeunt nisi facto verbo cum Sanctissimo. Vult tamen Pontifex ut, in quantum fieri potest, Congregationes his facultatibus non utantur nisi in rebus minoris moitienti.

II. De potestate dispensandi Episcopis competente.

1046. 1° Jure proprio et originario, Episcopi non possunt dispensare in impedimentis matrimonii sive dirimentibus sive etiam prohibentibus, si excipiatur /';'^///<^//'/V^ ab ipso Episcopo, vel ejus pra^decessore aut a parocho facta. lCpiscopus enim a lege generaH jure proprio dispensare nequit.

' Pauperes reputantur qui ambo siiuul non habcnt plus quam 1500 francorum in Italia ct, extra Italiam, 3000 circiter francorum; viiscrabiles qui solo labore manuum vivunt; quasi-paupcres qui non possident plus quam 5000 circiter francorum in Italia, ct, extra Italiam, loooo fr. In computanda fortuna, ratio habcnda est fortunn? in spe, quie pro media parte computari scilot, et rodituum stabilium ox munere alterutrius sponsorum.

1047. 2^' Potestate ordinaria, vicaria tamcn non i^roj^ria :

(a) Super bafuiorum proclamatio)ie : " Loci Ordinarius j)ro{)rius pro suo prudenti judicio potest ex legitima causa a j)ublicationibus etiani in aliena dioecesi faciendis dispensare" '.

(b) In casu dubio : "Leges etiam irritantes et inhabilitantes in dubio juris non urgent; in dubio autem facti j)otest Ordinarius in eis disj)ensare, dummodo agatur de legibus in cjuibus Romanus Pofitifex dispensare solet " -.

1048. (c) " Urgente Diortis pericido, locorum Ordinarii, ad consulendum conscientiae, et, si casus ferat, legitimationi prolis, possunt tum super forma in matrimonii celebratione servanda, tum super omnibus et singulis impedimentis juris ecclesiastici, sive publicis sive occultis, etiam multiplicibus, exceptis impedimentis provenientibus ex sacro presbyteratus ordine et ex affinitate in linea recta, consuininato niatrinionio, dispensare proprios subditos ubique commorantes et omnes in proprio territorio actu degentes, remoto scandalo, et, si dispensatio concedatur super cultus disparitate aut mixta religione, praestitis consuetis cautionibus " 3.

Ex hoc canone potestas dispensandi complectitur etiam affinitatem in linea recta, si matrimonium non fuerit consummatum. Porro matrimonium (sive verum sive falsum) "si conjuges simul cohabitaverint, praesumitur (consummatum) donec contrarium probetur " ^.

In eisdem rerum adjunctis et solum pro casibus in quibus ne loci quidem Ordinarius adiri possit, eadem dispensandi facultate pollet tum parochus, tum sacerdos qui matrimonio... assistit, quando haberi vel adiri nequit sine gravi incommodo parochus vel Ordinarius vel sacerdos delegatus, tum confessarius, sed hic pro foro interno in actu sacramentaHs confessionis tantum 5.

1049. (d) In casu urgenti. — " Possunt Ordinarii locorum, sub clausulis supra indicatis, dispensationem concedere super omnibus impedimentis de quibus in eodem numero, quoties impedimentum detegatur cumjani oninia sunt parata ad nuptias^, nec matrimonium, sine probabili gravis mali

5 Codex., c. 1044. De concessa vero hujusmodi dispensatione pro foro externo Ordinarius loci statim certior fiat eaque adnotetur in libro matrimoniorum. Codex., c. 1046.

'' Ex decisione Commiss. Pont., i martii 1921, ha?c sunt intelligenda non stricto sensu, scilicet quod impedimentum antea omnino ignotum periculo, differri possit usquedum a Sancta Sede dispensatio obtineatur.

Haec facultas valet quoque pro convalidatione matrimonii jam contracti, si idem periculum sit in mora nec tempus suppetat recurrendi ad Sanctam Sedcm.

In iisdem rerum adjunctis, eadem facultatc gaudent, sed solum pro casibus occultis in quibus ne loci quidem Ordinarius adiri possit,vel nonnisi cum periculo violationis secreti ^''

Ita jam facile solvitur casus qui di^c^hdXwx perplexus.

1050. 3° Potestate delegata, Episcopi dispensare possunt in iis impedimentis pro quibus speciales facultates acceperunt^; quai quidem variae sunt pro variis regionibus.

1051. De his omnibus facultatibus sive ordinariis, sive delegatis, hctc notanda :

i) Quando contrahentes sunt diverscc dioecesis, si impedimentum est uni omnino propriuni, quale est votuin, contrahens ita Hgatus ad proprium Episcopum recurrere debet, et si ambo tale impedimentum contraxerunt, a suo quisque fuerit et tunc resciatur, sed eo sensu quod, quamvis antea cognitum, tunc solum ad notitiam parochi vel Ordinarii sit delatum. ' Codex, c. 1045.

^ Ex Decreto Cotig. Sact-amcnt..^ 7 martii 19 10, his facultatibus non est utendum pro matrimoniis regum ac stirpis regiju principum. Cf. Acta Apost. Sedis, II, p. 147; Codex, c. 201, § 3 :

Quoad communia Indulta qu^ hucusque postulantibus Ordinariis concedebantur (in Brevi dicto 25 annorum, vel in formulis ad decennium aut ad triennium) ha:c statuta sunt {Secrct. S. C. Consistorialis., 25 apr. 1918) :

(a) In universis dicecesibus juri communi oh\o\\s., facultates ojnncs pro foro externo Ordinariis concessas, qua^que in Formulis et Brevi superius recensitis continentur, a die 18 maii 19 18 cessabunt.

(b) In locis tamen remotioribus ahisque ad quiu decreti notitia non pervenerit, dispensationes vi vetei um facultatum concessic vaHdie erunt.

(c) Facultates autem pro foro intc?-no a S. Picnitentiaria concessic abohta: non sunt.

(d) Locorum Ordinarii in America, in InsuHs PhiHppinis, in Indiis Orientalibus, in Africa extra Meditcrranei maris oras, et in Russia, pcr quinquennium a die 18 maii 191 8, dispensare valent ab impedimcntis minoris gradus (c. 1047); et matrimonia nullitcr contracta ob ha^c imjicdimcnta, in radicc sanarc queunt, juxta regulas Codicis; dispcnsare paritcr pcr quinquoiniuni ab impcdimcntis majoris gradus, sive occultis sive pubhcis, etiam multipHcibus, juris tamen ecclesiastici (exceptis impedimentis provenientibus e\ sacro presbyteratus ordine et ex affinitate in Hnea recta consummalo malrimonio), nec non ab imi)cdimento impediente niixtcr rcligionis., si pctitio dispensationis ail S. Sedcni missa sit et urgens necessitas (Hspcnsanch supcMNcnci ii, i)ondcnlc recursu, - servatis tamen dc jurc scrvandis.

Episcopo dispensari debet; si vero impedimentum est utriqut coinniune, prout consanguinitas, affinitas, sufficit ut dispensatio ab alterutro Episcopo concedatur; convenit tamen ut petatur ab Episcopo, in cujus diciecesi matrimonium celebratur.

2. Facultates subdelegatcie ab Episcopo exerceri possunt in subditos, etiamsi tum ipse, tum subditus extra dioecesim versetur tempore quo fit dispensatio; nisi tamen addita fuerit clausula " nec eis uti possit extra fines dioecesis ", vel aliter constet de mente S. Pontificis, vel nisi subjecta materia id requirat; tunc enim facultates exerceri tantummodo possunt cum propriis subditis in dicecesi actu degentibus tempore quo conceditur gratia. Necesse tamen non est ut ipse Episcopus tunc in dioecesi versetur\

3. '' In matrimoniis sive contractis sive contrahendis qui gaudet indulto generali dispensandi super certo quodam impedimento, potest, nisi in ipso indulto aliud expresse praescribatur, super eo dispensare etiamsi idem impedimentum. multiplex sit

Qui habet indultum generale dispensandi super pluribus diversse speciei impedimentis, sive dirimentibus sive impedientibus, potest dispensare super iisdem impedimentis, etiam pubHcis, in uno eodemque casu occurrentibus " ^.

4. In concedendis dispensationibus, Episcopi sequi debent regulas quas servat S. Sedes quoad dispensationum causas.

5. Facultates habituaHter concessae Ordinariis non pereunt, nec suspenduntur ob eorum mortem vel a munere cessationem, sed ad successores Ordinarios transeunt; item concessa; Episcopo competunt quoque Vicario Generali3.

6. " Per dispensationem super impedimento dirimente concessam sive ex potestate ordinaria, sive ex potestate de-

' Codex^ c. 201, § 3 : "... potestatem jurisdictionis voluntariam seu non-judicialem quis exercere potest etiam in pioprium commodum, aut extra territorium existens, aut in subditum e territorio absentem. "

3 Codex^ c. 66, § 2. Pr?eterea, "concessa facultas secumfert alias quoque potestates quae ad illius usum sunt necessarias ; quare in facultate dispensandi includitur etiam potestas absolvendi a pcenis ecclesiasticis, si quae forte obstent, sed ad effectum tantum dispensationis consequendse '". Ibid.

legata per indultum generale, non vero per rescriptum in casibus particularibus, conceditur quoque eo ipso legitiniatio prolis si qua ex iis cum quibus dispensatur jam nata vel concepta fuerit, excepta tamen adulterina et sacrilega " ^

§ 111. De CAUSIS DISPENSATI0NUM2.

1052-1061. I. Principia generalia. i° Dispensationes concedi non debent nisi mgQni^ gravi et proportionatd causd : " In contrahendis matrimoniis, ait Trideiiti7itim^,^\ nulla omnino detur dispensatio, vel raro, idque ex causa, et gratis concedatur". Hodie vero, ob temporum immutatas conditiones, temperatum est de antiquo jure propter commune bonum animarum4; nihilominus requiritur gravis causa, et quidem eo gravior quo gravius est impedimentum a quo petitur dispensatio. — Ad liceitatein semper requiritur justa causa; ad validitateni requiritur etiam, quoties Episcopus dispensat ex tacita vel explicita delegatione, quia S. Pontifex dispensandi facultatem non concedit nisi gravis causa accedat; Papa vero, utpote supremus Legislator, valide dispensat etiam sine causa, sed id facere non solet.

1062. 2° Species causar?ijn. (A) Causie dispensationum aliaj sunifina/es, ^qu per se deterniinantes^ ahct autem unpellentes seu inipuisivce : priores sunt rationes cur dispensatio concedatur, et pcr se sufficiunt ut concedatur; posteriores sunt rationes quct cUspensantcm movent qnofacilius dispenset, sed per se non sufficiunt ad dispensationem obtinendam. — Aliquando una causa seorsim sumpta est insufficiens, sed alteri vel pluribus ahis adjuncta sufficiens existimatur; nam quce non prosunt singula, niulta juvant.

(B) Aliie sunt infaniantcs, quiu e.Y dehcto oriuntur vel oratorum famam l;edunt; ali;e Iioncsta', quie nec dehctum nec infamationem important. Facihus dispensatur e causis intamantibus quam cx ahis, propter necessitatem grave malum avertendi.

==6«;/^/!^^-,lib. VlII,disp. \Z-20; P.Conadiis, lib.VII-VIII; Vimcniius de Justis^ De Dispens. matrini., lib. 111; .S". Alphons.., n. 11 29-1 130; Carriere^ n. 1 112-1 123; Balt. F., n. 933-944, ed. 3; /'>/>>, n. 649-685; Gaspartu\ n. 328-349; Lehmk., n. 800-803; Plnnchard, n. 51-68; 'JVphany, n. 77-\2;Jodcr^ p. 95-104. — ^ Sess. XXI V, cap. 5 dc Rcforinat. Matiini.

(C) Ou<tclam canonlciE vocaiitur, quia ex stylo CuricE romanre admitti solent ut vim et efficaciam habentes; ali.ne 7ion canoniciC, quarum efficacia non explicite admittitur. Priores in libello supplici praisertim exponi debent, sed eis adjici possunt aliae, quo facilius dispensatio concedatur; eo magis quia S. Pontifex potest, in casu particulari, quamcumque causam rationalem et sibi probatam admittere ^

1063. II. Praecipuae dispensationum causae. Dataria olim quatuor tantum admittebat; sed in Foiinulis refonnatis~ viginti octo recensentur : —

Angustia loci; angustia locorums- angustia cum clausula : et si extra dos non esset competens^; incompetentia dotis Oratricis; dos cum augmentos, pro indotata; quando alius auget dotem; propter inimicitias (vitandas); pro confirmatione pacis, et propter fcedera inter Principes et Regna; propter lites super successione bonorum; propter dotem litibus involutam; propter lites super rebus magni momenti; pro oratrice filiis gravata, vel parentibus orbata; pro oratrice excedente 24 annum aetatis; propter difficultatem virorum accedendi ad locum, ad contrahendum cum loci habitatoribus; propter virorum parvum numerum, e, g. ratione belli; propter catholicam religionem contrahentis in tuto ponendam, et periculum matrimonii mixti; propter spem conversionis compartis ad catholicam religionem; ut bona conserventur in familia; pro iliustris familiae conservatione ; pro conservatione regiae stirpis; ob excellentiam meritorum; ob familiarium honestatem conservandam; ob infamiam et scandalum; ob copulam; ob raptum; ob matrimonium civile; ob matrimonium coram ministro protestante; ob matrimonium nulHter contractum; ex cerds rationalibus causis, scilicet ob copiosiorem compositionem in gradibus aliquantulum remotis; vel in gradibus remotioribus ob causam boni publici Pontificis animum. moventem ; ex certis specialibus rationalibus causis, Oratorum animos moventibus et Sancdtati Su?e expositis, scilicet ob copulam vel actus inhonestos, quos ob honorem Oratorum, attenta eorum qualitate, non expedit expHcare.

1064. 6". Pcenitentiaria, aliaeque Congregationes jam a longo tempore multas admittunt rationes canonicas, prse-

^ Ita Dataria^ Formulse reformatae, ap. Act. S. Sedis, 1. c. ' Ap. Acta S. Sedis, XXXIV, p. 34-35. 3 Id est tum loci originis, tum loci domicilii.

^» Id est, si extra locum domicilii nul^ere cogeretur, dos quam ipsa habet, non esset competens neque sufficiens.

^ Orator videlicet intendit auijere dotem insufficientem oratricis.

cipue vero sexdecim, quas ita reccnset Instru6lio S. C. de Prop. Fide ^, 9 maii 1877 : —

" i^ Angtcstia loci, sive absoluta sive relativa (ratione tantum oratricis), cum scilicet in loco originis vel etiam domicilii cognatio foeminse ita sit propagata, ut alium paris conditionis cui nubat, invenire nequeat nisi consanguineum vel affinem; patriam vero deserere sit ei durum ".

De quo animadvertimus : juxta S. Cong. Concilii, 16 dec. 1876, angustia loci non est desumenda a numero focorum cujusque paroeciae, sed a numero focorum totius urbis vel oppidi, aut locorum quae non distant ultra milliare (1500 metres); et, juxta Datariam, 30 aug. 1847, locus dicitur angustus quando non excedit trecentum focos, i. e. mille e quingentos circiter incolas, demptis hsereticis, schismaticis et infidelibus, non autem impiis et incredulis. — Ratio cur conceditur dispensatio est quia secus oratrix deberet vel innupta manere, vel nubere viro disparis conditionis, vel e patria egredi; qu9e tria gravia sunt incommoda. Ut causa sit vera, oratrix debet esse honestce familise; secus posset invenire virum paris conditionis. Causa adesse censetur, etiamsi prius quidam juvenes paris conditionis eam in uxorem petierint, dummodo nunc nuUus inveniri possit.

1065. "2° Aetas foemince snperadulta, si scilicet vigesimum quartum setatis annum jam egressa virum paris conditionis cui nubere possit non invenit. Haec verocausa haud suffragatur viduae, quae ad alias nuptias convolare cupiaf".

Dicitur viriun paris conditionis, i. e. aequalem genere, opibus, ingenio, nec disparem setate, religione, moribus, qui sit acceptus mulieri ejusque parentibus. — Ad validitatem dispensationis satis est quod certo constet de aetate superadulta, nec necesse est, in verificatione causce, inquirere et probare mulierem usque ad illam jetatem virum paris conditionis non invenisse ^

1066. " 3° Deficientia aut incompetentia dotis^ si nempe foemina non habeat a6lu tantam dotem, ut extraneo itqualis conditionis, qui nempc consanguineus nequc afiinis sit, nubere possit in proprio loco, in quo commoratur. Quai causis magis urget, si mulier penitus indotata existat, et

•Ap. Collea. P. F., n. 1482; Gaspurri, n. 333 sq. — Quce causas substantialiler non differunt ab eis quas recenter Dataria admisit, proindeque explanationes quas subjungimus pro utrisque valent.

'Ita S. Fanitentiaria^ 5 apr. 1902, ap. Afta S. Settis, XXXV, 44. rnr.oL. MoR. I. — ai consanguineiis vel aftinis eam \n uxorcm ducerc; aut etiam convenienter ex integro dotare paratus sit ".

Qiiae ratio existit etiamsi oratrix dotem habitura sit post mortem parentum, dummodo hi nohnt aut non valeant eam nunc dotare; imo etiamsi certa spes adsit quod aliquis eam dotare velit, sioratrix ad eum cogerdum jiis non habeat; vel etiam quando jam dotem renuntiavit, dummodo id non fecerit ad dispensationem obtinendam.

" 4° Lz/es super snccessione bonorum jam exortce^ vel earumdem grave aut imminens periculum. Si mulier gravem litem super successione bonorum magni momenti sustineat, neque adest alius, qui litem hujusmodi in se suscipiat, propriisque expensis prosequatur, praeter illum qui ipsam in uxorem ducere cupit, dispensatio concedi solet : interest enim reipublicoe ut lites extinguantur. — Hinc proxime accedit alia causa, scilicet dos litibus involuta, cum nimirum mulier alio est destituta viro, cujus ope bona sua recuperare valeat. Verum hujusmodi causa nonnisi pro remotioribus gradibus sufficit ".

" 5° Paupertas viduce, quae numerosa prole sit onerata, et vir eam alere polliceatur. Sed quandoque remedio dispensationis succurritur viduae ea tantum de causa quod junior sit, atque in periculo incontinentiae versetur".

1067. "6° Bonum pacis, quo nomine veniunt nedum foedera inter Regna et Principes, sed etiam extin6lio gravium inimicitiarum, rixarum et odiorum civilium. Haec causa adducitur vel ad extinguendas graves inimicitias, qu^e inter contrahentium consanguineos vel affines ortae sunt, quaeque matrimonii celebratione omnino componerentur, vel quando inter contrahentium consanguineos et affines inimicitiae graves viguerint, et licet pax inter ipsos inita jam sit, celcbratio tamen matrimonii ad ipsius pacis confirmationem maxime conduceret ".

Haec causa ea est quse a Dataria vocatur propter inimicitias, et duo supponit : inimicitias ortas esse aliunde quam ex causa matrimonii, atque spem fundatam adesse easdem optatis nuptiis extinguendi.

1068. " 7° Nimia, suspe^a, periculosa familiaritas, necnon cohabitatio sub eodem te6lo, quae faciie impediri non possit ".

Cujus ratio est ut vitetur scandalum ; proinde necesse est uifamiliaritas vel cohabitatio originem dederit suspicioni de turpi commercio carnali. Ad quam causam referri possunt alias quoe pariter scandalum praebere valeant, ut inordinatus amor q. periculum vitcB^ quando puellae paientes mortem minantur viro, nisi ducat eam quam suspicantur carnaliter cognovisse.

8° Copula cum cousanguined vel affini vel alia persona impedimento laborante prcTehabita, et prcegnantia, ideoque legitiniatio prolis, ut nempe consulatur bono prolis ipsius, et honori mulieris, qua^ secus innupta maneret. Hsec profccto una est ex urgentioribus causis, ob quam etiam plebeiis dari solet dispensatio ".

Cum hsec causa ob vitanda scandala admittatur, copula debet esse notoria, vel proxime divulganda. Si sit occulta, allegari potest ad confirmandum periculum incontinentire vel scandali. — Olim addebatur clausula : dummodo copula patrata non fuerit sub speficilioris dispensationis; sed hsec sublata est per decretum S. Officii\ 25 jun. 1885.

" 9^^ Infaniia inulieris ex suspicione orta quod illa suo consanguineo aut affini nimis familiaris, cognita sit ab eodem, licet suspicio sit falsa, cum nempe nisi matrimonium contrahatur, muh*er graviter diffamata vel innupta remaneret, vel disparis conditionis viro nubere deberet, aut gravia damna orirentur".

" 10° Revalidatio inatrimonii^ quod bona fide et pubHce, servata Tridentini forma, contra6lum est : quia ejus dissolutio vix fieri potest sine pubhco scandalo, et gravi damno prsesertim foeminae, cap. 7 de consanguin. At si mala fide sponsi nuptias inierunt, gratiam dispensationis minime merentur, sic disponentc Concil. Trid. sess. XXI V, cap. ^de Ref. Matr. "

Hodie vero haec ultima restri6lio non ampHus viget, et, ob vitanda pejora mala, disi^ensatio datur etiam in casu maLx fidei utriusque partis, praesertim si proles jam nata fuerit, vel matrimonium civile contra^fum.

1069. " 11° Periculnin matriniofiii iiiixti vcl coram acatho liso ministro cclebrandi. Ouando pcricuhim adcst, quod volentcs matrimonium in ahquo etiam ex majoribus gradibus contrahere. ex denegatione dispensationis, ad ministrum

acathoHcum acccdant pro nuptiis celebrandis, spretA Ecclesi?e au6loritate justa invenitur dispensandi causa ; quia adest non modo gravissimum fidelium scandalum, sed ctiam timor perversionis et defe6lionis a fide taliter agentium et matiimonii impedimenta contemnentium, maxime in regionibus, ubi hnsreses impune grassantur... Tantumdem dicendum de periculo quod pars cathoHca cum acathoHco matrimonium celebrare audeat ".

" 12° Periculuin iiicestuosi conculjinatus..,, ne quis in concubinatu insordescat cum pubHco scandalo atque evidenti aeternae salutis discrimine"...

" i^ip Periculuni matrinionii civilis. Ex di6lis consequitur probabile periculum, quod iUi qui dispensationem petunt, ea non obtenta, matrimonium dumtaxat civile, ut aiunt, celebraturi sint, esse legitimam dispensandi causam "

" 14° Remotio graviiun scandalorum".

" 15° Cessatio publici concubinatus '\

" 16° Excellentia ineritorum, cum aHquis aut contra fidei cathoHcae h.)stes dimicatione, aut HberaHtate erga Ecclesiam, aut do6lrina, virtute aHove modo de reH*gione sit optime meritus ".

1070. Aliae sunt etiam caus?e propter quas S. PcEuitentiaria et S. C. de Prop. Fide dispensationes concedunt, v. g. si nuptiae specialem utiHtatem afferunt, ut immunitatem a servitio miHtari; velinter oratores est speciaHs conditionis ac indoHs sequalitas; aut orator est Romse praesens et sacramentalem confessionem ibi peregit; vel sponsi, impedimentum ignorantes, omnia ad nuptias paraverunt; aut per matrimonium iUustris famiUa servatur; vel parentes nuptias valde desiderant Psenitentiaria vero non admittit pro foro externo causam sine cansa., seu copiosiorem eleemosynam, sed oratores tunc ad Congregationem competentem remittit.

1071. Corollarium. Causa propter quam dispensatio datur vera esse debet tempore quo dispe^isatio fulminatur^ seu executioni mandatur; secus enim sine causa concederetur, ac proinde iHicite et invaHde.

(a) Cum autem hodie Papales dispensationes dentur tantum in formd conunissorid, stri6te loquendo necesse non est ut causa dispensationis vera sit ' tempore quo S. Pontifex Htteras dispensationis concedit, sed solum tempore executionis; nam S. Pontifex non expen-

Exclusa tamen mala fide, ut infia dicetur.

dit veritatem causarum, nec proprie dispensat, sed constituit executorem (Episcopum, vel confessarium) tamquam judicem, ut videat utrum caus^e verae sint, et, posita veritate causarum, dispensationem fulminet'. — Si vero dispensatio concedatur \x\ forma gratiosa ab Episcopo, causa vera esse debet etiam tempore concessionis.

(b) Nec requiritur, juxta communem et tutam sententiam, ut causa vera sit tempore quo matrimonium celebratur; v. g. si mulier qu?e dispensationem obtinuit propter incompetentiam dotis, post fulminatam dispensationem et ante matrimonium dives evaserit, valide contrahit; nam impedimentum, jam dispensatione sublatum, non reviviscit.

§ IV. De MODO PETENDI DISPENSATIONES 2.

1072. I. Ad quem spectet dispensationem petere?

(A) Regulariter ad ipsos contrahentes qui dispensatione indigent; cum vero plerumque inhabilessint ad id praestandum, gencratim petitio fit ab oratorum parocho vel cojtfessarzo.

(a) Si impedimentum sit publicum, petitio fiat s. parochOy nomine oratorum. Si nupturientes diversae sint parochiae, dispensatio potcst ab alterutrius parocho postulari, sed expedit ut petatur a parocho loci ubi matrimonium celebratur, regulariter videlicet a parocho sponsae. Si tamen de matrimonio inixto agatur, petitio fieri debet a parocho catholicae partis.

(b) Si impedimentum sit occnltiim, petitio fiat a confessario. Ouando impedimentum afficit unum tantum e contrahentibus, unica sufficit petitio; quando vero duos contrahentes afficit (v. g. conjugicidium utroque machinante), duplex fiat petitio a confessario utriusque pa^nitentis, nisi confessarius utriusque idem sit.

(c) Si duplex sit impedimentum, unum publicum et alterum occultum, duplex fieri debet petitio : una pro pubh'co impedimento, cum oratorum nominibus ; alterapro occulto, tacitis nominibus ut sic consulatur sigillo sacramenti ac

Mta Sa7iti, lib. IV, Append., n. 34, post Pyr. Con-adiiin, lib. VII, c. 6, n. 25.

• P. Curradus., lib. VII- VI II; S. A/phons.^ n. 1131-1141; Carrihe^ ti. 1126-1159; Ball. A, n. 945-954, ed. 3; /'V//V, n. 686-730; Gasparri, '■' 350-362; Santi^ lib. IV, Append., n. 33-45; Brittaitd, n. 174-199; PlaJichard^ n. 86 149; Zitclli, p. 67-74.

famae partium : prior ad Cong. de Sacramentis vel S. Officiiim, etc. mittatur; postcrior ad P.nenitentiariam, notando quod oratores, alio impedimento publico ligati, super illo obtinuerint vel petierint dispensationem'.

(B) Quamvis ore petitio fieri valeat, melius ac tutius fit in scriptis. In praxi Rom. Congregationes nonnisi scriptas petitionesadmittunt. ]\i^s\ Leonis XIII, lodec. 1891, dispensaliones ordinarie non debent ielegraphice peti, ob incommoda quae ex hac agendi ratione facile occurrere possunt; eadem regula in Episcopalibus curiis observari debet.

(C) Quando componenda aut taxa requiritur ad obtinendam dispensationem, expedit ut parochus vel confessarius supphcem hbellum non mittat nisi prius solutis expensis ; secus ad eas solvendas ipse teneri posset. Si vero oratores ita pauperes sint ut nuham pecuniam dare valeant, id in ipso hbeUo supphci exponatur, ut gratis concedatur dispensatio.

1073. II. A quo dispensatio obtineri debeat? Ab

Episcopo, vel a S. Sede, vel a Delegato Apostolico.

(A) OHm plerique Episcopi, pra^sertim in remotis regionibus, ampHssimas facultates a S. Sede obtinere solebant; ideo pro multis impedimentis directe ad Episcopum vel ejus Cancellarium recursus haberi poterat, et quidem per epistolam latino aut vernaculari idiomate scriptam.

(B) Quando agitur de impedimento in quo Episcopus dispensare non valeat, ad Rom. Congregationes recursus habeatur, videHcet ^. Cong. de Sacram., Pcenitentiariain^ S. Officium, etc, juxta principia superius (n. 1042 sq.) exposita.

1074. Quando ad Cong. de Sacramentis vel ad S.Officium recursus fit, haec aut simiHs adhiberi potest formula : —

Beneventan. (i. e. nomen dioecesis oracoris)

Beatissime Pater, Exponitur humiUter S. V. pro parte devotorum ihius Oratorum Alphridi Santangelo viri et Marice Loiacono mulieris Befieventan.

' Ut oratorum famee consulatur, duo esse debent officiates in Curia Episcopah, unus pro pubhcis, aher pro occultis impedimentis; nam, si idem utrumque hbeUum supphcem accipiat, facile cognoscere potest nomina oratorum qui pro occulto impedimento dispensationem petierunt. Cum in plerisque dioecesibus Americae Septentrionahs unus tantum sit offtciahs, expedit recurrere, pro occuUis impedimentis, ad S. Sedem vel ad Apostohcum Delegatum.

dioecesisy quod cum di6la mulier in loco, ex quo ipsa et Orator pr?efatus orti sunt, in di6la dicecesi existente, propter illius angustiam, virum paris conditionis, cui nubere possit, invenire nequeat, accum di(5la Oratrix quinque filiis ex alio viro procreatis gravata existat, et di(5tus Orator illam in uxorem ducere, di6losque ejus filios alere et gubernare intendat; cupiunt propterea Oratores pr?efati invicem matrimonialiter copulari. Sed ... {Hic exponitur speciale impedi- 7?ientu7n inter oratores vigens)

. . . . , Supplicant igitur humili- ter S. V. Oratores praefati, quatenus cum eisdem Oratoribus, quoad impedimentum ex praemissis proveniens, ac aliis, bona fide, forsan reticitis, ceterisque contrariis quibuscumque non obstantibus, matrimonium inter se publice, servata forma Concilii Tridentini, contrahere, libere et licite valeant, dispensare dignemini de gratia speciali, cum clausulis opportunis.

1075. Quando ad 5. Pcenitentiariam recursus habetur, supplicatio Majori Paenitentiario inscribitur % et latino, aut etiam vernaculo idiomate scribi potest.

Eminentissime Princeps ^, Titius ... (Hic exponitur impedimentum posteaque ratio propter quam petitur dispensatio)

. . . Quare supplex rogat Titius Eminentiam Vestram ut dispensationem in praefato impedimento benigne concedere dignetur. Eminentiae Vestrae placeat dirigere htteras ad me infra :;citptum confessarium.

Humilhmus Servus N. N. Ibi exprimantur nomen et cognomen confessarii, nomen oppidi vel civitatis, vulgari idiomate.

Aliud exemplar Hbelli supphcis ab ipsa Prenitentiaria commendatur3, pro impedimento pubHco, quando oratores sunt pauperes; el sane commendabile est pro sua brevitate et perspicuitate : —

' Eminentissimo Cardinale Mag<^iore Penitenziario,

Palazzo della Cancellaria, Roma, Italia.

"Qiiam formulam desumimus ex opere Zitclli^ p. 198. 'Ap. Aaa S. Sedis, p. 61.

Beatissime Pater,

N. N. annos natus et N. N. annos nata dioecesis N ad uedes Sa'i6litatis Vestrce provoluti, humiliter postulant dispensationem super impedimento ut legitimum inter se matrimonium contrahere possint. Causae sunt : i. i^tas oratricis.

2. Defe6tus dotis.

3. Angustia loci.

4. Cura proHs e superiori matrimonio susceptse, etc.

Oratores pauperes sunt

Testamur vera esse exposita et oratores pro gratia commen- damus

Datum

1076. vS. C. de Prop.Fide formulas edidit typis impressas, cum spatiis vacuis, in quibus scribi possunt quae cuique casui specialia sunt ^ ; unam subjicimus speciminis gratia : —

Beatissime Pater, Oratores suppliciter petunt a San6titate Vestra dispensationem super impe- dimento'' ut matrimonium inter se contrahere valeant.

Causae sunt ^ et incestus habitus inter eosdem Oratores

Litterae ad S. C. de Prop. Fide diredte scribi possunt hngua latina, galHca aut itaUca.

Ahquando etiam recursus haberi potest ad Delegatos Apostolicos, qui a S. Sede dispensandi facultatem obtinuerunt''.

Quando parochus aut contessarms ad Rom. Congregationes scribunt, consultius est litteras mittere per Episcopalem Cancellariam, nisi quando periculum est violandi sacramentale sigillum aut

' Has formulas invenire est ap. Puizer, n. 96. — Petitio dirigitur ad Eminentissimum Cardinalem Prasfedlum ^■. C. de Prop. Fide^ Propaganda, Roma, Itaha.

^'ExempH gratia : super impedimento consanguinitatis in secundo gradu asquaH Hnece coUateraHs, quo Hgantur, ex eo quod ambo descendunt a communi stipite, ut constat ex sequenti stemmate (hic detui arbor genealogica).

3 V. g. aetas oratricis quas jam annum 25"™ attigit, ei; nullum aHum invenit virum aequaHs conditionis qui veHt eam ducere.

^ In Statibus Ainer, FcederatiSy Delegatus ApoftoHcus eisdem Facultatibus gaudet ac ipsi Episcopi ; Httera^ ad eum dirigi possunt hoc modo : — His ExceUency Most Rev. N. N., 201, I street, N. W. Was hington, D. C.

oratores infamandi : petitio enim melius ac clarius exponetur ab officiali his negotiis assueto. Ceterum, pro impedimento public(H non admittuntur petitiones nisi Episcopali sigillo munitae.

1077. III. De iis quae in libello supplici exprimi debent. Haec declarata sunt in citata Instr. 5. C. de Prop. Fide, cujus verba referre et exponere juvat : —

" jo Noinen et cognonien oratoruni, utrumque distincle ac nitide ac sine ulla litterarum abbreviatione scribendum ".

Quod quidemvalet pro impedimentis publicis; nam quando scribitur ad S. Pcenitentiariam pro occulto impedimento, nomina oratorum tacentur, et eorum loco ponitur N. vel Titius. — Si una pars non est catholica, id exprimi debet. — Sul?stantiatis qxxov in nomine vel cognomine probabihus invahdat dispensationem (v. g. Petrus loco Pauli); probabiliter tamen, juxta quosdam, non vitiatur rescriptum, dummodo constet de identitate oratoris; iil praxi, stylus curi(z revahdationem exigit. Si vero error sit vdnimus (v. g. Antonius pro Antoni?ius\ certe valida est dispensatio.

" 2^ Dicecesis originis vel aclualis doinicilii. Quando oratores habent domicilium extra dioecesim originis, possunt, si velint, petere ut dispensatio mittatur ad Ordinarium dic^cesis, in qua nunc habitant".

Si agitur de occulto impedimento, non fit mentio dioecesis, sed confessarius scribit suum nomen et nomen loci ad quem dirigi debet responsum, Hngua vernacula, ac perspicuis chara6teribus. — Cum plures adsint in diversis regionibus dioeceses qu?e eodem vel fere ?imiH nomine appeHantur, expedit adjicere nomen regni, velStatus ad quem dicecesis pcrtinet. — Error substantiaHs in nomine dioecesis, V. g. {Bostoniensis loco Baltimorensis) vitiaret rescriptum, non autem error in nomine parochice, nisi dispensatio data fuerit ob angustiam loci.

1078. " 30 Species etiani infinia inipedimenti, an sit con- san<:^uinitas vel affinitas orta ex copula licita puhh'ca honestas originem ducens cx matri- monio rato; in impech'ment() criminis utrum provcnerit ex conju(^icidio cum promissione matrimonii, aut ex conjui^icidio cum aduUerio, vel ex solo aduUcrio cum promissionc matrimonii; in cognatione spirituah utrum sit intcr levantem et levatum ".

Error in specie impedimenti irritat cHspensationcm. Si exposilum est impedimentum esse dubium, dum revera certum est, nonnuHi putant ciispensationem esse invaHdam; sed muUo j^robabiHus valct, nam cx co cjuod datur, tacitam secum fcrt conditioncm : si impedimcntum adest.

1079. " 4^ Gradiis consanguinitatis vel affinitatis, aut ho- 7iestatis cx niatrimonio rato et an sit simplex vel mixtus, non tantum remotior sed etiam propinquior; uti et linea an sit recta aut transversa, item an oratores sint conjuncti ex duplici vinculo consanguinitatis tam ex parte patris quam ex parte matris ".

(a) Gradus non soluni rcniotior sed etiani propinquior ; si in petitione pro grdidu propinquiore ponatur reniotior, dispensatio est invalida; siquidem difficilius a propinquiore quam a remotiore dispensatur.

Si vero gradus sint incequales, non videtur omnino necessarium propinquiorem exponere, nisi agatur de gradu propinquiore primi gradus. — Immo, quoties prinius gradus attingitur, necesse est exprimere, ad liceitatem, non ad validitatem, utrum nepos velit amitam ducere, vel avunculus neptem. Insuper, jussu Leonis XIII\ 19 jun. 1895, pro impedimento primi tangentis secundum consanguinitatis gradum, Episcopi " litteris manu propria exaratis rationes in quolibet casu explicent ". — Si quis ducere velit fratris defuncti viduam, exponere debet utrum hsec a defuncto viro prolem habuerit.

(b) Valet tamen dispensatio concessa in ahquo gradu, hcet in petitione, vel in concessione error circa gradum irrepserit, dummodo gradus revera existens sit inferior, aut hcet reticitum fuerit aliud im_pedimentum ejusdem speciei in aequah vel inferiori gradu. {Codex, c. 1052.)

(c) Quoad lineani, exprimi debet utrum sit recta an obhqua; si id vero praetermittitur in consanguinitate, intehigitur obhqua, cum non concedatur dispensatio in recta.

1080. " 50 Nunierus impedimentoruni, e. g., si adsit duplex aut multiplex consanguinitas vel affinitas, vel si, praeter cognationem, adsit etiam affinitas, aut ahud quodcumque impedimentum sive dirimens sive impediens ".

(a) Proinde, si adsit impedimentum impediens voti, sponsalium, mixtse religionis, etc, id exprimi debet saltem ad liceitatem; imo ad validitatem, quando dispensatio a Pcenitentiarid petitur, cum hanc clausulam apponere soleat : diimmodo inter eos aliiid canoniciiin non existat impedimentmn.

(b) Si plura sint impedimenta, in eodem supplici libello omnia exprimenda sunt; quando enim plura simul inveniuntur, difficilius conceditur dispensatio. Neque valet pro uno impedimento ad Episcopum recurrere, pro altero autem ad S. Sedem; exceptio datur (juando invenitur simul impedimentum publicwti et occuItu?n^ ut supra (n. 1072) expositum est. — Proinde, si, obtenta dispensatione, novum detegitur impedimentum quod tempore petitionis jam existebat, nulla est dispensatio.

Quando serio timetur ne, praeter impediraenta expressa, aliud ignotum inveniatur in casu, id exponere juvat; recenter enim Rom. Congregationes dispensationem concesserunt, postulantibus Officialibus, non solum in impedimentis explicite manifestatis, sed in aliis, si quae sint in casu, in quibus S. Sedes dispensare soleat.

(c) Qui dispensationem super crimen conjugicidii obtinuit, et postea, iterato crimine, nova indiget, debet prioris criminis mentionem facere,.cum propterea difficilius concedatur dispensatio.

1081. " 6° VaricB circunistanticE, scilicet an matrimonium sit contrahendum vel contractum; si jam contractum, aperiri debet an bona fide, saltem ex parte unius, vel cum scientia impedimenti ; item an pra^missis denuntiationibus; (vel an spe facihus dispensationem obtinendi) ^ ; demum an sit consummatum, si mala fide saltem unius partis, seu cum scientia impedimenti ".

Tridenti?ium quidem [)rohibuerat '^ ne dispensatio concederetur quando matrimonium attentatum et a fortiori consummatum fuerat cum scientid impedimenti : hodie autem dispensatio conceditur, sed h?e circumstantiai exprimi debent; secus dispensatio esset subreptitia.

Olim pariter exprimi debebat copula incestuosa inter sponsos habita ante dispensalionis executionem, etiam quando copula non

' Quod quidem non amplius requiritur, e\ declaratione S. Ofiic. 25 jun. 1885, ap. Collect. P. F.., n. 1495.

'-' Sess. XXIV, cap. 5 de Reforniat. Ahitrim.

erat dispensandi causa; sed hcxc obligatio abrogata est citato decreto S. Officii, 25 jiin. 1885 '.

1082. N. B. Ouando Kpiscopus vi hidulti dispensat, pni,'fatas regulas sequi debet, quia agit ut delegatus Pontificis, ideoque dispensare nequit nisi eo modo quo Pontifex dispensat. Si vero jure ordinario aut quasi-ordinario dispensat, ea quidem servare debet quae ad substantiam dispensationis, non autem necessario qu?e ad styluni Curice spectant.

1083. IV. De vitiis dispensationum et eorum sanatione. 1° Dispensatio invalida esse potest propter causas extrinsccas, v. g. defectum potestatis in concedente, defectum formai consuet^e, rasuram litterarum in parte dispositiva rescripti, aliasque quse a Canonistis exponuntur, ubi de Rescriptis; vel propter causas intrinsecas, nempe obreptioneni et subreptioneni.

Obreptio est expressio falsi in libello supplici, dum subreptio est supp7'essio veri quod exponi debuisset. Quidam tamen promiscue haec duo vocabula sumunt.

Jamvero si agitur de nmtoribus impedimentis,dispensationes, ex novo jure, erunt validae, non obstante obreptione vel subreptione (can. 1054). Minora impedimenta sunt : i) Consanguinitas in tertio gradu lineae collateralis ; 2) Affinitas in secundo gradu line^ collateralis ; 3) Publica honestas in secundo gradu ; 4) Cognatio spiritualis ; 5) Crimen ex adulterio cum promissione vel attentatione matrimonii etiam per civilem tantum actum (can. 1042).

Quoad majora impedimenta, distinguendum est :

(a) valet dispensatio, si error versatur tantum circa causam impulsivam, dummodo causa finalis proposita vera sit ; (b) e contra invalida est, si error versatur circa causam finalem, qu?e unice allegata est ; nam conceditur sub conditione : si vera sint exposita; (c) si vero plures allegatae fuerunt causae finales, et una tantum falsa invenitur, valet dispen-

• Si quis tamen obtinere velit legitimationem prolis ex incestu susceptae, copula ad hunc effectum declarari debet.

satio, quia ceterai sufficientes sunt ad movendum Superiorem ; (d) si nonnisi caus^e iinpulsivce propositai fuerunt, et una ex illis vera non est, non valet dispensatio, si causa^ remanentes non fuissent sufficientes ad obtinendum rescriptum ; (e) in dubio utrum causa falso allegata sit finalis an impulsiva, dispensatio ut valida haberi potest, quia in dubio standum est pro valore actus ; (f) non valet dispensatio, si in petitione non expressa fuerunt quai de stylo Curiae sunt ad validitatem exprimenda. (Can. 42).

Levis exaggeratio non invalidat dispensationem, quamvis multo consultius sit rem, prout est, candide exponere. — Si in ipso rescripto legitur clausa " niotu proprio^ ex certd scientid ", tollitur vitium, dummodo error non in rescripto, sed solum in petitione occurrat.

1084. 2.'' Vitium obreptionis vel subreptionis sanari potest litteris perinde valere aut decreto re/or??iatorio : (a) si deprehenditur postquam expeditiitn est rescriptum, oratores in nova supphcatione exponere debent tenorem prioris concessionis, vitium detegere et humihter exorare ut S. Sedes priorem gratiam revahdare dignetur; tunc expediuntur htterae t>erinde valere. i. e.. quibus prior dispen- S2i\o perinde valet 2iC si vitiata non fuisset; si vero novus defedlus detegitur, nova gratia opus erit, quae nuncupatur perinde valere super perinde valere.

(b) Quando rescriptum dispensationis nonfuitexpeditufn, vitium reparari potest per decretuvi reforinatoriuvi; ad hoc sufticit ut nova scribatur supplicatio, in qua quod omissum fuerat suppletur, vel male expressum corrigitur; unde necesse non est ut jam exposita repetantur, quia duplex supphcatio simul S. Pontifici proponetur.

§ V. De modo exequendi dispensationes.

Dicemus tum de ipsd executiorie^ tum de <rA?//j-////> dispenfationum.

I. De ipsa executione dispensationum.

1085. Praenotanda. Sedulo distinguendum est intci dispensationes mfornid gratiosd et m fonnd coinniissond . (a) priores jam a Superiore conceduntur, proindeque valenl absque fulnmmtione ; sufficit ut dispcnsatio ?iota fiat oratoribus ac serventur clausula^; (b) posteriorcs nondum concessai sunt, sed solum cov\X.\ncnt facultatcni dispensandi, ita ut vaHdce non sint, nisi prius ab exccutorc fuIniincntur,Y>^x.via informatione de precum veritate, ac scrvatis chiusuHs.

1086. 1° De dispensatione a S. Sede concessa. Haec hodie semper conccditur in forma coniDiissorid.

(A) Dispensationes super publicis impedimentis Ordi?tario oratorum commissas, exsequatur Ordinarius qui litteras testimoniales dedit vel preces transmisit ad Sedem Apostolicam, etiamsi sponsi, quo tempore exsecutioni danda est dispensatio, relicto illius dioecesis domicilio aut quasi-domicilio in aliam dioecesim discesserint non amplius reversuri, monito tamen Ordinario loci in quo matrimonium contrahere cupiunt " ^ Haec tamen servanda sunt :

(a) Itivalida esset fulminatio fada antequam originale rescriptum acceptum fuerit, etiamsi alia via certo cognosceretur dispensationem concessam fuisse; unde, si per telegraphum haec innotescat, eadem uti valide et licite nequit, nisi notitia telegraphica audoritate S. Sedis ex officio transmissa fuerit^ Proinde, post acceptum authenticum documentum, nova executio dispensationis necessaria est; si matrimonium jam fuerit contra(5lum, revahdari debet.

(b) Rescriptum ut geniiimim et authenticMn agnosci debet.

(c) Postea investigandum est utrum preces veritati innitantur, cum una ex clausuHs sit " si vera sint exposita ". Potest tamen Ordinarius ahum, generatim parochum, delegare ad hanc investigationem peragendam. Non requiritur forma Judicialis, nisi hasc sxpresse in rescripto prsescribatur, vel adsit contradid;or; sed investigatio perfici potest ex a6tis authenticis, testibus, fama aut examine partium.

(d) ij.xecutor atiente legere aebet omnes clausulas rescripto insertas, et curare ut eaedem fideliter adimpleantur. " Clausuke quse item pertinent ad substantiam dispensationis particula conditionali si, ahave simili, exprimuntur in Formulis"^. Idem dicendum de particuhs diwunodo, postquam non aliter, si nec alio modo, secus irritum fiat ; vel de conditionibus per ablativum absolutum expressis, nisi tamen ahunde constet, ex ipsa rei natura vel stylo Curiae, has ad hceitatem tantum requiri.

(e) Fulminatio dispensationis in scriptis fieri debet, certo ad liceitatem, probabihter etiam ad vahditatem. Ordinarius videhcet declarare debet se, accepto rescripto, veritatem precum verificasse,

= Codex, c. 53 : " Rescripti exsecutor invalide munere suo fungitur, antequam litteras receperit earumque authenticitatem et integritatem recognoverit, nisi praevia earumdem notitia ad eum fuerit auctoritate rescribentis transmissa ".

3 Dataria, Acta S. Sedis, XXXIV, 34.

et auctoritate apostolica dispensare super tali impedimento, ut sponsi valide ac licite contrahere valeant, ac prolem susceptam (excepta adulterina) et suscipiendam legitimare; deinde nomen suum subscribat. Dispensatio valet eo momento quo subscribitur decretum, accedente tamen oratorum acceptatione sive explicita sive implicita. — Pmeterea si sponsi forsan censuras incurrerint, ab eis absolvantur antequam dispensentur, pro utroque foro, et hoc ad validitatem si agitur de censura irretitis per sententiam condemnatoriam vel declaratoriam. (Can. 2265, 2275, 2283).

(f) Tandem dispensatio sedulo servatur in archiviis dioecesanis, et ejus fulminatio oratorum parocho transmittitur, qui hanc eisdem notam facit, et in regSstis notat dispensationis acceptationem ^.

1087. (B) Quando dispensatio conceditur a S. Pcenitentiarid pro foro interno, exequenda transmittitur '' discreto viro confessario ex approbatis ab Ordinario ". Servari debent ea quse supra de receptione et recognitione rescripti, necnon de clausulis; sed insuper, —

(a) Generatim Pcenitentiaria prasscribit ut dispensatio fuhninetur in ipso confessionis actu " audita prius ejus confessione ", vel " in actu confessionis tantum"; si h?ec ckusula desit, etiam extra confessionem fulminari potest. Hsec aut similis formula adhiberi potest : " Auctoritate Apostolica mihi specialiter delegata 3, dispenso tecum super impedmiento (v. g. criminis ex adulterio et conjugicidio), ut, prcefato impedimento non obstante, matrimonium valide ac licite contrahere valeas, et eadem auctoritate prolem susceptam et suscipiendam legitimam nuntio".

(b) Fulminatio dispensationis viva voce perficitur; potest tamen confessor scriptam formulam legere;authenticum verodocumentum poenitenti tradere non debet, sed lacerare vel comburere, saltem intra triduum, sub poena excommunicationis latas sententice.

(c) Investigatio de veritate. precum ad liceitatem tantum requiritur : siquidem ipsis pcenitentibus credendum est, nisi confessarius ahunde, scientia extra-sacramentali, contrarium sciat.

(d) Si impedimentum unam tantum partem afficit, ut votum, vel in una tantum parte culpabile est, ut crimen, sufficit in eam partem dispensationem fuhiiinare. Si vero est utrique commune, et uterque sponsus reus et conscius criminis, in utrumque fuhiiinatio fieri debet sive ab eodem, sive a diverso confessario; cjuo ultimo casu, prior confessarius, post dispensationem uni concessam, rescriptum eidem tradit, ut alteri comparti detur : hic autem rescriptum proebebit proprioconfessario, qui, post fuhiiinatam dispensationem, illud destruet.

' Nornia' pcculiarcs. c. III, n. 6; Codex^ c. 36, § 2. = Codex, cc, 1046, 1 103. — 3 Codcx^ c, 1057.

(e) Si duplex dispensatio necessaria est, iina pro impedimento publico, altera pro occulto, prius fulminari debet ea qu?e impedimentum publicum rcspicit.

1088. 2° De dispensatione ab Episcopo concessa.

(A) Si agitur de impedimento///MVv, generatim dispensatio conceditur in forma gratiosa, proindeque fulminatur ab Episcopo vel officiali dioecesano; unde jam valeret matrimonium a tempore concessionis, etiamsi ejus notitia ad aures parochi non pervenisset; sed illicitum est contrahere ante acceptam notitiam, ne forte ante fuhninationem invahde contrahatur. Si res omnino urgeret, notitia fulminationis telegraphice mitti posset. — Accepto autem authentico instrumento, pastor illud sponsis notum facit et in Regesto matrimoniorum inserit et servat.

Potest tamen Episcopus facuUatibus quae sunt communicabiles uti in forma coniuiissorid : tunc pastor ipse dispensationem fulminare tenetur, ut fit in Pontificiis dispensationibus.

(B) Quando agitur de impedimento occulto, generatim Episcopus dispensat in forma commissorid^ quoties subdelegare potest : quo casu dispensatio a confessario ipso fulminari debet, clausuhs sedulo servatis. Si qua^stio est de impedimentis pro quibus Episcopus subdelegare nequit ordinarium confessarium, debet dispensare in {oxmk gratiosd^ ideoque dispensationem fuhninare; tunc confessarius, recepto instrumento, nihil amphus faciendum habet nisi id partibus notum facere, et clausulas executioni mandare. — Instrumentum autem destruatur, ut supra.

II. De praecipuis clausulis dispensationibus annexis.

1089. Quo facihus hujusmodi clausulai serventur, breviter eas exponere juvat.

1° " Eorum quemlibet a quibusvis ecclesiasticis censuris ad effectum prasentium co?isequendum absolventes "; quibus verbis absolvuntur oratores a censuris forsan contractis, sed solum ut valide dispensationem suscipere valeant; unde alia absolutione indigent, ut, pro aliis effectibus, vere immunes sint a censuris.

2° " Si vera sint exposita " ^; juxta declarationem Datariae, haec

• Olim hsc clausula apponebatur : " Si per informationem eamdem preces veritate niti repereris ", ideoque invalida erat dispensatio, si aulla clausula "refertur, qLoad validitatem, ad personas dispensandas, ad impedimentum dispensandum, ad causam motivam dispensationis, ad varias clausulas, ad alia qu?e matrimonio possent forsan obstare"^

3° " Vetito omnino ne aliquid miineris aut prcemii exigere rel oblaium recipere prcesumpseris "; vel ^'' gratis dispensandi'^ ; id est nulla pecunia, nullum munus accipiatur, praeter taxam cancellarice^ componcndam aut eleemosynam, et agentis expensas.

4° ** Prolem susceptam tegittmajji dece?'nendo^\ Unde, si forte dispensatio suum effe6tum sortiri non possit propter supervenientem mortem alterius Oratorum, vaieDit niiiilominus potestas legitimandi piolem. Quare dispensatio et legitimatio exprimendae sunt in decreto Ordinarii; si hcec omissa fuerit, poterit alio decreto fieri hujusmodi legitimatio. Proles legitima aecernitur simphciter, adeoque quoad omnes legitimationis effedlus. — Dicitur etiam : " Frolem susceptajn, si qua sit, et quatejius opus sit, legitijjiajn decernendo ". Stante matrimonio quidem invalido, sed ignoranter, publice legitima forma contra6to, legitimatio non esset necessaria; unde fit ad cautelajn, ad submovendam murmurationem ignorantium ^

5° " Remoto, quatejius adsit, scajidalo, prcesertijn per separatiojiejn tejjipore tibi bene viso, si fieri potest ". Scandalum quidem removeri debet, et saepe separatio sponsorum aliis modis prseferri debet; attamen modus scandali reparandi prudenti arbitrio Ordinarii remittitur^.

6° ^^ Impositd eis pro jjwdoculpce arbitrio tuo gj-avi pcenitentict salutari". Quae paenitentia distinda est a paenitentia sacramentali, et debet esse gravis, v. g. confessio semei m mense per sex menses, recitatio rosarii bis vel ter in hebdomada per tres menses, viajn crucis peragere semel in hebdomada per quatuor menses; si gravis et diutuj'jia injungitur, per unum annum saltem peragi debet; si gravissima et perpetua, usque ad mortem. Cseterum declaravit S. Pcenitentiaria, 8 apr. 1890, " neque severitatis, neque humanitatis fines esse excedendos, rationemque habendam conditionis, aetatis, infirmitatis, officii, sexus, etc." '•. Rescripsit pariter, 14 dec. 1891, omissionem psenitentiae impositae pro dispensationibus eas non reddere invalidas^; imo nec eas invalidari etiamsi pa^nitentia excepta fuerit cum animo eam non adimplendi^ fieret informatio, etiamsi preces veritate niterentur; hodie vero, ex decreto S. Officii, 28 aug. 1888, solum apponitur " ..S7 vera sijit exposita"^ ideoque valet dispensatio, etiam absque ulhi informatione, dummodo vera sint exposita.

yo '^ Erogatd ah eis aliqud eleemosynd judicio ipsius Ordinarii taxandd'\ ODservantia nujus ciausuice ncn requiritur ad validitatem'. Nec necesse est, ad liceitatem, ut erogetur eleemosyna ante dispensationis fulminationem, sed sufficit ut sponsi promittant eam iargiri; imo, si pauperes smt, aut nolint aliquid solvere, hoc prsetermitti potest, juxta Ordinarii prudentiam.

8° '' Auditd prius ejus vel eoriwi confessione'\ Huic conditioni satisfit per contessionem, etiamsacrilegam,dummodo sit sacramentalis.' Si prievidetur unam e partiDus nolle confiteri, id in libello supplici statuatur, ut haec clausula non inseratur.

Art. II. De Revalidatione Matrimonii^

(' De Revalidatione in genere. Divisio. < De RevaHdatione si??iplici.

( De Revahdatione per sanationem in radice.

§ I. De Revalidatione in genere.

Revalidatio est a6lus quo matrimonium hucusque nullum redditur validum.

1090. 1° De modo agendi quando sacerdos advertit matri' moniuin esse invalidum. Quatuor possunt esse remedia : —

(A) Moneri possunt putativi conjuges de impedimento, et tolerari potest ut vivant sicut frater et soror, si nullum sit incontinentiae periculum; quod vix possibile est in praxi, quando juniores sunt, nisi sint impotentes, aut revera frater et soror aut pater et filia, qui ex errore contraxerint.

(B) In bona fide relinqui possunt, si impedimentum sit indispensabile, et nullitas occulta, et aliunde manifestari nequeat sine periculo formalis fornicationis, vel partes separari non possint absque infamia aut scandalos.

(C) Quando partes pacifice cohabitare non possunt vel

' S. Alpho?is.^ n. 1 109-1117; Carrih'e^ n. 1379-1464; Ball. /*., n. 892- 909, ed. 3; Leh??ik., n. 823-832; Ptanchard, n. 553-588; Feije., n. 759- 779; Zitetii,^. 113-118; Hai?ie.,<. 161-163; Gasparri^ II, n. 1120-1161; Ge?ticot^ n. 534-542; N. Rousseau, n. 128-138.

3 Casum ad rem illustrandam refert Gasparri, n. 1121, not. 2. Titius rem habuit cum matre, inscio quidem Titio, sed non matre, quae fiham peperit : haec extra maternam domum educata fuit, et annos nata 17 ducla est in uxorem a Titio, ejus patre simul et fratre. Mater omnia confessario pandit; hic, Episcopo consulto, putativos conjuges in bona fide rehquit, nematris turpitudo revelaretur.

saltem nolunt, aut quando adest periculum fidei aut morum, peti potest a judice ecclesiastico declaratio nullitatis^ si haec juridice probari potest.

(D) Tandem revalidari potest matrimonium, si impedimentum est dispensabile; et hoc generatim consultius est tum ad vitanda scandala, tum ad providendum educationi proh's.

1091. 2° De sepavatione putativo7'uin conjugum injungendd velnon, ante matrinionii revalidationem. Maxima prudentia procedendum est, ne scandalum causetur, vel putativi conjugQsformali periculo peccandi exponantur.

(A) Si matrimonii nullitas s\t piiblice ?iota, v. g. quia matrimonium fuit clandestinum ubi Tametsi promulgatum est, vel quia communitas scit conjuges esse consanguineos : (a) regulariter partes separari debent, non solum quoad torum, sed etiam quoad habitationem, ut vitetur vel reparetur scandalum. Si vero separatio quoad habitationem possibilis non sit, v. g. propter paupertatem partium, scandalum removeatur meliori quo fieri potest modo; et, si timeatur periculum incontinentiae, partes non moneantur nisi jam obtenta dispensatione.

(b) Dispensatio autem quam citissime postuletur, si agitur de impedimento dispensabili; et, si partes noluerint aut nequiverint separari, id in supplici Hbello exponatur, ut in rescripto non ponatur clausula de proevia conjugum separatione.

1092. (B) Si matrimonii nulHtas sit occulta (v. g., ob crimen) ita procedet confessarius : (a) dispensandi facultate gaudent tum parochus, tum confessarius, quando est periculum gravis maU in mora et ne loci quidem Ordinarius adiri potest vcl nonnisi cum periculo violationis secreti '.

(b) Si una vel utraciuc pars dubitet de matrimonii valore, con. fessarius prudenter rationem dubitandi exc^uirat; si, re maturius expensa, certa sit nullitas, agat ut supra; si dubia maneat, standum est pro valore, et dis[)ensalio ad cautelam postuletur.

§ II. Dk simplici convalidatione.

Triplex datur casus : 1° ex defcctu conscfisus; 2° ex defectu yf/v//^^^ Tridc)iti)uc ; 3° cx alio impechmcnto.

[. De Convalidatione matrimonii ob defectum cor.sensus invalidi.

1093. Quando matrimonium nullum fuit ex defectu natiiralis amsensiis, qui fuit ficte datus, vel ex errore, vi aut metu, non potest renovari nisi per novum consensum rite praestitum, i. e. remoto errore vel metu, et cognita nullitate prioris matrlmonii. Neque in hoc casu requiritur ulla dispensatio. — Modus autem procedendi pro renovatione consensus diversus est pro diversis casibus qui occurrunt : —

(A) Si nullitas matrimonii ob defectum consensus siL publice 7iota, publice etiam renovari debet consensus, et quidem in facie Ecclesiae, etiamSi prius matrimonium in forma pr^scripta celebratum fuerit ^.

(B) Quando autem nullitas est occulta : (a) si ex utrdque parte consensus defecerit,ambo debent renovare consensum, signo externo, licet privato et secreto 2, et quidem postquam lovcrint priorem consensum esse nullum.

(b) Si consensus nuUus fuerit ex und tantum parte, haec novum consensum libere praestare debet perseverante consensu alterius partis ; hic autem perseverare censetur dummodo actu positivo revocatus non fuerit3. — Si defectus consensLis fuerit mere internus, satis est ut pars quae non consenserat, interius consentiat. Si fuerit etiam externus, necesse est consensum etiam exterius manifestare 4.

1094. NonnuUi insuper dicebant alteram partem, quae vere consensit, monendam esse de nullitate matrimonii, ut consensum» renovet cum invaliditatis cognitione. Nunc certum est hoc non requiri, ex Codice s, aliunde sufficit moralis unio inter consensum unius et consensum alterius, sicut in omni contractu; atqui talis unio existit in casu; nam consensus valide praestitus ab uno virtualiter perseverat, et manifestatur per cohabitationem et mutua conjugalis amoris signa, dum alter suum consensum libere renovat. — Neque obstat timor ne pars, qu3e libere consensit ab initio, si moneretur de nullitate matrimonii, forsan consensum retractaret; hypothetica enim retractatio vim consenstis antea prsestiti destruere non valet.

II. De Revalidatione matrimonii ob defectum formae.

1095. Matrimonium, ex lioc capite nullum, revalidari potest, absque dispensatione, tantummodo 7'enovando consensuin coram parocho et testibus. (a) Quod quidem publice regulariter fieri debet quando nullitas matrimonii publice nota est, ut sic scandalum reparetur; si tamen, propter speciales circumstantias, partes publice consensum renovare nolint, secreto illum iterare permitti possunt, assentiente Episcopo, ac remoto scandalo alia ratione.

(b) Quando nullitas occulta est, sufficit ut secreto, coram parocho et testibus, renovetur consensus, ad praecavendam conjugum infamiam.

(c) Si vero alteruter in ecclesia contrahere renuat, consensus renovari potest in quolibet loco decenti. Si unus coram parocho comparere consentiat, et alter nonnisi per procuratorem, aut si ambo coram confessario privatim contrahere voluerint, id fieri potest cum Episcopi licentia. — Si unus consensum nullo modo renovare velit, putans id omnino esse inutile, sanatio in radice petenda est. Sed si uterque absolute renuat comparere coram parocho aut confessario, nil remanet nisi pro eis orare ut ad meliora se convertant : Ecclesia enim non solet dispensationem concedere eis qui ejus leges obstinate despiciunt.

III. De Revalidatione matrimonii ob aliud impedimentum invalidi.

1096. Matrimonium, invalide contractum propter impedimentum dirimens, aliquando revalidari potcst sine dispensatione, quando scilicet impedimentum cessat ex se; v. g. ligamen cessat mortuo conjuge, disparitas cultus baptismo partis infidelis; si vero impedimentum ex se non evanescit, necesse est ut prius dispensatio obtineatur ^ Quibus positis, inquirendum manet quomodo conscnsus renovari debcat.

(A) Si impedimcntum est////>'//a'notum, conscnsus publicc iterari debet in forma jurc priescripta -, etiamsi hiec in priori matrimonio servata fuisset : id enim requiritur tum ad repa-

randum scandalum, tum ut constet de validitate matrimonii. — Si tamen putativi conjuges adduci ncqucunt ut publice contraliant, eis permitti potest occulte, coram parocho et testibus, consensum renovare; postea tamen id tempore opportuno divulgandum est, ut amoveatur scandalum.

1097. (B) Si vero impedimentum est occultuin, sufficit ut consensus occulte renovetur, et quidem absque forma praescripta, si haic jam prima vice servata fuerit.

(a) Quod quidem facile erit si impedimentum utrique parti notum est : ambo enim, coiiscii nullitatis prioris matrimonii, novum consensum exprimunt, qui omnino independens est a priori \

(b) Si vero impedimentum uni tantum parti notum est, nec alteri manifestari potest absque gravi incommodo, non requiritur ut pars impedimenti inscia consensum renovet, sufficit renovatio consensils a parte impedimenti conscia facta. Ita Codex ^.

" Haec autem renovatio consensCis jure ecclesiastico requiritur ad validitatem, etiamsi initio utraque pars consensum praestiterit nec postea revocaverit " 3. Quae " renovatio consenstis debet esse novus voluntatis actus in matrimonium quod constet ab initio nullum fuisse"'*.

§ III. De Revalidatione matrimonii

PER SANATIONEM IN RADICE.

1098. 1° Notio. '' Matrimonii in radice sanatio est ejusdem convaHdatio, secumferens, prceter dispensationem vel cessationem impedimenti, dispensationem a lege de renovando consensu, et reti^otractionein, per fictionem juris, circa effectus canonicos ad prceteritum. — ConvaHdatio fit a momento concessionis gratise; retrotractio vero intelHgitur facta ad matrimonii initium, nisi aHud expresSe caveatur. — Dispensatio a lege de renovando consensu concedi etiam potest vel una tantum vel utraque parte inscia " 5.

Quod ita declarari potest : vi legis ecclesiasticae, consensus matrimoniaHs erat invaHdus, matrimonium nuHum et fiHi iHegitimi. Jamvero dispensatio in radice, legem abrogando in hoc particulari casu, sanat vitium quo consensus erat invaHdus; proinde matrimonium eo ipso fit vaHdum, et

' Codex, c. 1 135, § 2. — ^ Code.x, c. 1 135, § 3; cf. Codex, c. 1133, § i. 3 Codex, c. II 33, § 2. — 4 Codex, c. 1134. — s Codex, c. 11 38.

filii post dispensationem nati vere sunt legitimi, Sed insuper, ex fictione legis, Ecclesia habet consensum, proindeque matrimonium, tanquam ab initio validum; et ut legitimos agnoscit eos qui ab inito matrimonio usque ad dispensationis fulminationem concepti sunt. Hinc vere matrimonium sanatur in radice, i. e., in ipso consensu, et ab initio.