Nn. 986–1040

2" Extensio affinitatis. (A) Jure novo, affinitas matrimonium dirimit in linea rectd in qiioHbet gradu; in linea collaterali usque ad secunduni graduni inclusive^.
(B) Quo melius intelligatur natura hujus impedimenti, notandum est illud incurri a solo viro cuni consanguineis mulieris quacum matrimonium contraxit, et a sold viuliere cuni consanguineis viri quocum nupsit; minime autem a consanguineis viri cum consanguineis mulieris : affinitas enini non parit affinitateni. Hinc duo fratres possunt ducere duas sorores, pater et filius ducere possunt matrem et filiam 3.

(C) " Ita computatur affinitas ut qui sunt consanguinei viri, iidem in eadem linea et gradu sint affines mulierls et vice versa "4. Quod sequenti arbore melius intelligetur.

^ Dc historira cvolutionc luijiis inipediincnti icLjcrc cst ap. Esnwin, t. I. p. ^yA-j'^^-

Absrpttn / l AbnepU»

(a) In partc dextra inveniuntur consanguineae uxoris, et in partc sinistra consanguinei viri. Jamvero uxor est affinis omnibus consanguineis viri eodem gradu ac hi sunt consanguinei viro; ex altera parte, vir affinis est omnibus consanguineis uxoris eodem gradu ac h?Q sunt consanguinece uxori; v. g. vir, uxore mortua, non potes' ducere ejus matrem, aviam, sororem, consobrinam, etc. ; uxor, mortuo viro, contrahere nequit cum ejus patre, avo, fratre, amitino, etc.

(b) Sed consanguinei viri, v. g. ejus pater, avus, patruus, frater, etc. ducere possuntconsanguineas uxoris, v. g. ejus matrem, aviam. materteram, sororem, etc.

if.j.si o c a

l-E

O ccx s:

ccco

COQ

O rt

O O o

o o o

cZiix

^rrfO

C-O-CU

3^' De multiplici affinitate. " Affinitatis impcdimciUum mulli[)licatur: i) quotics multiplicatur impedimcntum consanguinitatis a quo procedit; 2) iterato successive matrimoniocum consanguinco conjugis defuncti " '. Ita, ex primo capite, uxor ter affinis est ejus ([ui mariti est ter consanguincus; ex secundo autem, mulier quai successive matrimonium contrahit cum duobus intcr se consanguineis est bis affinis ceterorum consanguineorum.
Aliquando etiam simul existent inter nupturientes affinitas et consanguinitas; ita, verbi gratia, Petrus Catharinam ducit, sibi consanguineam in secundo gradu; mortua uxore, contrahere vult cum Gertrude, iixoris sorore; duo sunt in casu impedimenta, affinitatis in primo gradu collaterali et consanguinitatis in secundo gradu collaterali.
4° Quo jure affinitas matrimonium dirimat? Affinitas, etiam in primo gradu line?e xitoX^x, probabilius oritur ex jure mere ecclesiastico. Hinc non est impedimentum, pro infidelibiis^ etiam si postea baptismum suscipiunt. Codicis enim canon 97 statuit affinitatem oriri ex matrimonio sive rato^ sive rato et consummato; atqui, juxta Codicis c. 1015, ratiim dicitur matrimonium baptizatorum validum. — Impedimentum autem incurritur ex matrimonio valido inter partem baptizatam et infidelem -, lege ecclesiast'ca directe attingente fidelem et indirecte infidelem.

9p2. 5° De dispensatione ab affinitate. (a) Ouoad lineam rectain, rarissime Ecclesia dispensat \-\ privio gradu 3, raro in ceteris gradibus.

(b) In gradibus lineai collateralis^ non excepto primo4 Ecclesia " jam haud difficilem sese ostendit in dispensatione elargienda " 5.

^ " Quanquam impedimentum ex una tantum parte se habet, matrimoniumtamen reddit aut illicitum aut invalidam ''. {Code\ c. 1036, § 3).

3 Casum dispensationis hujusmodi invenire est in Le Canoniste contejnporain^ nov. 19 12, p. 659.

^ Res olim multum disputata fuit occasione dispensationis Herorico VIII 2i Jutio II concQss?^:.

^ Desniet, n. 306. — Hucusque, si quis ducere volebat personam cujus matrem carnaliter cognovisset, dispensatio non concedebatur nisi sub conditione : " Dummodo tamen copula cum matre non antecesserit nativitatem filias ". Inconveniens quod ita cavebatur, nunc removetur, saltem ex parte, per novum impedimentum honcstatis publicce^ de quo infra.

6'' De discrimine inter jus antiquum et novum.

Olim definiebatur affinitas propinquitas quani quis contraliit cum consanguineis illius personce qtidcum copulam carnal:m perfectam habuit ; exinde distinguebatur inter affinitatem licitam et illicitam; affinitas ex copula licita diriniebat matrimonium in linea recta usque ad infinitum, juxta probabiliorem sententiam; usque ad quartum gradum inclusive in linea collaterali; affinitas vero ex copula illicita matrimonium dirimebat usque ad secundum gradum inclusive in utraque linea.

V. De impedimento publicee honestatis '.

i*^ Notio ex Codice : (A) Impedimentum publiccTc honestatis oritur ex matrimonio invalido, sive consummato sive non, et ex publico vel notorio concubinatu; et nuptias dirimit in primo et secundo gradu linea,^ rectae inter virura et consanguineas mulieris, ac vice versa"^. Ita si Titius publice in concubinatu vixit cum Lucia, matre Sophiai, eo ipso contraxit impedimentum pubHcai lionestatis cum Sophia. Vocatur honestas publica^ quia morum honestas exigit ut non multiplicentur uniones illicita^, ex quibus oritur aHqua quasi-afiinitas.
(B) Vestigia hujus impedimenti in jure Romafio inveniuntu.-, quod quasi-affi7iitatem agnoscebat inter sponsam patris et fiHum, sponsam fiHi et patrem, matrem sponsae et sponsum 3. Quo tempore honestas pubHca ut canonicum impedimentum habita fuerit non constat; canones enim qui in Decreto Gratia?u ^ remotam eju> antiquitatem supponunt, sunt apocryphi; probabiHus non muUum ante si^iculum XII vigebat. — Ante Tridentinum, pubHca honesta. sive ex sponsaHbus sive ex matrimonio orta, ad quartum gradum extendebatur, et ex invaHdis sponsaHbus nascebatur, dummodo invaHda non essent defectu consensils. Sed Tridentinum statuit impedimentum non ex invaHdis sponsaHbus in posterum oriturum esse, et ex vaHdis non ultra primum gradum; nil autem mutavlt ([uoad honestatem pubHcam ex matrimonio rato ortam s.

' .S*. T/io)n., q. 55, a. 4; Dccretal., Hb. IV, tit. 2. cc. 3, 4, 8 ; tit. \\ de Sponsa duorum ; Caiwnistcv \\ h. tit. IV; Sanchcz., Hb. VII, disp 68-70; 5. Alphons., 11. 1061-1064; Carri^re, n. 809-826; Batt. /'., n. 76O 776, ed. 3; Gasparri, n. 705-732; Fcijc, n. 384-408; Notdiii, n. 106-107.

s lla decrevit S. Pius K, Const. Ad Roinanuin, i jul. 1 56S.

Unde usque ad Pentecosten anni 1918, impedinientiim honcstatis puhlici\i erat propinquitas pcrsonarum oriens tum cx sponsaliljus validis, tum ex matrimonio rato et non consunmiato.

2' Extensio hujus impedimenti, ex antiquo jure. (A) Puhlica lioncstas orta ex valldis spo?isaIibus dirimebat matrimonium inter sponsum et consanguineas sponsae, et vice versa, usque ad pritnutn gradum; proinde sponsus invalide contraxisset cum matre^ sorore^ \e\fi/id sponsne suoe; valide autem cum omnibus aliis sponsce consanguineis. Quod verum erat etiamsi sponsalia legitime soluta fuissent; nam impedimentum semel contractum non cessat nisi dispensatione.

Non autem oriebatur ex ifwalidis sponsalibus, quacumque ratione invalida fuissent; neque e conditio?iatis sponsalibus, nisi quando conditio impleta fuisset.

(B) Publica honestas ex 7natrimonio rato dirimebat nuptias usque ad quartum gradum inclusive, etiamsi orta esset ex matrimonio invalido, dummodo invalidum non fuisset ex defectu consensils : deficiente enim consensu, deerat fundamentum impedimenti, nempe conjunctic animorum.
3° De multiplici impedimento honestatis publicae, in antiquo jure. (a) Hoc impedimentum multiplicabatur ex pluribus sponsalibus vel matrimoniis non consummatis. Sint v. g., tres sorores Rosa, Martha, Lucia; si Titius sponsalia contraxisset cum Rosa, et postea, obtenta dispensatione, matrimonium cum Martha, quin illud consummasset, duplici impedimento honestatis publicae ligabatur quoad Luciam ; si nihilominus Luciam duxisset, obtenta pariter dispensatione quin matrimonium consummaret, triplici impedimento honestatis publicoe laborabat quoad Semproniam, trium sororum matrem,
4° De dispensatione ab hoc impedimento. Cum hoc impedimentum sit juris mere ecclesiastici, in eo Ecclesia dispensat, sed cum cautela, cavendo nempe ne aliquis sibi matrimonio conjungat propriam prolem; videlicet si copula illicita et occulta pra^cesserit nativitatem nubendae, de qua dubitari possit an sit filia vel soror alterius partis, applicandus est can. 1076, § 3 : " Nunquam matrimonium permittatur, si quod subsit dubium num partes sint consanguineae in aliquo gradu lineae rectae aut in primo gradu Hneae collateralis I ".

' Commissio ad ititerpret. Codicem 2-3Junii [918.

DE IMPEDTMENTTS MATRIMONII. 627

VI. De impedimento disparitatis cultus^

1° Notio et origo. (A) Cultus disparitas est inipedimentuin diriniens inter baptizatuni in Ecclesid catlwlicd vel ad eamdeni ex hceresi aut schisniate conversuni ^ et ncni baptizatum, etiam catechumenum; et ita distinguitur a mixtci religione, quai est impedimentum proJiibe?is inter cathoiicum et acathoHcum valide baptizatum. — Nostris diebus, non solum inter paganos, sed etiam in itiagnis civitatibus catholicarum regionum, inveniri potest hujusmodi impedimentum, quia non pauci adulti nunquam baptizati fuerunt.

Sedulo notandum est agi in casu non de quahbet persona baptizata, etiam in haeresi, sicut oHm, sed de persona baptizata in Ecclesia cathoHca vel ad Ecclesiam cathoHcam ex haeresi aut sciiismate conversa. Et adest impedimentum, etiamsi persona in Ecclesia cathoHca baptizata haeresi vel schismati postea adhaeserit, aut ad Ecclesiam conversa iterum in haeresim relapsa sit.

looi. (B) Hoc impedimentum, spectatum ut dirimens, est juris ecclesiastici. Scriptura quidem aliquo modo prohibebantur nuptiai fideHum cum infideUbus : 3 " NoHte jugum ducere cum infideHbus; quse enim participatio justitiae cum iniquitate? aut qu^ societas luci ad tenebras?"; sed iUa prohibitio non dirimebat tale matrimonium, cum aHbi '^ supponatur vaHdum. Patres et Concilia pariter hujusmodi nuptias damnarunt, eo pra^sertim quia in Veteri Testamento Judoeis vetitum erat muHeres infideles ducere; sed per muUa sa^cula ut vaudas easdem habuerunt; et sanctissimi^ femina^ cum infideHbus contraxerunt, ut C?eciHa cum Valeriano, Monica cum Patritio, Clotildis cum Clodoveo, quin Ecclesia eas improbaverit. Paulatim vero, ex pericuHs qu?e ex hujusmodi nuptiis defluunt, praxis invaluit in variis Ecclesi?e partibus eas tanquam nuUas habendi; quce praxis tractu temporis evasit universaHs; et ita hoc inipedimentum, quatenus dirimens, consuedine introductum est, ct

1. Thom.^ q. 59, a. i; Decret. Gratiani., c. XXVII, q. i; Benedict, XIV., Constit. Singutari nobis., 9 febr. 1749; Canonistcc., lib. IV, in tit. I vel tit. VI ; Sanc/ie::^ lib. VII, disp. 74; ^. Alphons., n. 1044; Carrih'e, n. 747-752; Batt. /., n. 699-7 fvi, ed. 3; Feije^ n. 459-470; Gasparri^ n. 596-624.

J28 CAPUT III.

jam ab initio saec. XII ubique receptum; quapropter hodie viget ctiani in illis regionibus ul)i priinuni ridcs i^ropagatur'.

2° Quandonam incurratur? Incurritur certo (juando cerfo luoralitcr constat unam partem es.se valide baptizatam, et alteram vel nullomodo vel invalide baptizatam. In casu autem dubii circa ba])tismum, investigatio quidem fieri debet, juxta Instructionem 5. Officii, diei I aug. 1883, sed, si dubium remaneat, haec regula tenenda est : " Si pars tempore contracti matrimonii tanquam baptizata communiter habebatur aut ejus baptismus erat dubius, standum est, ad normam c, 10142, pro valore matrimonii donec certo probetur alteram partem baptizatam esse, alteram vero non baptizatam " 3.
3° De dispensatione ab hoc impedimento.

(A) Sokis Romanus Pontifex in hoc impedimento propria potestate dispensare valet; ahi autem nonnisi per indultum, quod conceditur in locis ubi multi sunt infideles.

(B) Conditiones requisitae ut dispensatio concedatur sunt : (a) ut absit contuviclia Crcatoris, id est pericukn-n fidei vel morum pro parte catholica et ejus prole; hinc infideHs promittere debst se reHcturum plenam Hbertatem cathoHcae parti quoad exercitium ipsius reH'gionis, et universam prolem in cathoHca reHgione institutam iri; (b) ut ^2ixs fidelis pro viribus curet conversioncin infidclis, precibus, bono exemplo ac praesertim vitse conjugaHs officia rite adimplendo; (c) ut adsint graves causce, quae remittuntur prudenti dispensantis judicio, qualis est v. g. salus animae ihorum qui jam in taH matrimonio diu vixerunt, aut ab eo contrahendo vix

' Historicam hujus impedimenti evolutionem legere est ap. Esuieiii, t. I, p. 219 sq.; Watkins, Holy Matrimony, p. 446 sq. — Ratio propter quam tale malrimonium prohibetur, sic cxponitur a S. Thomd, 1. c. : " Principahus matrimonii bonum est prolcs ad cuUum Dei educanda. Cum autem educatio fiat communiter per patrcm et matrem, uterque secundum fidem suam intendit ad cultum Dei prolem educare. Et ideo si sint diversae fidei, intentio unius alterius intentioni contraria erit". Hinc etiam valent, et saspe a fortiori, rationes supra expositas, de matrimoniis mixtis, n. 905-907.

^ Canon 1014 sic se habet : " Matrimonium gaudet favore legis; quare in dubio standum est pro valore matrimonii donec contrarium probetur" — ^ Code.x, c. 1070, § 2.

cohiberi possunt. — • Dispensatio scienter concessa sine gravi causa a R. Pontifice illicita est, sed valida; a delegato autem non solum illicita, sed etiam invalida.

VII. De impedimento raptus*.

I'' Origo et notio. (A) Impedimentum rapius, quatenus universale et dirimens, a Tridentijio institutum est. Sed, jam a primoevis saeculis, crimen raptus prohibitum fuerat. (a) Jure civi/t Romano gravissimis poenis puniebatur, et matrimonium inter raptorem et raptam interdicebatur in poenam raptils.

(b) Jure ecclesiastico non eadem semper fuit disciplina; juxta a?itiqicos canones, raptor excommunicatione aliisque poenis plectebatur, ac raptam ducere in perpetuum prohibebatur; imo in quibusdam provinciis tale matrimonium ut invalidum censebatur. '^o.d jicre novo Decretaliicm, puella poterat in matrimonium consentire, etiam (juando sub potestate raptoris manebat; et si consensus vere erat liber, nuptiae validse reputabantur ".

(c) Tridentinum autem, Hbertati matrimoniorum melius providere volens, decrevit nuHum esse matrimonium inter raptorem et raptam, quamdiu ipsa in potestate raptoris manserit, etiamsi Ubere consenserit; variisque poenis crimen raptCis punivit^: " Decernit S. Synodus inter raptorem et raptam, quamdiu ipsa in potestate raptoris manserit, nullum posse consistere matrimonium. Quod si rapta a raptore separata, et in loco tuto et Hbero constituta, iUum in virum habere consenserit, eam raptor in uxorem habeat, et nihilominus raptor ipse ac omnes iUi consiHum, auxiHum et favorem prjebentcs sint ipso jure excommunicati, ac perpetuo infames, omniumque dignitatum incapaces, et si clerici fuerint, de proprio gradu decidant. Teneatur pr?eterea raptor nuiHerem raptam, sive eam uxorem duxcrit, sive non duxerit, decenter arbitrio judicis dotare ".

(B) Unde raptus definiri potest : violoita abdi(ctio aliciijiiis personce de loco in locuni, ubi sub potestate raptoris detitietur.

' Dccret. Gratiani, c. XXVII, q. 2; c. XXXV I, q. 1-2; Dccrefal. lib. V, tit. 17; Tridcnt., sess. XXIV, cap. 6 dc Rcformat. IMatrim.; Rciffenst., lib. IV, tit. i, n. 372-379; SancJu-, lib. VII, disp. 12-13; S, Alphoiis., n. 1 106- 1 108; Carrih-e, n. 905-914; Ball. /'., n. 692-698, ed. 3; Feije, n. 145-187; De Angclis, lib. IV, lit. i, n. 20; Gasf>arn\ n- 537-563; T>c Bccker, p. 67-73.

3 Sess. XXIV, cap. 6 de Rcform. Matrim.

uiairiimniii i^ieundi causd ^ Ouod impedimentum a vietu distinguitur; nam, etiam ccssante metu, invalidum est matrimonium, quamdiu rapta sub potestate raptoris manet; neque est impedimentum pmiale, nam matrimonium valide ac licite celebrari potest, statim ac mulier a potestate raptoris subtrahitur; cst igitur impcdimentum sui generis, vi cujus raptor inhabilis redditur ad contrahendum cum rapta, quamdiu hjtc sub ejus potestate retinetur.

2° Conditiones requisitae ut raptus matrimonium dirimat. (A) Ut sit abductio niulieris, non autem viri. Certum est ex can. 1074, § i, quo impedimentum statuitur tantum inter viruni raptorem et muherem, et odiosa sunt restringenda; unde si juvenis pusillanimis a pra^potente muhere raperetur, matrimonium ut vahdum haberetun dummodo j^uvenis hbere consentiret. — Nil autem refert utrum muher, qua^ rapitur, sit virgo aut corrupta, honesta aut meretrix ; nam verba Codicis sunt omnino generaha. — Attamen, si muher sit perdita moribus, pnesumitur abducta explendae hbidinis, non matrimonii causa; sed praesumptio cederet veritati.
(B) Ut sit vera abductio de loco in locuni; i. e. ut muher transferatur de loco in quo tuta erat in locum morahter diversum, in quo minus est tuta, quamvis non longe distantem. — Nihil autem refert utrum raptor muherem abducat/^r se, an per alios, dummodo ipse mandatum dederit; si quis vero, putans se rem gratam facturum amico, quamdam pueham in propriam domum transfert, quo facihus hic amicus possit eam ducere, nuptiae vahdae sunt, quia amicus non mandavit raptum. — Insuper mandatarii, qui muherem rapiunt nomine principahs agentis, impedimentum cum ea non contrahunt, nisi eam postea detineant (ex § 3).
(C) Ut abductio sit violenta, i. e. invita muhere. Violenta censetur : (a) si fiat per viin aut metuni gravem

" § I. Inter virum raptorem et mulierem intuitu matrimonii raptam, quamdiu ipsa in potestate raptoris remanserit, nullum consistere potest matrimonium. — § 2. Quod si rapta, a raptore separata et in loco tuto ac libero constituta, illum in virum habere consenserit, impedimentum cessat ".

injuste incussum; (b) ]^^- fraudem aut dolum, v. g. per hypnoticam suggestionem, quae libertatem auferat. — Violenta autem non est, si puella, sive sui juris sive non, libere cum viro aufugit, ut parentum vel aliorum oppositionem vitet; si non sit sui juris, nuptia^ quidem illicitae esse possunt, ob dissensum parentum, sed valida^ erunt. Pariter si mulier prius quidem erat nolens, sed deinde suasionibus, blanditiis allecta sequitur virum intuitu matrimonii, adest quidem raptus seductionis, sed non raptus violentus; sed in foro externo probari debet hanc vere consensisse in fugam ; secus prior dissensus praesumitur perseverasse.

Si vero mulier consentiens abducitur in alium locum, non quia ipsa matrimonium intendit, sed propter aliud motivum; et raptor, qui de matrimonio cogitabat, quamvis nil de eo dixisset, ibi eani detinet, eique nuptias proponit, multo probabilius impedimentum adest; quia dolose abducitur a raptore^ " Quod ad matrimonii nuUitatem attinet, raptui par habetur violenta retendo mulieris, cum nempe vir mulierem in loco ubi ea commoratur vel ad quem libere accessit, violenter intuitu matrimonii detinet " ^.

Quando valida sponsalia contracta fuerunt, controvertitur utrum impedimentum raptiis incurrat qui sponsam suam invitam rapit. (a) Si hoec justam habet resiliendi vel differendi causam, juxta omnes, incurritur impedimentum, quia ejus Hbertas injuste ac violenter laeditur; (b) si justam causam non habet, multo probabilius etiam incurritur, quia vi privata sponsa cogi ne(}uit fidem sponsalitiam servare.

(D) Ut abductio fiat intnitu matrimonii ificundi^ cum impedimcntum statutum fuerit ad servandam consensus matrimonialis Hbertatem. Hinc si mulier abducatur ad pecuniam ei auferendam, aut ad libicHnem explendam, aut ob aHum finem, non oritur impecHmentum. In foro autem externo prai-sumitur raptum fieri matrimonii causa, nisi contrarium probetur. Prreterea, si muHer primum Hbidinis caus^ rapiatur, postea vero invita detineatur intuitu matrimonii ineundi, jam adest impedimentum, c|uia dctentio in casu acquiparatur violcnta: abductioni.
(^) Ut raptor mnlicrcm snb sna potcstatc dctincaty ut constat ex Tridcntino et Codicc. Proinde c]uando puclJjcL— ..

' Ad rem meliiis intclligcndam, vidc casus a .S. C. Ciyft/^i^t up. Ciasparri, n. 554-556. — ■ Co(tc.\ c:. 1074, i^ 3. / x X

a raptorc scparata ct in loco tuto ac libcro constituta fuit, cessat impedimentum absque uUa dispensatione; ita est V. g. s\ sua,^ domui restituatur, aut ponatur in domo amici aut })arentis ipsius mulieris, qui non sit fautor raptoris. Impedimentum autem perdurat, si mulier in eadem domo, in quam translata fuerat, permaneat, quamvis aufugere posset; aut si ponatur in domo amici vel parentis raptoris, praesertim si quis de viri mandato in eam invigilet; tunc enim non est in loco /u/o ac /idero constituta.

loio. jV. B. Ecclesia in hoc impedimentogeneratim non dispensat\ — Raptor " ipso jure exclusus habeatur ab actibus legitimis ecclesiasticis et insuperaliis poenis pro gravitate culpae plectatur " ^

VIII. De impedimento criminiss.

lOll. 1° Notio et origo. (A) Non omnia crimina matrimonium dirimunt, sed quaidam magis odiosa in ordine ad matrimonium commissa, nempe : (a) conjugicidium mutua conspiratione patratum cum intentione inter se contrahendi matrimonium; (b) adulterium cum altera parte admissum cum promissione matrimonii vel attentato matrimonio; (c) adulterium cum conjugicidio ab una tantum parte patrato 4. — Ratio propter quam hujusmodi crimina subsequentes nuptias reddunt invahdas triplex est : (a) quia secus, sub spe matrimonii contrahendi cum compHcibus, occasio praeberetur conjugibus hsec crimina patrandi, pra^sertim conjugicidium, quod conjugaH amori ac fidei tam indigne adversatur; (b) in poenam commissi criminis; (c) quia tales nuptiae pubHce inhonestae ac scandalosae forent.

^ Olim Ecclesia nunquam dispensabat; sed in Instruct. ad Ep. Albanenses, 15 febr. 1901, ap. Acta S. Sedis (XXXIII, p. 547-549), S. Officiuvi declaravit, ob peculiares circumstantias in Albanii praevalentes, nihil prohibere cjuominus, si de raptae vere libero consensu constet, et sufficientia ad dispensandum motiva praesto sint, dispensatio concedatur; sed, ne id facile fiat, quilibet casus S. Sedis judicio omnino subjici debet. — ^ Codex., c. 2353.

^ Decret. Gratiajti, Caus. XXXI, q. i; Decretal., lib. IV, tit. 7, De co qui duxit in matrimonium quam polluit per adulterium; Canoitistce m h. tit.; Sanchez, lib. VII, disp. 78-79; 5. Alp/i07ts., n. 1031-1043; Carriere, II, n. 709-746; BalL /'., n. 666-691, ed. 3; Feije, n. 448-458; Mansella., p. 155-162; Gasparri, n. 641-660; De Becker., p. 162-173; Konings., n. 1594- 1596; N.-./din^ n. 110-124. — ^ Codex\ c. 1075.

(B) Jure Romano veteri prohibebantur nuptice inter complices adulterii, etiam soluto priori conjugio; postea, iem^^oxQ /iisttma?ii, ut nullcTC declaratae sunt. Jus canonicuni hanc legem recepit, ac S. Leo statuit : " Nullus ducat in matrimonium quam prius polluit adulterio"; sed non constat aduiterium tanquam impedimentum dirimens fuisse universim acceptum, prDesertim in Ecclesia Occidentah', ante saec. IX; tempore Gratiaiii^ jam duplex agnoscebatur species criminis matrimonium dirimentis; tandem, temporc Gregorii IX, universim statutum est triplex impedimentum criminis supra relatum.

I0I2. 2° De conjugicidio mutua conspiratione perpe- trato. Ouatuor conditiones requiruntur ut impedimentum ex hoc capite incurratur : —

(A) Mutua conspiratio inter comph*ces in occisionem conjugis alterutrius ipsorum; quas existit, si una pars alteram ad crimen inducit consiHo, precibus, aut approbatione; vcl si utraque cooperatur sive physice, v. g. venenum praebendo, sive morahter, corrumpendo medicum ut mortem inferat vel non impediat. Unde non sufficit ut una pars mortem machinetur, inscia altera, etiamsi hccc postea necem approbaverit; neque silentium alterius, nisi ahis adminicuhs silentium ut consensus haberi possit et vere influat in crimen.

(B) Ut conspiratio fiat ex intentione ^ ineundi inatrinionii cum complice, saltem ex una parte; proinde, si fiat propter ahum finem, v. g. odium, vindictam, cupiditatem, vel quo Hberius vivatur, aut ad facihus duccndam aham personam, non incurritur impedimentum.

Dictum est : saltem ex und parte; quia noniiulli theologi hanc intentionem requirunt ex iitrdque parte; sed probabilius id necesse non est, dummodo intentio unius exterius m.anifestetur; v. g. si ocGisionem proecesserint sufficientia indicia intentionis, pula munera, famiHaritates, epistohe amatoriie et simiHa intereos qui contrahere voHmt; secus vero si intentio rcmanscrit omnino interna, c[uia Ecclesia non potest punirc homicidium cx laH intcntione factum, si nuHum de ea indicium [)n;cesserit. Ita .V. Alphonsus, n. 1034.

(C) Ut mors sequatur opcrd altcrut)ius sive pJivsicd, sive mora/i, non autcm ex fortuito casu, \cl cul|)a aliciKc personct; hinc, si inflicto vidnere non mortali, mors sciiuatm-

' Dc qua iiUentione silet (Sodex.

imperitiH vel negligentia medici, impedimentum non incurritur; secus, si medicus, e consilio vel mandato alterutrius complicis, ex iiidnstrid negligens fuerit.

(D) Ut iiiatrimonium fiierit validuvi tempore occisionis; secus non erit conjugicidium, sed homicidium; nec sufficit ut sit existimatum; aliunde necesse non est ut consummatum fuerit.

3° De adulterio cum promissione aut attentatione matrimonii. Tres conditiones requiruntur :

(A) Adulterium veruiu, ex utraque parte fonnale, comsumviatum.

(a) Vermn, quatenus validum matrimonium et adhuc perseverans existere debet saltem ex parte unius adulteri; hinc, si matrimonium invalidum sit, quamvis existimatum, aut si alter conjux jam sit mortuus, quamvis ejus mors ignota maneat, impedimentum non contrahitur, quia objective non committitur adulterium, sed solum fornicatio.

(b) Utrinque fonnale^ in quantum uterque cognoscere debet alterutrum esse conjugatum; nec sufficit ut uterque sciat se esse conjugatum, si id ab alio compHce ignoratur; non autem necesse est ut ambo sint conjugati, nec proinde ut ambo sciant utrumque esse conjugatum; sed sufficit ut status conjugalis imius sit utrique notus.

(B) P7'omissio aut attentatio matrimonii^ ante mortem innocentis conjugis facta. Haec autem promissio debet esse :

(a) Vera et acceptata, proindeque exterius manifestata, et probabiliter mutua; (b) in ordine ad matrimonium /^j-/ ^;^^'/'/^;;? conjugis cum complice ineundum; nam si promittitur matrimonium ineundum altero conjuge adhuc vivente, ubi polygamia jure civili permittitur, non contrahitur impedimentum, quia cessat ratio impedimeriti, qu3e est ne promissio occasionem prsebeat alterum conjugem occidendi; (c) absoluta; unde non sufficit conditionata, nisi haec in absolutam transierit per adimpletionem conditionis ante mortem conjugis; (d) neque revocata ante adulterium; si revocatur post adulterium commissum, impedimentum jam contractum non cessat; (e) probabiliter ciwi cognitione tiga?ninis facta; hinc si promissio fiat tempore quo hgamen complicis ignoratur, et postea adulterium committatur cognito ligamine, dubium est impedimentum, ideoque in praxi nullum.

Matrimonium attentatum^ vel civile^ locum tenet promissionis; hinc qui, post matrimonium valide initum, divortium civile obtinent et, vivente priore conjuge, aliud matrimonium contrahunt et consummant, impedimentum criminis incurrunt; ac proinde, mo*" tuo priori conjuge, matrimonium revalidare nequeunt absquo dispensatione \

(C) Promissio Matriuionii fieri debet et adulteriiini committi durante eodem conjugio ; videlicet si Petrus successivc duas habet uxores, et, vivente una, v. g. Bertha, promittit duceire Catharinam, postea vero Marthae nubit, eaque vivente, adulterium committit cum Catharina, nullum est impedimentum dirimens inter Petrum et Catharinam, modo non renovetur eidem promissio matrimonii; nam promissio prius facta revocata censetur per nuptias cum Martha celebratas.

Caeterum nil refert utrum promissio prsecedat, comitetur ve) sequatur adulterium, vel quanto tempore ab adulterio distet, dum modo haec duo durante eodem conjugio fiant.

4° i^t. conjugicidio cum adulterio. Tres conditiones requiruntur ad hoc impedimentum contrahendum : —

(A) Adulterium verum, utrinque formale, consummatum, ut supra, ante homicidium commissum : si enim post mortem conjugis committatur, jam non est adulterium.

(B) Homicidium ab uno patratum, cum intentione ineundi matrimonii cum complice, externe manifestata, quamvis alter nesciat homicidium perpctrandum esse, aut etiam ei contradicat. Unde in hoc casu non requiritur mutua conspiratio, nec promissio. Intentio autem ineundi matrimonium praisumitur in foro externo, nisi ex adjunctis contrarium constet. — Necesse est pariter ut mors de facto sequatur opera aut machinatione unius ex adulteris.

5^ De multiplici impedimento criminis. Imi^edimcntum criminis multi])licari potcst tum r.itionc dclicti, tum ratione matrimonii :

Ita, teste De Angelis^ lib. IV, t. IV, n. 11, rcspoiKlcrc conbucvit S. P(7.nitentiaria: cfr. Gasparri^ t. I, n, 73S, cd. 3'.

(A) Ratione delicti : (a) quando impedimentum oritur ex solo homiddio, duplex est impcdimentum, si uterque conjux est conjugatus et utenjue ex conspiratione suum co?ijuge?n occidit; (b) quando oritur cx so/o adulterio, duplex incurritur impedimentum, si ambo adultcri conjugati sunt et ambo id cognoscunt; (c) quando oritur ex hojuicidio curn adulterio, duplex est impedimentum, si uterque adulter conjugatus est et uterque conjugem suum occidit, etiam sine conspiratione; (d) quando adulterium et homicidium suas proprias conditiones separatim habent, juxta -superius exposita, utrumque pariter est impedimentum.

(B) Ratione matrimonii^ quando videlicet successive plura matrimonia inita sunt, et durante quolibet conjugio, unum vel plura e pn^fatis criminibus perpetrata sunt; v, g. si Titius triplex matrimonium successive inivit cum Maria, Bertha et Rosa, et stante unoquoque conjugio, Cajam carnaliter cognoscit cum promissione matrimonii, jam adest triplex impedimentum; si prseterea Rosatn occidit, ut Cajam ducat, quartum nascitur impedimentum, etc. — Non autem multiplicantur impedimenta, si pluries adulterium committitur cum eadem persona, stante eodem conjugio.

6° De dispensatione in hoc impedimento. (A) Cum hoc impedimentum sit juris ecclesiastici tantum, infideles illud non incurrunt, nec proinde dispensatione indigent quando convertuntur. Sed si crimen committitur a parte fideli cum parte infideH, impedimentum adest, directe fidelem et indirecte infidelem afificiens.

(B) Ecclesia semper in hoc impedimento dispensare valet; sed difficilliine dispensat, quando conjugicidium mutud conspiratione fuit patratum, vel ab una tantum parte simul cum adulterio formah, praesertim si crimen sit publicum, propter scandalum quod exinde sequeretur; facihus autem conceditur dispensatio pro adulterio cum matrimonio attentato, saltem propter graves rationes; faciHus etiam in casu adulterii cum sola promissione matrimonii.

(C) Codex^ can. 1053, statuit ut in posterum dispensatio ab impedimento proveniente ex adulterio cum promissione vel attentatione matrimonii, si qua opus sit, concessa censeatur per dispensationem super matrimonio rato et non consummato, aut per permissionem transitCls ad alias nuptias.

(D) Disputabatur num ignorantia ab hoc impedimetito excusaret. Plerique negaba?it; nam hoc impedimentum est magis inhabilitas quam pcena; jamvero inlmbilitas incurritur etiam ab his qui cam ignorant. Pauci tanien piobabiliter ante promulgationem Codicis affirmabant ^ ; nam hoc impedimentum tst pcena, et quidem medicinalis^ ad deterrendos homines a crimine hujusmodi patrando; ideoque ab ignorantibus non incurritur.

Hodie vero, ex Codicis can. i6, haec opinio omni probabilitate caret : "Nulla ignorantia legum irritantium aut inhabilitantium ab cisdem excusat, nisi aliud expresse dicatur ". Porro aliud hac de re in nullo Codicis canone dicitur.

Notandum. Plerumque nupturientes de hoc impedimento manifestando non cogitant; unde, si confessarius fundatas habeat suspiciones de ejus existentia, discrete interrogare debet pnenitentem; v. g. si ancilla hero recenter viduo velit nubere, inquiri potest utrum promissio matrimonii prgecesserit, quandonam, vivente uxore? utrum, praeter promissionem, adfuerint inhonesti sermones, etc.

§ V. De impedimento formam contractus afficiente

SEU DE CLANDESTINITATE^. '

Notio. Ex lege Tridentina, nempe decreto Taineisi, ut matrimonium sit validum, qu?edam solemnitas requiritur qu?e consistit in prcesentid pafochi et diioriim saltem testium, Unde solemne dicitur matrimonium quod ad formam juris contrahitur; e contrario, clandestifium^ quod proeter formam juris. Cum autem forma Tridentina fuerit notabiliter immutata ^q.qxqX.o Ne temere ^ (^X. Codice^ loquemur : i° de forma Tride?itind ; 2° de forma novi /uris.

I. De forma Tridentina.

Tridentinum hanc statuerat legem : " Qui aHter quam pra?sente parocho, vel alio sacerdote, de ipsius parochi seu Ordinarii Hcentia,

' Krimcr^ In Decretal., lib. IV, n. looi ; lur/l. /'., n. 683-690; (>(ist>arri, n. 658.

^ Pro antiqua disciplina : Decret. Gratiani., C. XXX. q. 5 ; Decrclal.., lib. IV, tit. 3 de Clandestina Desponsatione ; Trident. sess. XXI', cap. I de reformat. Matrim. ; Sanchez.^ lib. III; S. Alphons., w. 1078- 1094; Gasparri., n. 871-999; Deshayes., Questions sur le Mariaj^e, q. 91-150. — Pro forma novi juris : De Smct, ed. 3% n. 103-150; ]7(fming\ ed. 3'', n. 561-609; Fourncret., p. 140 sc^.

3 Quod vigere incoepit die 19'' Aprilis 1908 pio toto oibo icriamin, excepto Sinarum imperio in quo vi^et a dic ir^Aprilis 1909. — ■ Unde matrimonia inita ante hoc tenipus a\stiinari (U-Ikmu juxta (lisciplinarn (lecreti Tametsi.

et duobus vel tribus testibus, matrimonium contrahere attentabunt ; eos sancta Synodus ad sic contrahendum omnino inhabiles reddit : et hujusmodi contractus irritos et nullos esse decernit, prout eos pmesenti decreto irritos facit et annullat ".

Ne tamen illud decretum (quod yV^w^/^V vocatur, quia hoc verbo incipit) afficeret ha^reticos, qui illud recepturi non erant, Concih'um voluit ut decretum vim legis non haberet nisi post tnomta dies a prima pubHcatione in unaqudquc parcecid ; ita enim praibebatur opportunitas hc,M-eticis, qui scparatos ccetus efformabant, lei^em evadendi.

De illa disciph'na jam antiquata, pauca tantum trademus, scitu tamen necessaria ad judicandum de vahditate matrimoniorum ante diem 19 april. 1908 initorum; si difficiHores casus forte occurrant, videantur auctores supra ahegati.

1° De locis in quibus hoc decretum vigebat.

(A) Ex dictis, decretum non vigebat nisi 7ibi promulgatuiu fuerat, saltem iinplicitc per immemorialem observantiam.

Unde valida erant matrimonia inita absque forma Tridentina : in Arjgtid, Scotid, Helvetice pluribus pagis, Danid, Suecid, Norvegid^ regionibus Europge et Asise sub ditione Turcicd et Fersicd, Vicariatu Sutchue?isi, Abyssinid, insula Madagascar. — Res dubia manebat pro Valachid fere tota, Bidgarid, Syrid, insula Cypro, Malabarid, Promontorio Bonce Spei, et Canada superiore.

(b) Ex constanti Rom. Congregationum interpretatione, lex prsefata ligabat etiam acatholicos baptizatos, ubicumque promulgata fuerat.

Attamen excipienda erant loca pro quibus data est vel ad qu^ extensa fuit Benedicti^ia declaratio ^ Cum diu disputatum fuisset de validitate matrimoniorum haereticorum in Hollaridid, ex eo quod plerique cathoHci ibi a cathoHca fide defecissent, Benedictus XIV, disputationi finem imponere volens, declaravit et statuit matrimonia clandestina in Hollandid, sive inter haereticos sive inter haereticos et cathoHcos inita vel in posterum ineunda, pro validis habenda esse, dummodo aHud non obstaret impedimentum. Quae declara tio postea extensa est ad loca quae sequuntur :

Fcederati Ordines Belgii, universum Imperium Ger7?ianice a die 15^ apriHs 1906, Cofistantinop. ejusque suburbia, Fofidicherium, Coromatidel, Malabdria, Bombay, Canada, Insula SS. Triftitatis, diceceses Statuum Amer. Fcsderatorum, excepta provincia Safictce Fidei.

(C) Insuper valida erant niatrinionia w/jc/c/ non s(jlum in praefatis regionibus, sed etiam ubi derogatum est decreto Tridentino relate ad matrimonia mixta; hae sunt : Hiuv^aria, Hibernia^ Russiacum Imperium et pars Po/o?iice eidem subjecta, Geora^ia.

2° De subjecto legis Tridentinae. Principium : Lex clandestinitatis erat siinul localis et personalis.

(A) Quatenus localis, directe afficiebat territorinni in quo promulgata erat, et indirecte omnes qui ibi versabantur, vel per territorium iter faciebant, etiamsi ibidem nullum domicilium aut quasi-domicilium haberent.

(B) Quatenus perso7talis, directe hgabat subjectos, ita ut non possent vaHde contrahere in territorio exempto (ubi lex non vigebat), si hoc territorium adirent in fraudem legis, . e. eo fine ut nuberent, sine intentione ibi acquirendi domicihum aut quasi-domicihum.

(C) Quando vero nupturientes in diversis locis habitabant, valebat matrimonium celebratum, absque forma Tridenti/ui, in loco ubi non vigebat Tametsi, si unus sponsorum ibi suum haberet domicilium vel quasi-domicilium; nam privilegium unius alteri communicabatur.

3 - De solemnitatibus requisitis per legem Tridentinam. — Duo requirebantur : 1° praesentia//v/;77/<'7;7;chi, vel Ordinarii, aut delegati ; 2^ pra^sentia testium.

1° De prcesentid parochi. (A) Quisnam sit proprius parochus? Duplex est : parochus domicilii vel quasi-domicilii alterutrius contrahentium, i. e. sive sponsi sive sponsae; unde parochus unius est parochus utriusque relate ad matrimonium.

(a) Ad domicilium duo simul rcquirebantur : habitatio \\ parochia ubi matrimonium contrahitur, et animus ibi pcrpetuo manendi per notabilem anni partem. Domieihum acquirebatur statim ac incipicbat habitatio cum intcntione mancndi exterius manifestatd ; nec amittebatur per lonofam absentiam, dummodo esset animus rcvcrtcndi.
(b) Ad quasi-domici/iu)n chio pariter rcciuircbantur : Jiabitatio in parochia, et animus ibi manen(H pcr majorcm anni partcm aut saltem per sex menses. Hinc halicri potcrat (lomiciHum in una i^arochia, ct (luasi-donnciHum in aUcra.
(c) /Vzi,*/, (lui neque doniiciliuin iieque quasi-domieilium liabent, valide ae lieite contrahere possunt eoram j^arocho loei ubi actu degunt; imo j^robabiliter, juxta (luosdam, coram quoHbet paroeho.
(B) Quinavi sub nomine parochi veniebant relate ad matrinioninj/i? Omnes qui in parochia curam animarum habent, cum generali licentia sacramenta ininistrandi, quamvis non sint parochi in sensu stricto, videlicet :

(a) Non solum parochi inamovibiles,sed etiam amovibiles (b) rectores, seu administratores parochice vacantis;(c) pro-parochii vicecurati, v.g., viearii parochi absentis, vel parochi praesentis, sed infirmi aut senectute confecti, aut parochi suspensi, etc. ; aut vicarii cooperatores plena auctoritate gaudentes omnia .sacramenta ministrandi ; non autem illi vicarii qui deputantur ut parochum adjuvent in iis quae hic eisdem committet.

(d) Non solum parochus proprius, sed etiam Ordinarius dioecesis vaUde matrimoniis assistit, i. e. Episcopus; Vicarius Generalis; vel Viearius Capitularis, sede vacante; Rom. Pontifex pro tota Ecclesia; Legatus Apostolieus pro suo territorio.

(C) De delegatione ad niatriniojtiiivi. Non solum parochus, sed delegatus a parocho vel Ordinario vaHde poterat matrimonio assistere.

Delegatus poterat alium sacerdotem subdelegare, si haec potestas ipsi expresse commissa fuerit, vel si delegatus fuerit ad universalitatem causarum matrimoniaHum, vel a S. Pontifice etiam pro casu particulari.

(D) Qualis prceseittia parochi vel delegati requirebatur? Requirebatur et sufificiebat ad ya\iditSLtem prcFsentia nioralis, quam exigit officium testis authorizabilis.

Unde si paroehus rite antea admonitus fuerit, nuHa speciaHs interpeHatio necessaria est, sed sufficit ut contrahentes audiat. Nec requiritur ut expresse ad matrimonio assistendum vocatus fuerit; sive fortuito praesens sit, sive sub aHo praetextu vocatus, sufficit ut inteHigat quse aguntur.

Non tamen sufficiebat praesentia mere physica, cum parochus animadvertere debeat ut testis ea quae peraguntur; hinc inscius, ebrius, dormiens, amens, hypnotizatus valide non assistebat.

Parochus et testes simul matrimonio adsistere debebant.

2° De testibus. Cum Tridentinum nullas speciales re^juirat qualitates in te.stibu.s, ea? sufficiunt quas jus naturale postulat. Proindc habiles sunt ii omnes qui, usu rationis gaudentes, factum cognoscere et de eodem fidem facere possunt.

II. De forma novi juris.

1° Extensio legis. (A) Decretum Ne teniere et Codex ]d.m promulgata sunt pro toto orbe terrarum. Non attingunt autem, saltem directe, Orieritales, qui, ex immemorabili consuetudine et probante can. i, non subjacent legibus disciplinaribus nisi expressd declaratione comprehendantur.
(B) In Ecclesia autem latind quinam huic legi subdantur, declarat can. 1099, nempe :

(a) Omnes in catholicd ecclesid bat>tizati. quando inter se contrahunt, etiamsi postea a fide defecerint ; — id est, omnes qui ipso baptismo Ecclesiae catholiccX libe7'e adscribuntur, si de adultis agitur; consentientibus parentibus, si de parvulis ; non autem qui ab haeretico vel schismatico ministro ex voluntate parentuni baptizantur, etiamsi parentes essent catholici; neque, saltem probabilius, filii acatholicorum qui, insciis et invitis parentibus, ab ancilla catholica baptizarentur. Didne autem baptizati, relate ad matrimonium valide baptizati pra^sumuntur.

(b) Omnes etiam ex liceresi aut schismatp. rnnDP.r.^L et jam baptizati ; non autem filii conversorum, nisi et ipsi fidem catholicam amplectantur. — Ouod valet, etiamsi postea a fide defecerint, cjuia non decet ut ista defectio eis prosit.

(c) Omnes pariter pntfati catholici aut con\ersi, quando cuni acat/io/icis contra/iunt, etiam post obtentam dispensationem ab impedimento mixt^e religionis \el disparitatis cultus I. Item Catholici qui cum Orientalibus contrahunt. — Ita reformatur disciplina qua pars immunis alteri suam immunitatem communicabat, dum econtra hodie pars /igaia conimunicat a/teri suuni /iganioi.

(d) Logi auteni clandcstinitatis mininw suhjaceut acat/uy/ici sivc baptizati sive non hapti/ati, quando inter se contrahunt ; cx hoc igitur capite invalida non erunt acatholicorum matrimonia, qua\

' Constitiitione Provida (18 jan. 1906), Pius X ciu;rlibct ni:Uriuioiii.i inixta in (iermania contrahcnda a decrcto " Nc tcmcrc " cxcmcrat. Scd illa cxemptio al)rogata ccnsenda est ad mentem can. 6, V" {Cow/n/ss. Poniif. 9 dcc. 191 7). ' guoad formam, lege tantuni naturali et civili subduntur. Si vero pars acatholica baptizata cum infideli contrahit, matrinioniuni nullum erit ex impedimento disparitatis cultits quod minime sublatum est (supra n. 924).

2° Forma servanda in casibus ordinariis. — Res examinari dcbet tum quoad validitatem, tum quoad liceita'tem.

(A) Ad vaUditatcui. " Ea tantum matrimonia valida sunt quai contrahuntur coram parocho, vel loci Ordinario, vel sacerdote ab alterutro delegato et duobus saltem testibus... " (can. 1094); quae omnia sedulo perpendere oportet.

(a) Parochus intelligendus est sensu can. 451, id est non tantum qui praeest parochiae canonice erectae, sed etiam quasi-parochus, qui quasi-parochiam regit, et omnes vicarii parceciales qui plena potestate parceciali sunt prjediti. Hi autem sunt : i. Vicarius actualis, seu curatus, qui administrat paroeciam capitulo vel personae morali unitam (can. 471); 2. Vicarius cBconomus, qui paroeciam vacantem regit (can. 472, 473); 3. Vicarius substitutus, qui absentem parochum supplet (can. 474); 4. Vicarius adjutor, qui parocho infirmo datur, si tamen in omnibus ipsum suppleat (can. 475). — Vicarius vero cooperator, qui datur propter populi multitudinem, nullo modo dici ^otQ?>t plend potestate parozciati prceditus, ad mentem can. 451, § 2, 2°, et ideo matrimoniis assistere nequit jure proprio; potest vero, ut infra dicetur, tanquam delegatus.

(b) Ordinarius est quicumque jurisdictionem ordinariam aut ordinariae aequivalentem in foro externo habet, v. g., Episcopus in sua dioecesi ejusque vicarii generales, Vicarius capitularis sede vacante, Abbas nullius, etc. (can. 198).

(c) Delegatus. — Possunt delegare qui jure proprio possunt assistere (can. 1095, § 2) et ideo omnes quos proxime enumeravimus, sed tantum pro matrimoniis intra fines sui territorii ineundis.

Quse delegatio quovismodo dari potest, scripto, verbo, signo, sed expresse, nec sufficit praesumpta.

Dari debet sacerdoti determinato ad matrimonium determinatum, secus irrita est. Non ergo valeret delegatio data pro quovis sacerdote quem nupturientes eligerent, nec ad omnia matrimonia forte obvenientia (can. 1096).

Attamen valet delegatio generaHs data vicario cooperatori pro parochia cui addictus est, ut mos est primo vicario in paroeciis dicecesis Parisiensis. Imo putamus ex can. 476, § 6, vicarium cooperatorem habere delegationem generalem a Jure, nisi aliud expresse caveatur in litteris Ordinarii vel ex ipsius parochi determinatione. ^

Delegatus autem subdelegare potest juxta regulas generales a jure praefixas (can. 199), nempe : i. si licentiam accepit a delegante; 2. si delegatus est ad universalitatem causarum, et ideo posset subdelegare etiam absque speciali concessione, in nostra interpretatione, vicarius cooperator.

(d) Testes debent esse saltem duo. (Aun nulla^ speciales qualitates in ipsis postulentur, habiles sunt ii omnes qui, usu rationis gaudentes, factum cognoscere et de eodem fidem facere possunt, puberes aut impuberes, fideles aut infideles, Sc-eculares aut regulares.

Hae sunt personae quae matrimonio assisterc debent; praecipit insuper Codex ut assistentia fiat secundum certas regulas c^uas exponimus (can. 1095, 1096).

(e) Valide assistunt Ordinarius vel parochus a die tantummodo adeptc^ possessionis vel initi officii, usque ad diem eoruni cessationis ab officio; qu?e duo momenta sic i)ro parocho determinantur :

i) Ex can. 1444, parochus jus acquirit in subditos cum mittitur in possessionem suae parochiae juxta legem vel consuetudinem dioecesis — " nisi justa ex causa Ordinarius ab eo modo seu ritu expresse in scriptis dispensaverit : quo in casu haec dispensatio locum tenet captae possessionis. "

Jurisdictionem amittit parochus in casu translationis " cum alterius officii possessionem canonice capit " nisi afiud fuerit priescriptum (can. 194) et in casu renuntiationis, cum haec fuerit acceptata et notificata acceptatio (can. 190).
Invalide assistunt qui sunt per sententiam excommunicati, interdicti vel suspensi ab officio aut tales declarati.

(f) Parochus et Ordinarius Competentes sunt parochus et Ordinarius loci (paroeciae respective et dioeceseos) infra cujus limites contractus initur : unde deinceps, secus ac sub discipHna Tridentina,parochus extra parochiam, Ordinarius extra dicecesim nequeunt valide assistere matrimonio etiam subditorum; et e contra, in suo territorio vaHde assistunt matrimonio etiam alienorum. — Idem sane dicendum si non per semetipsos sed per delegatum assistunt.

(&) Quoad modum assistendi, necesse est ut " neque vi neque metu gravi constricti requirant excipiantque contrahentium consensum"; invalida igitur essont, sccus ac siil-) disciplina vcteri,

' Hac in rc meminissc oportci Kcclcsiani jurisdictioncin supplere tum in dubio juris, tum in crrorc communi (run. 209), cjuod applicari ctiam (lcbet parocho ct Ordinario.

matrinionia contracta corani parocho silcnte ct invito, aut insidiose ct ^.v ifiopinato (par surprisc). Mctus auteni (juem parit ki^itima comniinatio ad superiorem recurrendi, si pastor nolit s^^onsos conjungere, non invalidaret matrimonium.

IQ3I. (B) Ad liccitatcin sequentia suiit obscrvanda (can. 1097) :

(a) Antequam Ordinarius vel parochus eorunive delegatus matrimonio assistat, requiritur ut ipsi consdterit de statu libero contrahentium, ut supra diximus, n. 851.

(b) Sacerdotis assistentis subditiis sit unus nupturiens, quod fit (juadruplici modo : domicilio, qiiasi-domicilio^ menstrua commoratione, et, si de vago agitur, actuali prcEsentid in loco. — Unde si plures sunt parochi hujusmodi quilibet eorum licite assistit, absque ulla licentia. Si matrimonium alibi celebratur quam in loco domicilii, quasi-domicihi vel menstruae habitationis, parochus loci ubi celebratur, licentiam (non delegationem), haberi debet, nisi gravis necessitas intercedat, ab uno ex his quos proxime enumeravimus.

Vagi uniri possunt in loco ubi nunc commorantur, sed, ex can. 1032, ad eorum matrimonia celebranda praevie haberi debet Ordinarii licentia.

Remanet ut notiones domicilii, quasi-domiciHi et menstruas habitationis juxta recentem disciplinam explanemus (can. 92).

i) Domicilium duplici modo acquiritur : vel commoratione actuali in parochia cum intentione ibi perpetuo manendi, si nihil inde avocet, — vel commemoratione item actuali jam protracta ad decennium completum. Commorationem autem intende, non praesentiam corporalem, sed praesentiam resultantem ex factis quae intentionem manifestant ibi sedem suam habendi : v. g., domum ibi comparando et in eam rem familiarem asportando, aut munus permanens ibi acceptando. Semel acquisitum domicilium non amittitur nisi positiva intentione exterius manifestata non revertendi. Minor necessario retinet domicilium illius cujus potestati subjicitur (can. 93).

Quasi-domicilium item duobus modis habetur : commoratione actuaH cum animo ibi manendi saltem ad majorem anni partem, si nihil inde avocet, — vel commoratione item actuaH reapse protracta ad majorem anni partem.
Menstrua autem commoratio non consistit in intentione aHcubi morandi, sed in ipso facto, quaecumque sit intentio. Requiritur mensis comp/etus, seu triginta saltem dierum. Quae commoratio debet esse momWier continua : absentia aHquot horarum etiam quotidiana huic continuitati non obstal, dummodo singuHs mensis diebus principaHs commoratio in loco matrimonii vere fuerit.

Idem dic valde probabiliter de absentia unius diei. Si (}uis vero per duos aut tres dies absit ciim anlmo redeundi^ suspenditur commoratio, sed i^raicedens commoratio poterit cum sequenti conjungi, ad triginta dies perficiendos : ita Titius, qui in paroecia N. cubiculum conduxerat ad unum vel plures menses, post decem dies urgentis negotii causa alibi per duos dies vocatur; redux, post viginti alios dies, licite in paroecia N. matrimonium contrahit. Si sine animo redeutidi abierit, tempus ante elapsum non computabitur.

(c) Si non assistat proprius Sacerdos, licentia habeatur a proprio parocho vel Ordinario, nisi agatur de vagorum matrimonio, ut dictum est, vel necessitas urgeat quge a licentia petenda excuset. Valet licentia quovis modo data, et aHquando pra^sumi potest.

(d) " Pro regula habeatur ut matrimonium coram sponsae parocho celebretur, nisi justa causa excuset ", v. g. rationabile partium desiderium aut consuetudo (can. 1097, § 2).

3° Forma servanda in casibus extraordinariis.

Can. 1098 decernit quod " si haberi vel adiri nequeat sine gravi incommodo parochus vel Ordinarius vel sacerdos delegatus", valide et licite contrahitur matrimonium coram soHs testibus in duph*ci casu : i) in mortis periculo ; 2) quando praevidetur eam rerum conditionem esse per mensem duraturam. — De quibus haec nota :

(A) Ad validitatem duo requiruntur : (a) ut haberi nequeat proprius sacerdos vel delegatus : (b) ut adsint duo testes.

Quse quidem impossibiHtas habendi vel adeundi proprium sacerdotem non requiritur physica, sed sufficit moralis, i\w?Q inducitur " gravi incommodo " cujusvis generis, sive ex parte contrahentis, vel suorum, vel etiam, ut videtur, ipsius sacerdotis.

Hic animadvertere liceat in Codice non agi de difficultate (juai aliquam regionem afficiat, vel parochiam, vel pagum, sed sufficere difficultatem /^ri-^/M/fw. Qua occasione quaesitum est num casus ille verificetur si parochus assistere non potest sine gravi incommodo pro seipso, v. g., quia matrimonium civile peragi nequit intra mensem, et lex regionis graviter prohibet ne cultils ministri assistant matrimonio eorum i\\ civiliter conjuncti non sunt? Res multum fuerat recenter agitata. occasione variorum responsorum qucTe SS. CC. dederant ante promulgationem Codicis : sed nunc, vigente nova lege, aestimant plures et graves auctores applicandum esse can. 1098, et validum esse Hcitumque tale matrimonium coram soHs testibus. Ita de Smet, 3^ ed., n. 135-136; r/amifig, 3-^ed., n. 590. AHter /.<'//w/{7////(()u;vsliones... novo juri adaptaliv, |). 55). Unde prudenler consulalur Ordinarius in re tam gravi, si lempus sui)pelal.

(B) ^ld liccitaton duo ctiam serventur : (a) habeatur, si proesto sit, alius sacerdos (jui cum testibus assistat. Non autem dicitur talem sacerdotem delegatione carentem debere consensum retjuirere et excipere; sufficit \i passive assistat.

(b) Curent vel sacerdos assistens vel testes, vel contrahentes ut initum conjugium in libris ritualibus adnotetur (can. 1103, § 3). — Decet etiam ut, data opportunitate, sponsi nuptialem benedictionem a sacro ministro recipiant (can. iioi).

4° De inscriptione matrimoniorum. (a) Statim post celebratum matrimonium aut quamprimum, parochus vel qui ejus vices gerit, v. g., primus vicarius, in lihro matrivioniorum describere debet nomina conjugum et testium, locum et diem matrimonii. Ciim non dicatur manu proprid, actus ab alio scribi potest, sed ipse parochus aut ejus vices gerens curare debet ut omnia accurate scribantur. — In multis regionibus, ut in Gallia, actus signatur non solum a parocho vel sacerdote delegato, sed etiam a testibus, statim celebrato matrimonio.

(b) Praeterea parochus in libro quoque baptizatorum annotet conjugem taH die in sua paroecia matrimonium contraxisse. Quod si conjux alibi baptizatus fuerit, matrimonii parochus notitiam initi contractus ad parochum baptismi sive per se, sive per curiam episcopalem, transmittat, ut matrimonium in baptismi hbrum referatur " ^. Quod sapienter cautum est ut ita facihus detegantur matrimonia jam inita. Quare expedit a sponsis recens baptismi documentum postulare, quo tutius innotescat num ahud matrimonium contraxerint.

S*" Sanctiones : Parochi qui, absque licentia parochi proprli et extra gravis necessitatis casum, matrimonio adstiterint non subditi, proprio contrahentium parocho debent remittere emolumenta stolae (can. 1097, § 3). — Suspensio ab officio sacerdotali a Tridentino inflicta sacerdoti qui alterius parochise sponsos, sine eorum parochi licentia, matrimonio conjungere ausus fuerat, abrogata est.

^ Ne temere, IX, 2 ; Codex, c. 11 03. — Cfr. Instr. S. Cong. de Sacram., 6 mart. 1911,^. A. S., III, 102-103; cujus commentarium tradit Notiv. Kev. t/ieo/.., 191 1, p. 261-276.

Gaput Vt).

Dicemus : 1° de ipsis dispensati^nibus ; 2° de rcvalidaticne matrimonii nulli.

Art. I. De ipsis Disperifdtionil^us.

J^De notione et speciebus dispensatioiuim. De au(5tore dispensationuir. De causis dispensationum.

De modo petendi dispensaticnes. VDe modo exsequendi dispensationes.

% I. Dj: notione et speciebus dispensationumi.

I " Notio. (A) Dispensatio matrimoniaiis est relaxatio alicujus impediinenti ecclesiastici, pro casu particulari^ ab eofa6la qui potestatem habet. — Differt proinde ab abrogatione legis, qua impedimentum pro tot,^ Ecci^^.sia et ex toto tollitur; et a derogatione, qua impedimentum pro tota Ecclesia ex parte tantum tollitur, v. g. quando consanguinitas a septimo ad quartum gradum redu6la est.

(B) Rationem cur dispensationem aliquando concedere expediat sic declarat vS. Thomas 2 .• contingit quandoque quod aliquod praeceptum, quod est ad commodum multitudinis, non est conveniens huic personae vel in hoc casu, quia per hoc impediretur aliquid melius, vel etiam induceretur aliquod malum ; expedit igitur ut in hoc particulari casu lex relaxetur; quia vero periculosum esset id committere

^ Sanchez^ lib. VI II, disp. I; Pyrrhiis Cornidus, Praxis Dispensationum, lib. I, c. 1-3; Gasparri, n. 311; De Becker^ p. 278-279; Brillaudy Des Enipechements et des Dispenses, n. 63-65; Esmein^ II, P- 316-330; N. Rousseau^ Renseignements pratiques siir la lej^islation canonique du Mariage, Paris, 1905, p. 33 sq.

judicio cujuslibct, nisi propter evidens ct subitum periculum, oportet ut qui habet regere multitudincm potestatem habeat dispensandi in lcge humana, qu;c sucC auctoritati innititur.

(C) Prioribus Ecclesiae saeculis nulla apparent vestigia dispensationum super impedimentis matrimonialibus. S. Gregoriiis M., sa?c. VI, indulsit Anglis recens conversis ut permanerent in conjugiis ante conversionem initis in terdo consanguinitatis gradu : sed hsec non fuit dispensatio stricte sumpta, sed privilegium cuidam nationi propter speciales rationes concessum. Sed jam saec. XI inveniuntur exempla dispensationis, v. g. in casu Casimiri, qui, non obstante religiosa professione, nuptias contrahendi licentiam accepit. A saec. XII, frequentiores datoe sunt dispensationes a R. Pontifice; a saec. XVI, Episcopis, praesertim, missionariis, concessae sunt facultates dispensandi super nonnuUis impedimentis; et haec praxis in dies communior evasit. Leo XIII facultates concedi solitas multum extendit, simulque clausulas quasdam, quae rescriptis apponi solebant, abrogavit aut mutavit, quo facihus dispensatipnes executioni mandari valeant.

-2° Species dispensationum. (A) Dispensationes concedi possunt quoad ptiblicuDi vel quoad ocatltum impedimentum : qua^ distin6lio maximi momenti est, cum saepe 5. Pcenitentiaria dispenset cum clausula " duimnodo sit occultuni ".

(a) Jamvero quaedam sunt impedimenta quae natura su^ publica sunt, quatenus absque infamia vfvl scandalo cognosci possunt, et ahunde facile probantur in foro externo, v. g. consanguinitas legitima, cognatio spirituaHs, afifinitas Hcita, Hgamen, disparitas cultus, etc. ; haec quamvis paucis nota, semper ut pubHca habentur.

(b) AHa autem sunt quae natura sua, seu de jure, sunt occulta, quia videHcet absque infamia vel scandalo cognosci nequeunt, nec tam facile probari valent in foro extenio, quaHa sunt consanguinitas iHegitima, crimen, etc; de his inquiritur qUandonam de facto censeantur occulta.

Jamvero huc usque Rom. Congregationes dupUcis generis occultum distinguebant : omnino occultum et simpliciter occidtum. Prius erat illud quod nulli notum est praeterquam partibus et confessario ; imo, probabiHus, quod, praeter partes et confessarium, uni tantum discretae personae notum est.

Posterius, i. e. simp/iciter ^qu qnasi occultum erat ilkid (juod paucis lantum notum cst, absque probabili pcriculo (luod rcs m foro externo probetur. Sed can. 1037, quod canonistis definiendum relinquebatur, ipse definit, simpliciter dicendo : " Publicum censetur impedimentum quod probari m foro externo potest; secus est occultum. "

Non ergo requiritur, ut impedimentum natura sua occultum sit de facto publicum, ut juridice probetur; sed sufficit ut sit notum iis personis quarum testimonium in foro externo probationi juridicae sequivaleret. Tales autem sunt ex can. 1791 : i. unus solus testis qiialificatus qui deponit de rebus ex officio gestis; 2. duae vel tres personae, omni exceptione majores, sibi firmiter cohaerentes, testificantes de scientia propria.

Corollaria. (a) Si impcdimentum notum est in uno loco V. g. in Hibernia, et ignotum in loco ubi dugunt contrahentes, v. g. in America, nec ejus notitia praevidetur ibi facile perventura, censetur occultum; tutius est tamen hanc circumstantiam in petitione exponere. — Pariter si fuit aliquando publicum, sed exinde per longum tempus (v. g. decem annos) occultum mansit, tanquam occultum haberi potest.

(b) Si impedimentum est publicum materialiter^ i. e. quatenus est factum, sed non formaliter, quatenus criminosum (v. g. si homicidium a communitate ut fortuitum habetur), in praxi censetur occultum. Si vero publicum est non solum ut factum, sed etiam ut crimen, quamvis communiter ignoretur hoc esse impedimentum» controvertitur tiuidem; sed communior opinio, quam in praxi Paenitentiaria sequitur, tenet impedimentum vere esse publicum.

(B) Ratione fori, dispensatio conceditur vel pro foro externo, vel pro foro interno tantum. (a) Ouando conceditur pro foro externo, valere censetur etiam pro foro interno, excepto casu quo judicium latum cst (^^ pncsiD^iptiofie, qwc^c revera falsa est. — i hec dispensatio petitur pro impcdimento////>'//V^, expressis oratorum nominibus.

(b) Dispensatio conceditur in foro iuteiiio sacramcntali (reticitis oratorum nominihus), vel in foro intcrno non sacramentali (expressis eorum nominihus). I^lx can. 1047 ha:c notentur : " \isi aHud fcrat S. PjL-nitentiari.x rescriptum, dispensatio in foro intcrno non sacranicntah' conccssa snpcr impcdimcnto occulto, adnotctur in lihro dih'L;cnter in sccrct^.)

curiit arcliivo... asservando, nec alia dispensatio pro foro externo est necessaria, etsi postea occultum impedimentum publicum evaserit; sed est necessaria, si dispensatio concessa fuerat in tantum foro interno sacramentali ".

(C) R'dt\one /ormo', dispensatio dari potcst (a) in fornui grafiosa, tiuando directe ipsi oratori conceditur et ad euni dirigitur; quod olini aliquando fiebat; (b) in forma commissoria, quando non ipsi oratori conceditur, sed exsequenda conunittitur sive Episcopo, sive confessario aut alii sacerdoti; hodie dispensationes hoc modo conceduntur, jubente Leone XIII^.

In utroque casu, dispensatio non expirat morte concedentis, vel ejus cessatione ab ofificio; neque morte personae delegata, nisi huic concredita fuerit facultas dispensandi ratione personalis qualitatis, non autem ratione officii. {Codex, c. 1055.)

§ II. DE AUCTORE DISPENSATI0NUM2.

Cum illi dispensare valeant qui potestate leges ferendi gaudent, queestio expendi potest quoad 5. Pontificein et Episcopos.

I. De potestate S. Pontificis quoad dispensationes.

1° De ipsa potestate. S. Pontifex, utpote supremum Ecclesise caput, valide dispensare potest a quacumque lege ecclesiastica, ideoque in omnibus impedimentis juris ecclesiastici. Quod ut fusius declaretur, haec notanda sunt :

(A) Nulla dispensatio conceditur super impedimentis juris divini, sive naturaVs siwe positivi, nisi in casibus ab ipso jure divino determinatis (v. g. in casu Faulino, supra, n. 729). Ecclesia tamen relate ad jus divinum duo praestare valet : authentice declarare utrum adsit

^ Ita decrex it " dispensationes matrimoniales omnes in posterum committendas esse vel Oratorum Ordinario vel Ordinario loci ". {Collect. P. F., n. 1471.)

Sanches, 1. VIII, disp. 3-15; Reifenst., Append. ad lib. IV, § I; Schtnalzgr., lib. IV, tit. 16, n. 59-101 ; S. Alpho?is., n. 11 18-1 127; Carriere^ n. 1063-1110; Ball. F.,n. 918-932; Gasparri, n. ^i^-t,^'/ ; 404- 431; i^^z;>, n. 601-648 ; Zitelli, De Dispensationibus, p. 45-62; Brillaud, n. 66-114; Tephany, Traite des Dispenses, p. 76-118.

impedimentum an non, v. g. utrum sufficienter constet de solutione prioris ligaminis; aut utrum, in tali vel tali circumstantia, jus divinum obligct vcl non, v. g. in casu Paulino utrum interpellatio sit neccssaria.

Hinc S. Pontifex dispensare nequit in consanguinitatis primo gradu line?e recta^; in impotentia antecedente et perpetua; ligamine si agitur de matrimonio fidelium rato et consummato; errore et metu, quatenus libertatem necessariam tollunt.

1041 . ( B) .SV dubitatur utriim aliqicod impedi^nenturn sitjuris divifii an ecclesiastici, S. Pontifex, tutiorem sequens viam, in eo dispensare non solet; ita in omni gradu consanguinitatis in linea recta; in primo gradu consanguinitatis linese coUateralis.

(C) Raro et nonnisi ex gravissimd causa dispensat Pontifex in impedimento aetatis, etiam quatenus est mere ecclesiasticum; in secundo gradu consanguinitatis tangente primum (neptem et avunculum); in primo gradu licitae affinitatis in linea recta; in voto solemni et ordine sacro; in disparitate cultils, extra loca missionum; in clandestinitate.

Chapter 22 of 73