Nn. 463–506

(b) Necessitas. Quae quidem prudentia requiritur : in interrogationibus, quae cujusque paenitentis indoli, aetati ac conditioni adaptari debent, cavendo pra^sertim ne simplices et innocentes ignota peccata doceat; — in judicio fercndo de moralitate et gravitate a6lionum, attentis non solum externis circumstantiis, sed etiam subje6livis cujusque dispositionibus; — in coniritione excitandd^ motiva proponendo juxta singulorum ingenium, indolem ac peccata; — in re/nediis suggerendis, quae vere diversis spiritualibus mor-

' Hinc iina ex quaestionibus quibus Episcopi respondere debent, dum relationem status ecclesiarum suarum conficiunt, hiEC est " an habeantur conferentice theologiic morahs, seu casuum conscientlre... et quot vicibus habeantur, et qui iUis intersint et quinam j^rofeClus ex illis habeatur ". Cfr. Co/ic. Plcn. luilt. III, n. 189-193; ColUa. P. F.,n. loS.

^.S*. Alpho7is., H. A., Tr. XXI, n. 4; Habert, Pratique du Sacr. de Penitence, Paris, 1748, Tr. I, ch. 4, p. 100-131; Hilar. Sextcn, p. 394- 398; Aertftys, Th. Past., n. 9-12.

bis medeantur, causam tollendo peccatorum; — in consiliis prcebendis sive ad varia statuum officia adimplenda, sive ad progressum in virtutum praxi; — in satisfa6lionibus imponefidis non solum pro criminum qualitate, sed etiam pro paenitentium spiritualibus morbis et viribus; — in absolutione dand^, differenda aut neganda, re6le judicando de dispositionibus paenitentium, prassertim quando de occasionariis et recidivis agitur; — in excipiendis confessionibus mulierum^ vitando quidquid alios vel seipsum scandalizare posset, ac psenitentibus ipsis aliquid detrimenti causare. Uno verbo in omni fere gressu cautus et circumspe6lus esse debet; nam " ars artium regimen animarum ".

(c) Media quibus pnidentia acquiritur. Imprimis prudentia ab eo postuletur qui est au6tor sapientiae; quum enim sit virtus supernaturalis, oratione obtineri et augeri maxime potest. — Conditiones autem, quae ad hujus virtutis augmentum desiderantur, sunt, praeter scientiam, de qua di6tum est : puritas inte?itionis, qua soli Deo placere velit, non autem hominibus; animas sandlificare et salvare, nor. vero sibi concihare : Deus enim illuminare solet eos qui nihil nisi divinam gloriam quaerunt, dum obcscat vanos ac superbos; — circuvispenio, qua non solum unicum rei aspe6tum consideret, sed varias personarum ac casuum circumstantias, necnon principia quae his circumstantiis sunt applicabilia; hinc non sit praeceps in judicio, sed debitum tempus rei considerandae consumat, et, si aliquod dubium maneat, non magis affirmet quam noverit; — docilitas 7iietitis, quse junioribus praesertim necessaria est : hsec autem postulat ut, sibi ipsis merito diffidentes, do6lorum et expertorum frequenter consilia expetant, ut eorum scientia ac experientia utantur : " Nullus in his quse subsunt prudentiae sibi quantum ad omnia sufficit", ut re6te ait S. Thomas; — diiiturna praxis, cum scientia et circumspe6tione conjun6ta; qui enim per longum tempus attente conscientiarum latebras scrutaverint, et saepe ab effe6tibus ad causas ascenderint, aut vice versa a causis ad effe6tus descenderint, multo melius norunt quomodo interrogare oporteat; quando paenitentes monere aut in bona fide rehnquere; quibusmodis in eorum animos sibi viam parare; quodnam judicium de dispositionibus ferre, etc; experientia enim magistrarum optima est.

C. Bonitas vitce in confessario requisita^. 465. Notio et necessitas. Haec bonitas non consistit solum in statu gratiae, qui certo requiritur ad vitandam

' Habert^ op. cit., Tr. I, ch. 2y p. 9-40; Hilar. Sexten, § 44, p. 387- 391; Gattme, Manuel, n. 1-28; 129-166.

UE GONFESSARIO. 279 sacrilegam hujiis sacramenti administrationem; scd in complexu earum virtutum, quse ad hoc munus fru6luose obeundum desiderantur. Siquidem peccatorum ulcera, etiam turpissima, ita tra6lare debet, ut ipse non contaminetur; prseterea alios in viam san6litatis ducere debet Porro, nisi speciali bonitate polleat, difficillime maculas vitabit, dum frequenter excipit confessiones eorum qui turpia accusare solent; aliunde aegre alios in perfe6lionis via ducet, si ipsi sit ignota.

Praecipuae virtutes, quae confessario necessariae sunt ad munus suum fructuose obeundum, sunt :

(a) Supernaturalis zelus aniviarum^ quo paenitentes speciali caritate diligat tanquam spirituales filios sibi a Deo commissos, ut eos ad seternam beatitudinem perducat, — et fratres sanguine Christi redemptos, quibus merita et satisfa6liones Domini applicare debeat, virtutes christianas in eorum cordibus formando vel augendo. — Quare non praeferet divites et nobiles pauperibus et rudibus, devotas aut devotulas mulieres viris peccatis gravibus oneratis : omnes paterno affe6lu ample6letur, maxime vero eos qui miseriores sunt ac graviorum peccatorum rei. Mansuetum et benignum se omnibus osterdet, induens viscera misericordise, non solum quando interrogat et instruit, sed etiam quando corripit : "Cum saepe plus erga corrigendos agat benevolentia, quam austeritas; plus exhortatio, quam comminatio; plus caritas, quam potestas"'.

(b) Patientia, quse sane necessaria est ad ignorantes et rudes instruendos, ad disponendos eos qui imparati accedunt, prxsertim si multum peccaverint ac vix contritionis scintillam habeant; ad benigne excipiendos eos qui proHxas instituunt confessiones, pr?esertim si confessarius jam per longas horas in sacro tribunaU sederit. — Cogitet igitur de patientia Christi, et pra3 ocuhs habeat saepe evenire ut ex impatientia confessor magis ac magis turbetur, et paenitentes periculo peccata reticendi exponantur.

(c) Fortitudo^ ne ex vano timore ac pusillanimitate monere ac corripere omittat praesertim divites, nobiles ac potentes, eisque salutaria remedia praescribere.

(d) Eximia pwitas, ne dum aliorum sordes mundat, ipse maculetur. Hinc, in confessione muHerum, ab omni verbo affectuoso generatim abstineat; cautus et brevis sit in interrogando de materia castitatis; oculos in vultum pcenitentium non figat, nimiamque familiaritatem, sive intra sive extra confessionem devitet. Neque in prseterita castitate nimis confidat, aut paenitentium san6litate; nam,

» Trident. sess. XIII, cap. I de Reformat. — De paterna caritate erga paenitentes praeclare disserit S, Alphons.y H. A.. Tr. XXI, n. 1-3.

280 PARS ALTERA MORALIS. CAPUT IT.

teste ^. Augustmo, etiam san6lissi miviri ceciderunt, et quo sanctiores sunt mulieres, eo magis alliciunts

II, De officiis confessarii in ipso confessionis actu.

In ipso confessionis adluquatuor praesertim praestare debet confessarius : 1° wtjudex, debet causam instruere et cognoscere per legithnas interrogationes ; 2° ut do6lor^ paenitentem docere et monere; 3° ut medicus, ejus vulnera curare, eum disponendo ad absolutionem eique remedia praescribendo; 4° ut minister simul etjudex^ absolutionem dare aut differre.

1° De obligatione interrogandi pcenitentes^.

Quum confessarius sit judex, sententiam ferre nequit nisi causam cognoscat : ad hoc autem saepe non sufficit ut paenitentem audiat, sed requiritur ut eum interroget.

Principium : Confessarius paenitentem interrogare tenetur, per se sub gravi, quoties probabiliter judicat eum, sive culpabiliter, sive inculpabiliter, omittere quaedam scitu necessaria ad absolutionem. Certum est.

Probatur : (a) Au6loritate Conc. Lateran.IV Siientis^ : " Sacerdos autem sit discretus et cautus... diligenter inquirens et peccatoris circumstantias et peccati ". Legitur pariter in Rit. Romano^ : " Si paenitens numerum et species et circumstantias peccatorum explicatu necessarias non expresserit, eum sacerdos prudenter interroget ".

(b) Rat. theol. Confessarius enim, ut judex, cognoscere debet tum peccata quae paenitens commisit tum ejus dispositiones; atqui haud raro paenitens, prae ignorantia aut con-

"■ Ita S. Thomas {O-gnsc. LVII, Demodo confitendi,p. 439, t. XXVIII ed. Vives) h^tc Augusiim we.rh3. referens : " Sermo brevis et rigidus cum mulieribus est habendus. Nec tamen quia sancftiores fuerint, ideo minus cavendae. Quo enim sancftiores fuerint, eo magis alliciunt, et sub praetextu blandi sermonis immiscet se viscus impiissimae libidinis ". Ibidem S. Augustinus declarat magnos Praslatos corruisse, de quorum casu non magis prassumebat quam Hieronymi et Ambrosii.

^ S. Thom.^ in 4, dist. XIX, q. 2, a. 3 in Expos. textus; Suarez. disp. XXII, se(5. 3; Lugo, disp. XXII, n. 14-22; Salmant.^ cap. 12, n. 14-28; S. Alphons., n. 629; Marc^n. 1804-1807; Lehmk., n. 418-422; Hilar. Sexten, p. 413-421; Aertnys, Th. Pastor., n. 27-47; Noldin, n. 395-396; Konings^ n. 1424-1426; Segneri, op. cit., ch. 2.

2 Ap. Denzing.y n. 363. — "^ Ordo ministrandi Sacr. Pasnit.

fusione, peccata, vel saltem numerum aut circumstantias peccatorum tacet; saepius nil de propriis dispositionibus dicit; ergo haec omnia scire nequit confessarius, nisi interrogando. — Praeterea, ut tnedicus, opportuna remedia praescriberc debet; jamvero ea suggerere nequit, nisi de occasionibus ac consuetudine necnon aliis peccati causis interroget, quum plerique paenitentes de his omnino taceant.

CoroUaria. (a) Confessarius interrogare non tenetur psenitentes qui ex una parte sufficienter instru6li videntur, et ex altera diligentes sunt in confitendo, quales esse solent qui frequenter sacramenta recipiunt, nisi tamen in aliquo casu ex eorum accusatione probabilitas oriatur aliquid scitu necessarium omitti. — E contra ordinarie interrogandi sunt qui raro sacrum jtribunal accedunt, praesertim si parum instru(5ti videantur, quia merito praesumitur eorum accusationem integram non esse.

Improbanda est igitur praxis eorum qui nunquam psenitentes interrogant, imo nec sinunt eos confessionem ad exitum perducere, sed, paucis peccatis auditis, statim absolutionem impertiuntur : talis agendi ratio saepe animos perturbat, nedum eos tranquillet, et causa est cur taceantur etiam gravia peccata.

(b) Confessarius non tenetur ad majorem soUicitudinem in interrogando quam paenitentes in confitendo; imo stri6le loquendo, ad minorem tenetur, cum integritas confessionis dire6te paenitentem et nonnisi indire6te confessarium obliget. Proinde non tenetur adhibere nisi ordinariam et mediocrem diligentiam, quae divers?e capacitati paenitentium proportionetur. Ita non tam accurate examinandus est rudis et incultus quam bene instru6tus, nec segrotus quam sanus et robustus, quia illi ad tam minutum examen non obligantur'.

(c) Si, ex levi negligentia, inadvertentia, memoriae labilitate, aut distradtione, vel defatigatione, confessarius aliquid inquirere omittat quod ex se necessarium sit ad integritatem confessionis, nuUum aut leve erit peccatum; nam ad impossibile nemo tenetur : jamvero quando multae excipiuntur confessiones, moraliter impossibile est hos defedtus semper vilare. — Item, quando adhibita fuit mediocris diligentia, non peccat qui ab ulterioribus interrogationibus abstinet, ne confessionem odiosam reddat, quamvis praevideat majori diligentia plura peccata detegi posse : melius est enim confessionem materiaH integritate Carere quam odiosam multis fieri.

De qualitatibus interrogationis. Interrogatio debet esse ?>ioderata, discreta, opportuna.

(a) Moderata, id est non de curiosis aut inutihbus, qucC confessioni extranea sunt, sed de iis tantum quae ad statum conscientice spe6tant. Hinc non de omnibus peccatis interroget confessarius, s^d solum de

Quod optime declarat Lugo^ disp. XVI, n. 594.

282 PARS ALTERA MORALIS. GAPUT 11.

iis quce verisimilitera paenitente commissasunt, juxta cujusque conditionem ac dispositiones. Pariter quemque interroget secundum scientiam qua praeditus est,non autem secundum scientiamquapollet ipse confessarius : proindeque si pueri, ignari, semifatui, etc. nonnisi confusam peccatorum notitiam habent, incassum aliquid magis praecisum exquiret : quanto magis interrogat, tanto minus hi intelligunt.

Nec confessarius existimet necessarium esse certum proferre judicium de gravitate aut levitate omnium peccatorum quae declarantur : dummodo scientia competenti polleat et dispositionum psenitentis sufficientem notitiam acquirat, ordinariam diligentiam adhibendo, judicium sapiens efformare potest, et caetera Deo rehnquere. Caeteroquin, etiamsi in judicio efformando de gravitate deh6torum erraverit, absolutio vahda est.

Plerumque non expedit a rudibus quserere num tanquam mortale habuerint tale vel tale peccatum a se commissum : haud raro enim respondebunt, non secundum rei veritatem, sed secundum id quod menti eorum occurrit. Attamen, in quibusdam casibus, praesertim quando agitur de castitate, ac timetur ne forsan diredla quaestione scandahzetur paenitens, petere poterit confessor utrum id agendo conscius fuerit se graviter peccare.

(b) Discreta, stupriidens, tum in rebus de quibus interrogatur, tum in f?iodo interrogandi, vitando ea omnia quae paenitentes probabihter scandahzare possent, aut ea docere quae ignorare mehus est.

Quod praesertim attendendum est in materia castitatis quoad juniores, qui forsan peccata hujusmodi adhuc non cognoscunt'. Ahunde, quum experientia constet peccata contra castitatem a quibusdam non accusari, nisi de eis interrogatio fiat, expedit quasdam qusestiones hac de re proponere, prudenter tamen. Videhcet confessarius utatur primum generahbus terminis, ita ut paenitens, si reus sit, intehigat; si vero innocens, nil novi discat; v. g. numquid peccasti contra modestiam, decentiam, puritatem? — Postea a levioribus peccatis incipiat, et, secundum accepta responsa, ad graviora transeat; v. g. interroget de cogitationibus, — de verbis auditis vel prolatis, — de aspe6tibus, — nimiis famiharitatibus, — taclibus cum seipsis, cum ahis, ejusdem vel aUerius sexus, etc, — Notandum est tamen non paucos, rudes et ignaros, cogitationes et desideria non declarare, quia nesciunt accusanda esse peccata mere interna; unde^ etiam quando negative respondent de cogitationibus, de immodestis a6tionibus quaestio proponi potest; postea, si affirmative respondent. quseri potest utrum de his rebus etiam cogitaverint ante vel post a(5liones commissas, et desiderium habuerint eas saepius perficiendi.

' " Sed caveat ne curiosis aut inutihbus interrogationibus quemquam detineat, praesertim juniores utriusque sexus, vel ahos, de eo quod ignorant, imprudenter interrogans, ne scandalum patiantur -ndeque peccare discant". {Rit. Rom.^ I. c.)

DF, CONFESSARIO. 283

Sedulo vitentur cum junioribus, qui innocentes prsesumuntur, illa verba quse periculosam curiositatem excitare valeant, prout sunt pollutio, fornicatio, sodomia, bestialitas, etc.

Quoad personas conjugatas, inquiri potest utrum officia sua erga alterum conjugem impleverint, quin expresse de debito conjugali mentio fiat, — vel numquid aliquid ipsos remordeat quoad matrimonii usum; si negative respondeant, nil amplius inquirendum, nisi specialis sit ratio; si affirmative, illas quaestiones proponere sufficiat quibus cognosci possit utrum voluntarie media sumant ad impediendam prolis conceptionem vel nativitatem.

Uno verbo, in hac materia, servanda est haec regula ab omnibus fere tradita : Melius est in muliis deficere quoad integritatem^ quam in uno abundare cum probabili ruind pce?iitentis.

Ante confessionem^ si ignotus sit psenitens, benigne inquiratur a quo tempore confessus sit — an absolutus — an circa vitam praeteritam perfe6te quietus.? — Si inquietus sit, paternis verbis inducatur ad causam suas anxietatis exponendam, dicendo v. g. omnem soUicitudinem facile candida confessione expelli posse, et omnia pecci.ta, et?.am gravissima, contritis corde dimitti. — Possunt quidem ab initio mterrogationes fieri de statu et conditione; sed saepe melius fiunt in decursu confessionis, data opportunitate, ne ab initio paenitens quaesitis obruatur.

In ipso aHu confessionis, generatim paucas et breves tantum quaestiones proponat, v. g. de numero et circumstantiis speciem mutantibus; sed non nimis frequenter interrumpat paenitentem, ut hic possit ex ordine omnia confiteri quorum recordatur. Patienter ac benigne audiat peccata quae accusantur; si inutiHa referuntur, comiter dicatur hsec dicere necessarium non esse; si maxima peccata declarantur, nullum detur admirationis vel horroris signum, sed potius pauca dicantur de misericordia divina, quae gravissima dehdla dimittit; si p^enitens haeret et nonnisi aegre sua peccata confitetur, paucis humanioribus verbis ad perfe6tam sinceritatem inducatur, et nonnullis qujestionibus juvetur. Ab omni increpatione abstineatur antequam confessio finiatur.

Fost auditam confessioncfu^ interrogari debet pcenitens de iis quae probabihter omisit, percurrendo ea quas ipse declaravit. Si agitur de iis qui valde timidi sunt, saepe prodest, post paternam exhortationem, immediate ante absokitionem, paterno affedlu qua^rere utrum ahquid eorum conscientiam oneret : sunt enim qui omnia peccata non detegant nisi postquam, humanissimis verbis, confessarius eorum fiduciam sibi concihaverit. — Si tuncaccusetur peccatum antea reticitum, mitissime agat confcssor, ac contritionis motiva proponat, non sohun quoad hoc peccatum, sed etiam quoad mahtiani illud reticendi,

Corollarium. Exinde inferri potest quid agere tiebeat confessarius, quando de sinceritate paenitentis dubitat, vel moraliter certus est ab eo reticeri grave peccatum.

In foro paenitentiae receptum est axioma : credendum est pcBnitenti tani pro se quani contra se loquenti. Quod quidem omnino valet, quando solum dubitatur de sinceritate paenitentis; nam ipseest reus simul et testis, ejusque testimonium per se melius est quam quodcumque aliud, cum melius noverit quam quilibet alius utrum peccaverit vel non, et utrum peccatum commissum jam fuerit remissum vel non. — Si vero res sit moraliter certa, dubitatur utrum praefatum axioma applicari possit. Unde : —

(a) Si confessarius solummodo dubitet de sinceritate paenitentis, potest quidem diligenter eum interrogare, et hortari ad perfedlam sinceritatem; sed si paenitens affirmat se omnia accusasse, absolvendus est, vi prsefati axiomatis.

(b) Si certo moraliter noverit peccatum grave commissum fuisse, quod reticetur, imprimis expendere debet utrum paenitens sit in bona fide, ignorans hujus peccati gravitatem, aut putans se habere motivum illud pro tempore reticendi, an probabiliter hoc peccatum apud alium confessus fuerit; nam si quid hujusmodi praesumi possit, credendum est paenitenti.

Si vero nihil hujusmodi probabiliter praesumatur, distinguendum est ex quo fonte conf essarius peccatum noverit : — si propria experientia sciat peccatum commissum, v. g. homicidium perpetratum viderit, paenitentem convincere debet, et si hic omnia negare pergat (quod raro continget), sine absolutione dimittendus est, utpote indispositus. — Si id noverit ex aliorum testimonio, extra confessionem, debet specialiter paenitentem de hoc peccato interrogare; si vero paenitens negat, probabilius absolvi potest, quia potius paenitenti credendum est quam aliis qui forsan decepti s\m.',probabiliter tamen S. Alphonsus (n. 631) docet in hoc casu absolutionem denegandam esse, si testes adeo graves sunt ut rem moraliter certam reddant. — Tandem si id noverit ex alterius confessione (v. g., sponsae, uxoris, etc), confessarius non potest specialiter de hoc peccato interrogare, sed solum generaliter, prout interrogari solent personae ejusdem condiUonis, ne forte violetur sacramentale sigillum. Neque expedit in hoc casu a complice licentiam petere hac notitia utendi ad reum convincendum : hoc enim confessionem odiosam redderet. Si vero paenitens generaliter interrogatus peccatum tacet, melius est dare absolutionem, saltem sub conditione, ne forte suspicio oriatur denegari absolutionem propter complicis confessionem. Probabiliter tamen S. Alphonsus (1. c.) asserit absolutionem denegandam esse.

2° De ohligatiojte docendi et monendi pcenitentes ^.

Confessarius tenetur non solum interrogare paenitentes, sed etiam eos instruere ac monere, si ignorent veritates scitu necessarias, sive speculativas, sive pra6licas.

(A) De obligatione docendi ignorantes.

Principiuni : Confessarius docere debet paenitentes eas veritates quae necessariae sunt ad sacramentum rite suscipiendum, nisi absolutio in aliud tempus differri possit. Certum est.

Cum enim sit minister sacramenti, procurare debet ejus validam ac licitam administrationem; cum sit do6lor, ea docere tenetur quae necessaria sunt ad ejus validam ac licitam susceptionem. Quibus positis : —

(a) P^enitens qui, sive culpabiliter sive inculpabiliter, ignorat veritates necessarias necessitate inedii, de his instruendus est antequam absolvi possit; nam incapax est justificationis, ac proinde absolutionis.

Jamveroduse sunt veritates quae certo necessariae sunt necessitate medii, scilicet existentia Dei, ejusque Frovide7iiia, seu fides quod Deus existat et remunerator sit; nullus igitur absolvi potest sine fide explicita harum veritatum.

Sed insuper probabile est fidem in mysteria SS. Trinitatis Qt Incarnationis necessariam esse necessitate medii; et cum in rebus hujusmodi tutior sententia sequenda sit, nemo absolvi potest, extra casum extremae necessitatis, quin expressam fidem concipiathorum mysteriorum; secus sacramentum exponitur periculo nuUitatis'. Si vero de moribundo agitur, quem de his instruere impossibile 3 ':, conditionaliter absolvi potest ac debet : et si postea supervixe it, instruendus est, et iterum absolvendus. — Non requiritur tam.ei: Ui scientifica habeatur horum mysteriorum notitia; sed sufticit ut credatur, quoad Trinitatem, tres esse personas distind;as, Palrem ct

' Suarez, disp. XXXII, sed. A',Lteoo,6\s\i.XX\l, n. 23-37; Salmant., cap. 12, n. 32-45; Stoz, lib. II, n. 126-131; S. Atp/ions., n. 608-616, Lehmk., n. 442-446; Muller, ^ 150; Ball. P., n. S11-831; Hilar. Sexien, §•46, p. 407-412; Gchiicot, 357-359; Noldin, n. 393-394.

"" Hinc .S. 0_ffic., 25 jan. 1703, declaravit " missionarium teneri adiilto etiam moribundo, qui incapax omnino non sit, explicare mysteria Fidei quce sunt necessaria necessitate medii, ut sunt praicipue mysteria Trinitatls et Incarnationis" {Cotted. P. F., n. 549). Quod declaratum est de adulto relate ad baptismum; sed ratio eadem est quoad absolutionem.

Filium et Spiritum Sandtum, et has tres esse unum Deum; quoad Incarnationem, Filium Dei hominem fadtum sua morte nos redemisse. Brevi igitur ac facile confessarius has edoceie potest.

(b) Pariter instrui debet, antequam absolvatur, qui ignorat dispositioties necessarias ad sacramentuni fru6luose recipiendum, videlicet contritionem, firmum propositum et modum integre confitendi; secus enim periculo exponitur invalide aut illicite absolutionem recipiendi. Si vero paenitens jam alias pluries frustra monitus fuerit, differri potest absolutio, quo in eis discendis diligentior sit.

475- (c) Si paenitens nescit veritates quce necessarice sunt necessitate prceceptiy — v. g. mysteria fidei in Symbolo contenta, Decalogi et Ecclesiae praecepta, do6lrinam de Sacramentis quae recipere debet, aliaque necessaria ad re6tam vitae christianae institutionem, — absolvi nequit nisi serio promittat quamprimum morahter haec omnia, pro captu suo, discere; nisi enim id promittat, eo ipso est indispositus, cum praeceptum grave adimplere nolit. — Confessarius, qui curam animarum nonhabet,de hispaenitentem instruere nontenetur, nisi forsan ex caritate; si simul parochus est, vel curam animarum habens, ex officio et ex justitia debet ei praebere media hujus scientiae acquirendae, assignando locum et tempus pro instru6tione accipienda.

(d) Si paenitens ignorat ea quce. ad officium suum re6te implendum necessaria sunt, regulariter absolvi nequit nisi paratus sit vel officium relinquere, — vel requisitam • scientiam acquirere, interim abstinendo ab iis muneribus exercendis, quibus grave damnum probabiHter proximo inferretur. Nam qui hoc promittere non vult est indispositus, cum proximo periculo se exponat grave damnum causandi; ita judex, medicus, parochus, ignorantia laborantes, fortunis civium, corporum sanitati ac animarum saluti graviter uccere possunt. — Di6tum est regulariter, quia si nuUa sit spes monitionem profuturam esse, neque scandalum timeatur, monitio de officio rehnquendo omitti potest, dummodo urgeatur obligatio quamprimum necessariam scientiam acquirendi.

{^) De ohligatione monendi pcenitentes.

Principium : Quando ignorantia paenitentis circa liceitatem alicujus rei versatur, monitio facienda est, si, omnibus inspectis, ei vel communitati profutura sit ; secus, pro tempore omitti debet. Certum est.

Ratio est quia confessarius bonum paenitentis ac bonum generale communitatis sibi commissae procurare tenetur; si igitur monitio utrique prosit, certo fieri debet; si commu- nitati prosit ac psenitenti noceat, videndum est ex qua parte sit majusbonum; jamvero generatim bonum commune bono particulari praeferri debet. Si vero nocitura praevideatur, ab ed pro tempore abstinendum est.

Corollaria. (a) Si paenitens, ex erronea conscien- XXkyjudicet aliqtiid esse peccatum quod revera non est tale^ aut grave quod de fa6lo leve est^ de hoc errore monendus est, quum sit ipsi nocivus : nam formaliter gravia peccata committit. Quod verum est etiamsi praevideatur eum forsan, ex hac monitione, saepius commissurum peccata venialia.

(b) Si e contra psenitens ut licitum habeat quod vere prohibetur^ velut leve quod revera grave est^ distinguendum est : si ignorantia sit vincibilis et graviter culpabilis, serio monendus est; id enim ipsi nocere nequit, cum, propter culpabilem negligentiam, jam reus sit culpae mortalis; sed potius prodesse potest, cum ex hac monitione vires haurire possit ad malum vitandum ; ita v. g. monendus est paterfamilias qui dubitat num sub gravi teneatur filios christiano modo educare. — Si vero ignorantia sit invincibilis , seu inculpabihs, monendus est quidem paenitens quoties speratur fru6lus, saltem pro futuro, nec timentur graviora incommoda; nam malum etiam materiale est deordinatio, diC per se nocet tum individuis, viam parando peccato formah, tum societati, ordinem a Deo institutum perturbando ^. Ubi autem prudenter majora incommoda sive ipsi paenitenti, sive tertiae personae imminent, in bona fide reh'nqui debet : secus enim peccatum e materiaH fiet formale; porro e duobus mahs minus est tolerandum quo majus vitetur. — In dubio utrum monitio utihs an nociva futura sit, generatim omittenda est, nisi bonum quod speratur multo superet mahim quod timetur.

Rem paucis exe?7iplis declaramus. (a) Si p?enitens bona fide matrimonium invalide contraxerit, non monendus est generatim antequam revalidari possit matrimonium, ne forte interea formaliter peccet. — Si pcenitens monitionem est suscepturus, sed simul praevideatur grave damnum ahis obventurum (v. g. filiis, casu quo putativi conjuges separentur), monitio omittenda est'.

' Quod dilucide exponit Vieux Moraliste, ap. Ami du Clergi, XXI, 1899, p. 1169 sq. — "" Lugo, disp. XXII, n. 27.

(b) Monendus est autem paenitens, si secus periculum sit ne firmetur in prava consuetudine, quam postea nonnisi aegre superabit; V. g. si puer falso putet pollutionem non esse grave peccatum; — si ignorantia inducit vel relinquit periculum formalis peccati, v. g. si agitur de proxima occasione peccati; — si ignorantia versatur circa prima principia morum vel proximas conclusiones, quia tunc prgevidetur brevi cessatura; ideoque monitio utilis est pro futuro; — quando illud exigit bonum commune, v. g. si agitur de scandalo vitando, aut de gravi damno temporali aut spirituali quod tota communitas ex culpa administratorum passura sit; — quando, ex adjun(5tis, silentium confessarii ut positiva approbatio rei malae intelligi potest. Hinc, si poenitens interrogat, raro confessarius veritatem dissimulare potest; non tenetur tamen plus dicere quam rogatur; V. g. si quis, post votum simplex castitatis, matrimonium contraxit, et inquirit utrum matrimonium sit validum et debitum reddi possit, affirmative responderi potest, quin addatur illicitum esse petere debitum.

30 De obligatione disponendi pcmitentes ^.

Confessarius, quatenus/<a:^^r et medicus , X.^w^.\xx indispositos ad absolutionem disponere, ac spiritualiter vulneratis remedia prsebere, ut futura peccata prascaveant.

(A) De obligatione indispositos ad absolutionem disponendi.

Principium : Confessarius ex caritate tenetur, in quantum fieri potest, indispositos ad absolutionem praeparare, motiva contritionis proponendo. Certum est.

(a) Ex caritate enim tenetur bonum paenitentis procurare et ab eo gravia damna avertere; atqui grave damnum incurrit peccator qui sine absolutione dimittitur, cum periculo exponatur diu in statu mortalis peccati manendi, et forsan a confessione deterreatur. Aliunde absolvi nequit indispositus; ergo, in quantum fieri potest, i. e. si adsit spes fundata ac simul tempus eum disponendi ad contritionem, confessarius ex caritate id pr^stare debet.

(b) Quam obligationem Rit. Romanum inculcat ^ : " Et

^ Lugo, disp. XXII, n. 49; Lacroix, Tr2t.di. Theol. de Offic. Confessarii, 1. III; S. Aiphons.^ n. 608; Praxis, n. 10; Reuter, n. 116; Muller.% 153; Marc, n. 1811-1812; Hilar. Sexte^i, p. 421-424; Ball. /*., "• 3I3-322 et 832; Lehmk., n, 447-455; Salvalori, Istruzione pratica pei Confessori novelli : a?tgtice redditum cura W. Hutch^ London, 1885, Part. II; Gaume, n. 217-218.

' Ordo administrandi Sacr. Paenit.

ad dolorem et contritionem efficacibus verbis adducere conabitur, atque ad vitam emendandam ac melius instituendam inducet, remediaque peccatorum tradet". PariterZ^^? XII^ enixe hortatur confessarios ad illud officium implendum eosque vituperat qui id praetermittunt : " Sistunt se quidem multi paenitentise ministris prorsus imparati, sed persaepe tamen hujusmodi, ut ex imparatis parati fieri possint, si modo sacerdos viscera indutus misericordiae Christi Jesu, qui non venit vocare justos, sed peccatores, sciat studiose, patienter et mansuete cum illis agere. Quod si prcestare prcetermittat, profe6lo non magis ipse dicendus est paratus ad audiendum, qudim ceteri ad confitendum accedere". — Hanc obligationem esse^perse gravem docet vS. Alphonsus (n. 608)2.

Corollaria. (a) Si confessarius prudenter judicat paenitentem bene dispositum esse, stri6le ad nihil tenetur. Expedit tamen ad contritionem hortari omnes de quibus probabiliter dubitatur utrum sint sufficienter dispositi, aut saltem inquirere an elicuerint adtum doloris et firmi propositi; ita enim securius et abundantius frudius sacramenti percipitur.

(b) Ad excitandos indispositos ad contritionem, confessarius singulorum ingenio se accommodet, motiva proponens quae eorum captui proportionentur : vitae brevitatem, propinquitatem mortis quseomnibusvoluptatibushonoribusquefinem imponit, horam ejus incertam, detrimentum animae aeternseque salutis discrimen, dicendo v. g. : " Visne reprobus esse? Si huic peccato adhaeres, ad infernum pergis, et si in hoc statu morieris, aeternis devoveberis cruciatibus". Commemoret etiam Dei beneficia in nos collata, ejusque misericordiam, qui fihos prodigos ampledli paratus est, necnon sanguinem Christi pro nobis effu&um : " Quis unquam pro te facit quod Christus? Et tu vis eum tradere.? Ut tibi ahisque placeas, eum de

' " Quocirca nescio quomodo a culpd excusari possint desides illi confessarii, qui statim ac noverint psenitentem non satis dispositum, dimittunt, nulla aut valde modica pra^missa diligentia ad eum curandum. Dico enim quod confessarius tenetur ex rigorosd obligatioue caritatis eum disponere quantum valet". Et addit : " Nec ei curae esse debet quod alii piienitentes expe6\ent; nam tunc confessarius non tenetur attendere ad bonum aliorum, sed tantum ad bonum sui pa^nitentis". Quod verum est quidem, si alii sint confessarii ad alios pi\2nitentes audiendos, aut si hi patienter et absque gravi incommodo expe(flare valeant; nam si longa mora grave incommodum aliis afterret, qui forte in majori necessitate versantur, confessarius e duobus malis minus eligere debet. Cfr. Ball. P.^ n. 832.

novo in corde crucifigere non dubitas? Nonne potius creaturis, voluptatibus, honoribus renuntiare debes quam Deo et Christo?'" His aut similibus quae facile confessor inveniet, si legat et oret, non paucos paenitentes, gratia juvante, movere poterit \

(B) De obligatione remedia prcebendi contra relapsum.

Confessarius ut medicus debet causam morborum spiritualium investigare, et salutaria remedia praescribere ut futuri lapsus praecaveantur.

(a) Causam morboriim investigare debet : secus non possunt radicitus extirpari; et nisi extirpentur, malos effectus iterum producent, sicut mala arbor malos fructus affert.

Prudenti igitur interrogatione discrete inquirat confessarius de circumstantiis locorum ac personarum, quibus ad peccatum inducatur paenitens, necnon de pravis ejus habitibus; ut sic detegat utrum praecipua peccati causa sit occasio externa, et qusenam; vel causa interna, videlicet superbia aut vana gloria, — inordinatus pecunise amor, — vel sensualitas ac voluptas. Siquidem morbo detecto, remedia opportuna seHgere facilius erit.

(b) Remedia prcescribere debet, sive generalia, sive particularia.

Iniex gene7'alia, haec sunt praesertim inculcanda : i)frequens oratio, humilis simul ac fiducialis ; nam nonnisi per gratiam tentationes salubriter vincuntur et pravi habitus eradicantur; jamvero gratia praesertim per orationem obtinetur.

Sacramentorum Pcenitentioe et Eucharistice frequens receptio^ quibus gratia confertur ex opere operato ac jus acquiritur auxilium supernaturale tempore opportuno accipiendi; suadeatur praesertim confessio statim post lapsum, ne peccator in pravos habitus incidat : hoc enim remedio multi salvi facti sunt: — Expedit etiam in poenam relapstis voluntariam paenitentiam assumere praevie determinatam.

2,) Novissimorum pia consideratioj. qudi tot praecaventur peccata, juxta illud : " In omnibus operibus tuis memorare novissima tua et in aetemum non peccabis ^ " ; item piorum librorum lectio.

Divince prcesenticB assidua recordatio, praesertim urgente tentatione : " Deus me videt, intuetur cor meura; quomodo possum hoc malum facere coram Deo"?
Co7iscientice seria excussio, explorando non solum ipsa peccata, sed eorum causas, posteaque actus doloris et firmi propositi eliciendo.
Puga malorum sociormn^ qui saspe sunt causa peccati, fugaque

Motiva contritionis pro variis peccatorum generibus dilucide proposita invenies ap. Salvatori^ op. cit., part. I. =^^^^/2., VII, 40.

aliarum peccandi occasionum; conversatio cum piis ac bonis; necnon adscriptio in aliqua Sodalitate, ubi inveniuntur, praeter consortium cum piis fratribus, adjuvamenta ad vitam christiane instituendam.

Praxis quaruvidam carnis casiigaiionum, ac passionwn mortificatio etiam in rebus licitis, quo facilius atque efficacius illicita respuantur : " Qui autem sunt Christi, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis" '.
A^us caritatis erga Deum frequenter per diem repetiti; specialis devotio erga SS. Sacramentum, SS. Cor Jesu, B. Mariam Virginem, Angelum custodem; quse ut melius exercesituT, pauca determinanda sunt opera, quse fideliter et constanter fiant : non autem prsescribantur multa opera vel preces, quae paenitentes obruant eisque tsedium brevi afferant.

Particularia autem remedia ea sunt quae cuique vitio opponuntur; nam contraria contrariis curantur, et consuetudo consuetudine vincitur. Nimis prolixum esset ea hic referre; de his agemus ubi de Vitiis et Virtutibus*.

4° De obligatione concedendiy negandi vel differendi absolutionemX

Pera6lis omnibus supra descriptis, confessarius ut judex sententiam ferre debet, et absolutionem impertiri, negare aut differre, prout status paenitentis postulaverit.

(A) De absolutione concedendd.

Principium : Absolutio generatim per se concedi debet sub gravi, ex justitia, paenitenti gravis peccati reo, qui certo moraliter est bene dispositus. Certum est.

Etenim confessarius, pccnitentis confessionem excipiendo, quasi-contra6lu sese obligat ad sententiam secundum Christi institutionem ferendam; atqui, juxta Christi institutionem, bene dispositis per se concedi debet absolutio, cum

' Interea legi possunt, pra^ter au6lores Theologice asceticiie, Lacroix^ n. 1825; Du Jardin, De oftkio sacerdotis, qua judicis et medici, ap. Mignc^ Theol. Curs., XXII, 12SS-1350; Rciitcr^ n. 56-98; Le/unk., n. 44S-454.

^Suarez, disp. XXXII, sed. 5; Lugo,d\s^. XXI I,n. 3S-4S; Salmant., cap. 12, n. 29-45; LacroiXy Tr. theol de Offic. confess., 1. I, c. 4: S. Alphons., n. 462 sq. et 604-606; Billuart, diss. VI, a. 10, § 4; Lehmk., n. 428-431; Miillcr., § 154; Bucccroni, Comment. de absol. danda, diff., deneganda, Romce, 1889; No/din, n. 400.

hoc sacramentum ad peccata remittenda institutum fuerit. Ergo debet per se dispositos absolvere vi taciti contra6lus, proinde ex justitid; et quidem sub gravi^ si paenitens sit in statu peccati mortalis, quia injuste maximo bono privatur,

(a) Dicitur tamen generatim z.c per se^ quia regulariter absolutio statim concessa magis prodest quam si differatur; qui enim absolvitur, e periculoso peccati statu emergit, gratiam sacramentalem accipit proindeque jus ad gratias a(5tuales tempore opportuno obtinendas; quare efficacius tentationibus resistere valet et ad virtutum praxim tendere. — Attamen aliquando ac per accidens differri potestabsolutio etiam sufficienter disposito, quando prudenter judicat confessarius id vere utile esse p^enitenti. Nam ex una parte paenitens, licet jus habeat ad absolutionem, non habet stridtum jus ut statim absolvatur; et ex altera confessarius, cum sit non solum judex, sed medicus^ majorem paenitentis utiHtatem intendere debet; atqui aHquando dilatio utihor est paenitenti, prsesertim occasionario aut recidivo, ut ex difficultateabsolutionem obtinendi majorem peccati horrorem concipiat ac firmius propositum illud vitandi. Sed generatim haec dilatio non proderit nisi paenitens ei consentiat; nam si rem segre fert, timendum est ne a confessione alienetur. In praxi igitur confessor inquirere debet utrum paenitens in hoc casu hbenter post paucos dies redire paratus sit.

Nec unquam expedit absolutionem differre ad longum tempus, V. g. ad mensem aut quindecim dies; quia grave est incommodum diu in peccato mortaU manere, tum propter periculum mortis, tum propter amissa merita.

(b) V>\z\X.wx gravis peccati reo, quia si sola veniaha vel mortaha jam remissa accusantur, aliquoties differre paenitentem etiam rite dispositum, non est peccatum grave, quia gravis ei injuria non irrogatur; imo, si id ex rationabih causa fiat, nullum erit peccatum.

(c) Dicitur certo iiioraliter est dispositus; hic agitur de certitudine morah late sumpta, quae prudens dubium excludat, non autem necessario omne dubium; nam quando agitur de dispositionibus paenitentis, absoluta certitudo haberi nequit, sed sufficit iha persuasio quae valde probabihs sit.

(B) De absolutione denegandd.

Principium : Absolutio deneganda est iis qui certo moraliter sunt incapaces vel indigni. Certum est.

In utroque enim casu absblutio invahda est; jamvero scienter et volenter ministrare sacramentum modo certe invalido est grave sacrilegium.

Jamvero incapaces sunt perpetuo amentes, — nonduqi baptizati, — qui jam certo mortui sunt, — aut nesciunt veri- tates necessarias necessitate medii, — vel certo non sunt moraliter praesentes.

Indigni autem seu indispositi censeri possunt, juxta vS. Leonardum a Portu Mauritio :

(a) qui peccandi occasionem proximani ac liberam scienter ac volenter dimittere nolunt; (b) qui graves inimicitias vel odium scienter ac volenter deponere nolunt; (c) qui restitutionem vel damnorum reparationem necessariam facere, quando valent, parati non sunt; (d) qui artes seu occupationes graviter peccaminosas relinquere recusant; (e) qui ad pravum tiabitum corrigendum laborare renuunt; (f) qui remedia ad relapsum vitandum vere necessaria adhibere nolunt; (g) qui scandalum, qubd aliis prsebuerunt vel praebent, auferre parati non sunt'. — Quibus addi possunt modo generali ii omnes qui gravem obligationem sibi notam adimplere nolunt; vel qui integre sua peccata confiteri recusant, nisi gravi ratione, saltem putativa, ab integritate materiali excusentur, In his enim aut similibus casibus deest essentiaHs conditio ad vahditatem et hceitatem absohationis requisita, videhcet contritio.

Antequam vero absolutio denegetur, confessarius hos peccatores ad contritionem exhortari debet, ut supra diximus; si enim, prius imparati, dein ferventi exhortatione attritionem concipiunt, jam statim absolvi possunt. Insuper nonnisi benignis verbis confessor denegare debet absolutionem, rationem exponendo cur concedi nequeat ac declarando se Hbenter absolutionem concessurum statim ac paenitens dispositus erit.

Principium : Absolutio differenda est jis qui plane jdujjie sunt dispositi, nisi gravis ratio urgeat eos sub con- ditione absolvendi. Ccrtum est.

Etenim non licet sacramentum periculo nulHtatis exponere, nisi gravis sit ratio : id enim prohibet rcverentia sacra- ' mento debita.

Porro dubie dispositi censentur, juxta 6". Leonardia/i : (a) qui

' Ouod sic breviter contrahit Rit. RofJianufn (Ordo minist, Sacr. Pcenitentiae) : " Ne absolvat eos qui tahs beneficii sunt incapaces; quales sunt : qui nuUa dant signa doloris, qui odia et inimicitias deponere, aut ahena, si possunt, restituerc, aut proximani peccandi occasionem deserere, aut aho modo peccata dcrehnquere, et vitam in mehus emendare nohmt; aut qui pubhcum scandakmi dederunt, nisi pubfice satisfaciant, et scandalum tollant ".

eodem aut pejori modo relapsi sunt, quin remedia a confessario proescripta adhibuerint, et absque serio conatu emendationis; (b) qui frigide tantum respondent se dolere, praesertim si jam saspius relapsisunt; (c) si magnum affe(5tum ad peccatum ostendunt, aut magnam utilitatem magnamve voluptatem expeccato hauserunt, velin passionibus satisfaciendis totum studium conferunt; (d) quando sua peccata temere excusant, vel cum confessario contentionem atque altercationem instituunt,aut de peccato commisso ja6lare videntur; (e) quando ad sacramentum accedunt non spontanee, sed solum parentum aliorumve jussu, aut ex mera consuetudine, aut ad aliis placendum, vel ex timore ne famam amittant; (f) si recusant paenitentiam moderatam ac viribus proportionatam.

Quandonam autem dubie dispositi conditionaliter absolvi possint jam expositum est n. 182.

CoroUarium. Quando adsunt ucrinque rationes serio ac solide probabiles, ita ut prudenter judicetur paenitentem esse dispositum, prudenter tamen de ejus dispositione dubitetur^ confessarius prudenter absolutionem differt vel sub conditione concedit, prout ex variis adjun6lis dilatio utilis vel nociva paenitenti praevidetur. Videlicet si dilatio valde probabiliter paenitenti utilis judicatur, quia, post aliquod tempus, melius dispositus ad sacrum tribunal accessurus est, benigne dimitti debet; si vero probabiliter non est reversurus, quia firma fide aut virtute non est praeditus, post ferventem ad dolorem ac firmum propositum exhortationem, sub conditione absolvi potest, juxta plerosque theologos^. Nam ad absolvendum non requiritur semper moralis certitudo, sed sufficit aliquando /r^^^sf^^^i- judicium, quod in casu habetur.

Quod erui potest ex his verbis Catechismi Conc. Tridentini (n. 50} : " Si enim, audita confessione, judicaverit, neque in enumerandis peccatis diligentiam neque in detestandis dolorem psenitenti omnino defuisse, absolvi poterit"; jamvero si prudenter judicatur paenitentem esse contritum, judicatur non omnino dolorem defuisse. Huic conclusioni contradicere videtur S, Alphonsus, dum dicit (n. 459) : " Ut confessarius possit paenitentem absolvere, debet esse

^ Ita SuareSj disp. XXXII, secft. 2, n. i; Sporer, n. 801; Faure, Dubitat. theologicae, ed. 4* Lovanii, 1865, dub. I-II, p. 9-22; Lek?nk., n. 428; Gdnicot^ n. 367. — Quidam tamen ex his aucfloribus, Faure et Genicot^ longius procedere videntur ac docere semper et sine conditione absolvi posse eos (\m probabiliter snnt ^is^positX', communiter tenetur, et merito, id Hcere tantum propter gravem rationem, et quidem conditionaliter. Cfr. Vindicice Alphons.,^. 'j\o-']^i.

moraliter certus de ejus dispositione "; sed alibi tradit (n. 432) sub conditione absolvi posse paenitentem, de quo dubitatur utrum sit rite dispositus, si prudenter timeatur quod non amplius ad confessionem redibit, et in peccatis suis tabescet. Unde dici potest priori S. Do6loris assertione contineri regulam generalem, posteriori autem exceptionem.

III. De officiis ministri post confessionem.

Duo sunt : corrigere defe6ius, seu errores, si qui occurrerint; et servare sigillum.

1° De obligatione corrigendi defeBus, seu errores '.

Triplex defeflus occurrere potest ; (a) circa valorem sacramenti, v. g. si confessarius non absolverit, vel sine jurisdi6lione absolverit, aut indispositum absolverit; (b) circa integritatem sacramenti, v. g. si confessarius de specie et numero peccatorum necessarias interrogationes omiserit; vel nullam paenitentiam imposuerit; (c) circa obligationes pcenitentis, v. g. si de occasione peccati removend^ non monuerit, vel ad debitam restitutionem non obligaverit, aut e contra ad indebitam restitutionem obligaverit.

(A) De errore circa validitatem sacramenti,

Principium : Error invalidans sacramentum, ex gravi culpa confessarii commissus, et cum gravi damno paenitentis adhuc perseverante, ex justitia sub gravi reparari debet, etiam cum gravi damno confessarii. Certum est.

Nam confessarius, ex quasi-contra6lu cum paenitente, proindeque ex justitia, tenetur re6le disposito validam absolutionem impertiri; si igitur ex gravi culp^ invalide absolverit, eo ipso est injustus damnificator, ideoque ad reparandum grave damnum injuste illatum sub gravi tenetur, etiam cum gravi incommodo.

Dicitur : (a) exgravi ctdpd^ quia si sine culpa vel cum levi tantum error fuerit commissus, puta ex oblivione vel quadam negligentia, adest quidem obligatio damnum reparandi, saltem ex caritate, sed non cum magno incommodo; — nisi tamen psenitens esset in gravi

' Suarez, disp. XXXII, sea.6; Lugo, disp. XXII, n. 50-77; Sahnant.^ cap. 12, n. 46-56; 6". Alphons., n. 619-622; Billuart, diss. VI, a. 10 § 8; Ball. P., n. 836-861; Lehmk., n. 470-474; ^'oldin, n. 410-414 periculo moriendi in statu peccati mortalis, quia versatur in articulo mortis '; vel in probabilipericulo non amplius confitendi, quia longum ac periculosum iter est aggressurus.

(b) Ex ailpa co?ifessarii; nam si error ex parte paenitentis proveniat, quia v. g. scienter erat indispositus, confessarius tenetur quidem ad reparandum damnum ut cooperator, sed non tam striae, excepto casu extrem?e necessitatis, quia paenitens aliter sibi providere potest, novam confessionem instituendo.

(c) Cuju gravi davmo adhuc perseverante; nam, si damnum leve est, V. g. quia psenitens mortalia non accusaverat; vel si damnum non perseverat, quia paenitens alium confessarium adiit, a quo valide fuit absolutus, jam non urget obligatio.

Modus reparandi defectum. (a) Si immediate aut brevi post confessionem detegantur defe6lus, et psenitens sit adhuc moraliter praesens, potest iterum absolvi, etiam absque praevia monitione, dummodo constet eum esse rite dispositum; si nimis distet, ad sacrum tribunal revocetur, si id absque incommodo fieri possit; secus, ipse confessarius paenitentem adeat et absolvat.

(b) S" vero error reparatus non fuerit immediate aut post breve tempiis, confessarius inducat paenitentem ut sibi iterum confiteatur; eum hortetur ut doleat non solum de accusatis in praesenti coufessione, sed de praeteritis, praesertim de accusatis in ultima confessione; eumque rite absolvat.

(c) Si vero id fieri nequeat, confessarius, obtenta prius a paenitente licentia cum eo loquendi de re ad confessionem spedtante, eum de invaliditate absolutionis moneat, ut error reparari valeat.

(B) De errore circa integritatem sacramenti.

Quando error versatur non circa validitatem, sed circa integritatem sacramenti, distinguendum est :

(a) Si error fuerit positive commissus^ ita ut paenitens ex verbis aut agendi ratione confessarii circa aliquam do6lrinam deceptus fuerit (v. g. intellexerit tale peccatum leve esse quod revera grave est, vel necessarium non esse singula mortalia accusare), confessarius tenetur errorem corrigere, etiam extra confessionem^ prius obtenta paenitentis licentia, dummodo id sine gravi damno aut scandalo fieri possit. Nam quisque tenetur reparare damnum quod positive intu-

Neque ab hoc officio excusatur sacerdos eo quod moribundo viaticum administraverit; nam valde probabile est, sed non certum, viatico remitti peccata mortalia ejus qui in boni fide versatur {De Sacra?neniis, n. 54); jamvero, quando de aeterna salute agitur, tutior pars est sequenda. Cfr. Leh^nk.^ n. 471, not. i.

lit ac ejus causam removere : quod in casu fieri nequit nisi errorem corrigendo. — Si vero id fieri nequeat sine gravi damno, non tenetur paenitentem monere extra confessionem : nam grave damnum ab integritate materiali excusat, et error postea in confessione corrigi potest.

(b) Sf error negative admissus fuerity v. g. ex eo quod confessarius de specie et numero interrogare omiserit vel propria remedia praescribere, confessarius defe6lum reparare non debet extra confessionem ; quia ex una parte talis defe6lus est accidentalis et facile reparabilis, et ex altera monitio extra confessionem ssepe molestiam paenitenti affert. Quando autem paenitens ad eumdem confessarium redierit, defeflus corrigendus est, cum id sine gravi incommodo fieri possit.

Quando error admissus fuit circa obligationes paenitentis, cum damno temporali tertii vel ipsius paenitentis, qood in materia restitutionis occurrere potest, distinguendtim est :

(a) Si confessarius positive ac culpabiliter (quod de culpa gravi intelligendum est) pcenitentem in errorem ijiduxerit, v. g. asserendo restitutionem faciendam esse, quando talis obligatio minime urgebat, aut vice versa, sub gravi ex justitia tenetur, etiam cum gravi incommodo, errorem corrigere, sive intra, sive extra confessionem (prius obtenta licentia). Nam quisque tenetur praecavere ne ex su^ a6lione aliis damnum sequatur; et, si id facere culpabiliter omiserit, aut tunc solum monuerit, quando paenitens jam impotens fa6lu.s est ad injustitiam reparandam, confessarius damnum ipsum ex hac a6lione secutum reparare tenetur, cum vere sit causa efficax, injusta et culpabilis hujus damni, quatenus injustus cooperator seu consulens. — Si vero confessarius tempore opportuno errorem correxerit, ad nihil tenetur, quia jam non est causa efficax damni.

Qui autem sine gravi culpa positive errorem hujusmodi commiserit, tenetur quidem ex justitia pienitcntem monere, sed non cum gravi incommodo; si vero errorem culpabiliter non coricxerit, quando commode id facere potuisset, ad

298 PARS ALTERA MORAHS. GAPUT Ii.

restitutionem tenetur, non quidem ratione erroris, qui inculpabilis est, sed ratione otnissce retraSlationiSy quae vere est causa damni injusta et efficax.

495- (b) Si confessarius negative tantum se kabuerit, etsi culpabiliter, omittendo monere paenitentem de restitutione faciend^, — non ex justitia, sed tantum ex caritate tenetur postea paenitentem monere. Etenim non obligatur ex justitia in sacro tribunali praecavere damnum tertii, sed solum bonum paenitentis procurare; proinde si de restitutione facienda tacet, injustitiae non est reus; nisi tamen paenitens a confessario postulaverit ut ipsum moneret de obligatione restituendi ; tunc enim silentium positivae affirmationi aequivalet. Ex caritate autem tenetur paenitentem monere, cum majori vel minori incommodo secundum gravitatem damni et culpae ; nam praecavere debet ne ex tali omissione paeni - tens ad violandam justitiam incitetur.

2° De sigillo sacrainentali '.

Sigillum sacramentale seu confessionis est strictissinia obligatio sub secreto servandi ea quce sacramentali cvnfessione cognita sunt. Vocatur sigillum, quia epistolae quae ut omnino secretae haberi volunt, sigillo obsignari solent. — Dicemus de obligatiotie^ subje6lo, materid ac violatio?ie sigilii sacramentalis.

(A) De obligatione sigilli sacramentalis.

Principium : Strictissima est obligatio sub gravi tacendi, extra confessionem, peccata quae auriculari confessione sacramentali cognita sunt, nisi paenitens loquendi licentiam dederit. Certum est. — Haec obligatio quoad substantiam oritur ex jure naturali et divino, sed magis explicite determinata fuit jure ecclesiastico.

(a) Ex jure naturali. Inter confessarium et paenitentem pa6lum implicitum existit, vi cujus hic peccata sua non con-

*5. Ti^f^w.^Supplem.^q. II; ^««r^s-jdisp. XXXIII; Z?/^^,disp. XXIII; Salmaniic.y cap. 14; Morinus^ lib, II, c. 19; Stoz^ lib. II, n. 183-331; Lacroix^ n. 1933-2C01; S. Atphons., n. 633-661; Billuart, diss. VIII; Elbet-Bierb.y Confer. XIX-XX; Z^/^?/^>^.,n. 456-47 5; Marc^ n. 1860-1869; Bait. P.y n. 899-1024; Gt^nicoty n 379-393; Noldin^ n. 415-426 fitetur nisi sub conditione quod omnino secreta serventur : hoc est secretum commissum, ad quod servandum ex justitia tenentur ii omnes qui vi officii sui consilia aliis prsebent, V. g. advocati, medici ; ergo quicumque hoc secretum violaverit, per se graviter contra justitiam peccat. — Praeterea confessarius, peccata revelando quae ex confessione novit, injuste paenitentis famam laedit, quotiescumque saltem hujus peccatum occultum manet.

(b) E^ jure divino^ saltem implicito. Etsi enim Christus hac de re nil exph'cite dixerit, voluit certe sacramentum Paenitentiae ita ministrari ut fideles ab eo non arcerentur. Atqui, si occulta peccata confessario credita manifestarentur, multi fideles a sacro tribunaHarcerentur: merito enim timerent ne, taH manifestatione, aHorum, praesertim parentum, cognatorum, amicorum aestimationem amitterent; saepe pax famiHarum turbaretur, si unius conjugis secreta deH6la alteri manifestarentur, vel parentum peccata fiHis nota fierent, etc; imo quandoque quorumdam criminum notitia in aures judicum perveniret, cum maximo paenitentium periculo et damno. Quse quidem omnia confessionem odiosam, scandalosam ac vere nocivam saepe redderent. Ergo Christus, Paenitentiae sacramentum instituendo, voluit implicite saltem occulta deH(5la, in confessione declarata, sub secretissimo sigiUo servari.

499- (c) Ex jure ecclesiastico. Antiqua est lex secreti sacramentaHs, et auriculari confessioni coaeva, etsi non fuerit ab initio tam stri6le servata. Quamdiu viguit confessio publica^ nuHa erat oWigatio tacendi peccata pubHce accusata. Sed quoties peccata occulta privatim accusabantur, lex secreti vigebat.

Ita S. AmbrosiuSyiesiQ Faulino\ nuUi nisi soH Domino ioquebatur peccata quse paenitentes ipsi secreto confessi fuerant : pariter S. Augustimis dicit peccata secreta secreto corripienda esse " : " In secreto debemus corripere, in secreto arguere; ne volentes publice arguere, prodamus homifiem "; ^^ Leo reprobat tanquam apostolicce regulce contrariatn praxim pubHce legendi occulta deHdia inconfessione accusata " ne multi a pcienitentise remediis arceantur, dum aut

erubescunt aut metuunt inimicis suis sua fa6ta reserari, quibus possint legum constitutione percelli"'; Sozomemis autem, describens qualitates quibus ornari debeat psenitentiarius, cujus munus erat confessiones audiendi, ait eum taciturnitate ac prudentia pollere debere = ; cur vero tacitjirnitate, nisi ut occulta delidla sub sigillo servaret ?

Lex autem explicita et universalis de secreto servando lata fuit a Co7tcil. Later. IV 3, et in Codice, can. 889, renovata; imo, ex can. 2369, confessarius directe sigillum violans excommunicationem incurrit specialissimo modo S. Sedi reservatam ; qui vero indirecte tantum " suspendatur a celebratione missae et ab audiendis sacramentalibus confessionibus, vel etiam pro delicti gravitate inhabilis ad ipsas excipiendas declaretur"; aliisque poenis ferendcB sententicB ibi indicatis puniatur.

Tandem, fidelium ac confessorum sensu, necnon theologorum consensu, lex secreti stri6lissima evasit, ita ut hodie sedulo vitanda sit omnis revelatio quse confessionem odiosam redderet.

Corollaria. (a) Violatio sigilli duph'cem, et aliquando tripHcem maHtiam importat : contra religionem seu contra reverentiam sacramento debitam; — contra justitiam, revelando secretum commissum ; — saepe etiam conX.rdi justitiam alio modo, manifestando deH6lum occultum proximi.

(b) Hujusmodi lex tam stri6la est ut in nullo casu relaxari possit sine libero et certo paenitentis consensu. Potest quidem paenitens Hbere de jure suo cedere, cum secretum in ejus gratiam institutum fuerit ; sed consensus non potest praesumi; debet indubiis signis expHcite vel impHcite dari. Insuper confessarius raro et prudenter utetur consensu etiam Hbere dato, ne confessio odiosa reddatur aHis qui nesciunt hunc consensum datum fuisse.

Hinc nullus finis, quantumvis bonus et utilis, sigilli violationem excusat :

Ep. 168 ad Episcopos Campanise, ap. Migne., t. LIV, 121 1. Sozom., H. E., lib. VII, c. 16, ap. Migne, P. G., t. LXVII, 1458 sq.

W ^liCKALL-S COLLEGE

-A i) Non bonum ipsius confessarii, sive temporale, cum confessarius potius mori debeat quam sigillum laedere, vestigiis inhaerens S.Joannis Nepoi7iuceni, qui, propter sacramentale silentium invi6te custoditum, martyrii palma decoratus est'; — sive spirituale, cum ab integritate materiali confessionis excusetur, quando non potest sua peccata integre declarare quin sigillum laedat; quod tamen raro occurrit, cum saepius inveniri possit confessarius cui paenitens sit ignotus. Ratio est quia bonum publicum spirituale totius communitatis, ad quod necessaria est sigilli sacramentalis custodia ex di6tis, praeferri debet bono privato sive temporali, sive etiam spirituali.

Nec bonum ipsius pcenitentis ; v. g. si ex ejus confessione mihi notum est eum esse innocentem, id declarare nequeo, ne forte cum affirmo unum esse innocentem et de aho taceo, intelligatur hunc alium esse reum. — Neque bonum tertice personcB : v. g. si confessione Pauh homicidae noverim Petrum non esse homicidii reum, id dicere non possum, ne forte suspicio oriatur me ita loqui ex violatione sigilH et Paulus ipse de crimine accusetur.
Necbonum ipsius Reipublicce, v. g. in casu proditoris, quia per inviolabilem sigilU custodiam modo generah Reipublicae bono mehus providetur quam per ejus laesionem ; aliunde bonum spirituale bono temporali praeferendum est. Hinc confessarius, coram tribunah interrogatus de iis quae confessione noverit, potestac debet etiam cum juramento dicere se nihil hac de re scire : haec est enim restri6lio quam omnes inteUigere possunt, si veUnt, cum notum sit confessariis fas non esse secretum sibi commissum revelare^

Attamen, in his omnibus casibus, confessarius qui confessione novit grave damnum sibi, vel alicui privato, vel Reipublicae imminere, paenitentem monere potest ac debet ut per se, vel per alium illud damnum impediat, v. g. rem superiori manifestando ; et recusanti id facere absolutionem denegare potest, utpote indisposito; sed secretum revelare ipse nequit, absque Hbera paenitentis Hcentia.

Cfr. Breviar. Roin.^ Pro aUq. locis, die 16 maii.

' In muUis Statibus sigiUum sacramentale lege civiU ut inviolabile agnoscitur, ibique confessariis declarare sufficit se nil respondere posse, cum sigiUo seu secreio professionali Ugentur : ita in Gallia. Sed in quibusdam aUis, v. g. in AngUa (cfr. Stcphcn, Comment. on the Laws of England, London, 1895, vol. III, p. 579), Uoc privileglum minime agnoscitur, ideoque confessarii dicere debent se nil scire. — In Siatibus AmericcB Fccderatis^ lex communis eadem est ac in AngUa, sed in quibusdam Statibus, lex particularis sigiUo favet.

liceat; quia hic non agitur de solo licito, sed de damno spirituali totius communitatis necessarie cavendo. Quare, sive agitur de probabilitate juris, v. g. quando controvertitur utrum hoc vel illud sub sigillo cadat; sive de probabilitate fam, V. g. quando dubitatur num aliquid ex confessione vel alio modo cognitum sit, sequenda est opinio sigillo favens, etiamsi alia sit vere probabilis.

(d) Attamen haec obligatio oritur tantum ex confessione "jere sacramentali, i. e. fa6la in ordine ad absolutionem obtinendam, non autem ex simulatct confessione^ ad eleemosynam petendam vel seducendum confessarium fa6ta, sine intentione sacramentum suscipiendi : de sola enim sacramentali confessione valent rationes superius allatae. — Sed etiam in hoc casu, nonnisi gravi de causa confessarius notitia sic acquisita uti debet, v. g. in sui defensionem, si injuste Episcopo denuntiatus fuerit a persona cui eleemosyna merito denegata fuit; nam pijecaveri debet, in quantum fieri potest, scandalum fidelium qui forte putant confessionem fuisse vere sacramentalem.

Hinc etiam ea quse, extra confessionem, sacerdoti manifestantur dire^io7iis spiritualis causa, non cadunt sub sigillo sacramentali, sed solum sub secreto commisso, sed generatim strictissimo.

(B) Z>^ subjecto sigilli.

Principium : Ad sigillum servandum tenentur non solum confessarius, sed etiam ii omnes qui casu vel industria seu illegitime, mediate vel immediate, aliquid ex sacramentali confessione audierunt. Ita ex can. 889.

Etenim ii omnes sacramentalis secreti participesfuerunt; ergo obligationis illud servandi participes sunt.

Corollaria. Ad sigillum servandum tenentur : — (a) Clericus vel laicus, qui fingens se esse sacerdotem, confessionem excepit ejus qui bona fide ipsi confitetur, saltem juxta communem sententiam, quae in praxi est omnino servanda, ex d\€t\s supra (n. 501); confessio enim, quamvis invahda, fit in ordine ad absolutionem, ideoque sigillo protegi debet.

(b) Confessarius, qui etiam extra sacrum tribunal, a pcenitente consutiturdQ peccatis accusandis in confessione sibi facienda; nam talis consultatio est inchoata confessio; non autem probabilius ille qui consulitur de confessione alteri facienda, quia haec non estinchoata confessio; sed in hoc posteriori casu viget nihilominus lex secreti commissi.

(c) Qui tegerit confessionem.alterius scriptam, jam ccnfessario traditam, sive dum in manu confessarii versatur, sive post absolutionem in confessionali relidtam, vel a confessario amissam; nam in his omnibus circumstantiis immediatecum confessione conne^litur. Si quis autem legerit chartam in qua paenitens sua peccata descripsit per modum examinis conscientias, antequam ea usus fuerit in ipso a6luconfessionis,non tenetur sigillo,sed solum legesecretinaturalis.

(d) Interpres adconfessioneni peragendani adhibitusj vel qui rogatus alteriiis confessionem scripsit; adstantes qui, sive casu, sive ex induslria peccata in confessione declarata audiunt; aut ii omnes qui a confessario vel ab aliis audierunt peccata in sacro tribunali accusata. Imo (juicumque conantur confitentem audire eo ipso legem sigilli violant.

(e) Sttperiores, a quibus petitur extra confessionem facultas a reservatis absolvendi, quatenus nil dicere aut agere possunt ex quo notum fiat quisnam subditus in reservatum peccatum inciderit.

(f ) Consnltor^ seu theologus, ad quem casus conscientise refertur cum venia paenitentis : tunc enim fit particeps secreti.

Ipse autem psenitens non tenetur lege sigilli sacramentalis, quae in favorem paenitentium, non autemconfessariorum statutaest; sed lege secreti naturalis ac religiosi, tacere debet quae audivit in confessione, si sine damno confessarii manifestari nequeant. — Hinc prudens confessarius cavebit ne ea dicat qu?e nolit aliis nota fieri : saspe enim paenitentes inter se de auditis in sacro tribunali confabulantur.

Principiuni : Ea omnia sub sigillo cadunt quae in confessione, vel occasione confessionis sacramentalis cognita fuerunt et revelari nequeunt quin confessio odiosa reddatur. Ccrtum est.

Tatet ex ipso fine propter quem institutum est sigillum; siquidem institutum est eo fine ut fideles a confessione non arccrentur; atqui quod confessionem odiosam reddit sivc ipsi pcxnitenti, sive aliis, eo ipso quosdam fideles ab ea deterret; ergo.

Corollaria. Qucxdam direHe, qua^dam autem i)idirecle cadunt sub sigillo.

Direcle sub sigillo cadunt ea omnia quas declarantur ut materia confessionis, vel ad pleniorem ejus intelligentiam; videlicet oninia peccata, mortalia aut venialia, prceterita aut proposita, i. e. ea quce pcenitens committere intendebat. Neque excipiuntur pndlitc peccata, quie ex confessione cognoscuntur, tum cjuia confessarius suo testimonio ea confirmat et magis publica reddit, tum quia pienitentes timerent ne confessarius ipsorum peccata reveiaret sub pni^textu quod publica sint.

Nonviolaret tamen sigillum qui diceret aliquem pgenitentem confessum esse venialia, aut eum ita innocenter vivere ut solum pauca venialia committat; nam nemo, sinc speciali privilegio, a venialibus omnino immunis esse potest. Sed revelare non licet aliquod veuiale in specie, aut etiam dicere talem pa^nitentem multa venialia accusasse.

Chapter 10 of 73