Nn. 549–592

549. (A) Praenotanda. (a) Non conelur confessarius omnes pios in sa^culo viventes ad aUissimum perfe6tionis gradum perducere :

' Cfr. S. Thomas, in secunda parte Suni. theolog. ; Alvarez dc Paz, I3e Vit^ spirituah et ejus perfedlione; Philippus a SS. Trinitate, Summa Theologise Ivlysticic; S. FraiK^ois de Sales, Introd. h la Vie Ddvote et Traite de l'Amour de Dieu; Schram, Instit. Theologi^e Mysticre; Scaramelli, Direltorio ascetico; Direttorio mistico; Mi^r Gay, De la Vie et des Vertus chretiennes; Ribet, La Mystique divine; L'Ascetique chretienne; Taber, AU for Jesus; Growth in \o\\^ss;Saudreau M(^thode pour diri.i^er les Ames, Paris, Vic et Amnt.

sunt cnim qui vere devoti sint, bonaque opera ordinaria recte perficiant, quin tamen ad altiorem perfectionem vocentur.

(b) Non omnes devoti eodem modo sunt dirigendi, sed attendendum est ad eorum indolem et conditionem^ necnon inspirationcs quas a Spiritu S. accipiant.

Ad indoiem quod spectat, aliter tractandi sunt qui alio temperamento praediti sunt. Phlegmatici excitandi sunt, ne sopiti, tepidi et laxi fiant: cholerici et nervosi moderandi sunt, ne subito altiorem gradum attingere velint et postea cadant; melancholici solatio indigent, ne tristitia et fracto animo of^^^nmdXiXMx^sa^iguineis suadendum est ut omnia deliberate et constanter perficiant, ne subito ardore permoti aliquid supra vires assumant, et postea dejecti in desperationem cadant \

Relate ad co7iditioTiem vitce, non eodem modo dirigendi sunt uxorati ac coelibes, qui assidue laborare tenentur ac qui multis otiis fruuntur, etc. Nihil unquam consulendum est quod adimpletioni officiorum statiis obstare valeat.

Cum Spiritus Dei in suis donis sit multiformis, ac varie varias animas inspiret, sedulo inquirat confessarius utrum et quomodo quilibet devotus ad talem vel talem virtutem gratia trahatur; pariter lumen a Deo petat : divinas enim inspirationes non anteire, sed potius sequi debet.

550. (B) Methodus sequenda. (a) Imprimis devoti doceantur perfectionem non proprie in spirituaHbus exercitiis aut praxi mortificationis, aut taU vel tali devotione sitam esse, sed in amore Dei propter seipsum, et in amore proximi propter Deum : " Per se quidem et essentialiter consistit perfectio christianse vitae in caritate, principaliter quidem secundum dilectionem Dei, secundario autem secundum dilectionem proximi " ^. Qui quidem amor non in sensibiH affectu reponendus est, sed in prompta ac generosa voluntate omnia propter Deum faciendi ac patiendi, proindeque omnia volendi quge Deus vult, quia vult, quomodo vult et quamdiu vult. Ex quo sequitur perfectionem quaerendam esse non in paucis heroicis actibus, sed in singulis et ordinariis actionibus propter Deum prompto ac ferventi animo peractis.

Quia vero, in praesenti statu, Deum et proximum diligere nequimus, sicut oportet, nisi nosmetipsos abnegemus, mortificatio sensuum externorum et internorum, necnon passionum, est medium necessarium ad perfectionem attingendam : " Qui autem sunt Christi, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis " 3. — Insuper, cum per Christum redempti et sanctificati simus, christia-

' De his temperamentis agitur in Tr. de Actibus Hum., n. 120, ^ 5. Thomas, 2. 2., q. 184, a. 3.

3 Galat., V, 24. — In memoriam revoca quse de quatuor vulneribus humanae natnras dictum est in Tr. de Deo Creante., n. 198.

nam perfe^lionem assequi non valemus nisi per Christum, et cum Christo, et in Christo : hinc, in pr?ssenti ordine, nullus perfectus esse potest nisi intimacum Christo unione. Maxima igitur devotio inculcanda est erga Christum Redemptorem, variaque ejus mysteria, praesertim Passionem; et Christum in Eucharistia delitescentem, cujus vitam absconditam piis visitationibus contemplari et imitari devotDS personas studeant.

Cum autem Christus ad nos venerit per Mariam, ad eum promptius ac tutius per Mariam accedere valemus : adJesumperMariam. Nec sane praetermittenda est devotio erga Sandtos, qui, cum Christum imitati fuerint, exemphs et intercessione, nos ad Dominum ducere valent. Curet tamen confessarius ut hcec devotio nonnisi ut medium ad imitationem et araorem Christi promovendum habeatur.

551. (b) Confessarius prae ocuh's habeat tres esse gradus seu status perfe6tionis, secundum diversos gradus caritatis, videhcet status incipientium, proficieniium ^. perfeBorum; quibus respondent tres vise spirituales,/?//'^a//27^, illumijiativa et jmitiva.

Incipientes ii dicuntur qui concupiscentiis et passionibus non solum retardantur, sed etiam in periculo versantur ahquoties in peccatum mortale incidendi. Hi sunt in wm purgativd, quia a peccatis se purgant passiones mortificando et simul caritatem fovendo. — Proficientes, passionibus jam sedatis, facihus incumbunt operationi virtutum, praesertim morahum, et caritatis incremento; unde sunt in via illuminativa, quia, cum a vitiis et concupiscentiis magis immunes sint, saepius a Deo illuminantur. — Perfedi 2,[i^\w, passionibus edomitis, virtutum non solum morah'um, sed etiam theologicarum exercitio assueti fiunt, et prompte ac deledlabihter amori Dei vacant; hinc in via unitivd ambulant, quia Deo intimius ac frequentius uniuntur. — In praxi tamen hi gradus non sunt tam clare distin6li; et nullus est status vel gradus qui non participet ahquo modo de aho gradu; proinde in quoHbet statu mortificationi, virtutibus morahbus et theologicis indesinenter incumbendum est; sed in primo gradu mortificationi magis insistendum est; in secundo, moralibus virtutibus; et in tertio, theologicis.

552. (c) Media generalia, quibus pedetentim perfedionis gradus ascenduntur, sunt spiritualia exercitia ac frequens sacramentorum 7'eceptio.

Inter pia exercitia, tria maxime prosunt, praeter /requentem assistentiam missa^ ac SS. Sacramenti visitationem : jneditatio,pr(csentice Dei frequetis recordatio et conscientice sincera discussio. i) Juxta S. AIphonsu7n\ confessarius ante omnia devotos disponere debetad

' Praxis, n. 122; cfr. n. 217 sq., ubi exponitur praxis Orationis mentahs; S. Franqois de Sales, Introd. h la Vie dcvote, 2* part. ch. i-S; Faber, Growth in Hohness, ch. 15.

faciendam orationem mentalem, quia oratio et peccatum simul cohabitare nequeunt; et insuper meditatione divinus amor accenditur. Plerique, etiam rudes, aliquam meditationem perficere possunt, si, post piam le6tionem, de iis qu?e legerunt serio cogitant et hrec tria a seipsis inquirunt : qiwmodo hccc in praxim a me adduci valeant? — 7mmquid et quousque antea id fecerim? — quid hodie hdc de re facert possim? Deinde orent ut quae sibi proposuerunt executioni mandent.

2. Praesentiam Dei frequenter ob oculos habeant, juxta illud' : "Ambula coram me, et esto perfe6tus"; et a6lus suos non solum mane, sed phuies in die Deo offerant, piasque ejaculatorias preces recitent; sic enim non solum peccatum fugient, sed etiam in praxi virtutum quotidie proficient.

3. Discutiendo suam conscientiam, non solum modo generaH praecipua deh6la recogitent, sed de uno vitio vel una virtute in specie serio sese examinent, ut videant non solum utrum dehquerint, sed utrum et quousque profecerint : promptius enim ac tutius progredientur, si totas vires uni virtuti colendoe vel vitio extirpando per ahquod notabile tempus apphcant.

Quoad frequentiam communionis, regulas lege quae traduntur in Syn. Theol. JDogm., De Eucharist., n. 150-152, et Fii X decretum.

553. (d) Media particularia diversa sunt secundum diversos gradus quos personae piae attigerunt, et earum indolem, conditionem ac supernaturales inchnationes. Quamvis enim praecipuae virtutes ab omnibus coh debeant, illae prsesertmi inculcandae sunt quae pr?edominanti vitio opponuntur, vel statiis officiis aut motibus gratise mehus respondent. Quaedam tamen magis necessariae videntur : in primo gradu, mortificatio curjositatis, vanitatis ac sensuahs amoris; in secundo, praxis prudentiae, justitiae, fortitudinis, humilitatis. mansuetudinis ac sinceritatis; in tertio, spiritus fidei, fihahs in Deum fiducia ac fervens amor Dei. De quibus vide Tr. de Virttitibus, in quo haec omnia fusius describuntur.

554. (C) De devotorum tentationibus. Devoti speciahbus impugnantur tentationibus, ad quas efficacius superandas prudentis confessarii consiho indigent.

(a) Incipientes, postquam experti sunt teneram devotionem, paulatim spirituahbus dehciis privantur, quia Deus sohdiori cibo eos vult enutrire :indenascunturanxietatesetanim8edeje6tio. Quapropter confessarius eos docebit veram virtutem verumque profe6tum in spirituah pugna, non in dehciis, consistere; negotium perfe6tionis non uno die, sed lento gradu perfici, ad modum plantarum quae modo minimesensibihcrescunt; Deum intueri cor, etconatus potiusquam apparentem profe6tum remunerari; in opere salutis invi6tam constantiam plus prodesse quam conatus intermissu fa6tos% etc.

' Gen. XVII, i. — ^ ** Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit" {Matt., X, 22).

(b) Froficientes^ post aliquod tempus spirituali pugna fatigati, saepe retro respiciunt', et ubi sunt sistere volunt; ex quo fit ut paulatim decidant; videlicet spiritualia exercitia omittuntur vel negligenter perficiuntur; decrescit perfe(5lionis sestimatio, crescitque amor mundi et voiuptatum; hinc venialia deliberate et frequenter committuntur, et, gravi urgente tentatione, facile in mortale labuntur. — Hi doceantur eos qui in via Dei non progrediuntur, eo ipso regredi; tepiditatem saepe peccato mortali periculosiorem esse : " Utinam frigidus esses, aut calidus ! Sed quia tepidus es, ... incipiam te evomere ex ore meo"^; jadluram temporis et grati?e mala esse gravissima severisque posnis puniri : " Terra enim ssepe venientem super se bibens imbrem... proferens autem spinas ac tribulos, reproba est, et maledi6to proxima; cujus consummatio in combustionem "3; ad majorem perfedlionem teneri qui abundantioribus gratiis cumulantur, nec proinde illos esse imitandos qui, minoribus gratiis adjuti, communem vitam quiete ducunt. Inducantur, si fieri possit, ut in secessu sacra exercitia obeant; deinde negledla devotionis exercitia resumant eaque ferventer peragant, praesertim meditationem ac conscientiae examen; omnesque suos conatus, per longum tempus, ad unam virtutem colendam dirigant. Hisce aliisque similibus mediis ad meliora redibuntl

(c) Etiam provecliores, seu perfeHi, in laqueum diaboli incidere possunt; aliquando enim superbiae, vanae gloriae et prsesumptioni indulgent; ex quo fit ut in quasdam peccandi occasiones temere se projiciant,et variisillusionibusdecipiantur : iraexistimaturzelus, pro constantia pertinacia habetur, pro hberahtate prodigahtas, pro amore divino amor proprius, pro caritate amor sensuahs et impurus. Hinc etiam in gravia peccata prolabi possunt. — Quibus proderit fragihtatis suoe consideratio, peccaiorum frequens recordatio ac intima persuasio nil boni nobis esse tribuendums. Ad iUusiones vitandas, nil extraordinarium, inconsulto confessario, peragant; quoad virtutum praxim, ejus consihum capiant. Si in mortale inciderint, confessarius eos benigne excipiat, absque uho admirationis vel indignationis signo; hanc tamen occasionem arripiant ad sese humih"andos sub potenti manu Dei, indignitatem, impotentiam ac perfidiam suam agnoscentes, quo deinceps majori humihtate ac fervore Deo serviant, et duphcatis obsequiis injuriam compensent.

555. (D) De devotorum desolationibus. Quandoque etiam devoti variis desolationibus affliguntur, tentationibus contra fidem, fiduciam

' " Nemo mittens manum suam ad aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei" {Luc, IX, 62).

• Media ad tepiditatem vitandam vel corrigendam invenies ap, Pratique progrcssive de la Confessioji, aliave opera supra citata.

5 " Quid autem habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quiii ijloriaris quasi non accepcris"? J Cor., IV. 7.

aiit castitateni, quibus magno mceiorc afficiuntur ac despondentes fieri possunt.

(a) Prae mente hal^eant non esse tutiorem ac breviorem viam ad perfec^tionem quam patientiam in tribulationil)us : quo majora pro Deo patimur,eo perfe(5\ius a creaturis abstrahimur Deoque intimius unimur; in nulla igitur desolatione animum despondeant, sed in manus misericordi?e divinae se totos tradant, cum Christo dicentes' : "Pater mi, si possibile est, transeat a me calix iste; verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu"; citius enim transit calix patienter acceptus.

(b) Lumine divino adjuvante, inquiratur ex qua causa hgec spiritualis desolatio oriatur. Si ex defe(5tu voluntario, sincere de culpa doleatur, venia humiliter postuletur ac pristinus fervor renovetur. Si ex corporis defatigatione vel naturali dispositione, honesta recreatione ac corporali exercitio corpori robur restituatur, et, si opus sit, medicus adeatur qui propria remedia praescribat. Si ex Deo, qui vult animam puriorem reddere, libenter accipiatur ut medium intimioris cum Crucifixo unionis : " Christo confixus sum cruci"^

(c) Tempore desolationis nullum praetermittatur vel negligenter ])eragatur devotionis exercitium : tunc enim gratiora Deo et magis meritoria sunt hujusmodi exercitia.

(d) Confessario candide status animne aperiatur, qui consilia magis utilia suggerere valeat.

556. (F) De devotorum extraordinariis gratiis. Aliquando etiam Deus devotos speciali lumine aut visione illustrat, vel extraordinariis consolationibus solatur. Cum autem hac in re illusiones et hallucinationes facile occurrant, confessarius non incredula quidem, sed sobria mente h?ec omnia diligenter expendat, ut discernat utrum a Spiritu Dei, vel a fervida imaginatione vel diabolo pvoveniant^.

(a) Spiritus bonus non inspirat quae veritati revelatse vel do6lrinai in Ecclesia receptoe repugnant; novitates igitur sedulo rejicienda? sunt.

(b) Spiritus bonus movet ad sui abnegationcm, obedientiam, humilitatem, contemptum mundi, fugam honorum, etc; quae sunt his virtutibus contraria a natura vel malo spiritu procedunt.

(c) Spiritus Dei discretus est; hinc generatim non movet nisi ad res ordinarias propriisque viribus accommodatas; si quandoque extraordinaria inspirat, simul obedienti^e et humilitatis sensum infundit : decipiuntur ergo qui extraordinaria anhelant, si seipsos magni faciant aliosque despiciant, si de gratiadevotionis glorientur, aut contempti animo dejiciantur.

3 De discretione spirituum, cfr. De Iinitatione Christi^ lib. III, c. 54; S,. Igjiatius, Exercitia Spirit., Regulse ad molus anima^ discernendos; Bo?ia, De Discretione spirituum; PoJiiain, Des Graces d'oraison.

DE GONFESSARIO. 33?i

(d) Divina motio est ex omni parte bona, ab initio, in progressu, in fine; dsemonis illusio, etsi re6le incipere videatur, brevi in aliquid pravum desinit, sive a meliori bono retrahendo, sive aliquid mali insinuando, sive animum perturbando.

(e) Nihilominus divinae motioni postea adjungi potest tentatio diaboH aut naturalis animae motus, v. g. superbi?e. Cavendum est igitur ne quod initio divinum erat, postea, propter aliqr;am culpam, diabolicum fiat.

(f) Cum obedientia sit optimum virtutis experiiiici.'tum, aliquando prsecipiat confessarius aliquid contra proprium paenitentis sensum; si constanter ac humiHter obediat, signum est bonum; secus autem, si obedire noHt.

Cetera vide apud citatos au6toros.

2*^ De ratione agendi quoad nioribundos.

Duo expendemus : quandonam absolvi possint; quo7nodo juvandi ad mortem christiane obeundam,

557. Quinam moribundi absolvi possint? — Difficultas praecipua non est quoad confessionem, cum hi ab integritate materiali excusentur, sed quoad contritionem, quae est dispositio omnino essentialis, et modo sensibili manifestari debet, juxta plerosque theologos : jamvero haec manifestatio in iis qui sensibus sunt destituti deficere videtur.

558. Principium : In articulo mortis absolutio concedi potest, saltem sub conditione, quotiescumque etiam tenuiter probabile est eam moribundis profuturam esse. Certum est.

Nam vi principii ^^ sacramenta propter /iomines'\ in casu extremae necessitatis, sacramentum periculo nuUitatis exponere licet, dummodo aHqua sit probabiHtas ilkid vaHdum et utile suscipienti fore. Nec requiritur magna, sed sufficit tenuis probabiH"tas, cum mehus sit sacramentum nuUum vel mancum esse quam animas in seternum damnari. Non sufficit tamen mera possibilitas, cum in rebus pra6licis probabiHtas, non autem possibilitas attendatur.

559- Coroliaria. {2^ Si moribundus coram tcstibus petiit sacramentum^ antequaui sensibus orbaretur, certo absolvi debet^ quamvis hic et nunc sit sensibus dcstitutus; nam, petendo absolutioncm, manifestavit se esse contritum, ct iUc a6lus contritionis virtuaHter perseverare potest. Juxta communiorem sententiam, sinc conditione absolvi de^ot "in hoc

THEOL. MOR. I.

336 PARS ALTERA MORALIS. CAPUT U.

casu, quia Ritualc dicit simpliciter '' absolvendns csV' ; attamen culpandus non est qui conditionem '' si capax cs'' adjungit, cum remanere possit aliquod dubium de validitate sacramenti.

(b) CaiJiolici qui probabile signuin contritiojiis inanifestd' rnnt, antequam sensibus desiituti essent, conditionaie absolvi possuni ac debent; nam probabiliter eis profutura cst absolutio.

Tales sunt catholici qui christiane vivebant, quamvis nulkim signum contritionis exphcite praebuerint; nam qui christiane vivit, merito praesumiturvelle christiane mori proindeque absolutionem recipere. Ahunde quamvis sensibus destituantur, probabile est eos a6lum contritionis ehcuisse, antequam sensuum usum amitterent; vel haud improbabile est eos sensuum quidem, sed non rationis usum amisisse, ita ut interne possint a6tum contritionis ehcere, quem suspiria, motus oculorum vel labiorum aut aha hujusmodi sufficienter sensibilem efficiunt; caeteroquin probabile est contritionem sufficere, etiamsi exterius non manifestetur. Expedit tamen ut sacerdos, antequam absolutionem impertiatur, alta voce adlum contritionis recitet; sunt enim moribundi qui audire, quamvis non loqui, valeant : quo casu et ipsi hoc modo ad a6lum contritionis ehciendum juvantur.

560. (c) Conditionate etiain absolvi possunt catholiciy sensibus destituti, qui, licet christiane non viverent, fideni servaverant; nam multi ex eis christiane mori impHcite volunt, ideoque absolutionem recipere in articulo mortis. Tales sunt apud quos catholicitatis signa inveniuntur, v. g. numismata, rosarium, scapulare, vel qui ut catholici probabiliter existimari possunt, utpote viventes in regione in qua multi sunt cathoHci. Ita valde probabiHter.

(d) Ivio probabiliter absolvi possunt qui in ipso a6lu peccati rationis 7tsum amiserujit, v. g. in ebrietate, in furto, in duello, dummodo ex eorum vita inferri possit eos probabiHter contritos esse. Quod quidem occurrere potest; nam eo ipso instanti quo rationis usum amissuri erant, mentem suam mutare potuerunt ac peccatum suum detestari, praesertim cum in extrema necessitate versanti Deus suam gratiam non deneget. — Quia vero multi contradicunt, sacerdos in hoc casu non tenetur absolutionem darc.

(e) Si vero moribundus, staiim aniequam rationis usiim amitterety positive sacramenta repulerit, absolvi nequit etiam conditionate, nisi talis agendi ratio revocata censeri possit aliquo contritionis signo : in hoc enim casu deest omnis probabilitas conversionis.

561. (f ) ScJiisinatici, qui sunt in bona fide, et in efficaciam absolutionis credunt, in articulo mortis conditionate absolvi possunt ', remoto scandalo; quia probabile est eos sacramentum optare. Idem dici potest de JicBreiicis qui pariter in bona fide versantur, et simul in virtutem absolutionis credunt, quales sunt Ritualistas et nonnulli Lutherani ct AngHcani.

(g) Qiioad JicEreiicos^ qui sacramentum Pceniteniice rejiciunt res multo magis est incerta. Multi, cum 5. AlpJionso{x, 483), putant eos absolvi non posse, nisi absolutionem expressc petierint, quia optare non censentur id quod abhorrent.

Ouidam tamen theologi, cum Lacroix (n. 1866), tenent eos conditionaHter absolvi posse, si in bona fide versantur, praesertim si in fidem cathoHcam procHves fuerint, quia. v. g., cognatos vel affines aut amicos habebant cathoHcos, vel a cathoHcis moniaHbus instrufti aut ministrati sunt; cum enim sint in bona fide, modo generaH et implicito ea omnia facere vel recipere exoptant qua^ ad salutem necessaria sunt.

Inio, juxta LeJimJzuJil {w. 515) ahosque, Protestans moribundus, sed adhuc sensibus gaudens, conditionaHter absolvi potest, si prudenter moneri nequit de ingredienda catholica Ecclesia, dummodo se peccatorem declaret, et, concepto dolore de peccatis, consentiat ministerio sacerdotis juvari in assequenda ajterna beatitudine : hic enim consensus est veluti implicitum desiderium absolutionem recipiendi. Tunc aiitem curet sacerdos ut, majoris securitatis causa, moribundus eliciat fidei, spei et caritatis, necnon a6tum contritionis j^erfe^lae, in quantum fieri potest.

562. Notanda. (a) Si de valorc baptismi acatholicorum probabile exstat dubium, clam sub conditione baptizari debent, antequam absolvantur.

• Quod inferri potest ex recenti decreto S. OJJicii., 20 jul. 1898 {At7a S. SediSy XXXI, 253-254); cum enim quassitum fuisset '* an aliquando absolvi possint schismatici materiales, qui in bona fide versantur"; responsum est : '"' Cum scandalum necjueat vitari, A'ej^ativL\ prceter tnortis articuiu/n; et tunc ef ficaciter remoto scandalo ". Eodem sensu intelligi potest c. 731 Codicis, vetans nc sacramenta Ecclesiie ministrentur hjereticis aut schismaticis, nisi prius Ecclesiae reconcifiati fuerint.

338 PARS AI.TERA MORALIS. CAPUT II.

(b) Non possunt quidem absolvi ct ungi, ctiam sub conditione, qui certo mortui sunt; sed, ex recentibus expcrimcntis constat vitam per aliquod tempus in corpore manerc, etiam quando quis ultimum suspirium cdere visus est quia vita nonnisi successive a corpore recedit. Hinc quidam ex iis qui apparenter mortui erant, post tres horas, rytJnnico lingua; iran.ii^ ad vitam redu6li sunt. Quapropter absolvi et inungi possunt, positis ponendis, ii qui tali processu quaedam signa vitae saltem sensitivse pra^bent; imo, sub conditione " si tu es vivus " ii qui, quamvis mortui cssc viueantur, juxta ordinaria signa, prudenter a peritis supervivere putantur '.

De inodo juvandi inoribundos^.

563. Praenotanda. (a) Nullum est opus caritatis magis Deo acceptum quam infirmos et moribundos ad san(5te moriendum juvare, cum animarum salus aeterna pendeat a modo quo hi ultimas difficultates ac tentationes superant; hinc unum e praecipuisconfessarii officiis est asgrotantium curam habere. " Quare cum primum noverit, ait Rituale, quempiam ex fideUbus curse suse commissis asgrotare, non expe6labit ut ad eum vocetur : sed ultro ad illum accedat, idque non semel tantum, sed saepius, quatenus opus fuerit; horteturque parochiales suos ut ipsum •admoneant, cum ahquem in Darochia sua asgrotare contigerit, prsesertim si morbus gravior fuerit".

(b) " Accedat autem ad aegrotum, pergit Rituaie, ita paratus ut in prom.ptu habeat argumenta ad persuadendum apta; ac praesertim San6torum exempla, quae plurimum valent, quibus eum in Domino consoletur, excitet ac recreet". — Cum vero confessarius ex se impar sit tanto negotio. divino auxiho confidat, et oret pro infirmis quos visitat. Insuper, quo mehus infirmos juvare valeat, eorum

' Cfr. Ferrand, Le moment de la mort, ap. Congrcs scient. des Cathot., 1891, Sciences mathem, et nat., p. 197; Etudes Ff-anciscaines, janvier 1900; Anii du Clerge,X. XXIII, 1901, p. 593.

^ Rituale Rom., De visitatione et cura infirmorum, Modus juvandi morientes; Polanco, Methodus juvandi moribundos, Dilingae, 1578; S. Atpkonsus, Praxis, n. 227-291; H, A., Appendix II; Reuter, n. 209- 227; Lehrnk., n. 516-522; Marc, n. 1854; Aertnys, Theol. Pastor., n. 187-203; Gaume, Manuel, n. 371-401; Ciolli, t. I, n. 83-85; Alberti, Theol. Pastoralis, Part. I; Dubois, Pratique du zele, 2« Part., ch. 12; Card. Gibbo7is, The Ambassador of Christ, ch. 30; Scavini, t. IV, Append. VII, De Cura infirmorum; Frassinetti, Manuale pratico del Paroco novello {angliee : Parish Priesfs Pradlical Manual), p. II c. 2, Append.

inKeniiim, mores ac conditionem exploret, in quantum fieri potest. Deinde modum agendi cum quoiibet aegroto prremeditetur, in mente sua revolvens ea quae dicenda et agenda sunt.

(c) Si infirmi familia sacerdotem non est facile admissura, indireftis saltem mediis, v. g. amicorum interventu, curandum est ut tan(]iiam amicus vocetur; si frustra id tentaverit, sacerdos ipsecum omni prudentia et comitate postulet ut, saltem urbanitatis causa, segrotum visiiare permittatur; si noscatejusministerium ab infirmo desiderari, instaniius iirgeat, et causam infirmi meliori quo potest modo, etiam personaliter agat. — Si infirmum adire non pcrmittatur, absque testibus, et hi secedere nolint, integra confessio non est exigenda, sed solum accusatio generalis vel levioris culpae; quo posito, regrotus ad contritionem excitetur et absolvatur.

(d) Infirmi cubiculum ingressus, caritatem et commiserationem ostendat, incjiiirendo de morbo, doloribus aliisque hujusmodi, eumque solando et ad patientiam hortando, praesertim exemplo Christi patientis.

564. De ipsa confessione. (a) Si non instet periculum mortis, non statim de confessione loquatur, praesertim quando infirmus eam instituere timet; sed prius studeat ejus animum sibi conciliare, divinam misericordiam exponendo, et Chrislierga peccatores amorem. Secunda autem aut tertia visitatione, confessionis utilitatem proponat, ostendendo simul eam non esse difficilem nec multum tempus requirere; postea hortetur ut segrotus sine mora eam faciat, praesertim si delirium brevi superventurum praevideatur. Si seger moram aliquam petat, ut se praeparet, concedi potest, nisiobstet periculum; sed cavendum est ne diutius differatur. Si ad confitendum adduci nequit, non omnino desperandum est, sed quamdiu ille vivit, varige et efficaces sacerdotum et ahorum piorum hominum exhortationes adhibendae sunt, necnon tum privatae tum publicae preces ad divinam gratiam impetrandam pro salute miseri decumbentis.

(b) Infirmum jam ad confessionem paratum ad perfe6^am sinceritatem hortetur, et ab eo benigne quserat utrum dubia vel anxietates habeat circa prasteritas confessiones, cum haec sit optima opportunitas omnes defe6tus corrigendi.

(c) Interrogando, caveat ne molestiam afferat infirmo nimiis vel indiscretis qusestionibus : melius est incumbere excitando dolori de peccatis quam procurandae materiah integritati. Audita confessione, fiduciam excitet, in memoriam revocando Christi misericordiamerga maximos peccatores, Samaritanam muHerem, Magdalenam, latronem in cruce, etc; — inuiiediate ante absolutionem, qua^ratur utrum infirmus aliquid habeat quod ejus animum disturbet, ac breviter proponaiUur contritionis motiva.

565. (d) Si qua: rcstitutio aut reconciliatio facienda sit, aut scandalum reparandum, media efhcacia statim ad id pra^slandum adhi-

340 PARS ALTERA MORALIS. CAPUT H.

beantur, v. g. sine mora scribendo notam ubi declaretur talem pecunins summam tali pcrsonre deberi, vel per testamentum relinquendo personai omni exceptione majori pecuniam quai ad debita extinguenda sufficiat. Saepe scandalum satis reparatur publica sacramentorum receptione; aliquando tamen rctractatio reciuiritur, ut in variis Tractatibus suo loco exponitur.

(e) Quando certum adest mortis periculum, quod agnoscerc poterit confessarius sive per se, sive inedicum clam interrogando ', hortetur infirmum ut de suis rebus opportune disponat : id enim expedit pro familiae pace ac propriae conscienti?e levamine. In hoc tamen sacerdos caveat omnis lucri suspicionem vitare.

566. De tentationibus moribundorum. (a) Cum infirmi variis tentationibus impeti soleant, contra illas eos munire debet confessarius. Imprimis removeantur proximae occasiones peccandi, quales sunt periculosae imagines, vel personce peccatorum complices; e contra coram eis appendantur pi?e imagines Crucifixi vel B. Marice Virginis, quibus ad cogitandum de Deo et oeternitate juventur.

(b) Si conim fidem tentationes experiantur, non de eis discurrant, sed mentem alio divertant ac frequenter dicant : " Credo quidquid Deus revelavit, quidquid Ecclesia docet. — Credo, Domine, sed adjuva incredulitatem meam ". — Si contra spetn, in memoriam revocentur verba vel exempla Scripturae, quibus constat Deum pronum esse ad ignoscendum, et noUe mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat; Christum dixisse : " Non veni vocare justos, sed peccatores"; publicanum justificatum esse statim ac dixit : " Propitius esto mihi peccatori"; latroni in cruce pendenti paradisum promissum fuisse, etc. — Si contra patie?ifia??t, ob oculos eorum ponatur Christus qui, licet innocens, pro nobis peccatoribus tot et tanta in mente et corpore patienter passus est; momentaneum et leve esse quod cruciet, aeternum quod delectet; dolores vitari non posse : quare si impatienter ferantur, augentur ac infructuosi manent; si patienter, propter Deum, eorum acerbitas attenuatur, minuuntur Purgatorii poenre, novaque merita acquiruntur ^. — Si contra caritatem^ quatenus odio prosequuntur determinatam personam, cogitent eum, qui non dimittit, nec vcniam a Deo sperare

' Claui interrogetur, quia multi niedici infirmos decipere solent, et, nisi secreto interrogentur, veritatem non dicunt. Signa a^grotationis mortiferce lege apud Capel?}ia?t?t^ Medicina Pastoralis, ed. ii'\ 1896, p, 174-181; ibidem utilia invenies de cura infirmorum, p. 215 sq. Cfr. A??ie?'. Eccles. Revieiv, april 1900, p. 388; febr. 1901, p. 145 ; oct. 1901, p. 280-292 ; etc.

"" Ad solandos infirmos multum proderunt hi vel similes libri : Perreyve^ La Journee des Malades; Oza?ia??i, Le Livre des Maladeb; Caussade, Abandon a la divine Providence.

posse'; Christum in cruce pendentem pro crucifigentibus se orasse et pro nobis, tempore quo inimici eramus, mortuum esse. Et ita de ceteris.

567. De affectibus suggerendis. Infirmos visitando, confessarius eis suggerat, sed paucis verbis, et per tnfervalia, adtus fidei, spei, caritatis, contritionis, conformitatis Dei voluntati, desiderii paradisi, acceptationis mortis, etc. Eis porrigat imaginem Crucifixi osculandam, eosque hortetur ut saepe SS. Nomina Jesu, Mariae et Joseph ore aut saltem corde invocent. Caveat tamen ne longioribusorationibuset exhortationibus eis molestiam afferat. — Ipse, cum assistentibus, paucas orationes pro eis recitet; eisdem benedicat, et aliquoties absolutionem de novo impertiatur % pr?esertim antequam recedat.

Eos pariter juvabit ut indulgentiaslucrentur, pr?esertim indulgentiam plenariam in articulo mortis, juxta ea qu?e exponemus ubi de Induigentiis. Sed in memoriam revocabit ad eas lucrandas magis prodesse interiores dispositiones odii peccati et amoris Dei quam multarum precum recitationem.

568. De juvandis agonizantibus. (a) " Ingravescente morbo, ait Rituale^ Parochus infirmum frequentius visitabit, et ad salutem dihgenter juvare non desinet; monebitque instante periculo se confestim vocari ut in tempore prsesto sit morienti ". Quibus verbis inculcatur obligatio agonizantes juvandi precibus, hortationibus ac praesertim repetita absolutione, ne forte aliquod mortale peccatum interius commiserint et in eo moriantur. Gravitas hujus obligationis a conditione moribundorum pendet; si hi christiane vixerint et a personis piis circumdentur, praesentia confessarii utilis est quidem, sed non necessaria; si vero vitam vitiosam duxerint gravibusque tentationibus obnoxii maneant, aut a fortiori si hucusque ultimasacramenta non receperint, sub gravi tenetur parochus omnia tentare, dum superest halitus, ad eorum salutem procurandam. Si vero legitime sit impeditus, hoc officium ahi sacerdoti demandet. liortetur etiam personas pias, quoe in vicinia degunt, ut moribuiidos visitent eosque ad christiane moriendum juvent.

569- (b) Cum tempus exspirandi instat, sacerdos, vel, eo deficiente, pia persona devote recitet animae commendationem, prout

' " Dlmittite, et (limiiteniini " {Luc. VI, 37). — Hinc sic eos alloqui potest sacerdos : " Nonne dicis, quotidie recitando Pater noster : Et dimitte nobis debita nostra, sicut et 7ios dimittinius debitoribus nostris? Nonne vis a Patre coelesti peccata tua dimitti?"

'^ "Juxta pra^scriptuniet menteni Ritualis Romani, seduhis sit pastor anir,;arum in visilandis infirmis et agonizantibus, etiam postquam ultima receperunt sacramenta... et elicito ab iis, si possint, novo confessionis et contritionis a(f\u, nova identidem donct absolutione ". {Conc. Pien. Balt. 11, n. 116.)

342 PARS ALTERA MORALIS. CAPUT IL in Rituali aut libris precatoriis habetur. Agonizanti suggerantur breves aspirationes : " Jesu, suscipe spiritum meuin. — In manus tuas, Domine, commendo spiritum meum. — San6ta Maria, mater mea, adjuva me in hora mortis. — S. Joseph, succurre mihi, etc."

(c) Statim ac de morte constat, pro defuncSto recitetur Subvenite, ahaeque preces fundantur. Sacerdos, antequam recedat, cognatos soletur, ac moneat defuncto plus profuturas esse preces quam lacrymas, nos omnes brevi morituros esse. et ODtimam praeparationem ad mortem e-sse vitam christianam.

§ III. De abusibus in administratione hujus Sacramenti vitandis.

Duo sunt praesertim : absoliUio coinplicis et sollicitatio ad turpia.

I. De absolutione complicis^

570. Ne confessarii sua au61:oritate abuti valerent ad liberius cum poenitentibus peccandum, Benedi^iis XIV prohibuit, sub poena excommunicationis, ne complicem in peccato turpi licite et valide sacramentaliter audirent et absolverent, extra casum extremae necessitatis :

"Singulis sacerdotibus, tam scecularibus, quam regularibus ... interdicimus et prohibemus, ne ahquis eorum, extra casum extrema fiecessitatis., nimirum in ipsius mortis articulo, et deficiente tunc quocumque alio sacerdote, qui confessarii munus obire possit, confessionem sacramentalem personae complicis inpeccato turpi atque inhonesto contra sextum Decalogi prcEceptum commisso, excipere audeat, sublata propterea ihi ipso jure quacumque auctoritate et jurisdictione ad qualemcumque personam ab hujusmodi culpa absolvendam, adeo quidem, ut absolutio, si quam impertiatur. nulla atque irrita omnino sit".

Quam prohibitionem confirmat simul et expHcat Codex, (c. 884) : " Absolutio comphcis in peccato turpi invalida est, prceterquam in mortis periculo; et etiam in periculo mortis, extra casum necessitatis, est ex parte confessarii illicita ". Insuper ex can. 2367 "absol-

• Betiedia. XIV, Bull. Sacram. Pceiiitenticc, i Jun. 1741; Apostolici muneris, 8 febr- 1745; Inter prceteritos, 3 dec. 1749; Pi"^^ -^y BuUa ApostoliccE Sedis. 11 oa. 1869; S. Alphons., n. 553-556; Lehmk, n. 935- 938; Marc^xi. 1780-1784; Haine, q. 92; Genicot. n. 351-354; Notdiji, n. 377-380; D'Annibale, In Constit. Apost. Sedis, Prati, 1894, n. 83- 87; Bucceroni, Comment. de Constit. Bened. Sacram. Pczniteittice, Romas, 1890; Berardi, De Sohicitatione et Absolutione comphcis, Faventias, 1897; Rota, Enchiridion confessarii et judicis ecclesiastici, Augustas Taurinorum, 1S84, n. 122-163; S. Many, De Absol. complicis, ap. Canoniste^]u\xi^}\x\\Qi 1895.

vens vel fingens absolvere complicem in peccato turpi incurrit ipso facto in excommunicationem specialissimo modo Sedi Apostolicae reservatam ".'

Ad haec documenta rite intelligenda, exponendum est i*^ quid sit complicitas i7i peccato ttirpi ; 2° qucenam pcence incurrantur ab iis qui complicem absolvunt.

1° De complicitate in peccato turpi.

571. Quo melius res declaretur, sciendum est 1° quid hic intcHigatur per peccatum turpe^ et 2° per complicem m hoc peccato.

(A) Feccatum turpe de quo agitur, attentis praecitatis documentis et decretis Congregationum, est quodlibet peccatum contra sextum decalogi prceceptum, quod sit externum^ — grave non solum ut internum, sed etiam quatenus externum, — et certo commissum.

572. (a) Excluduntur proinde quselibet peccata contra alia decalogi praecepta, et etiam interna peccata luxuriae, quia Ecclesia nonnisi externos ad;us punit.

(b) Includuntur autem non solum peccata consunimata luxuriae, sed etiam ea quae no7i sunt consiunmata^ dummodb gravia sint, ut ta(5tus, amplexus, oscula, aspe^lus, coUoquia; ndixn Benediclus XIV modo generali loquitur de peccato turpi contra sextum, absque ulla restrictione. Quidam au6tores olim putaverant non includi turpiloquiaj sed S. Officium declaravit, 28 maii 1873, nomine peccati turpis comprehendi etiam illa peccata "quae consistant in meris coUoquiis et aspeclibus, qui complicitatem important"'.

Requiritur tamen ut peccatum sit grave, quia Ecclesia censura non ple61;it levia delidla; et quidem tum interne tum externe, ut di6lum est de peccato reservato (n. 431), quia hic agitur de quadam reservatione seu limitatione jurisdi^lionis. Hinc actus externus leviter turpis non cadit sub hac lege, etiamsi ab affe6tu graviter hbidinoso procedat; idem dicendum est de a6lu niateriahter gravi, sed formahter levi ob inadvertentiam, vel imperfedlum consensum.

Requiritur etiam ut peccatum sit certo gravej unde pceira non incurritur si adest dubium sive fafliy v. g. circa adverteniiam, consensum aut objedtivam gravitatem peccati; %\<tjuris, v. g. si controvertitur utrum tahs species peccati sub hac lege cadat.

Non requiritur autem ut peccatum commissum fuerit a sacerdote, suscepto jam sacerdotio; nam lex omnino gencrahs est, et complcctitur etiam ihos a6tus qui a confcssario conmiissi sunt, dum adhuc esset laicus, ut constat ex decreto S. J\cnite?itiariu\ 22 jan. 1879, >^ibi

declaratur' "confessarium non posse absolvere complicem, cum quo ante sacerdotium in puerili cBtate turpiter egit, nisi moraliter certus sit ipsum jam ab alio confessario dire(?te et valide a peccato complicitatis absolutum fuisse ".

573. (B) Quid sit coDipltX in peccato tnrpi jam declarandum est. Jamvero complicitas in hac rc importat consensum dtiorum in idem peccatum turpc, grave et externum, sive uterque cooperetur, ut in mutuis amplexibus, coUoquiis, etc; sive unus tantum operetur, dummodo alter externe simul ac interne consentiat : consensus autem sufficienter adest, si hic nullomodo resistit.

(a) Hinc non cadit sub lege a6lus qui est mortalis ex una parte, venialis tantum ex altera; neque adtus externe levis quamvis interne gravis ex utraque parte, propter utriusque libiduiosum affedtum; neque adus, quantumcumque gravis, cui alter non consentit, imo cui consensum externum non praebuit, quanquam interne assentit. Hinc si quis peccaverit cum reluctante, vel dormiente, vel plene ebrio aut rationis usu destituto, non est complicitas.

(b) Complicitas ceria esse deoet; unde si dubitatur utrum alterutra pars mortaliter peccaverit, a^^us sub lege non cadit. Sed complicitas certa esse potest, etiamsi quod promissum fuerat non compleatur; v.g. si diio conveniunt de copula habenda, quamvis de fa6to copula non habeatur; aut si vir sacerdotem inducat ad peccandum cum propria uxore, et sacerdos assensum praibeat, quamvis postea peccatum non committat; in his enim aut simiHbus casibus comphcitas consistit in malo proposito ab-utroque verbis aut signis expresso.

(c) Complex autem potest esse sive vir sive muh'er, sive pubei sivc impuber, dummodo capax peccati mortahs; nam BenediHus XIV nuHo modo distinguit.

2° De pccnis latis coutra complicitatem in peccato turpi.

574. Duplici poena pleftitur hujusmodi complicitas; 1° absolutic compHci data est non solum illicita, sed etiam. invalida, excepto necessitatis casu; 2° sacerdos absolvens compHcem incurrit ipso faclo excommunicationem speciali modo S. Pontifici reservatam.

De illicitate et invaliditate absolutionis complicis. Juxta Benedifium XIV (supra, n. 570), quihbet sacerdos, saecularis aut regularis, stri6le prohibetur excipere sacramen-

' Ap. Lehjnk., n. 935, not. i. — Contradicunt quidem Balt. /*., n. 649 et Genicot, n. 352; sed eovum am^oritas, quantacunique sit, vim hujus decreti eHdere nequit.

DE GONFESSAHIO. 345 talem confessionem personae complicis, simulque privatur jurisdi6lione ^d eam valide absolvendam, extra casum extrcmse necessitatis.

575. (A) Regula generalis, extra necessitatis casum. (a) Confessarius non potest direcle siium coniplicem ab ipso peccato complicitatis valide absolvere; certum est ex ipso textu legis. Hic igitur non prodest error communis fidelium, neque a fortiori bona fides poenitentis, quia hic non agitur de multitudine, cui favere velit Ecclesia, sed de duobus complicibus, quos merito vult punire. Hinc si paenitens a peccato complicitatis absolvatur a complice, tenetur suam confessionem apud alium sacerdotem reiterare. — Neque sacerdos suum complicem absolvere valet a peccato complicitatis vi Jubilcei cujuscumque aut cujusvis privilegii, sive ipsi sive pccnitenti concessi : hoc enim expresse declaratur a Benediclo XIV\

576. (b) Juxta probabiliorem sententiam sacerdos valide absolvcre potest suum complicem ab aliis peccatis, id est ab omnibus quse ab ipso peccato complicitatis distinguuntur; nam, juxta Bullam citatam (n. 567), sacerdos privatur jurisdi6tione ad absolvendum ab hujustnodi culpa^ non autem ab aliis. Attamen sacramentalem confessionem complicis excipere, etiam quoad alia peccata, non licet, si agitur de peccatis qu?e accusantur in confessione ubi de industria tacetur peccatum complicitatis. Confirmatur ex responso .V. PcejiiientiaricE^, 16 maii 1877 : " An incurrat censuras... qui complicem quidem absolvit... qui complicitatis peccatum in confessione non declaravit" ?... Responsum est : " Privatiofie?n jurisdictionis absolvendi coviplicem in. peccafo tiirpi^ et annexam excommuniiationem, (juatenus confessarius illum absolverit, esse in ordi/ie ad peccatum turpe, in quo idem coiifcssarius comp/cx fuit ".

577. Corollaria. (a) Si p?enitens jam ab alio confessario direHe ac valide a peccato complicitatis fuerit absohjtus, saccrdos compHcem valide absolvere potest ab aHis peccatis. Id olim disputabaiur, sed res certa fadta est ex decreto .V. Officii, 29 maii 1867, ubi deciaratur "Hberum esse confessario absolvere personam compHcem, (juae a peccato compHcitatis inhonesto absoluta jam fuit per aHum confessarium; dandum tamen semper esse consiHum confessario, de quo agitur, ut, nisi cogat necessitas, se abstineat ab excipiendis personce, Hcet jam a peccato complicitatisabsolutoe, sacris confessionibus"^.— Y)\c\t\ix^^ dire^e abso/utus^' ; nam si peccatum compHcitatis indirec/t

' Bulla Sacram. Pcenit., § 5. — ' Ap. Canoriiste, 1895, p. 334-335. » Apvid Bxcscrcni, Comnient. in BuH. Apostol. Sedis, n. 37.

tantum remissuni fuerit, quia v. g. inculpabiliter omissum erat, illud remittere nequit sacerdos comi^lex, cum jurisdi6lione quoad idem careat.

Trobabiliter etiam, juxta nonnullos, si complicitatis peccatum, jam dire(51:e absolutum, iterum accusetur cum aliis, non prohibetur sacerdos complex quominus ab eo absolvat; nam reservatio hujus peccati praevia absolutione sublata est.

Sed in utroque casu, propter honorem sacramenti et sccuritatem confessarii ac pcvnitentis, omnino expedit ut sacerdos confessionem complicis non audiat, ubi alii sunt sacerdoles.

(b) Si sacerdos ^^;/^y?^(? absolvat complicem non solum ab aliis peccatis, sed etiam a peccato complicitatis nondum dire^e absoliito — v. g. quia suum compUcem non recognoscit, vel quia paeniiens inculpabiliter peccatum comph'citatis omittit, ~ probabiliter absolutio est vaiida, eo sensu quod dire6le alia peccata remittuntur et indireHe peccatum complicitatis; ratio est quia S. Pontifex prohibet et irritat solam dire^am absolutionem hujus peccati ab eo concessam qui noverit se absolvere a peccato comphcitatis. — Attamen peccatum sic indirefte remissum apud ahum confessarium accusari debet, ut dire6te absolvatur.

Si vero paenitens mala fide reticeat peccatum complicitatis, ahaque accuset, nullum peccatum remittitur, propter defe6lum integritatis formaliG, ideoque ex toto iterari debet confessio.

578. (B) Exceptiones. (a) In castc exireincB necessitatis, i. e. in mortis articulo, sacerdos seniper valide absolvit coinplicein; et licite, si deficit quicuniqite sacerdos qui nioraliter confessioneni niorientis excipere possit.

Articulus mortis intelHgitur de gravi periculo mortis, ut supra, R. 399-

IUicite agit et excommunicationem incurrit qui comphcem etiam tunc absolvit, praesente aho sacerdote, sive approbato sive non. — Excipe tamcn, si ahus sacerdos noht confessionem audire, aut si persona complex omnino recuset ei confiteri peccata'; vel si ahus sacerdos non possit vocari aut accedere, sine gravi infamia ve? scandalo; tunc enim hic aHus sacerdos non potest moraliter confessionem audire. — Excipe etiam probabiHus, si aHus sacerdos sit notorie suspensus, excommunicatus, interdictus, quia sacerdos hujusmodi vocari non posset ad audiendam morientis confessionem sine infamia sacerdotis compHcis, vel scandalo ^.

' Ita Codex^ c. 2367 : " etiam in mortis articulo, si aHus sacerdos, Hcet non approbatus ad confessiones, sine gravi aHqua exoritura infamia et scandalo, possit excipere morientis confessionem, excepto casu quo moribundus recuset aHi confiteri ".

579- (b) In casii gravioris necessitatis, — quando v. g. urget praeceptum ecclesiasticum et divinum confessionis, et complex nuUo modo habet nec per longum tempus habere potest copiam alterius confessarii, ut quandoque occurrit in locis missionum, — probabiHus sacerdos potest valideac licite complicem absolvere, direcle quidem a peccatis ordinariis et indirecle a peccato complicitatis, dummodo nuUum adsit ex utraque parte grave periculum relapsus'. — Nam quando concurrunt jus divinum et jus ecclesiasticum, prius praevalere debet; atqui in hoc casu urget divinum confessionis praeceptum, quod adimpleri non potest nisi comphcem sacerdotem adeundo; ergo praeferri debet juri ecclesiastico prohibenti absolutionem comphcis. — Dicitur tamen dumniodo non adsit grave periculicni relapsCis : si enim adesset, jus naturale, quod praefertur praecepto divmo positivo, prohibet ne confessio instituatur.

(c) NonnuUi etiam dicunt vaHaam esse absolutionem compHcis quoties confessarius absolvens excusatur ab excommunicationc, propter unam e causis mox exponendis; nam nulHtas absolutionis est quaedam poena contra paenitentem lata; et si confessarms eximitur a poena. aequum est eximi pariter paenitentem^.

De excoinuiunicatione co7ttra absolventes complice^n latd.

580. Absolventes complicem in peccato turpi incurrunt ipso facto excoinnmnicationeni niajoreni specialissinio inodo S. Pontifici reservatam, ut constat ex can. 2367 Codicis.

Ad quam excommunicationem incurrendam quaedam requiruntur conditiones : (A) Ut confessarius direHe absolvat aiit absolvere fi.ngat a peccato complicitatis. Hinc (a) non sufficit confessionis auditio, sed requiritur absolutio vel absolutionis simulatio. Nec sufficit absolutio ab ordinariis peccatis, sed requiritur direHa absolutio a peccato complicitatis, ut ex supra di6lis patet.

(b) Sufficit tamen simulatio direflce absolutionis, qua confessarius ita externe agit ut absolutionem concedere videatur, v. g. si verba absolutionis profert absque intentione absolvendi, vel pronuntiat formam, verbum essentiale omittendo, aut orationem recitat super paenitentem, ita ut hic putet se esse absolutum. Hoc quidem oHm

' Rota, n. 148; Balter. P., n. 648; i\Ta?iy, 1. c^ p. 335-337. — Imo nonnulH dicunt sacerdotem Hcite ac vaHde absolvere compHcem etiam direHe^ quando periculum grave est ne haDC persona aHum sacerdotem toto vitce suae tempore inventura sit, qui iHam direcTle absolvat a peccato compiicitatis : quia fere reincidit hic casus in pencuium mortis. Ita Buccerofii, op. cit. , n. 67; WAnnibatc^ Summula, III, n. 324, not. 38; Balt. /"., n. 655.

' Ita WAnnibale^ \. 87; Scavini, w. 4S5; PcnnacJu, Comment. in BuU. Apost. Scdis, t. I. p. 3V2.

a nuiltis negabatur, non obstantibus contrariis S. Pamiientiaricz decisionibus; scd controversia finita est authentico ^'. 6>#r// decreto, a S. Pontifice approbato, lo dec. 1883: "Omnes Constit. ^/<?j/^- Uc(E Sedis commentatores dogent illum confessarium excommunicationi non subjici, qui complicem in peccato turpi absolvere fmgit, sed reipsa non absolvit. Contrarium tamen declaravit S. Pii!7iite7itiaria, i mart. 1878. An potest orator permittere ut in suoSeminario doceatur prrefataCommentatorum sententia, responso S. P(E7iite7it. opposita? — Porro Emi Patres responderunt : Negative, facto verbo cum SSmo " '. — Quod confirmatur ex can. 2367 Codicis jam allegato.

581. (B) Jjt confessariiis C077iplice7n agnoverit ac scie7is volens ahsolverit; secus /o7'7na/is non erit absolutio comolicis. Siquidem ab hac excommunicatione excusat ignorantia invincibihs, aut vincibihs quae non sit C7-assa et supina. Hinc, — (a) si quis nuho modo complicem agnoscat, non peccat absolvendo, nec censuram incurrit. (b) Pariter, si confessarius, dum peccavit, nuHo modo a comphce cognitus fuerit (v. g. quia sseculari habitu indutus), non tenetur se prodere psenitenti, declarando se non posse eum absolvere; proindeque probabihus non incurrit excommunicationem absolvendo. Sed si antea ambo se invicem noverint ut comphces, necesse non est ut se invicem in sacro tribunah agnoscant, sed sufficit ut confessarius animadvertat p?enitentem esse suum comphceni.

(c) Neque excommunicationem incurrit sacerdos absolvens comphcem, qui in confessione comphcitatis peccatum non declaravit, nisi dire6te vel indire6te paenitentem induxerit ad tale peccatum non manifestandum : dire^e quidem, expresse suggerendo talepeccatum m confessione esse tacendum : indirede, suadendo talem a6tum non esse peccatum, vel non esse tam grave ut de iho inquietari debeat. Declaravit enim ..S"'. Pce^iitentiaria^ 19 febr. 1896, " excommunicationem... non effugere confessarios absolventes vel fingentes absolvere eum comphcem, qui peccatum quidem comphcitatis, a quo nondum est absolutus, non confitetur, sed ideo ita se gerit, quia ad id confessarius paenitentem induxit, sive directe, sive indirecte''^. Idem statuit Codex c. 2367, § 2.

(d) Si vero confessarius dubitet utrum Dsenitens sit complex an iion, priidenter eum interrogare debet, ut rem detegere possit; si vero dubium perseveret, absolvere potest, quin censuram incurrat,* ex di(5tis, n. 573. — Si vero nil faciat ad dubium solvendum, excornmunicationem non effugit, quia ejus ignorantia est crassa et supi^ia; porro haec non excusat a censura in hoc casu, prout declaravit vS". Officiu77i^, 13 jan. 1892.

^ Acla S. Sedis, XXIV, 625 : " Utrum absolventes complicem in re turpi cum ignorantia crassa et supina hanc exconmiunicationem incurrant vel non? — In casu incurrere".

582. (C) Quando sacerdos complicem absolvit in articulo fnortis, noM incurrit excommunicationem, nisi adsit alius sacerdos qui, sine gravi infamia et scandalo, moraliter possit morientis excipere confessionem, ut supra, n. 578, dicSlum est.

De absolutione hujus censur?e, speciali, imo specialissimo modo, S. Pontifici reservatrie, vide quae diximus supra, n. 446-447. — Quando sacerdos ier suum complicem absolvit, S. Pce.nitentiaria eimandare solet ut munus confessarii deponat; cum autem id s?epe moraliter impossibile sit in regionibus ubi pauci sunt sacerdotes, supplicandum est ut haec clausula non inseratur vel ab ea dispensetur.

II. De soilicitatione ad turpia .

■583. Ne confessarii impune sacro tribunali abutantur ad soilicitandos p^-iinitentes ad turpia, Benedi6lus X/V, vestigiis inhserens Pii IV ct Gregorii XV, jussit crimen sollicitationis a confessario patratum denuntiandum esse, et quidem sub pcena denegatae absolutionis. Quam legem renovavit Cociex, can. 904, 2363, 2368, excommunicatione plectendo negligentes denuntiare in^^ra mensem confessarios a quibus sollicitati fuerint.

Videhcet Benediclus X/Fmandat Ordinariis procedere "contra omnes et singulos sacerdotes, tam sceculares, quam regulares ... qui SiMouevn pcenitentem, quoicumque persona illa 5'//; vel in aclu sacramentalis confessionis, vel ante, vel immediate post confessioJiem, vel occasione, 2i\it prcetextu confessionis, vel etiam extra occasionem confessionis, in confessionali, sive i7i alio loco ad confessiones audiendas destinato aut eleHo, cum simulatione audiendi ibidem confessionem, ad inJioncsta et turpia sollicitare, vel provocare, sive verbis, sive signis, sive nutibus, sive ta^lu, sive per scripturam aut tunc aut post legendam, tentaverint, aut cum eis illicitos et inhonestos sermones vel trarcatus temerario ausu habuerint.., Meminerint pr?eterea omnes et singuh sacerdotes ad confessiones audiendas constituti, teneri se ac obligari, suos pcXnitentes quos noverint fuisse ab aliis, ut supra, soHicitatos, W///^ moncre ... de obligatio7ie de^iuntiandi Inquisitoribus, sive locorum Ordinariis praedidtis, personam quae sollicitatio-

' Cfr. Pius IV, Litterae Cum sicut nuper, 15 apr. i 561 ; G>cgorius A'F, Bulla U7iiversi, 30 apr. 1622; Be7iedidus XIV, BuUa Sac^atn. Punitcnticc, I jun. 1741; Instrudl. S. Officii, 20 febr. 1867, ap. Colle^anea, n. 948: Pius IX, Bulla Apost. Scdis, 11 o6. 1869; Giraldi, Expositio Juris Pontificii, Romiii, 1830, t. II, p. 630-645; 5. Alphons., n. 675-705; iyAn7iibale, op. cit.,n. 179-183; Rota, op. cit., n, 164-402; Pucceroni, op. cit.; I^e)-ardi, De SoUicitatione; Lehiiik., n. 975 97S; Haine,<.()yc)f)\ Baller. P., n. 1085-1155; G^nicot, n. 394-400; Noldin, n. 381-389 S. Many, ap. Canoniste, sept., dec. 1895.

350 PARS AI.TERA MORALIS. CAPUT II.

nem commiserit, etiamsi sacerdos sit qui jurisdinione ad ahsolutiu' nem valide iuipertieudam careat, aut sollicitatio inter confessarium et p?enitentem mutua fuerit, sive sollicitationi pnenitens consenserit, sive consensum minime prcestiterit, vel longuni tempus post ipsam sollicitationemjani ejjlux^rit, aut soUicitatio a confessario, non pro se ipso, sed pro alici persona pera6ta fuerit".

Ad cujus intelligentiam quatuor sunt exponenda : i^ conditiones xQ(\\?,\t?£i ad peccatum sollicitationis constituendum; 2° obligatio deiiuntiandi sollicitantes; 3° modus denuntiationis peragendcTE; /^ pmics contra sollicitantes.

lo De conditionibus ad peccatuni sollicitationis requisitis.

584. Peccatum sollicitationis, attentis legibus et decretis supra relatis, definiri potest : provocatio ad tiirpia,fa6la a sacerdote ut confessario, cum aliqud relatione ad confessionem ^. Tres igitur conditiones requiruntur : —

(A) Ut dids\t provocatio ad turpia, id est aliqua a6lio, sivc per se inhonesta, sive per se indifferens, sed turpem affectum exterius manifestans, qua confessarius paenitentem inducere conetur ad aliquod peccatum contra castitatem ; scu, aliis verbis, est scandalum paenitenti datum in materia iuxuria^. Haec autem provocatio fieri potest sive fa6lis, seu, juxta Benedichan XI V/' swq verbis, sive signis, sive nutibus, sive ta(5lu, sive per scripturam ". Hinc, —

585. (a) SoUicitatio ad quodcumque aliud peccatum, etiam gravius, V. g. homicidium, non cadit sub lege.

(b) Crimen sollicitationis debet QS?,e.graviter culpabiie, seu inducere ad a6lus graves contra castitatem, sive sint graves in se, sive ex affe^u libidifioso exterius manifestato. Nam veniale peccatum poenis tam gravibus puniri nequit. Facile autem quidam a6tus ex sc leves, v. g. mulierem osculari, judicari debent mortales si fiant in a6lu confessionis, propter irreverentiam et scandahmi. Quidam putarunt adtus etiam leves sub lege comprehendi, propter hoc S. Officii responsum, 11 febr. i66t : "An confessarius sollicitando \y:o^iQY parvitate?n materice sit denuntiandus"? — Resp. : " Cum in rebus venereis non detur parvitas materioe, et, si daretur, in re prsesenti non dari, censuerunt esse denuntiandum et opinionem contrariam. non esse probabilem " ^ Sed in hoc responso agitur de adlibus

' Distinguitur proinde a peccato complicitatis, quod committi potest absque uUa relatione ad confessionem, etiam antequam quis ad sacerdotium proveflus fuerit.

venereis, in quibus non est parvitas materise, saltem qnando in relatione cum confessione committuntur, non autem de adlibus leviter inhonestis, qui proprie venerei non sint.

Hinc, si confessarius mulierem de ejus pulchritudine in confessione laudat, vel declarat se ex toto corde eam diligere, judicium ex adjun^tis ferendum est : si exterius constat hsec dici ex turpi amore ad eam ulterius in peccatum inducendam, est utique solHcitatio; secus, si id fiat ex levitate aut imprudentia. — Idem dicendum de donis aut jnunusculis in sacro tribunah datis, aut de invitatione ad confessarium visitandum ; ex adjun6lis dijudicandum est utrum adsit prava intentio necne.

(c) Debet esse certuvi, omnibus sedulo inspedlis; si sit igitur dubium vel jure, vel fa^o^ denuutiatio non est facienda, cum in dubio odiosa sint restringenda.

(d) Non requiritur autem ut soUicitatio sit efficax, seu ut persona solhcitata consentiat; nam dicitur in Bullis denuntiandum esse eum qui sollicitare vel provocare tentaverit. Sollicitatio tamen debetesse conipteta ut sollicitatio, i. e. vere scandalum praebere; unde non sufficiunt illa verba praeparatoria quse ahquando proferuntur ut videatur num cum aliqua spe persona tentari possit.

(e) Parum refert utrum persona sollicitata sit vir^\itfeniina,puber vel impuber; — utrum soHicitatio sit ad peccandum cum confessario^ vel solitarie, vel cum tertia persona; — utrum confessarius inunediate paenitentem ad peccandum sollicitet; vel, niediante pcenite^itCy aham personam ad peccatum luxuri?e inducat. In his omnibus casibus vere adest solHcitatio ad turpin.

586. (B) Ut sollicitatio fiat a sacerciote ut confessario. Hinc, —

(a) Si soUicitans non sit sacerdos, sed vel clericus, vel laicus, vel interpres in confessione adhibitus, non est obUgatio denuntiandi. Attamen S. Officium procedere potest contra quemcumque, etiam non sacerdotem, qui confessionesexcipere prjesumeret, et hacoccasione soUicitaret. Sub nomine sacei-dotis venit quihbet presbyter^ s^cularis vel regularis, sive approbatus sive non. Non autem certo constat episcopos sub hac lege comprehendi, quia, cum in re odiosa simus, speciahs mentio necessaria esse videtur ut sub lege cadant. Si qui tamen hujus criminis rei essent (quod Deus avertat !), jus naturale, si non jus canonicum, postulat ut Superioribus denuntientur, ne causa ruin?e spiritualis fiant.

Non estdenuntianduspaenitens, etiam sacerdos, qui confessarium ad turpia solhcitet : ille enim ut sacerdos confessarius haberi nequit.

(b) Si sollicitatio sit mutua inter confcssariuni et pccnitentetn, denuntiandus est sacerdos. Mutua autem habetur quando confessarius, prius a paenitente solhcitatus, ipse, hanc nacStus occasionem, psenitentem postea solHcitat; vel, quando a paenitente ad unam turpitudinis speciem soHicitatus, ad aham soUicitat.

(c) Si vero confessarius tantiimmodosollicitanti p^enitenti consentit, quin ullo modo ipse sollicitet, controvertitur utrum sit denuntiandus. Benignior opinio, quam tuetur ,5. Alphofisus (n. 68i), vere probabilis est; ideoque obligatio denuntiandi non est urgenda in casu.

(d) Si sollicitatio fiat a sacerdote, non ut confessario, sed in administratione alterius sacramenti, non datur locus denuntiandi.

587. (C) Ut sollicitatio fiat cuni aliqiid relatione ad confessioneni, id est, juxta verba superius (n. 583) relata : —

(a) Vel in actu sacramentalis confessionis, seu a tempore quo inchoatur confessio vel recitatur Confiteor usque ad ultima absolutionis verba. Notandum est autem denuntiandum esse non solum eum qui immediate ad turpia sollicitat, sed etiam eum qui mediate, aliquid videlicet faciendoaut dicendo quod in se indifferens est, sed postea ex adjundis ad aliquid turpe determinatur. Ita si sacerdos, in acT:u confessionis, mulieri dicit : '' expe^a me domi'\ posteaque eam domi soUicitat, haec verba, in se indifferentia, sunt, exadjun6tis, quasi inititwi solhcitationis ideoque jam ipsa solhcitatio. Res tamcn dubia esse potest si sacerdos nori statim domi soUicitat, sed solum post ahud honestum negotium transadum : tunc omnia adjunda sedulo expendi debent ut ex eis pra^sumi possit qurenam fuerit prsevalens intentio confessarii '; et si dubium manet, obhgatio denuntiandi urgenda non est.

588. (b) Vel ante, vel immediate post confessionem. Qu^e ver!:)a stride intelhgenda sunt, ita ut inter confessionem et sohicitationem nuha intercedat a6tio externa vel cohocutio. Denuntiandus est igitur confessarius qui soHicitat psenitentem jam genuflexum, aut petentem confiteri, et postea ejus confessionem audit; vel statim post absolutionem datam. Quod valet, etiamsi solhcitatio sit solum mediata, v. g. si immediate post confessionem psenitentem in sacristiam vel in domum suam ducat, ibique eum statim sohicitet; vel si det chartam postea legendam, in qua soUicitet.

Si vero inter confessionem et sohicitationem aha interveniataaiO; V. g. locutio de rebus indifferentibus, vel ahquod negotium, vel auditio confessionis aUerius paenitentis, non est obhgatio denuntiandi; saUem vi hujus clausulse.

589. (c) Vel occasione aut praetextu confessionis. i) Occasione confessionis auditce, quando confessarius sic cognoscens inchnationes, tentationes aut peccata pasnitentis, eum exinde sohicitat, modo certa habeantur externa indicia soUicitationem oriri ex auditione ipsa confessionis^; — \m-\y^Qx occasione confessionis petitce, quando videhce<

' Qua de re sapienter disserit S. Many, ap. Canojiisic, p. 519-521.

' Quando soUicitatio oritur 71071 ex auditd co7ifessio7ie, sed occasione notitia sac7'a77ientatis quatenus confessarius ex auditis in confessione ansam sumit paenitentem invisendi et soUicitandi, graves au6\orei pcenitens hic et nimc confiteri petit et confessarius statim solli- :itat, confessionem ad aliud tempus differendo, etiamsi postea zonfessio non fiat; sed si quis petit confiteri non statim, sed ilia die vel hora, et confessarius eum sollicitat, non verificatur htEC clausula.

2. Fmtextu confessionis, quando confessarius, paenitentem solli citare intendens, utitur confessione ut velo ad tegendum pravum finem, v. g. aliquem invitat ad confitendum quo facilius eum ad turpia inducat; aut accedit ad domum aegrotantis, et, post quaedam verba de confessione ad removendos adstantes, aegrotura soHicitat.

590. (d) Vel, etiam extra occasionem confessionis, in confessionali, sive in alio loco ad audiendas confessiones destinato aut electo, cum simulatione audiendi ibidem confessionem. Jamvero locus ad audiendas confessiones destinatus est sive sacristia sive locus ubi, juxta Statuta dioecesana, solent audiri confessiones; locus eknust^t quicumque locus ex petitione paenitentis vel confessarii hic et nunc inserviens ad confessionem audiendam, v. g. cubiculum infirmi. Siniulatio confessionis locum habet quoties confessarms et paenitens, ex mutuo condi6to, in uno e tribus locis designatis, ita se externe gerunt ut adstantes inteUigant confessionem audiri. Denuntiandus est igitur confessarius qui in uno ex his locis solHcitat paenitentem, sinmlando confessionem. — Si quis vero in confessionah sedens solHcitaret personam ante se stantem, vel sedentem, non cadit sub lege, quia non simulatur confessio '.

20 De obligatione denuntiandi sollicitantes.

591. (A) De ipsa obligatione. Jure naturali ii qui certo cognoscunt solHcitationem, sub gravi tenentur ex caritate solHcitantem denuntiare, ne hic multarum animarum ruinam causet. Hanc obHgationem naturalem positivo prcecepto confirmavit pro pcenitentibus soliicitatis Benedictus XI V '^supra, n. 583), et Codex, qui plectit excommunicatione majore latcC sententiae nemini reservata fidelem " qui scienter omiserit e'jm a quo solHcitatus fuerit, intra mensem denuntiare" (can. 2368, § 2).

Ex quo patet solos pcnenitentes soHicitatos hanc excommunicationem incurrere ; alii qui certo cognoscunt fa6lum solHcitationis tenentur quidem denuntiare stib gravi, ut putant non verificari soUicitationem proprie dicilam. Cfr. LeJimk.^ n. 976; D^Aniiibate^ Summula, n. 367, not. 1 1, ubi tamen concedit aliam esse praxim Congregationuni.

declaravit 5. Offuiuin^, sed non sub poenA excommunicationis.

Insuper, ut pcenitentes soUicitali excommunicationem incurrant, requiritur (a) ul obligatio denuntiandi sit certa; (b) ut omissio denuntiationis sit adpabilis, i. e. cum cognitione obligationis ac censurai et simul absque legitima excusatione; (c) ut tempus ad denuntiationem utile elapsum fuerit, i. e. unus mensis a tempore quo persona sollicitata suam obligationem ac censuram ei adnexam noverit.

Unde absolutio dari nequit huic paenitenti, nisi denuntiationem fecerit vel saltem facere serio promiserit. Si quis autem hanc excommunicationem incurrerit, ac postea sollicitantem denuntiaverit, a simplici confessario absolvi potest, cum excommunicatio nemini reservetur.

592. (B) Quinam denuntiare tenentur? Ad denuntiationem tenentur jure ecclesiastico/*^/?//^;//^?^- sollicitati ; jure naturali omnes qui aliunde d. personis fide dignis certo sciunt hoc crimen commissum fuisse, etiam n;^/2/(^^;ri- ^ynisi tamen id noverint sub secreto connnisso ; nam jus naturale secreti commissi potius est, et postulat ut hoc secretum fidehter servetur.

(a) Nec requiritur ut cx\m^x\ jnridice probari valeat, sed sufficit ut sit moraHter certum; pariter denuntiari deoet. etiamsi occultum, vel jam a longo tempore commissum.

(b) Quod verum est, etiamsi confessarius jam sit emendatus, excepto probabihter casu quo emendatio tam conspicua et perdurans fuerit, ut nuUus timor haberi possit reincidentice, maxime si jam Regularem Ordinem ingressus fuerit

(c) Denuntiari debet, etiamsi jam convictus et punitus fuerit, si iterum delinquat; imo si non fuerit plane convi6lus ac punitus, quamvis non iterum deliquent; probabiHter tamen cessat obHgatio, si plene convi6lus ac punitus fuerit nec iterum deHquerit, cum jam finis iegis obtentus sit.

(d) Minime autem denuntiandus est qui jam est mortmis, quia jam cessat finis totaHs legis, sciHcet tam emendatio. quam punitio rei. Idem probabiHter dici potest, si deHnquens jam virious fra6lus sit et prope moriturus, ita ut versimiHter confessiones nunquam in futurum sit auditurus.

Ad denuntiationem vero non tenetur ipse confessarius

' Instru(ft. anni 1867, § 3, ubi dicitur : " Hujusmodi denuntiationes a nemine absque culpa lethaH omitti possunt".

= Impuberes tamen probabiliter ad id cogi non possunt antequam pubertatem adepti fuerint; et si antea denuntiant, eorum testimonium probationem juridicani non prjebet, sed soHmi indicium ad uHerius inquirendum. Cfr. Rota, n. 388-389.

sollicitans, quia nemo tenetur seipsum prodere; unde nec tenetur personam sollicitatam de onere denuntiationis monere. — Neque probabiliier tenentur consanguinei et affines sacerdotis sollicitantis, saltem in primis gradibus, quia censentur una persona moralis cum eo, et gravlora mala ex tali denuntiatione sequi possunt.

593- (C) Quaenam causa a denuntiatione excusat? — Principium : Cum hic agatur de prcscepto positivo Ecclesice, licet gravissimo, gravissimum incommodum^ etiam privatum, ab ejus executione excusat ; nisi tamen simul inducatur publicum scandalum vel damnum comnmne : tunc G.n\m jure naturali denuntiatio fieri debet, nisi adsit gravissimum incommodum ^\d^m publicum.