Nn. 171–217

(A) Ad validitatem. (a) Ut certo constet de valore sacramenti, ha^c verba requiruntur et sufficiunt : ^' Absolvo te a pcccatis ttiis ". Ea enim verba ad validitatem requiruntur et sufficiunt, quae effe6lum sacramenti, modum quo efficitur ct subje6lum recipiens satis declarant; atqui pra^fata ^xh-d. effe6luni,<\ est,remotionem peccati distin6le declarant, cum pecciata sint vincula quibus peccatores ligantur, et verba absolvo te a peccatis hujusmodi vincula dissolvant;

' In his et sequentibus, non solum speculativas sed tX\2iVi\ pra^licas quaestiones de formd exponimus, ne bis de eodem subje(flo disserere cogamur.

^ Forma absolutionis, secundum Rituale Romanum, haec est : Post injun(flam paenitentiam, sacerdos dicit : Misereatur tui, etc. Deinde, dextera versus paenitentem elevata, dicit : — Indnlgeniiam, absoliiiionem et retnissiofiem peccaiorum iuorum iribuai tibi omtiipoiens ei misericors Dominus. Amen.

Do?ninus noster Jesus Chrisius ie absolvai., et ego audoriiaie ipsius ie absolvo ab om?ii vincuto exco7nmunicaiionis, suspensionis, ei ititerdi^i^ ifi quantum possum^ ei iu ifidiges; deinde, ego ie absolvo a peccaiis iuis, in 7iomine Pairis f ei Fitii, et Spiriius Sandi. Affien.

Passio Do77iini nosiri Jesu Chrisii, 7nerita Beatce MaricB Virgifiis, ei 077i7iiu7n Sandorufn, quidquid bo7ii feceris., ei mali susiinueris, sini iibi in re77iissione7n peccaioru7n, aug7ne7iium graiice, ei prc€7nium viice CEterncE. Anien.

Preces Misereaiur et I7idulge7iiia77i " nisi justa de causa nc omittantur " {Codex., c. 885). Idem dici debet de oratione Passio Domini. Exl^edit quidem ut non omittatur, cum, juxta S. Thomam aliosque non paucos, haec oratio onmia bona poenitentis opera evehat ad dignitatem et efficaciamsacramentalis paMiitcntiie(S.Thoni.,Quodlibet 3, quii?st, 13,^.28). — Vox suspcfisioiiis omittitur, si de laicis agitur, quippe qui suspendi nequeunt.

prcTeterea clare manifestant peccata per modum judicii remitti, ciim nihil alind sint nisi sententia absolutoria; subjei^tim pariter indicant " te, tuis'' ; ergo pniifata verba rcquiruntur et sufficiunt^

(b) Communiter asseritur sola verba '' absolvo /^" ad validitatem sufficere, cum hcTec, post confessionem peccatorum, satis clare de peccatis intelligantur ; et revera Graici multi hac simplici formula utuntur : " habeo te absolutum ". Attamen, juxta Lacroix (n. 633) paucosque alios, requiruntur verba " a peccatis ", quo clarius sensus forma^ determinetur; et, cum de valido agatur, in praxi haic non sunt omittenda, et, si omissa fuerint, forma sub conditione repetenda est. — Multo probabilius non requiritur vox tuis, quando jam di6lum est absolvo te; sed quia, juxta quosdam, requiritur, in praxi pariter nunquam omitti debet.

(c) Exinde sequitur ego non requiri ad validitatem, si sacerdos latine loquatur, quia jam in verbo absolvo continetur. — Pariter verba " in nomine Patris etc. " ad essentiam sacramenti non pertinent, quia nec a Christo pra^scribuntur, nec in antiquis formulis inveniuntur.

(d) Verba essentialia suppleri possunt quoad validitatem, non autem quoad liceitatem, per alia aequivalentia; v. g., te per vos, vel Excellentiam Vestram etc; absolvo per coiidono vel remitto tibi peccata tua.

(B) Ad liceitatem. Forma a Rituali Romano praescripta sedulo in Ecclesia Latina servari debet. Ad judicandum vero de gravitate peccati voluntarias omissionis vel mutationis in forma, hsec duo notanda sunt, e Tr. de Sacramentis desumpta, n. 33-34 :

(a) Voluntaria omissio vel substantialis corruptio verbi essentialis, aut verbi quod probabiliter ut tale habetiu*, est semper peccatum mortale, quia sacramentum irritat, vel salteni periculo nulHtatis exponit, et insuper paenitentem privat gratia sacramentali; ita omittere te^ absolvOy a peccatis etc. mortale esset.

(b) Omissio autem voluntaria vel corruptio verbi non essentialis, absque sufficienti ratione, est peccatum grave

vcl leve, prout mutatio ipsa gravis vel levis reputatur judicio prudentium; nam, quamvis non invalidet sacramentum, importat a6lum irreverentiae erga sacramentum; v. g. omissio verborum " in nomine Patris et Filii etc. " censetur peccatum leve, dum omissio prioris partis formae circa absolutionem a censuris gravis esse potest, nempe si confessarius certo sciat paenitentem censuris innodari

(c) In casu vero necessitatis omitti possunt verba non essentialia. Ita, juxta Ritiiale Roin., in periculo mortis breviter dici poterit : '' Ego te absolvo ab omnibus censuris et peccatis. In nomine Patris, etc. "

Corollarium. Hicquaerunttheologiquid significent verba absolvo te. Non significant : ego te declaro a peccatis absolutum^; cum enim, ex di6lis, Ecclesia^ ministri vera potestate polleant fideles absolvendi, verba eorum non mere declaratoria sunt, sed efficiu ?it (\uod significant. Juxta vero communem sententiam, sensus horum verborum est : ego te absolvo a peccatorum vinculo, seu tibi remitto deh*61:a tua, conferens gratiam peccati remissivam^; proinde, juxta sententiam quam probabiHorem judicamus, dire^e significatur peccati remissio, indire5le gratia san6lificans, cum in prcesenti ordine non remittatur gravis offensa nisi per infusionem gratiae. Hic est proprius sensus vocabuH absolvo secundum humanum usum, qui etiam in sacramentis retinendus est.

20 De niodo quo fornia proferri debet.

Forma dcbet esse 1° ore prolata; 2° m prcesente^n dire6la.

(A) Ore prolata, id est, non scripto, vel nutibus, scd viva voce. — Hoc quidem probari nequit ex ipsa natura rei, cum in foro civiH judicium scripto vaHde proferri possit;

' Petrus Lofnbardiis paucique alii theologi hunc esse genuinuiu sensum docuerant; sed h?KC opinio communiterfuit reprobata. Cfr. Vacant, Di(5l. de Theol., t. I, p. 196.

" Juxta Suarcz, disp. XIX, secfl. 1 1, n. 13-20, cgo te absolvo significat : " ego tibi gratiam sancflificantem confero remissivam peccati ", hoc autem non placet Cardinali de Lugo., disp. XIII, n. 69-74, qui re<fle animadvertit verba absolutionis ex se non signiticare direcfle gratiit collationem, quamvis eam producant ex institutione Christi. — Cfr. Vacant, Dic^. de Theol., t. I, p. 194.

sed ratio desumitur e positivA voluntatc Christi, quae non ex Scriptur^ quidcm, sed ex usu et praxi Ecclesiae constat, necnon ex Decreto ad Armenos declarantc formam hujus sacramenti esse verba absolutionis, qux' sacerdos profert : hoc enim inteHigitur de verbis ore prolatis. Res non est tamen de fide, nec absolute certa; unde, juxta Sporer, in casu extremae necessitatis, sacerdos mutus posset, deficiente omni alio sacerdote, absolutionem nutu vel scripto dare.

Non est necesse ut verba audiantur, sed sufficit ut sint audibilia. Prudentia postulat ut non alta, sed submissd voce proferantur, ne, si quis dimittitur non absolutus, circumstantes id advertant.

(B) In praesentem directa. (A) Etenim verba forma^ '* te absolvo " supponunt paenitentem esse moraliter prcRsentem. Praesentia autem moralis ea est, intra quam homines communi, quamvis altiori, voce loquentes, inter se loqui et audiri possunt. 5. Alphonsiis (n. 429), cum aliis multis, putat talem praesentiam extendi posse ad 20 circiter passus, praesertim ubi paenitens nondum est egressus ab aspe6lu confessarii ^. Si vero paenitens et confessarius sunt in diversis cubiculis quae nullo modo inter se communicent, absolutio dubia erit, quia dubitatur utrum sint moraliter praesentes.
(B) Hinc, in praxi, (a) si paenitens a confessionali exeat antequam absolutio detur, ut aliquando accidit, tuto potest absolvi, si certo cognoscatur eum intra paucos passus esse; secus, benigne revocetur ad sacrum tribunal; si vero jam longe absit, nec inveniri possit, res Deo committenda est; postea autem, si ad eumdem confessarium redeat, moneatur ut de omnibus suis peccatis, etiam prseteritis, doleat, et absolvatur.

(b) Pariter absolvi potest moribundus jam e porta cubiculi. — In praelio multitudo militum absolvi potest, quamvis quidam multum distent, quia efformant unum morale, quod est sufficienter praesens.

(c) Insuper, in casu necessitatis, sub conditione absolvi possunt ii omnes qui aliquo sensu percipiuntur, etiam in confuso, v. g. e te6to ruentes, labentes in flumen vel mare, etsi a longe tantum aspiciantur, quia probabile est illos moraliter esse praesentes qui aliquo modo sensibili sunt coram confessario.

" Speculative loquendo dici posset, cum quibusdam, prassentiam moralem etiam longius extendi posse, v. g. ad 40 vel 50 passus, quia etiam intra hanc distantiam vox humana audiri solet; sed in praxi, extra necessitatis casum, tutior pars est sequenda.

30 Corollaria. (A) Invalida et illicita est absolutio absenti data, qui sive per litteras, sive per internuntium peccata sua confitetur. Constat ex liac propositione a Cle- 7nente F/// damnata, 20 Junii 1602 ^ : " Licere per litteras seu internuntiuna confessario absenti peccata sacramentaliter confiteri et ab eodem absente absolutionem obtinere ". Insuper Paulus F, 14 Jul. 1605, in congregatione S. Officii declaravit hoc decretum valere etiam in sensu diviso, id est de confessione vel de absolutione seorsim. Proinde invalida est absolutio (a) si quis praesens confiteatur et absens absolvatur; (b) si absens confiteatur et pra^sens absolvatur. — Dixi absolutionem non solum illicitam, sed invalidam esse; nam Cleniens F7// prohibuit ne unquani quovis modo ad praxim deduceretur damnata propositio; jamvero id prohibere non potuisset pro articulo mortis, nisi talis absolutio invaiida esset.

Attamen Clemens VIII vivae vocis oraculo declaravit se non intendere casum moribundi sensibus destituti, quem adstantes absolutionem antea petiisse testentur; hic enim absolvendus est, non quidem vi confessionis in absentia fa6laE, sed quia, utpote sensibus destitutus, dispensatur ab expHcita confessione. — Pariter invalida non est, neque illicita, justa existente causa, absolutio data paenitenti, qui per litteras confessus est, et postea prcesens modo generah dicit se confiteri peccata jam per epistolam exposita : ita enim sufficienter repetitur confessio.

(B) Valde dubia est absolutio per telephonium data. Inter hodiernos theologos, nonnulli tenent non constare hanc absolutionem esse certo invalidam^; nam qui telephonii ope loquuntur, quamvis physice sint distantes, w^rrt-

Ap. Densinger^ n. 962. — Hic agitur tantum de absolutione a peccatis^ non autem de absolutione a censuris, quce concedi potest per iitteras, internuntium, telegraphum, telephonium aliaque media hujusmodi, ut exponetur in 7V. de Censuris; nam quando agitur dc pcenis mere ccclesiasiicis^ Ecclesia potest ab eis absolvere omni modo sibi bene viso.

^ Ballerini P., n. 11 55, Notanda quicdam circa ritum; Genicot, n. 267; Sabetti., n. 728, q. 7°; Berardi^ Praxis Confess., n. 1132, qui tamen sententiam mutavit, ap. Nouv. Rev. Theol. XIX, 393 sq. et 655; Ciotiiy Dire(floire, !, p. 180-182.

liter prcesentes essc dici possunt, quia vcrc intcr sc loquuntur, ct vox ipsa colloquentis verc ab altcro auditur, ita ut tanquam vox talis talisvc pcrson^^i possit agnosci. — Alii putant cam invalidam essc ^ ; nam sacramcnta ita instituta sunt ut humano et naturali modo administrari debcant ; jamvcro collocutio per telephonium cst modus artificiah's coUoquendi cum abscnte, et ita colloquentes, in morali hominum Lestimationc, non ccnsentur praesentes, sed absentes. — Res ad vS. Pcrnitcntiariain delata fuit, sed proposito dubio '* utrum in casu cxtrcma^ necessitatis dari possit absohitio pcr telephonium " ? rescripsit die i. Jul. 1884 " nihil esse rcspondendum " ; quod quidem significare potest dubii solutionem non ad 5. Pmiitentiariam spe6lare, cujus est solum casus particularcs solvere, sed ad 5. Officiunt. Unde /;/ praxi, extra extremse necessitatis casum, telephonio absolvere omnino ilHcitum est, ne sacramentum periculo nulhtatis exponatur. Sed in casu extremce necessttatis, damnandus non est sacerdos conditionate per telephonium absolvens paenitentem, qui, subito et gravissimo ,'Tiorbo correptus, absohitionem a peccatis suis peteret ^.

III. De forma conditionata.

Hucusque de forma absoluta, quae regulariter adhiberi debet. Quandoque tamen uti expedit forma conditionata, quse videhcet non absolute, sed sub ahqua conditione pronuntiatur.

1° De ejus validitate. Gersonius (ssec. XV) prlmus esse videtur qui conditionatse absolutionis vaHditatcm exphcite propugnaverit3 ; cujus opinionem acriter impugnavit Cajetamis^ ; communior tamen ct moraliter certa evasit sententia hanc absolutionem, positis ponendis, vahdam essc.

^Eschbach, ap. N. R. T., XIX, 393; XX, 305; Noldin, n. 236; Haine, III, p. 218-219. Cfr. Vacajit. Di6lion. de Theol., 1,242-243.

"^ Sabetti^ n. 728. — Res praftica esse potest in regionibus ubi telephonia in multis privatis domibus invenire est, prtesertirn si pauci sint sacerdotes et longe a quibusdam parochianis dissiti.

3De Schismate tollendo, inter Opera onmia, Antuerpije, 1706, t. II, p. 79; De Unitate Ecclesiae, p. 118.

Principium generale est eam formam invalidam esse quse in suspenso relinquit effectum sacramenti, validam autem esse quae minime suspendit effectum \

Jamvero conditio de futiiro incerto, v. g. absolvo te, si infra inefisein restitueris, suspendit effe6lum sacramenti ; nam tempore quo sacramentum confertur, effeftus non producitur, cum incerta sit conditionis executio, et aliunde remaneat suspensa et ipsa Sacerdotis intentio ; tempore autcm quo conditio verificatur, jam non existit sacramentum, nec proinde suum effectum sortiri valet.

Conditio autem de prceterito vcl de prcusenti, v. g. te absolvo si jam restituerisy vel si sis vivus^ sacramenti effe6lum non suspendit, nec proinde absolutionem invalidam reddit, nam eo tempore quo sacramentum conficitur, conditio jam verificatur, vel non : si prius, absolutio statim suum producit effe6lum; si posterius, statim invalida est.

Ncquc dicatur formam conditionatam obstare naturae hujus sacramenti, quod per mod.\xm judicii administratur. Nam,etiam in liumanis judiciis, sentcntiaconditionata haud raro fertur, \ g. in carcerem ibis, 7tisi infra tres dies debituni solveris; vel ad carcereui te condenmo, sed, si in culpavi non reincidas, pro tenipore a poend ininiunis eris. Aliunde judicium civile ab hominibus executioni mandatur, dum confessarii sententiam Deus ipse exsequitur : sufificit igitur ut Deus noverit utrum conditio adimpleta fuerit vel non.

l8l. Pauci tamen tlieologi, ut Lovanienses et Collet-, dixerunt conditionem etiam de pra^senti invaHdare sacramentum, si non sit conditioy^<f?2 (v. g. si vivis, si es capax), sed juris (v. g. si es dispositus, si vis restituere) ; nam per hujusmodi conditionem destruitur natura judicii, quum ad ipsum confessarium spe6tet judicium ferre de his dispositionibus paenitentis. — Ila^c autem ratio non valet ; nam confessarius de dispositionibus pienitentis utiquc judicarc debet, sed modo humano, in quantum fieri potest; jamvero aliquando judicat rem esse dubiam, proindeque, si gravis accedat ratio, absolutionem sub conditionc concedendam esse.

Quod piobnvimus in Tr. de Sacranicnlis, n. loi. Collcly ap. Mignc, Theol. Cursus, t. XXII, 732.

Ceterum, ut tollatur omne dubium, sufficit ut confessarius, de dispositionibus paenitentis dubitans, eum absolverc intendat juxta intentionem Christi et Ecclesiai sub tacita conditione : si tti es capax, quae ab omnibus tanquam valida habetur.

20 De ejus liceitate. (A) Absolutio conditionata licita est, quando haec duo siinul concurrunt : (a) gt-avis ratio judicandi formain absolute prolatani exponere sacravientum periculo nullitatis ; (b) notabilis utilitas pro pcenitente absolutionem statim recipiendi.

Etenim (a) ipsa natura sacramenti postulat ut per modum judicii administretur; atqui judicium regulariter loquendo absolutum esse debet, praesertim in sacro tribunali ; nam vel confessarius moraliter certus est paenitentem esse capacem ac dispositum, et tunc absolute absolvere debet; vel certo judicat eum esse incapacem aut indispositum, et tunc absolutio denegari debet ; vel dubitat, et tunc regulariter absolutio dififerri debet, nisi specialis adsit ratio sacramentum statim suscipiendi. (b) Aliunde, si facile conditionata absolutio daretur, tum paenitentes tum ipse confessarius facile in quamdam inciderent socordiam, nec multum curarent de necessariis dispositionibus excitandis; ex quo etiam fieret ut paulatim sacrilegia multiplicarentur.

(B) Prascipuae causae propter quas absolutio conditionata dari potest, sunt :

(a) Ex parte confessarii : si positive dubitet utrum absolverit necne, — utrum verbum essentiale omiserit vel non; tunc dicat, vel potius intendat (melius est enim conditionem sola mente concipere) : si tii non es absolutus., ego te absolvo. — Si autem dubitet num jurisdictionem habeat, vel jurisdictio sibi data expiraverit, ad talem paenitentem, vel ad talem casum extendatur, et simul gravis adsit ratio paenitentem statim absolvendi, tunc (ex can. 209)supplet Ecclesia jurisdictionem, et ideo sitie co nd i tio ne £ihso\utio dari potest.

(b) Ex ])2Lrte pcenitentis : in casu necessitatis, si moribundus dubiam materiam vel dubias dispositiones exhibet, vel si dubitatur utrum adhuc sit vivus aut absolutionis capax.

Etiam, extra casum necessitatis, si dubie dispositi matrimonium contra6luri sint, vel locum dereH(fturi, aut vehnt, propter gravem rationem, v. g. ad infamiam vitandam, mox saciam communionem recipere ; — aut si fundatus adsit timor ne dubie dispositi, si dimittantur sine absolutione, ad sacrum tribunal non redeant, vel in desperationem cadant; — vel si agatur de semi-fatuis, de pueris

DE TPSO SACRAMENTO. 127 quorum dubius est rationis usus, et qui ceteroquin per lonfum tempus sacramenti beneficio privarentur; — aut de piis, qui materiam solum dubiam prjebent, et a quibus obtineri nequit materia certa, propter eorum peculiares dispositiones; hi enim aliquoties conditionate absolvi possunt, ne diutius careant absolutione. la nis enim et similibus casibus verificantur duae conditiones supradi6lre : ex uni parte absoluta formae prolatio sacramentum nullitatis periculo exponit, et ex altera sufficiens adest ratio statim prenitentem absolvendi.

(C) CoroUaria. (a) Poe7iitens sub conditione absolutus regularitei' a communione abstinere debet, quum secus periculo materialis saltem sacrilegii sese exponat. Hinc confessarius non potest posifive tali paenitenti dicere ut sacram communionem recipiat. Si i-ero a paenitente interrogetur, prudenter respondeat secundum v^arias circumstantias; dicat v. g. : "tuae conscientiae diftamen 5equere ".

(b) Non datur autem stri6ta obligatio iterum accusandi peccata conditionate absoluta, ut melius intelligetur ex dicendis ubi de confessione. Nam prudenter existimari potest ea fuisse remissa; iliunde, si paenitens sit in bona fide, ut supponitur, in sequenti :onfessione remittentur.

Art. II. De efFeftibus sacramenti Pasnitentiae.

Sacramentum Paenitentiae producere gratiam ex opere operato satis constat ex Tr, de Sacranientis.

(A) Quando p^enitens in peccato mortali versatur : (a) gratia huic sacramento/r^/;7<i; est gratia san6iificans priina seu peccati remissiva. Qu<Te variis nominibus appellatur, quibus hic effe6lus lucidius declaratur : gratia resurre5lionis qua spirituah'ter mortui vitam gratiae recuperant; sanationis,c\uk eorum vulnera, ipsis cooperantibus, curantur; reconciliationis^ qua, reparata injuria Deo irrogata, in divinam amicitiam recipiuntur. (b) Huic anne6litur jus ad gratias a6luales tempore opportuno recipiendas, quibus )Xo prcetei'itis peccatis paenitens satisfacere vdX^dX, fiituraque in posterum vitare. (c) Remittitur \x?>\x}^x poena a^terna et m\n\x\t\XY pcena tcniporalis peccato debita. (d) Merita autem per peccatum mortificata reviviscunt.

(B) Quando p<xnitens autem jam in statu gratice versatur : (a) augmentuni gratia san6lificantis accipit cum jure ad gratias a6luales, ut supra; (b) veiiialiuni remissioneni tutius et efficacius consequitur; (c) necnon partialem /rf-v/^j temporalis condonationem.

CCim plura ex his jam declarata fueritit, satis crit breviter agere -. i^ de reniissione mortaliuin ; 2° de reniissione poencB peccato debitae; 3° de reviviscentid nieritoruni. — Pauca addemus de remissione peccati venialis^ sive intra sive extra sacramentum.

§ I. De remissione peccatorum mortalium.

I. De ipsa remissione horum peccatorum.

1° Ex di6lis supra de potestate clavium (n. 20 sq.) jam inferre licet, per sacramentum pa^nitenticie, vere coram Deo condonari oninia peccata post baptismum commissa, nec ullum peccatum e.sse irremissibile. Id jam probavimus ex multis testimoniis, simul explicando textus Scripturae et Patrum, ex quibus adversarii difficultates proponunt. — Eadem vere deleri et non tantum radi, ita ut non redeant propter subsequens peccatum, in Tr. de Gratid probatum est, ubi de justificatione.

Hic sufficiat difificultatem solvere quam hodierni Protestantes et Rationalistae proponunt, et quae tempore Augustini jam ab haereticis et paganis urgebatur : " Vos, inquiebant, facitis ut peccent homines, cum illis promittitis veniam, si egerint paenitentiam." Quod eloquenter confutat Augustinus, ostendendo promissione venise animos ad paenitentiam induci, eos ex adverso, hac spe sublata, in desperationem cadere, et consequenter in vitiorum ccenum : " Si clauderetur aditus paenitentiae, nonne ille peccator tanto magis adderet peccata peccatis, quanto magis sibi desperaret ignosci? Diceret enim sibi : ecce peccavi, ecce scelus admisi, jam mihi veniae nuUus est locus, pasnitentia infru6luosa est, damnandus sum; quare jam non vivo ut volo? Quia ibi non invenio caritatem, hic saltem pascam cupiditatem. Quare enim me abstineam? Ibi mihi locus omnis clausus est : hic quidquid non fecero, perQo, quia vita, quae post hanc futura est, non mihi dabitur. Quare ergo non servio libidinibus meis, ut eas impleam et saturem?... Ergosi tuleris portum paenitentiae, desperatione augebunt peccata." Qui vero veniam speraverit, non potest augere peccata sicut vult ; nam eum monet Scriptura ne paenitentiam differat et in peccato obduretur; subito enim morte percuti potest, et in manus Dei viventis incidere. Ita igitur concludit : "Ecce ad utrumque vigilavit pro nobis providentia Dei. Ne desperando augeamus peccata, pvopositus est painitentiae portus; rursus ne sperando augeamus, dalus est dies moitis incertus " \

Corollarium. Exinde sequitur non posse iinnni mortale peccatuni remitti sine alio. Etenim (a) peccatum non tollitur nisi per infusionem gratise habitualis; atqui quodlibet peccatum mortale dire6le gratia^ habituali contrariatur eamque excludit; ergo unum lethale peccatum non potest sine ah'o remitti : nam, si unum maneat in anima, totahter gratiam excludit; (b) peccatum non potest remitti sine vera paenitentia, ad quam pertinet peccatum detestari quatenus est offensa Dei; atqui eadem ratio est de uno ac de ceteris lethahbus peccatis, quae omnia vere Deum offendunt; ergo non potest quis vere de uno peccato paenitens esse quin de omnibus ahis paeniteat, si de eis a6lu cogitet^.
De modo quo sacramenlum Paenitentiae peccata remittit.
Sacramentum paenitentiae, sicut cetera sacramenta, suos effe6lus producit ex opere operato, proindeque non solum declarat peccata esse remissa, sed hanc remissionem vere causat. Id aperte definivit Tridentinum contra Protestantes, qui contendebant peccata ^^r fidem remitti, et absohitionem sacerdotis nihil ah'ud esse nisi nudum ministerium pronuntiandi et declarandi peccata esse remissa^ : " Si quis dixerit absolutionem sacramentalem sacerdotis non esse aclum judicialem sed nudum ministerium pronuntiandi et declarandi remrssa esse peccata confitenti, modo tamen credat se esse absolutum... A. S. "

Antequam vero res definiretur, quidain Scholastici tenuernnt, cum Petro Lonbardo^ absolutione sacerdotis non proprie dimitti peccata, sed ostendi ea esse remissa (supra, n. 131). Horuni vero sententia maxime differebat a Protestantium erroribus. Non enim docebant peccata sola fide aut fiducia dimitti, sed simul per contritionem et ministerium sacerdotum. Attamen non rite intellexerant quam partem sacramentum poenitentiDe habeat in remissione peccatorum; juxta ipsos, Deus operabatur hanc remissionem cuni sacerdote, non autem/^r sacerdotem3. Postea, re meUus inspe6la, S. Tlionias et

^ Hanc opinionem jam confutaverat Richardiis a S. Viffo7-e (de potest.

ligandi atque solv. c. 12) : " Exstat quorunidain de potestale ligandi atque soK^endi sententia tam frivola ut ridenda potius videatur quam refellenda. l*utant enini et priedicant, sacerdotes non habere potesta-

130 PARS DOGMATIGA. GAPUT III.

Scotus eorumque discipuli intellexerunt, ex Scripturne et Patrum di(51is, sacramenta non solum esse condiiioms sine qiiibus non, sed etiam causas secu?idarias et instrunientales gratia?. ut expositum est in Tr. de Sacranientis^ n. 44-45.

§ II. De REMISSIONK rcEN^L PECCATO DEHIT/E.

(A) Sacranieninin pcEuiiejiiicE seniper reniittit pcenani ceternani cuni culpd. Certum est; (a) docct enim Tridentinuni^ paenitentem post rcceptam absolutionem teneri satisfacere per jejunia, eleemosynas et orationes, " non quideni pro pcend ceternd^ quae vel sacramento vel sacramenti voto una cum culpcl remittitur; sed pro pcena tcmporali, qua}, ut sacr^E littera^ docent, non tota semper, ut in Baptismo fit, dimittitur illis "... (b) Ratio patet ex di6lis ; remissio enim peccati mortalis fit per infusionem gratise habitualis; atqui gratia habitualis nos facit divinae consortes naturcie, Dei amicos ejusque filios adoptivos cum jure ad cneternam beatitudinem, ut demonstravimus in Tr. de Gratid (n. 139 sq.); crgo poenam aeternam remittit.
(B) Sacramentuni PcRnitenticc ininnit etiani pcenani temporaleni peccato debitani, et quidem duplici modo :

(a) Ratione absolutionis ; nam, ut ait Lngo^^^a^xXwvci quippe est Deum, quando commutat poenam aiternam in poenam temporalem, posse eam mutare in poenam temporalem graviorem et diuturniorem. Debemus ergo gratias Deo tum quia remisit poenam a^ternam; tum quia non commutavit illam in aliam temporalem majorem, prout justissime poterat ; et ih hoc sensu nunquam remittitur a^terna poena quin tem ligandi atqiie solvendi, sed ostendendi homines esse solutos sive ligalos. Sed numquid Dominus dicit : quodcumque ligatum osienderis erit ligatum, et quodcumque solutum ostenderis erit soluturn? Dicunt apostolicos viros peccata remittendi vel retinendi potestatem non habere, cum Dominus hoc dicat. Dicunt eos tantummodo habere potestatem atrumque^^/(?«<^f«^/,cumDominushocnondicat". Ipse tamen non rede sentiebat; dicebat enim peccata per contritionem remitti, antequam absolutio daretur, sed solum co?iditionate, id est ea conditione ut postea reciperetur absolutio : ha.^c igitur non erat causa remissionis, sed sohmi co7iditio sine qud nofi. Cfr. Vacant, Di(ft. de Theol., t. I, p. 174.

simul remittatur aliquid de pcena temporali in quam commutari potuissct.

(b) Ratione satisfa5lioniSy seu pnenitentiai a Sacerdotc impositGc; nam, juxta Tridentinum (cap. 3), satisfa6lio una est ex tribus partibus qus: ad integritatcm sacramcnti pertincnt et ad plenam perfe6lamque remissioncm peccatorum concurrunt; atqui satisfa6lio non concurrit direcle ad rem.issionem culpae, cum hsec remittatur ante satisfactionem peractam; ergo concurrit ad remissionem pcen.e. Quod qui dem praestat ex opere operato^ juxta communcm sententiam, qu3e tenet tres a6lus paenitentis esse matcriam proximam sacramenti.

(C) Sacramentum Paenitenti^e 7ion semper tollit totani pcenani temporalem, ut jam probavimus, sed quandoque id prcBstat, si videlicet contritio sit intensissima. Cum enim hujusmodi temporah's poena sit finita, contritio ita intensa esse potcst ut eam ada^quate et totaHter remittat.

§ III. De meritorum reviviscentiai.

Status qucestionis. Quando quis sacramento P?enitcntiae justificatur, accipit, simul cum gratia habituali, virtutes infusas quas per peccatum amiscrat : cum enim virtutes hujusmodi a gratia profluant, sicut proprietates ab essentia, restituta gratia, restituuntur pariter virtutes, et quidem eo intensiores quo perfe6lior est subje6li dispositio. Sed insuper qua^stio est utrum merita per peccatum mortificata reviviscant.

Ad cujus intelHgentiam pauca sunt pra:notanda de variis operibus in ordinc ad meritum. (a) Viva dicuntur opera qucHe in statu gratiae fiunt, excitante et adjuvante gratia a6luali, tum quia sunt a principio spirituaH vivente, tum quia vitam aiternam merentur. (b) Mortua vero ea sunt quae, h'cet bona et supernaturah'a, fiunt in statu peccati, nec proinde mcritoria sunt vitae aeternx\ (c) Mortifera ea sunt qu;e hominem vita gratiai privant, ut pcccata mortalia. (d) Mor-

' v9. Thonias, 3 p. q. 89; Suarez^ Opusc. V, De meritis mortificatis; Satmanfic, Ci^ Merito, disp. V; Bitiuarf^ d\ss. III, a. 5; Palviieri^ th. 19; (ie Augusfinis, p. I, art. 10; Billof^ p. 94-108.

tificata autem dicuntur ea opera qujE, in statu gratic-e fafla, per subsequens mortale peccatum impediuntur a suo effeflu, quatenus hominem ad vitam aitcrnam ducere non amplius valent. Jamvero qua^stio est utrum merita sic viortificata rcviviscere possint. Affirmative respondcnt thcoloj^i communiter, sed de modo et gradu quo reviviscant, controvertitur.

TJiesis : Remisso per paenitentiam peccato, opera prius in caritate facta, et per subsequens peccatum mortificata, reviviscunt. Ita communiter.

(a) Scriptiird sola res probari nequit; sed Patres duobus textibus utuntur ad proponendam suam de rcviviscentia do6lrinam. Primum allegant haec verba ep. ad Hebrceos : '' Non enim injustus Deus ut obliviscatur operis vestri et dileSlionis^ quam ostendistis in nomine ipsius, qui ministrastis san6lis et ministratis "^; atqui, ut arguunt Patres et theologi, hic agitur de operibus in gratia fa6lis et mortificatis; nam Apostolus Hebra^os alloquitur, quorum nonnulli in peccatum lapsi fuerant ; ergo Deus non obliviscitur bonorum operum eorum qui paenitentiam agunt, sed ea remunerat. Ad rem 5. EpipJia^iius^ : " In quo vides, quemadmodum et instaurationem illam secundam fieri non. posse omnino pronuntiaverit, neque tamen a salute illos excluserit quos peccati sui paeniteret; sed et saluti propinquos esse dixerit, et Deuin refte ab iis fa5iorum esse susceptorem, qui deli6lorum suorum absolutam paenitentiam capesserent. " Idem Patres deducunt ex alio loco3: " Tanta passi estis sine causa, si tamen sine causa " ; ait siquidem Hieronymus^ in h. loc. ^ : " Quicumque ob Christi fidem laboraverit et postea lapsus fuerit in peccatum, sicut priora sine causa passus fuisse dicitur dum peccat, sic rursum non perdit ea, si ad pristinam fidem revertatur ".

(b) Ex Tridentino etiam thesis colligi potest : nam declarat bona opera justi " vere mereri augmentum gratiae et vitae aeternae consecutionem, .r/ tamen in gratid decesseritS; porro

4 Comment. ad Gal., 1. I, c. 3; P. L., t. XXVI, p. 350. s Tride?it., sess. VI, can. 32.

ibi non exigitur ut a prima justificatione quis usque ad mortem sine interruptione perseveret, sed solum ut in gratid decedat; ergo si quie mortaliter peccaverit et postea ipsum paeniteat, ejus merita reviviscunt.

(c) Ratione suadetur. Opera in caritate facta, si secundum se spectentur, semper in acceptatione divina manent, 3t ideo dumtaxat mortificari dicuntur quia per peccatum a suo effectu impediuntur, quatenus mortaliter peccans indignus est vita aeterna; atqui tale impedimentum per paenitentiam tollitur; ergo opera prius mortificata, per psenitentiam recuperant vim in vitam aeternam perducendi eum qui ea perfecit ^. Aliunde Deus non vult aliqua pcena aeterna punire peccatum remissum; atqui si merita prius comparata non restituerentur, culpa remissa, peccatum pcen^ seterna puniretur; nam privatio gloriae iis meritis respondentis esset vera pcena, et quidem aeterna; ergo.

De modo autem et gradu quo merita reviviscunt disputatur inter theologos, et nil certi definiri potest :

(a) Prima opinio tenet, cum Bamiez (2. 2. q. 24, a. 6), opera mortificata reviviscere solum eo sensu quod gloria justo a peccato resurgenti dabitur duplici tittdo, videlicet tum propter merita praecedentia, tum propter nova ab uldma justificatione comparata, non tamen major quam hisce ultimis debetur; erit tamen aliquod praemium accidentale pro operibus praecedentibus, quatenus de illorum feviviscentia gaudebunt electi. Quse tamen opinio merito rejicitur, quum ipsam reviviscentiam negare videatur : quid enim prodest (iuplici titulo eamdem gloriae quantitatem accipere?

(b) Secunda opinlo docet omnia opera mortificatarestitui quidem statim post p?enitentiam, quoad me7'itum vitce cBternce, non autem quoad quantitatem gratice habitualis antea habitse; videlicet gratia ipsa habitualis antea amissa non restituetur nisi in mortis instanti, aut post mortem, primo glorificationis instanti. Ratio est quia gratia in justificatione non datur nisi secundum cujusque dispositionem et cooperationem'; non autem secundum merita prius acquisita. Ita Scotus et Salmanticenscs.

' Quod principium ita cxponit S. Tho7uas, q. 89, a. 2 : " Forma2 quae possunt recipere 77iagis ti 77n7tus, intenduntur et remittuntur secundum diversani dispositionem subje(fli... Et inde est quod secundum quod motus liberi arbitrii in pcenitentia est intensior vel remissior, secundum hoc pa:nitens consequitur majorem vel minorem gratiam".

Ledesma, merila ita reviviscunt secundum pr?esentis disposilionis gradum, ut si (juis actum contritionis eliciat ut quinque, decem gradus graticX recipiat, quinque ratione pnecedentium meritorum, et quinque rationc actualis dispositionis.

(d) Siiarez autem (op. cit., disput. II) cum multis modcrnis, tenet omnia merita antea comparata statim peccatori paenitenti restitui sive (juoad jus ad gloriam, sive quoad gratiam. Nam hujusmodi mcrita, ex dictis, semper in acceptatione Dei manent, et a suo effectu nonnisi per peccatum mortale impediuntur; ergo, remisso peccato, impedimentum statim tollitur, et nihil prohibet quin merita praeterita statim omnem suum consequantur effectum. Hanc opinionem ut benigniorem libenter amplectimur, sed simul fatemur solutionem hujus qusestionis a sola voluntate Dei pendere, quae ex Scriptura et Traditione nobis sufficienter non innotescit.

Scholioii : De remissione peccati veitialis ^

Hucusque de peccati mortalis remissione directe egimus : pauca tamen de veniaHum remissione subjungere expedit.

■ (A) Peccatum veniale sine gratid remitti nequit; nam, ex dictis in Tr. de Gratid, nil supernaturale sine gratia peragi potest ; atqui remissio peccati venialis est aliquid supernaturale, cum tollat impedimentum quo retardamur a fine supernaturaH. Hinc in C. Arausicano II, can. 14 (Denziitger, n. 157), legitur : " NuUus miser de quacumque miseria Uberatur, nisi qui Dei misericordia praevenitur ".

(B) Peccatum veniale conjunctum mortali sine gratice habitualis infusione remitti nequit. Nam cujusHbet culpne remissio supponit amicitiam divinam; est enim favor gratuito concessus, non debitus; atqui amicitia divina peccatori non redditur nisi per infusionem gratiae habituahs. Sed peccatum veniale in eo qui jam in statu grati?e versatur, remitti potest per se sine habituahs gratiae infusione; nam, ut ait ^S". Thomas (q. 87, a. 2), imumquodque toUitur per suum oppositum; atqui oppositum peccati yeniahs non est gratia habituahs, quse per eum non amittilur, sed fervor caritatis; ergo peccatum veniale toUi potest ex se per a6lum ferventem sine infusione gratiae. Quod comparatione illustratur : sicut enim corpus dupliciter contingit maculari, per privationem decoris vel per superindu6tionem luti aut pulvcris, ita etiam anima dupUciter maculatur, privatione decoris gratios vel inordinata inchnatione ad temporaha seu peccato veniaU : prior macula nonnisi infusione gratiae tolH potest, posterior autem removetur eo ipso quod a6lu fervoris cessat inordinata adhresio ad temporaha.
(C) Peccata venialia jiisti remitti possunt ex opere operato et ex opere operantis : (a) ex opere operantis^ videlicet per actum contritionis aut caritatis .perfedce, juxta onines, irno probabilius per adlum attritionis. Aliquam requiri contritionem ad remissionem peccati venialis sic probat Angelicus Dofior (q. 87, a. i) : peccatum veniale, quamvis non sit aversio a Deo ultimo fine, aliquam deordinationem continet, quatenus retardat affedtum hominis, ne prompte in Deum feratur; atqui talis deordinatio tolli nequit nisi dispositione contraria, nempe detestatione et retradlatione peccati : si voluntas enim in illa inordinata adhsesione rebus temporahbus .perseveret, peccatum ipsum animse adhaerebit, cum, manente causa, maneat effedlus.

Optima sane dispositio est contritio perfecfla, cum peccatum etiam mortale tollat; sed probabilius sufiicit etiam attritio; nam veniah'a, si mortahbus comparentur, levia sunt, nec proinde eadem dispositio requiritur ad veniahum. quam ad mortahum remissionem; sufificit igitur contritio minus pcrfe(5^a seu attritio. Ahunde attritus de veniah protinus fit contritus per caritatem habitualem, ut didtum est de attrito sacramentum poenitentice suscipiente, supra n. 142.

Nec necesse est ut haec attritio formahs sit; virtualis satis est, puta cum ahquis hoc modo fertur in Deum, ut quidquid sibi occurreret quod eum ab hoc motu retardaret, disphceret ei, et doleret se commisisse, etiamsi actu de eo non cogitet.

(b) Exopereoperato^ persusceptionem sacramentorum, dummodo non sit obex, id est virtuahs aut a6tuahs complacentia peccati veniahs; quod quidem r^;-//^;// f^/de Baptismo, Paenitentia et Extrema Undione, quae peccatorum remissionem ut effecflum proprium habent; probabihus etiam de ahis asseritur, quce ad san6tificationem animarum instituta sunt, ideoque-ad fervorem caritatis fovendum, cui veniaha peccata opponuntur. Sacramentaha autem, ut ahbi diximus, veniaha indireHe remittunt, contritionis et caritatis sensus in anima excitando.

(D) Potest umim veniale peccatum sine aliis remitti, si quis videhcet vcre de uno doleat, non autem de ceteris. Unde tunc solum plena obtinetur omnium veniahum remissio cum nuUus retinetur affecStus ad veniaha. Ex didis enim non remittitur peccatum veniale nisi virtuahter saltem detestetur, et ahunde unum retra61ari potest quin aha displiceant.

Conclusiones partis dogmaticae.

jo Christus vere instituit sacrameutum Pienitentiifi PwCclesiae U^Cidw^o potestatein clavitun scu potestatem remittendi et retinendi peccata, simulque christiano peccatori imponendo officium sesc submittendi huic potestati confss-

136 PARS DOGMATIGA. CAPUT III.

sione gravium peccatorum, quam comitari debent contritio et votum satisfaciendi.

2° Sacramentum igitur Painitcntiit ab initio vigebat, cum omnibus suis partibus essentialibus, sed modus idem ministrandi diversus fuit secundum diversa tempora.

3° Hodierna paenitentialis disciplina paulatim invaluit ex duplici pra^sertim causa, nempe lucidiori intelligenti^ tum divincB inisericordicB erga peccatores, tum efficacice absohitiofiis.

Scholion : comparatio instituitur inter virtulem et sacramentum Paenitentiae.

Ex di(5lis in parte dogmatica hujus Tra61:atiis inferri potest in quo conveniant et in quo discrepeiit virtus et sacramentum psenitentias : —

(a) Ratione ^iaturce. Virtus et sacramentum versantur circa unum idemque obje61um, nempe peccatiun personale quatenus i-etranandum et congrua satisfa(5tione detendnm. Quare in iisdem a^ibns substantialiter consistunt, confessione, contritione et satisfadbone, diverso tamen modo eliciendis. Confessio, quam requirit virtus, est solummodo confessio coram Veo, ideoque mere interna essepotest; confessio, in sacramento, coram sacerdote fieri debet, ideoque aliquo visibili signo manifestari. — Contritio, in utroque casu, importat detestationem et dolorem peccati commissi, necnon firmum propositum non peccandi de cetero; sed, in sacramento, aliquo signo sensibili manifestari debet, dum, in virtute, potest esse mere interna. Cum sacramento sufficit attritio, dum virtus sola non remittit peccatum mortale sine contritione. Satisfa6tio, ut sit sac?'ame?itatis, ab ipso confessario determinari debet; extra sacramentum, ab ipso peccatore seligi potest, dummodo moraliter proportionetur peccato commisso.

Sacramentum ptura elementa complecflitur quam virtus; nam, prseter tres a6tus superius tx^os\.o?,,xQ(\i\ni sacerdotis absotutio7iem, quam regulariter prsecedere debet integra mortalium manifestatio ministro facta. Aliunde tamen non tam perfecta contritio exigitur, quando recipitur absolutio.

Virtus et sacramentum indefinite iterari possunt sive quoad eadem sive quoad diversa peccata.

(b) Ratione effe^us. In utroque casu, effedtus intentusidem est, nempe remissio peccati per infusionem gratice san6lificantis ; itaque utrumque dici ])otest secunda post naufragium tabula. Sed diversus est modus operandi : virtus est solum causa disponens, quse non producit, sed impetrat remissionem peccati ex ope7'e operaniis, sacramentum est vere causa ejjldens, licet secundaria et instrumentalis, in quantum, ex virtute passionis Christi, vere confert gratiam peccati remissivam ex opere operato.

(c) Ratione necessitaiis, Utrumque necessarium est, posito peccato gravi, diversimode tamen. Virtus necessaria est necessitate inedii, et quidem jure naturaii, non solum in voto, sed etiam in re; sacramentum, utpote positiva institutio, necessarium est quidem 7iecessitate prczcepti divini^ imo, juxta quosdam, necessitate 7?iedii, sed solum in Vi^toj qui igitur ncn potest a£lu recipere absolutionem, salvari potest per contritionem perfe6lam cum voto sacramenti.

(d) Ratio7ie subjedi. Subjedlum virtutis est quilibet peccator etiam paganus; dum subje6lum sacramenti est solum peccator baptizatits, ciim baptismus sit janua omnium sacramentorum.

(e) Ratione antiquitatis. Virtus, quae jure naturali requiritur, necessaria fuit omni tempore, statim ac peccatum aliquod mortale fuit commissum ; sacramentum, utpote positive institutum, necessarium non fuit nisi tempore quo hujus necessitas fuit sufificienter promulgata.

Hsec sunt praecipua discrimina; cetera jam ex didtis patent, aut melius intelHgentur ex dicendis in Parte 7?iorali.

Declaratis in parte dogmaticd iis pra:sertim qujE de sacramento P^enitentiae credenda sunt, exponenda manent quae map^is ad praxim spe6lant.

Ouanti momenti sit hujus rei studio diligenter incumbere ii omnes noruntqui curam animarum habent : frequenter cnim in sacro tribunali sedent, ibique, sive ad peccatores a vitiorum coeno erigendos, sive ad pias personas ad altiorem perfe6lionem evehendas, accurata ct abundanti scientia pollere debent, co magis quia multiplices ac intricatas quJEstiones de omni re ad spiritualem vitam spe6lantes, soli et frequenter absque mora, solvendas habent.

Jamvero doclrina prafiica de sacramento paenitentiae ^d duo capita refertur, nempe pcenitentis officia^ necnon confessarii potestateni et officia.

Paenitentis I officia \

[ Contritio. Confessio, Satisfa6lio.

Confessarii

Potestas [ ^PPfobatio. y jurisdi6tio.

r quoad omnes paenitentes. Officia \ quoad diversos paenitentes. [ quoad abusus vitandos.

— ^j^^-^_JL.^-^j^— _A ^^jp— _X r^— . — ?w--^jj^— — /^ — --V^-~_X — '-~t^——^^^J^\ fT> rr» rr> rp r{-> rj-» rJ->

Omnla paenitcntls officla ad trla reducuntur, nempe co7ttritionein, confessioneni et satisfaclioneni^ de quibus seorsim dicemus.

Art. I. De contritione.

Declaratls supra, n. 127, notlone et necessltate contritlonis, duo expendere satis erit, videlicet ^(^/^i- quibus vcstiri debet contritio ad venlam peccatorum consequendam, necnon dotes propositi in contritlone inclusl.

§ I. DE DOTIBUS CONTRITIOJNIS I.

Contritio, slve perfc^la sive imperfe^la, quibusaam vestiri debet conditionibus, ut suos producat effe6lus cum vel slne sacramenti rcceptione. Siquidem debet esse (a) sincera, seu interna, cum sit anlmi dolor; (b) supernaturalisy id est sub influxu gratice a^ualis ellcita, et ex motivo supernaturali concepta, cum ad finem supernatnralem, remissionem videlicet peccatorum, ordinetur; (c) nniversalis, nempe ad omnia peccata mortalia sese extendcns, cum eadem sit ratlo de omnibus, nec possit unum remittl quin omnla remittantur, ac proinde retra6lentur; (d) appretiative suninia, quatenus peccatum ut sumniuin vialmn cestimari ac detestari debet, proinde magis quam quodlibet aliucl malum; (e) in ^rdine ad sacranientum, quoties remissio peccatorum absolutlone obtinenda est. — De quibus seorslm dicemus.

' S. TliODi.^ Supplement., q. 2-3; Siia?-ez, disp. XX, scct. 2; /.//i,'*', clisp. V et XIV; S. Alphons., H. A, tr. XVI, cap. 2 ; Collet, ap. Mii^^ncy Theol. Curs., XXII, 196-214; Lehmk., n. 283 sq.; Hilarius Sexten., § yj^ n. IV; Konings, n. 1349- 1350; Ball. /'., n. 42-142; Genicot^ n. 272-279; Notdin^ n. 244-251.

I. De Contritione sincera seu vere interna.

1° P7'i)icipiuiii : Contritio debet esse sincera seu interna, id est vere in cordeseu voluntate concepta; nec proinde sufficit mere externa, vel ficta contritio. Cer- tum cst.

(a) Juxta Tridentinuin ^, contritio est ^«/w/ dolor, ideoque mente concipi debet ; necnon detestatio peccati : atqui detestatio est a6lus voluntatis.

(b) Quoties in Scripturd de contritione agitur, toties requiritur conversio cordis, quae, juxta usum loquendi biblicum, voluntatis conversionem significat : " Convertimini ad me in toto corde vestro... et scindite corda vestra, et non vestimenta vestra" ^. — " Facite vobis cor novum, et spiritum novum " 3.

(c) Quod aliunde rationi consentaneum est; nam contritio, utpote reparatio peccati, ab illo fonte procedere debet a quo peccatum prodiit; atqui peccatum ex corde seu ex voluntate procedit, teste ipso Christo : " De corde enim exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes, furta, falsa testimonia, blasphemiae " 4 ; ergo ex corde, seu voluntate, procedere debet contritio.

2° Corollaria. (A) Contritio mereexistimata non sufficitj 2X\s verbis, qui bona fide putat se esse attritum, dum revera non est, remissionem peccatorum non consequitur, quamvis, propterbonam fidem, a peccato sacrilegii immunis sit. Ita communiter contra quosdam antiquos theologos, quos sequitur Ballerini^. Nam contritio mere existimatanon est verus animi dolor, quem Tridentinum requirit ad remissionem peccati; sufficit quidemut quis sit in bona fide, ac proinde a peccato sacrilegii immunis; sed non sufficit ad tollendam aversionem a Deo jam existentem, nec proinde ad remissionem peccati.

Quandoque tamen inveniuntur peccatores timoratae conscientiae qui optant habere dolorem et dolent quod non doleant^ qui videhcet attritionem ehcere conati sunt, sed timent ne ipsis desit propria dispositio; tunc inquirat confessor num serio vehnt peccatum rehn-

^ Batt. P., n. 52 sq., cum au<ftoribus ibidem allegatis. — Palmieri., qui Opus Morale Ballerini edidit, animadvertit (in notaad n. 76) hanc opinionem, quamvis olim a theologis magni nominis propugnatam, hodie merito communiter rejici.

quere ac mediis iiti ad occasiones peccati vitandas; si affirmative respondeant, judicari potest eos esse vere attritos, quamvis eorum dolor non sit sensibilis.

(B) Meraaffinnatio pcenitentis non seniper stfficit ut jndicetur attritus^ sed^ ut prudens judiciuni ejfornietur, necesse est ad plures circumstantias attendere. (a) Ratio prioris est quia paenitens potest vel dccipi vel confessarium decipere; quod contingere potest praesertim quando ad sacrum. tribunal accedit non proprio motu, sed quia ad hoc urgetur superiorum, vel parentum, vel amicorum persuasione, aut ex habitu, vel ex regula; vel quando imaginatione et sensibilitate movetur potiusquam rationabili motivo.

(b) Ratio posterioris est quia vcra dispositio paenitentis e multis circumstantiis dignosci potest : ex indole paenitcntis, e motivis quibus ad confitendum impellitur, e cura quam in pra^paratione adhibuit vel e mutatione vitae aut fuga occasionum peccandi, vel usu remediorum antea pra^scriptorum. Itaque in dubiis casibus confessarius ad haec omnia attendat, ut fusius infra declarabitur, ubi de offi- :iis confessarii, nempe de absolutione deneganda aut differenda.

(C) Contritio, ut sit pars sacramenti, aliquot sensibilibus signis vianifestari debet ; quod fit regulariter per recitationen ahcujus formulae. • Nulla specialis formula requiritur, sed valde expedit eam recitare quae in catechismo invenitur; cavendum est tamen ne pueri et rudes totam suam contritionem in externa ejus recitatione reponant.
3° Controversia. Hic quseri potest utrum for?nalis ac^lus (contritionis requiratur ad sacramentum paenitentiie rite suscipiendum, vel sufficiat virtiialis contritio, in amore Dei inclusa. Hjec quidem, si sit perfe^ta, sufficit ad remissionem peccati extra sacramentum; sed controvertitur utrum sufficiat ad susceptionem sacramenti. Negant communius theologi cum Suarez '; nam contritio est pars essentialis ac materia proxima sacramenti; atqui materia proxima sacramenti debet esse formahs a6his ab ipso Christo institutus, nec sufficit alius virtualiter tantum contritionem compledens. — NonnuUi tamen, ut Lugo et Ballerini"-, affirmant; nam qui amoris aC:lum eliciunt certe obicem non ponunt Sacramento; ergo ejus

effe6lum recipiunt. — Hgec autem controversia sat inutilis esse videtur; nam qui amat Deum super omnia, ac peccala siia confitetur, co ipso peccata sua detestatur formaliter, quamvis hanc detestationem verbis explicitis non exprimat.

II. De Contritione supernaturali.

10 Principium : Contritio supernaturalis esse debet ratione principii et ratione motivi. Certum cst.

(A) Rat. priiicipii^ id cst elicita sub influxu graticie a61ualis, mentem illuminantis ct voluntatem adjuvantis. Nam contritio, utpote dispositio proxima ad justificationem asscquendam vel augendam, est opus supernaturale; atqui, ex di6lis in 7>. de Gratid (n. 50), nullum opus supernaturale esse potest sine gratia aftuali. — Haec autem gratia nemini oranti denegatur; unde a Deo fiducialiter postulanda est.

(B) Rat. vtotiviy seu propter motivum quod ad Deum referatur, juxta omnes, et insuper fidei lumine apprehensum, ut coir.muniter tenetur contra paucos, ut Ballerini^. Nam (a) proportio esse debet inter medium et finem obtinendum; atqui finis obtinendus, scilicet remissio peccati per infusionem gratise san(5lificantis, est omnino supernaturalis; ergo a6lus contritionis debet esse supernaturalis; porro supernaturalis ex integro non esset, nisi sub influxu nr_ctivi fide cogniti eliceretur;. nam ex una parte, a6lus valorem suum e motivo principaliter sumit, et ex altera; motivum non est supernaturale nisi revelatione cognoscatur. (b) Praeterea Innocentins XI, 2 mart. 1679, hanc (57) propositionem damnavit 2 : " Probabile est sufficere attritionem naturaleni, modo honestam " ; ergo probabile non est talem sufficere attritionem.

Ballerini quidem contendit sufficere ut motivum apprehendatur ab eo qui fide supernaturaH sit prseditus, quin tamen illud motivum fide proprie di6ta percipiatur, Sed in praxi vix est ulla difficuUas; nam de fa^to omnia motiva contritionis, quse Tridentininn enumerat et fidehbus proponuntur, sunt obje6tum fidei proprie di6tce, et fidei lumine apprehendi possunt ac solent. Nulla igitur difficuhas ex communi sententia oritur.

'Apud Denzin^er, n. 1074. — Quam propositionem diUicide exposilamvideap. Viva, Damnatoe Theses, in propos. 57.

2° CoroUaria. (A) Ad contritionem vere supernaturalem sufficiunt omnia motiva quce fide cognoscuntur, videlicet non soluni amor Dei perfectus et imperfectus, sed etiani turpitudo peccatiy timor gehennce et pcE7iarum. — Haec eniin vere supernaturalia sunt, ut ex eorum expositione patebit.

(a) Turpitudo peccati est illa moralis foeditas quai oritur ex oppositione ad ordinem supernaturalem, et considerari potest ex parte Dei, ex parte Christi, ex parte animce peccantis ^

Ex parte Dei, peccatum mortale, dc quo pra^sertim agitur, est rebellio contra Deum, qui est supremus Dominus; injustitia, quia adversatur juri stri6lo quod Deus habet ut sit finis noster ultimus; irreligio^ quia opponitur juri quod habet ut honoretur : " per praevaricationem legis Deum inhonoras"2; ingratitudo, quia est supremus benefa6lor (creator, conservator, redemptor, san6lificator), ejusque beneficiis utimur ad cum offendendum, et quidem eo ipso tempore quo nos beneficiis cumulat; contumelia quum peccatum committamus in conspeclu Dei : " tibi soli peccavi et msilum coram /^feci"3; contemptus Dei, quum vih'ssima creatura Deo pra^feratur, juxta illud4 : " me dereliquerunt fontem aquae vivae, et foderunt sibi cisternas dissipatas, qua^ continere non valent aquas "; impcenitentia si per longum tempus quis peccato adheereat.

Ex parte CJiristi, peccatum mortalc est deicidium^ cum mortem Domini causaverit, et, in quantum fieri potest, renovet : "rursum crucifigentes sibimetipsis Filium Dei " 5; sacrilegium, quum sit violatio templi divini, juxta illud ^ ; " templum Dei san6lum est, quod estis vos ".

Ex parte animcu, peccatum mortale est spirituale suicidium quum mortem inferat animae; deformitas et deturpatio, cum animam privet supernaturali ejus pulchritudine; submissio diabolicce tyrannidi, quum peccator servum diaboli sese constituat : "a quo enlm quis superatur, hujus et servus est " 7.

' Cfr. Le/unk., vol. I, n. 225-226; Reuler, Neo-conf. n. 12; Manning., The Love of Jesus 10 renitents, ch. III; Tanquefcy, De peccatis, n. 463-Z165.

(b) Tinior poenarum iuternarum, et spcs ?cternam beatitudinem consequendi certe sunt, juxta omnes, motiva supernaturalia.

Sed controvertitur num metus pcjenarum hujus vitx sit ctiam suj)crnaturalis ac sufficiens ad contritionem. Jamvcro certum est pcenas temporales in sc spectatas, (juatenus peccatorem naturalibus malis afficiunt, non esse motivum supernaturale; ita amissio famae, sanitatis aut bonorum mere temporalium, aut timor carceris vel muldtae aliaque motiva hujusmodi per se non sufficiunt ad contritionem : non enim causant peccati detestationem, quatenus est offensa Dei, nec peccatorem ad Deum convertunt, ut videtur exemplo AntiocJii, qui frustradolebat de peccatis propter pessimum morbum quo afficiebatur '. — Sed, si pcen?e temporales spedtentur in lumine fidei, ut castigatio a Deo vindice pro peccatis intenta, ac veluti inchoatio aeternorum supphciorum, jam motivum supernaturale praebent, et, juxta communem ac morahter cerlam sententiam, ad attritionem sufficiunt. Ita, v. g., NiniviicE. pcTenitentiam egerunt propter metumexcidii urbis^, et, juxta Tridciitimim^ ^mx^Qricordiam a Domino impetrarunt; ita pariter Deus saepe temporales castigationes Judceis minabatur, ut eos ad se reduceret.

Quidquid sit, certum est considerationem temporalium damnorum utilissimam esse ad ducendos obduratos peccatores ad altiora et meliora motiva : si enim his transeuntibus malis terreantur, cur non timerent aeterna, si, su^gerente confessario, de eis cogitent?

(B) Non requiriiur explicitus a^us fidei ac spei, distin6lus ab ipso contritionis aclu. Hunc requiri afifirmaverant pauci theologi, eo quod Tridentinum, de dispositionibus ad justificationem disserens4, hos a6lus fidei ac spei enumerat. Id autem communiter rejicitur a theologis, quia Concilium, de contritione disserens, eos non requirit; aliunde, juxta 6". Alphonsum (n. 439), qui accedit ad confessionem vere paenitens, necessario elicit explicite (si non reflexe, saltem exercite) a6lus fidei et spei; cum enim accedit ad recipiendam remissionem peccatorum, procul dubio explicite etiam credit virtute sacramenti illa remittenda, et explicite sperat Deum sibi remissurum peccata prbpter merita Christi. Ergo non requiritur a6lus fidei vel spei ab ipso contritionis a6lu distin6lus. — Expedit tamen ut hujusmodi a6lus recitentur tanquam praeparatio ad contritionem.

DE P^NITENTI^ OFFICIIS. 147

III. De contritione appretiative summa.

1° Principiiiin : Contritio debet esse appretiative, non autem intensive summa. Certum est.

Appretiative summa ea est qua paenitens peccatum mortale practice cestimat maximum omnium malorum, et paratus est omnia sustinere potiusquam Deum offendere; intensive summa ea est qua; vehementia sua superat omnem alium dolorem.

Non requiritur actus contritionis ifttefisive summus, sed sufficit a6lus etiani rcmissus, dummodo excludat cmnem affe61um ad peccatum mortale. Nam intensitas a61us non variat ejus speciem; ct, ut t-efte ait 5. Thonms'^, " quantumcumque parvus sit dolor, dummodo ad contritionis rationcm sufficiat (i. e. peccatum super omnia detestemur), omnem culpam delet". — Remanet igitur probandum requiri contritionem appretiative suniniani.

(a) Contritio eam dispositionem involvere debct qua, mediante saltem absolutione, peccator Deo placeat ; atqui nisi quis diligat Deum plus quam patrem, i. e. nisi consentiat privari potius omni bono creato quam Dei amicitia, non potest Deo placere, juxta illud Christi^ : " Qui amat patrem aut matrcm plus quam me, non est me dignus". (b) Ex Tridentino^ contritio excludere debet omnem affe^lum ad peccatum et omnem peccandi voluntatem; atqui id prxstare nequit, nisi sit summa appretiative; nam nisi quis peccatum aestimet maximum omnium malorum, quandoque eligct peccatum potius quam malum quod ut maximum apprehenditur; ergo. (c) Recta ratio postulat ut appretiative maximo odio prosequamur id quod est reapse maximum malum ; atqui peccatum, utpote offensa Dei obje6live saltem infinita, ac privans hominem maximis bonis, est omnium maiorum maximum; ergo summe dctestandum.

2oCorollaria : {A) Ad cojitritioneni appretiative siwimajn^ 7ion requiritur, 7ieque expedit explicita coviparatio peccati cuni aliis malis in particulari. (a) Non requiritur; sicut enim fide firniiter credimus revelataquin divinam au6foritatem comparcmus cum ceteris audtoritatibus, ac Deum diligimus super omnia quin eum cum creaturis conferamus, itapariter peccatum super omnia mala dctcstari possumus qiiin illud cum cceteris malis comparemus.

(b) Ncn expedit; nam, ut ait ^S". Thofnas\ sicut deiedtabilia iMu? movent in particulari considerata quam in communi, ita terribilia pius terrent, si in particulari considerentur; imprudens igitur forcl proponere qucedam mala in specie, v. g. crudelissimum mortis gcnus, gravissimam injuriam vel totius fortuUcX amissionem, ne forte hcEC particuiaria mala plus moveant psenitentem quam spiritualia damna. H?ec enim omnia mala sunt Jiypothetica^ non imminentia, neque etiam probabilia; si quandoque occurrant, gratia Dei dabitiir ad hiec patienter subeunda; interea cuique diei sufficit malitia sua. Satis est ut p?enitentes penes se statuant facere, occasione data, ac gratia Dei juvante, ea omnia quoe conscientia tunc temporis di^labit; multa siquidem impossibih"aapparent quse, dum occurrunt, gratia Dei faciHora evadunt^

(B) Ad contritioiiem appj-etiative suinniani non rcquiritur dolor sensibilis^ seu dolor qui in appetitum sensitivum redundet, et in teneros cordis affe6lus, suspiria ac lacrymas erumpat; nec proinde dolor magis sensibihs quam iUe qui s?epesentitur propter temporalia damna, v. g. cognatorum et amicorum mortem; contritio enim in sensibihtate non residet, sed in voluntate, praseunte judicio intelle6tus; ahunde sensibihs emotio non est in nostra potestate, et fieri potest ut quis, absque sensibih dolore, vehementius doleat quam ahus qui ad emotiones hujusmodi pronus est. Sensibih'a doloris signa non sunt quidem despicienda, imo quandoque vehementioris contritionis vere sunt indicia; sed pr?esertim expendendum est num pgenitens peccatum sestimet malum ceteris gravius, ideoque paratus sit cetera damna in genere pati potiusquam Deum graviter offendere.

IV. De universalitale contritionis.

1° Principiiim : Contritio universalis esse debet quoad peccata mortalia, non autem necessario quoad venialia. Certum est.

^ Imprudenter ergo ageret confessarius qui fragilem paenitentem, asserentem se esse bene dispositum, sic aUoqueretur : " Esne tu revera paratus ad abstinendum ab omnibus et singuUs his peccatis, non solum ahquot diebus, sed etiam per totam vitam? Si taHs vel tahs occurrat tentatio, quid facies? Considera quantam violentiam tibimetipsi inferre debeas, quantam vigilantiam, et quidem continuo, exercere; cogita non sufhcere media ordinaria, sed desiderari extraordinaria, jejunia, mortificationes, etc. Esne paratus ad haec omnia? H^c enim aut simiha verba non ad excitandam, sed potius ad destruendam contritionem idonea sunt. Sed potius hortandus est ut media viribus suis proportlonata adhibeat, ac confidenter ad Deum recurrat in gravioribus tentationibus. — Ita fere Berardi, De Recidivis, ed. 5^, n. 49.

DE PvENITENTIS OFFICIIS. 149

(A) Quoad 7;^^r/<2//^, cietestari debemus non solum ea omnia qu3e declaratasunt, sed etiarp ea quae propter oblivionem. vel legitimam rationem omissa fuerunt. Etenim (a) detestari debemus peccata, quatenus sunt offensa Dei ejusque amicitia nos privant; atqui haec ratio ad omnia mortalia sese extendit, etiam ea quae propter legitimam rationem declarari non potuerunt; nam singula mortalia Deum graviter offendunt, et quidem ita ut divina amiciti^ nos privent, ut constat ex superius di6lis (n. 210); ergo omnia et singula detestari debemus.

(b) Praeterea contritio ad remissionem peccati ordinatur; atqui, in pnnesenti rerum ordine, unum peccatum mortale ncn potest sine aliis condonari, cum non remittatur nisi per infusionem gratise san6lificantis, qu^e non potest animam introire, in qua maneat unum mortale peccatum; revera nemo amicus et inimicus Dei sinml esse potest : jamvero qui gratia san6lificante ornatur, eo ipso est amicus Dei, dum qui unum mortale retinet ejus est inimicus; ergo non potest unum mortaie sine aliis condonari; ergo contritio ad omnia mortalia extendi debet, cum nullum mortale absque contritione remittatur.

(c) Hinc S3spe Scriptura peccatores urget ad oinnia peccata retra6landa, ut veniam obtinere valeant^ : " Convertimini, et agite paenitentiam ab oinnibus iniquitatibus vestris, ctnon erit vobis in ruinam iniquitas. Projicite a vobis onuies priEvaricationes vestras... etquare moriemini,domus Israel?"

(B) Quoad venialia^ non requiritur ut contritio ad omnia extendatur; venialia enim Dei amicitiam non destruunt, nec nos separant ab ultimo fine, ita ut unum possit remitti sine alio. Aliunde genuinus dolor concipi potest de uno veniali quin concipiatur de altero, saltem quando ha^c peccata sunt diversi generis; v. g. dolere possum de mendacio, proptcr specialem mah'tiam ei insitam, quin doleam de levi a6lu superbia: vcl intemperanticK.

2x8. 2° Corollaria : (A) Non requiritur ut pcenitens singula niortalia percurrat et forntaliter ac disti?i^e de sing.ulis doleat, sed sufficit ut virtuahter et imphcite ea detestetur

motivo omnibus covimiini. Sunt cnim motiva contritionis ex se universalia, ea videlicet proptcr quae peccatum cletestamur quatenus opponitur consecutioni ultimi finis, vel quatenus Deum offendit infinite bonum et infinite perfe6lum etc; porro haec motiva, quando vere concipiuntur, ad omnia et singula peccata sese extendunt, idque sufficienter, licet virtualiter et implicite; ergo necesse non est ut singula mente percurrantur, ac de singulis formalis a6lus contritionis eliciatur. Quod aliunde saepe valde difficile est, et in quibusdam casibus, v. g., in materia castitatis, periculosum. Quoties autem id fieri potest absque periculo, suadendum est, utpote utile ad vividiorem contritionem excitandam.

Hajc autem ratio evidenter non valet, si quis peccatum aliquod mortale oderit propter specialem ejus turpitudinem : tale enim motivum non sese extendit ad alia peccata diversae speciei; v. g. si quis furtum oderit, propter specialem ejus turpitudinem, exinde non sequitur eum detestari a6lum intemperantiae.

Hinc omnino expedit ut paenitentes, majoris securitatis causa, dolorem concipiant ex motivo universali,\x. sic retractari possint etiam illa peccata de quibus a6lu non cogitant. Quod aliunde omnino facile est ei qui jam sincere de uno mortali dolet : statim ac peccato non amplius adhaeret, haud aegre illa omnia respuit quas aeternse beatitudinis amissionem causare valent

Chapter 5 of 73