Nn. 507–548

hidireHe sub sigillo cadunt ea omnia qu?e ducere possunt in notitiam peccatorum pjenitentis, vel gravamen ei afferre, qualia sunt : —

(a) Circumstatitice peccatoriiin,%\vt utiles, sive superfluae, quas p?enitens exponit ad sua peccata melius declaranda, etiam post absolutionem receptam, dummodo cum ipsa confessione connedantur (v. g. theatrorum frequentatio, quorumdam librorum ledtio), et aliquid peccaminosi habeant : haec enim omnia quid unum moraliter efformant cum peccatis ipsis. — Non cadunt tamen sub sigillo ill?e circumstantiae, quse, hcet ad confessionem utiles, nihil peccaminosi aut odiosi prae se ferunt, v. g. quod talis pcenitens sit conjugatus, magistratus, miles, etc; neque peccata publica aliena quae pseni tens commemorat ut sua explicet, v. g. si dicat se mala precatum esse aucStori alicujus criminis publice patrati.

(b) Defe^us pcenitentis sola confessione manifestati, v. g. illegitima nativitas, inurbanitas, ignorantia; proindeque peccata in ipsa confessione commissa, licet non accusata, v. g. impatientia, contumeliae in ipsum confessarium; nam revelatio horum defe^tuum certe poenitenti gravamen affert. Non autem sub sigillo cadunt defedtus naturales aliunde noti, v. g. surditas.

Quoad scrupulositatem^ est materia sigilli, si accusatur ut defedtus moralis, vel ad declaranda alia peccata, aut si eo innotescit quod multa ut peccata accusantur quae peccata non sunt : quia tunc est vere defe6tus sola confessione notus. Si vero innotescit ex modo loquendi et respondendi, est materia secreti naturalis, si aliunde publice non cognoscitur.

(c) PCBuilentia imposita^ nisi sit levissiiiia, quia secus occasio daretur suspicandi psenitentem reum esse mortalium vel multorum venialium.

(d) Peccata complicis, sive legitime sive imprudenter confessario revelata, aut peccata aliorum declarata quo melius propria peccata exponantur (v. g. patrem odivi, quia matrem percusserat); talis enim manifestatio confessionem odiosam redderet. Hinc confessarius hac notitia uti nequit ad complicem monendum aut corrigendum, nisi cum expressa pa^nitentis licentia : imo hac licentia sponte data rarissimo utetur, ne complex suspicetur violari sigillum.

(e) Virtutes et dona Dei, bonaqiie opera psenitentis non sunt viateria sigilli, nisi manifestentur ad melius declarandum peccatum, v. g. gratiae abusum; eorum enim manifestatio confessionem odiosam non reddit. Hcec autem omnia sunt objedum secreti naturalis, durante p?enitentis vita; eo autem mortuo, gravi de causa revelari possunt, V. g. pro beatificatione sanctorum.

(i) Absolutio negata estmateria sigilli, cum hujus rei manifestatio sit certe odiosa; hinc, si parentes, magistri, aHique confessarios interrogant de absoUitione data filiis, discipuhs, etc, ad ipsos psenitentes remittendi sunt. — Quamvis absolutio data sub sigillo non cadat, imprudenter agit confessarius dicendo se talem absolvisse, quia, quando tacebit, suspicio orietur absolutionem denegatam fuisse. — Accessio ad confessionem non est materia sigilli, tum quia extra confessionem cognoscitur, tum quia odiosa non est ; non violat igitur sigillum qui dicit : Titius mihi confessus est, vel mihi non confessus est. Si quis tamen clam alicui confiteatur, hoc est obje6lum secreti naturah's.

(D) De lcBsione sigilli.

Principium : Violatur sigillum quoties manifestantur res sub sigillo contentse cum probabili periculo notam faciendi personam quae easaccusavit, autquoties quis utitur notitia ex confessione habitacumgravamine psenitentis, vel periculo reddendi confessionem odiosam. Certum est.

Declaratiir. Duplici modo laeditur sigillum : direSle^ quando expresse revelatur quod est materia sigilli simulque persona designatur qua: id fecerit; nccesse non est ut persona sit audientibus nota, dummodo sit sufficienter determinata; ncque necesse est ut audientes sciant sacerdotem loqui de rcbus in confessione auditis, sed sufficit ut revcra ita loquatur e notiti^ sacramentali. — Indire6le violatur dicendo, aut faciendo, aut omittendo ah"quid ex quo vel objectum sigilli cognosci possit, etiam probabiliter, vel confessio odiosa reddi.

DircHa sigilH revelatio nostris diebus inaudita est. Dici tamen nequit secretum hujusmodi fiunquam direHe violatum fuisse; refer tur enim aliquoties, Hciet, rarissime, sigilhmi etiam direde fradtum fuisse'; sed fadtis hujusmodi tam pauca narrantur, etiam de pravis

' Unum ex his fadlis refertur in Vitd S. Thomce a Vittanova, a.p./i(^a Samlorum, t. XLV, p. 894-896. VideHcet homicida quidam crimen suum ignoto sacerdoti confessus est, qui de fadlo frater erat occisi ; confessarius, post interrogationes de nomine homicidiii et circumstantiis criminis, ha^c omnia manifestavit alteri fratri laico, ut judicibus eadem nota faccret. Ouaproiner homicida niorte damnatus fuit; quum autem ante suppHcium sua peccata conliteri noHet, TJiomasa Villanova eum adiit ab eoque didicit ipsnm conliteri nollc, quia ex violatione sacerdotibus, ut merito dici possit non sine speciali Dei providentia sacramentale sigillum tam fideliter custodiri.

Dire6la sigilli violatio nullam admittit parvitatem matcrise ; nam etiam venialium dire6la manifcstatio valdeodiosa esset paenitentibus eosque a sacramcnto arccret. — Indire6ta autcm violatio aliquando parvitatem materiae admittit, quando videlicet gravamen exinde oricns est valde modicum. Sed cauti omnino esse debent confcssarii, cum etiam indire6la alicujus psenitentis defe6lus manifestatio facile magnum gravamen aut scandalum praebeat^

De variis modis indirecte violandi sigillum.

Indire6le l?editur sigillum verbis et fa6lis : —

Verbis : _(a) Si confessarius, narrando aliquod fa6lum, tales refert circumstantias, ut pcenitens probabiliter cognosci possit; v. g. primus qui mihi confessus est adulterium commiserat; — vel si fa6lo publico extra confessionem cognito addatur quasdam circumstantia sola confessione nota; — aut, si post paucas confessiones auditas, dicat se audivisse tale grave peccatum; nam exinde singuli p?enitentes aliquam suspicionem incurrunt.

(b) Si dicatur talem pcenitentem non fuisse absolutum, vel nonnisi post aliquod experimentum : nam exinde infertur ejus peccata gravia fuisse.

(d) Si unus p^enitens prae aliis laudatur pro puritate conscientios, ita ut suspicio in alios conjiciatur; non autem si laudatur simpliciter, absque uUa comparatione, quamvis melius sit nihil in specie dicere de qualitatibus psenitentium sola confessione notis.

(e) Si alta voce increpatur vel interrogatur pgenitens, vel si confessarius, audito peccato, gemit et exclamat; ex quo intelligi possit eum graviter peccasse.

(f) Si duo confessarii ejusdem p?enitentis de ejus peccatis, absque speciali licentia, confabulantur; vel, si confessarius de his sigilli damnatus fuerat. Re maturius investigata, confessarius suum crimen confessus est et ad perpetuum carcerem damnatus, dum homicida Hberatus est, quia judices agnoverunt nullum reum probari posse e violato sacramentali sigillo.

^ Ex Instriict. S. Officii^ 9 junii 191 5, quando positive et concrete aliquid narratur tanquam 171 confessione auditiwi^ semper judicandum est exinde confessionem odiosam reddi in mente audientium. Districte ergo vetantur confessarii ne id faciant, ne obiter quidem, nec directe nec indirecte in suis publicis seu privatis sermonibus. Ordinarii transgressores graviter moneant, recidivos congruis poenis percellant et S. Officio denuntient.

DE CONKESSARIO. 307 loquitur cum aliis qui haec peccata aliunde sciunt, v. g. cum parentibus, aut cum altero conjuge; imo, si cum ipso p?enitente extra confessionem, absque ejus licentia, de nuditis in confessione loquitur; non autem si pasnitens ipse de confessione sua loqui incipit, quia tunc implicite dat licentiam loquendi.

(g) Si revelatur pravum habitum, confessione notum, grassari in aliquacongregatione, vel monasterio, vel parochia, nisi in hoc ultimo casu, pagus sit valde amplus (plus quam 3000 incolas continens); nam infamia hujus peccati in totam communitatem redundat; ita V. g. si de aliquo monasterio dicitur : ibi committuntur sacrilegia; vel de parvo oppido : hic grassatur adulterium, sodomia, fornicatio, etc. — Hincconcionator, qui parvam communitatem monialium vel religiosorum alloquitur, non debet describere ahquod peccatum particulare ab uno vel altero e membris accusatum, ne pcenitentes putent id fieri propter peccatum quod declaraverunt; potest tamen modo generah describere defe6lus in omnibus monasteriis committi solitos.

(h)Parochus, qui missionariis vel extraneis sacerdotibus nota facit praecipua vitia in communitate grassantia, ut ea corrigant, non violat sigillum, si locus sit amplus ac vitia satis communia; sed, si ex notitia confessionis diceret in paucis familiis praevalere incestum, vel ahud vitium, sigillum l?ederet.

Factis violatur sigillum : (a) Si quis, post auditam confessionem, agendi rationem erga paenitentem mutat, durioribus verbis eum alloquendo, vel pristina benevolentia eum privando; V. g. si claves arcae non amplius committit famulo, quem ex confessione infidelem invenit ' ; aut etiam rationem agendi mutat quoad alios, v. g. complices paenitentis increpando vel expellendo.

(b) " Tam superiores pro tempore existentes, quam confessarii qui postea superiores fuerint renuntiati, notitia quam de peccatis in confessione habuerint, ad exteriorem gubernationem nullo modo uti possunt " (Cb^^jc, can. 890, § 2^), et merito, quum talis agendi ratio ex se tendat ad paenitentes a perfecta sinceritate deterrendos.

' Disputatur utrum in hoc casu confcssarius possit in ipsa confessione famulo pra2cipere ut sponte reddat claves ; affirmat Elbcl (n. 514), negat Lugo (n. 123), quia talis jussio gravamcn afterret piunitenti, ct hanc opinioncm probabiliorcm putamus.

Hicc verba desumuntur ex decreto Clemctitis VI TI {26 maii 1593) pro Superioribus Rcgularibus edito. (Inter Urbani VIII Constitut. a}). Bullarium Magnuui, l. IV, p. 68). S. Inquisitio 18 nov. 1682 hoc j)rincipium ad omnes confcssarios extendit, hanc propositioncm damnando : " Scicntia ex confcssione acquisita uti Hcct, niodo tiat sinc

Non licet igitur hac notitia utiad removeiidum indignum ah officio, ad negandum ei suffragium, ad pa3nitentem in cuhiculo includendum ne exeatad peccandum, ad famulum dimittendum, etc.

Potest tamen confessarius uti scientia confessionis, quando nullum timetur periculum revelationis, nullumquegravamen pro pa^nilente aut aliis : ad boniun ipsiiis pcenitentiSy videlicet pro eo ferventius orando, vel henignius cum eo agendo, quia id pcenitenti ingralum esse nequit; adbonufn alioruni, experientiaacquisita utendo ad ])rudentiorem administrationem sacramenti, sive quoad interrogationes faciendas, sive quoad consilia prcxhenda; aut ad concionandum modo magis pra^lico, dummodo tamen nil dicatur quod odiosam reddat confessionem; ad propriani eniendatione?n, proprios mores reformando, diligentius officiis suis fungendo ac vigilantius occasiones peccandi fugiendo.

(c) Non licet recusare confessionem audire peenitentis, qui e praevia confessione indispositus cognoscitur, v. g. quia occasionem peccati proximam et hheram dimittere non vult : lioc enim est maximum gravamen paenitenti; potest tamen ah initio confessionis eum dimittere, si eumdem indispositum inveniat, quamvis melius sit eum disponere, si fieri potest.

(d) Sacerdos qui ex confessione tantum novit sihi parari insidias velvinum quo iisurus est ad missam, esse veneno infedlum, fugere nequit vel missam omittere, si exinde alii conjicere possent ita violari sigillum, vel si ipsi paenitenti gravamen inferatur; si vero neutrum ex his verificatur, fugere vel a missa abstinere potest. Ceterum in omni casu confessarius, intra sacrum trihunal, licentiam petere potest hac notitia utendi ad vitam servandam; si paenitens autem licentiam recuset, vitam suam exponere dehet confessarius potiusquam sigillum violare. Attamen, si certo constaret pcenitentem has insidias revelasse in sacro trihunali eo prsecise fine ut confessarius fugere non possit, confessio hujusmodi non est sacramentalis, nec l)roinde ad sigillum obligat.

Corollaria : (a) de sdieduld confessionis dandd vel negandd. In quihusdam regionibus schedula confessionis in usu est, i. e. scriptum testimonium de confessione instituta tali die a tali personadatur praesertim iis qui paschalem communionem peragere vel matrimonium celehrare volunt, et ita scribitur : " Audivi talem in con- direfla aut indiredla revelatione et gravamine paenitentis, nisi aliud niulto majus ex non usu sequatur, in cujus comparatione prius merito condemnatur. Additi deinde explicatione sive limitatione, quod sit intelligenda de usu scientiae ex confessione acquisitas cum gravamine paenitentis, seclusa quacumque revelatione, atque in casu quo multo majus gravamen ejusdem pasnitentis ex non usu sequeretur". — Statutum est "didam propositionem, quatenus admittit usum scientios cum gravamine paenitentis omnino probibendam esse, etiam cum di^fta explicatione sive limitatione". (Ap. Deiizing., n. loSy.)

fessione, die' ..."; nihil autem dici debet de absolutione data vcl denegata.

Jamvero schedula hujusmodi concedi potest iis omnibus qui confessionem sacramentalem peragunt, sive absolvantur, sive non; hinc denegari nequit pgenitenti indisposifo^qvu eam petit extra confessionem : si enim negaretur, confessarius notitia confessionis uteretur cum gravamine paenitentis. Neque pariter denegari potest indisposito, intra tribunal petenti, quando paenitens in iis circumstantiis versatur in quibus dari solet, quia hoc esset imphcite dicere p?enitentem non fuisse rite confessum; extra has circumstantias, denegari potest vel concedi, secundum leges prudenti?e; hodie raro expedit eam denegare, quotiescumque paenitens unum saltem peccatum serio accusavit, ne ex tah denegatione per longum tempus a sacramentis arceatur.

Si vero paenitens simulatam tantum et irrisoriam confessionem peragit, vel si schedulam petit quin ullum peccatum confiteatur, generatim schedula deneganda est; nam ex uni parte non laeditur sigillum, quod ex sacramentali tantum confessione oritur, et ex altera schedulam tradendo confessarius ahquo modo cooperatur indignse susceptioni Matrimonii vel Eucharistiae. — V)\ya generatini, quia si ex denegatione schedulae, ubi hcec ad matrimonium requiritur, scandala prudenter timerentur, dari posset schedula in qua declaretur talem ad sacrum tribunal accessisse tah die.

(b) Si confessarius in casu difficiH consiHo indigeat, recurrere potestad theologum cui p^enitens ignotus est, vel, si id fieri nequeat, casum ita proponere ut pericuUmi revelationis absit, v. g. casum ut fi(5tum exponendo ac proinde omittendo circumstantias ex quibus cognosci possit paenitens. Potest etiam a paenitente Hcentia peti consiHum capessendi ab aho confessario de re ad confessionem spe(ftante; si vero haec denegatur, ac simul adest pericuUmi revelationis, confessarius, divino implorato lumine, probatos consulat auctores ac difticultatem mehori quo potest modo solvat.

Notandum. (c) Quo meHus servetur sigiHum, confessarii vitare debent in coHoquiis sermones miscere de rebus in confessione auditis; quod in quibusdam Statutis dioecesanis injungitur; ita in Synodo Mechliniensi: " Distric^e injungimus confessariis, ut in communibus colloquiis nunquam intermisceant verba de rebus in confessione auditis, nec confitentium scrupulos, internas vexationes et ineptias referant, tacito etiam paenitentis nomine, sub prietextu quod res ejusmodi non sint peCcata"-.

" Quod decretum suum fecit Synodiis Trenloncnsis 2\ n. i lo. Cfr C. Plen. Balt. II, n. 290.

§ II. De officiis confessarii quoad varia

P^NITENTIUiM GENERA.

Prsenotanda. Quum divcrsi sint paenitentes qui ad sacrum tribunal accedunt, divcrsus esse debet modus cum eis agendi, singulorumque ingenio et indoli, nccnon aetati, sexui, conditioni ac indigentiis accommodatus : non enim eodem modo tra6lari possunt qui levi et qui constanti sunt animo, scrupulosi et laxi, juvenes et senes, viri ac mulieres, magistratus et opifices, recidivi ac pii. Confessarius igitur omnia omnibus fieri debet, ut omnes faciat salvos. Hinc non solum Theologias Morali studere debet, sed pra6lic3e Psydwlogice, habitibus, passionibus et virtutibus, necnon Pastorali tJieologice, ubi fusius exponitur generalium principiorum applicatio variis psenitentium generibus; et insuper Tr. de Variis Statuuin obligationibus ; necnon TheologicB AsceticcB, ut personas pias in viam perfeclionis dirigat.

Hic autem pauca tantum adnotabimus de iis psenitentium generibus, in quorum confessione specialis difficultas communius invenitur, prO ceteris remittentes ad probatos auclores qui hac de re fuse scripserunt^. — Agemus vid^hcct : 1° de iis qui speciali instrunione indigent^ pueris, rudibus, semifatuis, surdis ac mutis; 2° de iis quibus diffi,cilius est contritioneni concipere, occasionariis, habitudinariis et recidivis; 3" de iis qui speciali citra i?tdigenf, piis et moribundis.

I» De ageridi ratione cum iis qui speciali instructione indigent^

1° De confessione pueroruni.

(A) Jam diximus praecepto confessionis teneri pueros qui usum rationis adepti sunt; jamvero generatim sufficientem discre-

' 6^. Alphons., Praxis confessarii; M. Foniarius, Institutio confessariorum; Reiiter, Neo-Confessarius, parte II-III; Lacroix,X}o. VI, n. 1794-1932; Gaii?ne, Manuel des Confesseurs; Ciottt, Direttorio pratico del confessore, galtice redditum cura Mazoyer, Direcfloire pratique du Jeune Confesseur, Paris, 1899; Aertnys^ Theologia Pastoralis, Tornaci, 1893; Hilar. a Sexten, Tr. Pastoralis de Sacram., Moguntice, 1895, § 47-57; LeJunJc., n. 476-522; Berardi., Praxis Confessariorum; Diibois, Pratique du zele ecclesiastique, a^igtice xtA^\.y\x\ : Zeal in the Worlc of the Ministry.

^ De spirituali cura rudium et parvulorum lege aurea opuscula S- Augustini^ De catechizandis Rudibus, ap, Migne, P. L., XL, 310-347;

tionem consequuntur circa annum septimum; idtamen pendet non ex sola setate, sed etiam ex ingenii acuitate et educatione, aliisque temporis ac loci circumstantiis; v. g. maturi fiunt prius in calidioribus quam in frigidioribus regionibus. — Usu rationis relate ad confessionem gaudere censentur, quando peccata sua distindte explicant, quaestionibus a confessario propositis apte respondent, et intelligunt gravia deli^ta aeternis puniri suppliciis; e contra si nihil dicere possunt nisi formulas memoriae commendatas, si ad omnes quaestiones propositas affirmative respondent, absque uUo discrimine, et quamvis ita sibi contradicant, merito censentur rationis usu carere. In dubio autem utrum discretionem sufficientem consecuti sint, extra mortis periculum, non tenentur confiteri.

( B) Speciali henignitate :icpater?w affeclu excipiendi sunt pueri, ut, nedum deterreantur a. sacro tribunali, potius libenter ad illud accedant suaque peccata sincere confiteantur. — Ipsis suadeatur primum sua peccata explicare; -deinde opportunis juventur quaestionibus : num tacuerint aliquod peccatum ob verecundiam, — utrum matutinas et vespertinas preces recitaverint, — num diebus dominicis aut festivis missae sacrificio interfuerint, utrum in eo confabulaverint, — an juraverint, blasphemaverint aut indecora verba usurpaverint, — utrum parentibus inobedientes fuerint, aut debita reverentia erga eos caruerint; — num cum aliis rixati fuerint, iracundire vel invidiae viam dederint, alios percusserint vel ignominiosonomine appellaverint, aut pravum exemplum praebuerint; — utrum ahquid turpe audierint, dixerint vel patraverint, quod coram parentib.us dicere aut facere erubescerent; — num parvula furta commiserint vel damnum aliis intulerint; — an mcndacia commiserint, joco vel ad aliis nocendum; — utrum carnem diebus vetitis comederint; — an scholam catholicam frequentent ac catechismo studeant, etc* Caveat confessarius ne nimius sit in interrogando, ne pueri horrorem concipiant confessionis. De castitate illas solum quaestiones proponat, quae innocentium curiositatem non excitent, et tamen reis occasionem praebeant deh6la sua manifestandi : quidam enim pueri et puellae hac de re nil dicunt, nisi interrogentur.
(C) Post auditam confessionem, pueri instruendi sunt de mediis ad vitanda peccata adhibendis, et de peccati fceditate, quin tamen ut grave exhibeatur peccatum quod est tantum leve'; sed doccantur fugere etiam levia deUdla, ut Purgatorii poenas evitent,

Gersonii^ De Parvulls ad Christum trahendis; cfr. Rci/tcr, n. 99-1 iS; 192 sq. ; Staticts Synodaux de Paris, 1902, n. 407-409.

' Optimum catalogum percatorum, qui"e communius a pueris commit tuntur, invenies ap. Motlicr M. Loyola, First Confession, p. 34-36.

" Aliquando pueri peccant mortahter sutijcftive in iis qut-e sunt de se levia, quia e modo loquendi parentum ahorumve intellexerunt liasc esse gravia : prudentef corrigatur haec erronea conscientia.

placeantque Christo Jesu, qui pro ipsis tam acerbos cruciatus et ipsam morlem passus est. Ad contritionem iiortandi sunt non longa exliortatione, quam forsan mente distra^ti non intelligent, sed quaestionibus eorum captui accommodatis, v. g. : "Fili, possesne per quadrantem inferni ignem sustinere? — Christum pro te passum et mortuum visne de novo crucifigere? — Patrem tuum coelestem, qui tot beneficia tibi contulit ac quotidie confert, visne graviter offendere? — Nonne doles de peccatis quibus infernum meruisti, Jesum ac Deum offendisti? etc. " — Si veniah'a tantum accusaverint, simih modo eos alloquere de Purgatorio ahisque malis ex hujusmodi peccatis orientibus'.

Pxnitentia eorum aetati conveniens injungetur, levior quam pro adultis, quam statim peragant, ne in obhvionem cadat.

(D) Quoad absolutioneni (a), certo denegari nequit pueris, qui gravia peccata commiserunt, si ahas satis videantur dispositi, ut re6te docet S. Alphonsus^; hinc omnino reprehendenda est praxis eorum qui sine absolutione eos dimittunt qui ad primam communioneui adhuc non sunt admissi, ut supra diximus, (n. 244). (b) Si autem dubium sit an usum rationis habeant, aut sufficienter sint dispositi, sub conditione absolvendi sunt in periculo mortis, vel urgente prsecepto annuae confessionis, et aUquoties in anno, ne maneant in statu peccati, si forte graviter peccaverint; extra hos casus, cum simphci benedidione benigne dimittantur ad tempus. (c) Si vero nonnisi venialia accusaverint, eos ad contritionem excitet, et si sufficienter sunt dispositi, absolvendi sunt, ne sacramentah gratia careant; si duhie dispositi post exhortationem maneant, aliquoties, non autem quoties confitentur, conditionate absolvantur, ut gratiam san6tificantem recuperent, si forte gravi peccato, cujus sunt immemores, cam amiserint.

2° De confessioie rudiuui, seini-fatuoruin et niutoruni.

(A) De rudibus. Hic agitur non de iis qui, hcet inculti in rebus humanis, bene in rebus ad salutem specftantibus instru6ti sunt; sed de iis qui ignari sunt in negotio salutis. Jam di6lum est (n. 473 sq.) quomodo ante vel post absolutionem instruendi sint. Hic tantum pauca dicenda sunt de quibusdam difficultatibus quse in eorum confessione occurrunt.

(a) Quidam vix habent quid accusent; quod oriri potestex defe6tu materi^e, examinis aut cognitionis; si primum, i.e. si de fa^toagra-

' Et sane, cum in pueris neque afife(5tus ad peccata, neque passiones inveteratce adsint,' quid minimum sufficit ut, ope divinas gratias, quae certe non deerit, rite disponantur. Cfr. Berardi, De Recidivis, n. 191 ubi etiam invenies methodum, sub forma dialogi, ad pueros disponendos.

vioribus peccatis ab.stiiiiiurunt, propter continuos labores, et aliunde leviora delicta accusare non solent, doceantur quomodo venialia confiteri et in futurum vitare possint, necnon quantum prosit anteactae vitae graviora iterum declarare et detestari. Si ex defectu examinis, benigne juventur ad latebras suoeconscientioe scrutandas, ut supra, n. 316, dictum est. Si ex defectu cog/iitionis, instruantur in ipso tribunali de iis quiie necessaria sunt ad absolutionem valide ac licite accipiendam, et postea de aliis i\wdi necessaria sunt de praecepto.

(b) Alii contritionem vix concipere possunt, quia de motivis legre cogitare valent; hrec motiva igitur simplici serm(^ne, ad modum dialogi, eis proponantur, ut diximus de pueris.

(B) De semi-fatuis. Perpetuo amentes absolutionem recipere necjueunt; sed de semi-fatuis aliter dicendum.

(a) Si certo inter bonum et malum distinguere possunt, quamvis subobscure, et aliunde bene dispositi videntur, absolvi possunt non solum semel, sed pluries in anno. Sed cum, ob ingenii tarditatem et memoriee debilitatem, veritates etiam necessarias vix memoria retinere valent, curabit confessarius eos ita disponere ut necessarios actus fidei, spei et contritionis eliciant; ita v. g. procedere potest : " Credisne in unum Deum? Credisne eum malos punire ac bonis praemia largiri? Credisne tres esse personas in Deo, distinctas ac perfecte oequales, et Filium Dei propter noshominemfactum fuisse suoque sanguine nos redemisse, etc.?'^ Eodem modo quoad motiva contritionis procedatur.

(b) Si dubitatur de sunficienti usu rationis ct utrum possit graviter peccare vel non, meliori quo fieri potest modo instruendus ac disponendus est semi-fatuus, et sub conditione absolvendus in periculo mortis, imo aliquoties in vita, saltem semel in anno, ne in peccato mortali maneat, si forte aliciuod commiserit.

(C) De mutis et surdis. (a) Hi stricte non tenentur ad scribendam suam confessionem, supra, n. 299; sed ad id faciendum suaviter inducantur, si scribere valeant, cum sic melius procuretur integritas confessionis.

(b) (Jum hodie surdi-muti sat facilc instrui possint, curare debet pastor vel confessarius ut, ciuantum lieri potest, ad eas scholas mittantur ubi christianam doctrinam discere valeant, (juo melius sua peccata confiteri ac detestari possint.

(c) Si vero hisce novis methodis instructi non fucrint, confessarius primum ab eorum familiaribus inquirat ([uiienam peccata he(|uentius committant; deinde eos in aliquem locum occultum ducat, ubi signis quaedam peccata saltem modo confuso declarare suanuiue contritionem exprimere conentur; signis quibusdam, v. g. oculos ac manus ad cielum erigendo, eos ad contritionem exhortetur, et al:)soIute vel conditionate absolvat, [^rout ccrtus vel dubius erit de eorum dispositionibus.

II. De agendi ratione cum occasionariis, consuetudinariis et recidivis^

Speclalis invenitur difficultas in hls absolvendls, quia, nlsi vellnt occaslonem peccatl removere, pravam consuetudlnem eradlcare aut relapsus vitare, vere contrlti esse non vldentur. Quod ut mellus Intelllgatur, de slngulls seorslm dlcendum est.

1° De Occasionariis.

Exponemus 7iotionein et species occaslonum peccandi; necnon vioduni agendi cum occaslonarlis.

Notio et species occasionum. (A) Notio. Occaslo peccandl est persona vel res externa ad peccatnni alliciens. Unde dlstlngultur ab Illls prlncipiis internis^ quae ad peccatum Incb"nant, prout sunt concuplscentla, habltus mab', etc. Distingultur etiam ^ pericnlo peccandi, quod tum externum tum Internum esse potest : prolnde latlus patet perlculum quam occaslo peccandl, seu allls verbls omnls occaslo peccatl est perlculum, sed non omne perlculum est occaslo. — Attamen occaslo externa non est vere perlculosa nlsl slt slmul Interna propenslo ad malum. Unde, in praxl, duo concurrunt ad occaslonem constituendam : externuvi obje6lum ad peccatum alllclens, et interior Inclinatlo ad peccatum.
(B) Species. Occaslo peccatl duplex est : reniota ^t proxima. (a) Prior ea est quee leve tantuni peccandi periculuvi constituit, qula quamdam, sed non magnam vlm habet alHcIendl ad peccatum, Ita ut qui in ea versantur plerumquc non peccent. De hac nulla est speclalls dlfficultas : tales enlm occaslones ublque exlstere constat, Ita ut ad eas vltandas necesse esset de hoc mundo exlre.

^ Cum Veteres nonnisi obiter hanc rem tangant, Moderni ac Rece7iiiores praesertim consulendi sunt : S. Alphons., n. 452-464; Praxis Confess., n. 63-80; Lacroix, n. 1 819-1832; Bitluart, diss. VI, a. 10, 3 5-6; Reuter, n. 168-188; Konings, n. 1429-1481; Marc, n. 1819-1831: Aertnys, n. 298-351; Batl. P.^ n. 167-312; LeJunk., n. 485-494; Hil. SexteK ^ 5^^-56; Mitller, § 156-157; GSnicot, ji. 369-374; Noldin, a. 401-409, sed prsesertim Berardi, de Recidivis et Occasionariis, qui fuse de iis disserit.

(b) Posterior, seu proxhna, ea est quae grave periculuiii peccandi constituit, ita ut in ea versantes frequenter in peccatum incidant ^ Hic agimus tantum de occasione inortale peccatum committendi. Cum autem hujusmodi periculum plus minusve certum esse possit, animadvertimus regulas infra traditas striclius intelligendas esse dc iis qui \x\ certo peccandi periculo versantur, mitius autem de eis qui in/r^^^^:/^/// solum versantur periculo; non enim matheniatice, sed moraliter applicandae sunt.

Jamvero gravitas hujus pericuH duplici modo dignosci potest : experientid, si quis videHcet in iisdem circumstantiis antea positus plerumque aut saltem frequenter peccavit; V. g. si quis cauponam ingrcdiens scepius inebriatur, occasio est proxima ; si raro admodum, est remota; — ex commimite? contingentibus, etiam deficiente experientia ; etsi enim persona qua^dam nunquam peccaverit, ahquando praevideri potest eam valde probabiHter peccaturam, si tali periculosae occasioni exponatur; v. g. si quae junior puella, animo levis et voluntate infirma, sola cum vitioso viro per longum tempus cohabitatura sit, valde timendum est ne, data humana infirmitate, in peccatum incidat; tahs igitur cohabitatio, ctiam ante omne peccatum commissum, est occasio proxima.

(a) Ex parte pej^sonce, occasio proxima est absoluta vel relativa : absoluta, quando, attenta hominum fragilitate, grave periculum pro omnibus constituit, v. g. le6lio Hbri valde obscseni, diuturna cohabitatio' cum concubina; relativa, quando grave pericukim non inducit pro omnibus, sed tantum pro tali vel taH persona, propter ejus specialem fragiHtatem aut praeteritos lapsus; ita ingressus in cauponam pro eo qui ibi frequenter inebriatur, est pro eo occasio proxima, non autem pro omnibus; diuturnum coHoquium cum

' Quidam tamen, cum Balte?'i/ii {n. 168) et GJnicot {\. 371-372), illam lantum proximam censent, in cjua desit solida probabilitas hominem ea uti posse sine peccato, seu aliis verbis eam quai inducat periculum peccandi moraliter certum. Quam restri(flionem confutatam vide aj). Berardi, op. cit. De Occasion., n.9-12; Aertnys, ap. A\I. T., t. XXXI I, 1900, p. 500 sq.

puella occasio proxima cst pro juvene (]ui impuro amorc eam prosequitur, non autem pro omnibus.

(b) Ex parte durationis, occasio est continua, seu /;/ esse, quancio semper aut saltem habitualiter hominem comitatur, V. g. boni alieni injusta detentio, obscoeni libri vel pi6lurai retentio, aut vitiosa persona in eadem domo habitans; — vel interrupta, seu absens, quando per intervalla solum occurrit aut aditur; v. g. ingressus in cauponam ubi quis ebrietatis periculum incurrit; accessus ad convivia, in quibus habitualiter detra6lio committitur ; conversatio cum amasia, quae sub* eodem te6lo non vivit.

(c) Ex parte causce, occasio est voluntaria vel necessaria : voluntaria, quando libere dimitti potest absque gravi incommodo, v. g. accessus ad theatra, couversatio cum pravis sociis, hidus aleatorius, etc; necessaria, quando absque gravi incommodo dimitti nequit, sive physico, sive morali. ]2.m^xo pJiysice necessai^ia-Gsi occasio, si nullomodo dimitti possit, v. g. si quis in navi vel in carcere cum pravis sociis detineatur, si concubinarius sit in articulo mortis et tempus deficiat ad concubinam expellendam ; nioraliter necessaria dicitur, si dimitti nequit absque gravi damno temporali vel spirituali, v. g. sine amissione officii vel muneris, sine scandalo, etc. ut fusius infra exponetur.

(D) Pnccipucc occasiones peccaii. Quo melius intelligantur reguiae de occasionariis, prsecipuas occasiones recensere expedit, animadvertendo tamen has non esse semper et pro omnibus proximas, sed de eorum proximitate judicandum essesecundum notionem superius traditam; de iis fusius agitur in variis Tra(5latibus Theologiie Moralis.

(a) Conira fideni : Le(5lio ephemeridum, periodicorum vel librorum acatholicorum; — intimior ac frequentior cum acatholicis consuetudo; — scholarum ac collegiorum frequentatio, in quibus nulla vel falsa religio docelur; — famulatus apud hsereticos, vel irreligio- 50S heros; — assistentia concionibus acatholicis; — matrimonia mixta, etc.

(b) Conira castitateni : concubinatus; — cohabitatio personarum diversi sexus, quse legitimo matrimonio minime junguntur; — cum pravis sociis colloquia; — qugedam choreae, quce propter personas, saltationis genus, circumstantias loci ac temporis sunt magis periculosse; theatrorum frequentatio, eorum pr^sertim quae tum rebus exhibitistum choreis scenicis (Z'rt//^A) libidinem incendunt; — Ie(5tio librorum obsc(Denorum vel eroticorum; — retentio statuarum, ima- ginum et photographiarum, quae hodie apud juvenes facile mores corrumpunt; — quidam ludi minus honesti inter personas diversi sexus; — frequentiores ac protra61?e visitationes adamantium, praesertim quando solus cum sola per longas horas manent, ut saepius fit in quibusdam regionibus, cum magno animarum detrimento; — pericula domestica, quae sive ex famihae membris vel ex famulis, aut ex heris oriuntur; — quaedam artes quae periculosae sunt propter prava colloquia vel intimiores relationes inter personas diversi sexCis, etc.

(c) Contra teniperantiam : cauponae et popinae; — frequentatio eorum qui ebrietati indulgent, praesertim sabbato aliisvediebus quibus operarii salarium accipere solent; — quaedam festivitates, sive religiosae sive civiles; — quandoque convivia nuptiaHa, et in quibusdam regionibus vigiliae apud mortuorum corpora {wakes); potalio ad aequales haustus (anghce habit oj treating)^ etc.

(d) Contra justiiiani : quaedam officia publica et pohtica, quae facile medium injuste ditescendi praebent; — quaedam mercaturae, ac Bursae speculationes, quae a fraude non sunt immunes, etc.

De modo agendi cum occasionariis. Distinguendum est inter occasionem proximam liberam et necessariavi

(A) De occasione peccandi liberd.

Principiinn : Qui scienter ac volenter recusat occasionem proximam et voluntariam deserere, vera contritione caret, proindeque absolvi nequit. Certum est.

Probatur : (a) Qui scienter ac volenter in proxima occasione versatur, ac simul gravem non habet rationem in c^ manendi, eo ipso ostendit se amare periculum peccandi, ideoque peccatum ipsum, cum pra^videat se in hac occasione probabilitcr pcccaturum; nam qui vult finem, i. e. vitationem peccati, eo ipso vult media, i. e. vitationem gravis peccandi pericuh'. Porro qui amat peccatum non cst vere contritus; ergo absolvi nequit. — Hinc merito Scriptura I : " Oui amat periculum, in illo peribit "; i. e. qui scientcr, ct absciue uUa necessitate se exponit periculo peccandi, privatur abundanti gratia necessaria ad resistendum, et in peccatum incidit.

(b) Quapropter, 2 martii 1769, ab Innocentio XI ^?im\?i.2i. est ha2c propositio 61 : " Potest aliquando absolvi, qui in proxima occasione peccandi versatur, quam potest et non vult omittere, quinimo direclc ct cx proposito qujurit, aut ci se ingerit " ^

Declaratur : di6lum est sciejiter ac volenter ; nam aliquando pacnitentes, propter ignorantiam vel animi levitatem, conscii non sunt se in proxima occasionc versari; quod praesertim occurrere potest quando agitur de occasionibus interruptis et relativis, v. g. de quibusdam le6lionibus, visitationibus, spe6laculis, sociis, etc. Jamvero si in tali casu confessor praivideat monitionem his paenitentibus inutilem, imo ct nocivam fore, eos in bona fide rclinquere potest, juxta principia superius exposita (n. 477) atque absolvere, dummodo aliunde constet eos sincere sua peccata detestari : quod facere possunt in casu, cum ipsis persuasum sit vel occasionem non esse proximam, vel non esse gravem obligationem eam relinquendi. Postea vero, si iterum in eadem occasione peccant, paulatim. instruendi sunt de hac occasione fugienda : quod sane melius intelligent, si propria experientia norunt se frequenter propter eamdem peccare 2.
Corollaria. (a) Qiii versatur in occasione proxima libera et C07iti7iua (v. g. in concubinatu) regulariter non estabsolvefidus, antequani defado occasio reniotafuerit. Ita communiter cum 6". Alphonso (n. 454). Nam, etiamsi pjenitens possit esse contritus antequam occasionem removerit, valde timendum est ne, si statim absolvatur, occasionem de fa6to non tollat : ablatio enim talis occasionis est res magnopere ardua, et non fit nisi quis magnam vim sibi inferat; porro, si occasio non aufertur ante absolutionem, paenitens de facili post absolutionem se decipiet; nam occasio semper proesens saepe mentem excaecat et voluntatem debilitat, ita ut propositum antea sincere elicitum inefficax reddatur. Hinc confessarius, ut medicus, ordinarie absolvere non debet paenitentem, ne forte eum periculo relapsus exponat ^.

Dixi regulariter; sunt enim casus in quibus prudenter dari potesl

' Ap. Denzing.^ n. 1078; cfr. Viva, op. cit, in Proposit. XLI Atex. F//, ubi ha^c Innocentii propositio exponitur.

' Cfr. Berardi^ op. cit. vol. II, n. 32 sq., ubi particulaies casus exhibentur.

" 3 Contrarium quidem pauci tenent {Batl. /*., n. 176; Genicot, n. 373; Notdin, n. 408), quia confessarius jus non habet tale remedium praescribendi, cum non constet illud esse necessarium; admittunt t<imen prudentiam quandoque suadere ut jam statim prima vice differatur absolutio, donec reipsa dimissa sit occasio, ubi talis dilatio pcenitenti prcfutura judicatur.

absolutio ante occasionis dimissionem : qiiando occasio, licet continua, non est tam periculosa, v. g. si agatur de restitutione et psenitens sincere promittat quamprimum restituere, nec antea promissum suum fregerit; — quando pa^nitens jam media adhibuit ad removendam occasionem, v. g. si dixerit ancillce, cum qua peccare solebat, ut domum relinquat expirante hebdomade; — quando specialia doloris signa exhlbet, ex quibus judicari possit ejus propositum esse firmissimum; — aut si in raoraH necessitate versatur absolutionem statim accipiendi, v. g. si agitur de moribundo, de sponsis matrimonium contra6turis, de iis qui absque fam?e periculocommunionem differre nequeunt, de iis qui eumdem confessarium adire nequeunt, ut iter facientes, vel qui convertuntur in fine missionis; — tandem quando ita sunt dispositi ut, nisi statim absolvantur, probabihter non sint reversuri.

(b) Q?n versatur in occasione proximd vohinfarid et interruptd^ V. g. frequentando popinas, pravos socios aut periculosa spe6tacu]a, statim absolvi potest, dummodo sincere promittat se hanc occasionem vitaturum. Si vero hoc promissum phiries fregerit (v. g. tribus vicibus), absolutio deneganda est usquedum sincerum propositum emendationis occasionis fuga demonstraverit.

Ratio prioris est quia interrupta occasio faciHus abrumpitur quam continua, nec periculum tam grave constituit; unde propositum eam vitandi firmum et efficax esse potest, etiam ante probationem. Ratio posterioris est : qui fidem fregit non facile credi potest; ahunde fit recidivus, et cum eo agendum est modo infra exponendo, n. 539 sq.

(B) De occasione peccandi necessarid.

Status qusestionis. Facile inteUigitur, ex jam di6lis (n. 526), quid sit occd.s\o physice necessaria. Moraliter autem necessaria dicitur ea qua^ relinqui nequit sine gravi damno spirituah', vel temporali, de quo, in singulis casibus, prudenter judicare debet confessarius, omnibus attentis circumstantiis. Pauca tantum exempla afferamus, ex quibus judicium in ccteris cfformari valeat.

(a) Grave danumm spirituale adesse censetur : i) quando p?enitens occasionem relinquere nequit quin in aham similem vel pejorem se conjiciat : talis est casus anciUie, quce ob suam pulchritudinem et moralem fragiHtatcm, in omnibus domibus in (juibus commorata est, eadem aut pejora invenit pericula. Cavendum est tamen ab illusionibus; v. g. herus, qui s^pe cum juniori anciUd pcccavit, facife credit se in sequah versaturum difficultate cum nova fanuila; quod tamen srepe fabum est, praeseitim si ehgat tamuhim annosam, minus decoram, indole gravcni iic piam. 2) Quando occasio vitari nequit sine injuGlitia ^iut aho peccato; v. g. ordinaiie

320 PARS ALTERA MORALIS. GAPUT li.

vir uxorem relinqiiere non potest aut vice versa; ncc filius aut filia, domum paternam; miles, exercitum, ante tempus prcefinitum,*- monialis, conventum; nec medicus condu(5tus, curam alicujus personce; nec famulus, ante tempus constitutum. 3) Quando occasio absque scandalo gravi aliove malo spirituali aliorum vitari nequit; v. g. materfamilias quoe a viro separari nequit absque scandalo vicinorum vel spirituali damno filiorum; vel herus qui ancillam ejicere non potest statim post missionem quin scandalum excitet. Sed hic etiam ab illusionibus cavendum est; saepe concubinarius dicet ancillam sine scandalo ejici non posse, dum e contrascandalumaufertur ejus eje6lione, dummodo prudenter fiat, tempore opportuno, et sub rationabiii praetextu.

533- (b) Grave damnum temporale existere censetur, quando occasio dimitti nequit sine notabili ja6lura vitae, famae aut fortunse; v. g. si quis proprium ofificium vel artem, ex qua seipsum vel familiam sustentat, defelinquere deberet, ut mercator qui in negotiando occasionem fraudes committendi invenit; medicus qui in arte exercenda pericula peccandi invenit; parochus, confessiones audiendo; foemina, hospitando. Quod praesertim verum est, quando simul adest aliquod spirituale damnum propter pericula ex egestate vel otiositate oriunda.

Si vero damnum leve est tantum, omnibus sedulo inspe(51:is, occasio morahter necessaria dici nequit. Hinc merito damnata est ab Alexa?idro Vll^ 18. mart. 1666, haec propositio 41 : "Non est obligandusconcubinarius ad ejiciendam concubinam, si haic nimis utihs esset ad obledlamentum concubinarii, vulgo regalo^ dum, deficiente illa, nimis aegre ageret vitam, et ahae epulse taedio magno concubinarium afificerent, et aha famula nimis difificile inveniretur"'. Et ab Imiocentio XI, 2 mart. 1679, propositio 62 : "Proxima occasio peccanai non est fugienda, quando causa ahqua utihs aat honesta non fugiendi occurrit"^

Hinc a fortiori quserenda non est dire(5te occasio proxima, etiam sub praetextu boni spirituahs vel temporahs; nam ab eodem Innocentio damnata est propositio 63 : " Licitum est quaerere dire(5te occasionem proximam peccandi, pro bono spirituah vel temporah nostro vel proximi"^.

Principium : Qui in occasione proxima necessaria versatur non est sincere contritus, nec absolutione dignus, nisi paratus sit occasionem e proxima moraliter remotam facere, adhibendo media ad id necessaria.

Certum est.

Etenim qui his mediis uti non vult, co ipso ostendit se

Ap Denzing., n. 1012; cfr. Viva^ 1. cit. Vejtzifig., n. 1079. — ^ Dcnmng., n. 1080.

DE CONFKSSARIO. 321 amare periculum peccandi In quo versatur, et consequcnter ipsum peccatum; qui enim vult sincere finem, i. e. in lioc casu, vitationem peccati, eo ipso vult media ad finem necessaria, i. e. ea quse occasionem moraliter saltem removeant. — Ex alter^ autem parte, qui mediis necessariis sincere uti volunt, eo ipso ostendunt se nolle peccare; et Deo juvante, " qui non patietur vos tentari supra id quod potestis ", tuto sperare possunt, horum mediorum ope, pericula superare.

Di6lum est media necessaria, quia absolute loquendo paenitens non tenetur omnia utilia media adhibere, sed soluni ea qua^ vere necessaria sunt; et ibi bonai fidei locus est modo supra (n. 529) exposito.

Corollaria. (a) Prcecipua viedia quibus occasio necessaria e proxivid nioraliter reniota fieri potest, triplicis sunt generis :

Alia eo tendunt ut viiii occasionis ininuant; qualia sunt verba serio et firmiter complici di(5ta ad vivide exprimendum horrorem talis vel talis peccati; — comminatio ne tota res pandatur iis qui remedium afferre possunt, v. g. superioribus, parentibus, heris; — vitatio omnis familiaritatis aut solitariae conversationis cum complice; imo ejus aspecSlum fugere, de eo nec loqui nec cogitare, in quantum fieri potest; — si aliquoe circumstantice occasionem proximam generent, v. g. vespertina confabulatio cum ancilla, sedulo tollendse sunt; pariter si periculum oriatur ex eo quod complex cubiculum ingrediatur, janua claudatur et obseretur, etc.
Alia vini concupisccntiic ininuunt : labor assiduus, ut sic mala vitentur qua; docere solet otiositas'; — modestia sensuum, praesertim oculorum : " Pepigi foedus cum oculis meis, ut ne cogitarem quidem de virgine"^ — mortificatio curiosifatis ac aliarum passionum : qui enim suis inclinationibus in rebus licitis aliquando resistere solent, multo efficacius illicitis resistunt; — pravas, imo periculosas cogitationes, praesertim de persona amata, vitando aut strenue fugando; — periculosas lec^liones relinquendo; — ab excessivis potationibus abstinendo; — moderata corporali exercitatione concupiscentiam fra^nando, etc.
Alia tandem vires spirituales augent : quolibet mane et vespere, necnon urgente tentatione, ferventer orare : " Vigilate et oratc ut non intretis in tentationem"-^; — quotidie ante imaginem Crucifixi renovare propositum non amplius peccandi; — ad B. Virginem

' " Multani cnim inaliliam docuit otiosilas". {Eccii, XXXIII, -19.) '/ob, XXXI. I. — 3 j/,,//. XXVI, 41.

frequenter recurrere; — de novissimis soepe cogitare'; — pios libros legere; — pias aspirationes recitare et in conspe61:u Dei ambulare; — sacramenta assidue recipere, et prcTesertim post lapsum slatim confessarium adire^ etc.

QuDs tamen media, ut re(5te animadvertit S. Leonardus^ non omnia simul adhibenda sunt, sed modo ista,modo illa, secundum personarum indolem, occasionum naturam aliasque circumstantias. '

(b) Si versantes in occasione proxima necessaria seinper eodeni inodo 7'elabimtur^post plures paternas instru6liones, exhortationes et increpationes, non possunt absolvi nisi signa extraordinaria contritionis praebeant, aut occasio- 7iem deserajit, etiam cum gravissimo incommodo. Ita communiter, cum 5. Alphonso (n. 457) contra paucos^

Dedaratiir : i) Primum quidem occasionario remedia necessaria pryescribuntur; si ea neglexerit, bis aut ter serio monendus est ut ea adhibeat; si vero iterum ea neglexerit. sineabsolutione dimittendus est, nisi signa extraordinaria contritionis exhibeantur, uti de recidivis dicemus, propter rationem ibi allatam.

Si quKdam saltem media adhibuerit, cum aliqua emendatione, absolvi potest et ad majores conatus hortandus est.
Si vero media adhibuerit, et, post plura experimenta, nulla sit emendatio nec saltem probabihs spes emendationis, non est absolvendus antequam occasionem dimittat aut speciaha mehoris propositi signa afferat. Nam in hoc casu periculum peccandi ita grave est ut, omnibus perpensis, in hoc periculo manere jam peccatum sit. Quare huc spe6tant verba Christi^ : "Si oculus tuus scandahzat te, erue eum, et projice abs te : bonum tibi est cum uno oculo in vitam intrare, quam duos oculos habentem mitti in gehennam ignis"; quibus verbis significatur omnia damna, etiam gravissima,

Si quis meditari nesciat et peccatis sit addicflus, quotidie sibi dicat, ante somnum : si ita vivere pergam, seternis devovebor suppHciis. '

^ S. Philipptis Neritis cuidam juveni, qui quasi quotidie graviter peccabat, fere nullam aham dedit paenitentiam nisi quod, si recideret, statim ad confessionem rediret; obedivit paenitens, et Philippiis semper illum absolvebat, eamdemque semper ilU imponebat paenitentiam; quo medio tempore brevissimo juvenis emendatus est et tanquam angelus evasit. Cfr. Berardi., n. 82.

3 S. Leonard. Discorso mistico, n. 20.

'^ Baller. P., n. 192 sq.; Genicot^ 374; Noldin, n. 409. Qui allegant etiam Luoo?tejn, disp. XIV, n. 157 sq.; sed Lugo ipse admittit (n. 160) hos h-equentes relapsus, absque emendatione, ahquam pra^sumptionem contra talem occasionarium creare, proindeque necessitatem quorumdam speciaHum signorum ad illam praesumptionem eUdendam. — Cfr. Vindic. Alpho?is., p. 603-620.

DE CONFESSAHIO. 323 nos pati debere potiusquam aeternam damnationem, ideoque gratiae aniissionem, incurrere.

Objicit quidem ^«//^r/-^/hypothesim S. A /p/ionst nega.ndsim esse; nam, si nulla hucusque fuerit emendatio, inde poterit tantum concludi media non fuisse sufficientia, vel negle6ta. Fatemur equidem eam raro contingere; nam qui serto opportuna adhibet remedia plerumque emendatur. Sed ah'quando dantur qui serio his non utantur, nisi absolutio differatur usquedum vel occasionem dimittant vel extraordinaria signa contritionis praebeant.

2° De Consuetudifiariis.

(A) Notio. Consuetudinarius, seu in peccato habituatus, dicitur ille qui internam facilitatem idem peccatum committendi contraxit ex a6libus ssepe repetitis ^. Distinguitur proinde consuetudo seu habitus peccati ab occasione peccandi, in eo quod haec est ipsi peccatori extrinseca, dum illa est interna; ssepe tamen conneftitur cum occasione, quatenus haud raro ex hac oritur vel saltem multum augetur.

Quot adus ad pravum habitum contrahendum sufficiant non potest absolute determinari. Hoc enim ^endt.\2ipecca7iiis indole, ejus videhcet majori vel minori fragiUtate; peccati naturd, cum in quibusdam materiis, v. g. materia castitatis, facihus ac promptius acquirantur pravi habitus; modo qiio peccatum cof?i?nittitur^ majori vel minori voluntatis adhsesione; necnon lofigiori vel breviori te??ipore, quod inter varios a6lus intercessit : ita qui ssepius eadem die peccat, et postea per longum tempus ab iisdem peccatis abstinet, non tam facile habitum contrahit quam qui regulariter semel aut iterumciuotidieautqualibethebdomadeeadem peccatacommittit.— Ad hoc praesertim attendat confessarius : quo facihus ahquod peccatum committitur, eo phires requiruntur a6lus ad habitum constituendum; ita plures requiruntur a6lus pro peccatis internis, qure faciHus perficiuntur quam pro externis, plures pro iis quie sohtarie perpetrantur quam pro eis quDe comphcem requirunt. Hinc, juxta S. Alphonsiun,'' quinquies in mense peccatum externum committere, modo inter varios a6lus ahquod intervaUum intercedat, sufficit ad habitum contrahendum; dum, si agitur de peccatis internis, multo major requiritur numerus; si vero agitur de peccatis externis, quoe nonnisi cum comphce perpetrari valeant, minor requiritur nu-

' De habitibus in genere eorumque in voluntatem influxu dicitur in Theot. Morali Fu?ida?ncntali; interea vide, si vehs, pvc^ter auaores classicos, Vieux ?noraliste ap. Anii du Cle?\ot\ XXI, 1899, pp. 529,

nierus; qui v. g. semel in mense fornicatur per annum, habituatus dici potest.

Iterum distinguere oportet inter habitum deliberaie contradtum, cum perfeaa voluntatis eleaione, et habitum ex inerCi fragiiiiaie formatum : in priori casu, ut srepe accidit pro habitibus furti et odii, consuetudinarii generatim peccant ob habitualem voluntatis perversitatem, ac proinde difficilius paenitent; in posteriori casu, v. g. si agitur de peccatis carnis, intemperantiae, vel irae, delinquunt ob vehementem passionis impetum, et hoc prseterito, suum peccatum facilius abhorrent.

(B) Principiuvi : Consuetudinarii absolvi possunt quoties vere ac sincere dispositos se exhibent ad illa media adhibenda quae necessaria sint ad consuetudinem vincendam. Certum est.

Etenim pravus habitus per se non est indispositionis signura, sed solum relapsum probabiliorem reddit; jamvero, si quis habitum retra6lat et sincere vult media adhibere ad consuetudinem vincendam, eo ipso ostendit se esse bene dispositum, ac proinde absolvi potest; aliunde media preescripta adhibendo, vim consuetudinis minuet et paulatim extinguet : consuetudo enim contraria consuetudine vincitur.

Media autem suggerenda sunt generalia, ut oratio, meditatio, recordatio Dei pra^sentiae, fuga occasionis, si habitus ex occasione oriatur, sacramentorum frequens receptio, etc; aut particularia ea scilicet quae pravae consuetudini opponuntur, v. g. sensuum mortificatio ad impuritateni vincendam, abstinentia a potu inebriante ad superandam intemperantiam, ut alibi exponitur in Tr, de Peccatis et de Virtutibus.

Corollaria. (a) Consuetudinarius, qui prima vice pravum Iiabitum confitetur, regulariter. absolvi debet, licet nulla emendatio praecesserit, dummodo serio promittat mediis uti necessariis ad habitum eradicandum. Cum enim promissa non violaverit, ac sincerus supponatur, credi potest ac debet. — Dicitur tamen regutariter^ quia si habitus sit valde radicatus ac fuerit deliberate contradus, aliquando expedit ad breve tempus absolutionem differre, quo pa3nitens vividiorem peccati horrorem concipiat ac magis strenue media prsescripta adhibeat.

(b) Consuetudinarius, qui pravam consuetudinem jam scspius confessus fuerat, sed de remediis adhibendis fnonitus non erat, absolvi potest si melius instrudus eis uti promittit. Si enim media neces- saria non adhibuerit, id ignorantiae potiusquam malitiae tribuendum est; aliunde, cum serio promittat eis uti, bene dispositum sese exhibet.

(c) Si vero media vere necessaria ad consiietudi)iem vincendam reji ciat^ generatim deneganda est absoliitio^, Nam qui vult finem, vult media; et qui non vult media, non vult finem, i. e. in hoc casu non vult peccatum fugere. — Dicitur gejieratim, quia si pcenitens quaedam media rejiciat bona fide, quia non putat ea necessaria esse, et paratus sit alia adhibere, quamvis, judicio confessarius, minus efficacia sint, potest ad tempus in bona fide relinqui et absolvi.

3° De Recidivis.

(A) Notio. Recidivus in genere vocatur ille qui, postquam quaedam peccata confessus est, in eadem saepe relabitur absque emendatione. Differt igitur a simplici consuetudinario, qui saepe quidem in idem peccatum relabitur, sed hunc pravum habitum nondum confessus est.

Relate ad absolutionem, distinguendum est inter eos qui formaliter sunt recidivi et eos qui tales sunt materialitey tantiim,

Jamvcro, ut quis sit formaliter recidivus^ tres conditiones simul requiruntur : (a) ut, postquam habitum pravum confessus sit, serio a confessore de gravitate culpae et mediis ad eam vitandam necessariis monitus fuerit ; (b) ut in eadem peccata, non autem alia diversi generis, lapsus fuerit; (c) ut, absque emendatione, eodem fere modo relapsus fuerit, eadem facilitate, statim aut brevi post confessionem, absque serio conatu sive ad repellendas tentationes, sive ad media emendationis adhibenda.

Materialiter recidivus dicitur ille qui s^pe quidem relapsus est, sed (a) vel non fuerat a confessore serio monitus; (b) vel monitus, non relapsus est in eadem peccata, sed in alia diversi gencris; (c) vel, licet monitus et in eadem peccata relapsus, aliquam emendationem exhibet, quia non

' Merito proinde ab Innocetitio A'/ damnata est, 2 mart. 1679, propositio 60 : " PiKnitenti habenti consuetudinem peccandi contra legem Dei, naturaj aut Ecclesia?, etsi emendationis spes nulla appareat, nec est neganda nec differenda absolutio : dummodo ore proferat se dolere et proponere emendationem ''. (Ap. Z^<f;z;r /;/;'•., n. 1077; cfr. Viva^ in hanc proposit.) Jamvero quando necessaria rejiciuntur media, nuUaest spes eniendaticni.«;.

tam srcpe peccavit, vel saltcm pcr allquod tempus serio teiitationibus resistere conatus est, aut aliquod saltem e mediis assignatis adhibuit, quamvis, propter majorem tentationum vehementiam vel frequentiam, dc fa6lo tam saipc peccaverit quam antea.

Quoad materialiter recidivos^ nulla est specialjs difficultas : si nondum admoniti fuerint, confessor eos serio moneat eisque media proponat : quae si adhibere sincere promittunt, absolvi possunt. Si aliquot emendationis signa afferant, hortandi sunt ad majores conatus faciendos; si, corre61o uno habitu vitioso, in alium inciderint, nova proponantur remedia ad hunc etiam destruendum.

Tota igitur difficultas est quoad formaliter recidivos. Rigoristce^ jansenianis imbuti principiis, tenent eos non essc absolvendos, nisi diuturna experientia emendationem probaverint. Pauci aHi ^ putant eos absolvi posse quoties ordinaria dispositionis signa afferunt, ac sincere dicunt se esse dispositos. kS. Aipkonsus^, via media incedens, docet eos generatim non esse absolvendos, nisi extraordinaria signa contritionis praebeant. Cujus do6lrina, si re6le inteUigatur, nobis sequenda videtur.

(B) Principium : Formaliter recidivi regulariter absolvi. nequeunt, nisi specialibus signis ostendant se esse vere contritos. Ita communiter.

Etenim frequens relapsus in eadem peccata, absque emendatione, brevi post absolutionem, prudentem generat praesumptionem infirmi propositi ; nam qui firmiter proponit vitare peccatum mediaque adhibere ad hoc necessaria, regulariter non tam facile, nec tam subito mentem suam mutat. Atqui haec praesumptio elidi nequit regulariter nisi specia- Hbus contritionis vel firmi propositi signis; communia enim signa jam ante data fuerunt et inefficacia inventa sunt. Ergo plus quam ordinaria signa in hoc casu desiderantur.

Dicitur tamen regulariter ; nam aHquando inveniuntur paenitentes qui animo tam mutabiles sint, ut sincere contriti

esse valeant, et tamen, propter innatam mutabilitatem et fragilitatem, in eadem peccata incidunt statim ac vehemens oritur tentatio; hi possunt absolvi, dummodo constet, omnibus attentis, eos esse sufficienter dispositos.

(C) Corollaria. (a) Quando recidivus specialia qucedam signa contritionis affert, statim absolvi potest. Nam relapsus non est in se absolutum indispositionis signum, cum oriri possit ex mera fragih'tate, sed solum prcesumptionem generat infirmi propositi; atqui haec praesumptio ehditur per speciaha contritionis signa; ergo, non obstante frequenti relapsu, paenitens in hoc casu absolvi potest.

Haec autem signa vocantur extraordinaria, non eo sensu quod extraordinaria contritio requiritur, cum simplex attritio sufficiat cum absolutione; sed eo sensu quod magis probantia esse debent quam ea quae ab eodem paenitente antea data fuerant. Hcec igitur signa non sunt quid absolutum^ sed omnino relativum ; nec possunt vere utilia esse, nisi simul attendantur pcenitentis indoles, tentationes quibus impugnatur^ aliceque circumstantice ; unde multum in hac re prudentiae et discretioni confessoris committendum est.

Qiiibus positis, praecipua extraordinaria contritionis signa sunt : (a) lacryince effusae non propter aliquod humanum motivum (v. g. quia puella ab amasio dereli6ta fuit), sed propter offensam Dei propriasque animoe ruinam ; (b) verba cordialia, i. e. manifestantia cor compun6lumet firmam voluntatem vitandi peccata; {c)sp0fitatiea confessio^ non ex mera consuetudine, sed ex interno gratice impulsu fa(51:a, praesertim quando notabiles ad confitendum superat?e sunt difficultates, v, g. post magnum internum confii6lum, post longum iter, vel quando quis grave damnum aut grave incommodum subire consentit; spontanea autem non censetur confessio, si fiat ex parentum vel superiorum suasione, exobligatione prcxcepti paschalis, ubi communiter hoc adimpletur, aut exconsuetudineconfitendi in quibusdam festis; (d) spontanea occasiojns fuga^ v. g. reconciliationem qurerendo cum inimico, ablatum restituendo, concubinam dimittendo; (e) inanifestatio finnce ac generosce voluntaiis, facitis exhibita, v. g. peccata ante celata manifestando, confessionem generalem instituendo, aut ad sacrum tribunal accedendo non obstante amicorum irrisione, etc. ; (f ) dctestatio pcccati statini post lapsuni, quia tunc rclapsus merae fragilitati tribui potest; (g) insolitus nictus incussus ex aUquo eventu, v. g. morte consanguinei vel amici, calamitate publica aut privata, timore imminentis mortis; {h) uberioris gratice receptio^ v. g. occasione missionis vel spirituaUum e.xercitio- j .^ riim; uno verbo ea onniia ex qiiibiis pnidcnter inferri possit sincerurn eniendationis proposifuni.

545« (b) Si recidivus nulhcin ex Jiis signis afferat, non est statim sine absolutione dimittendus, sed ad co7itritionevi ferventi exhortatione disponendus, ut supra (n. 479) di6lum est.

Quo facilius et efficacius id praestet confessarius, ad hjiec attendere debet. i) Si defe6tus dispositionis ex sola ignorantia, vel inadvertentia, aut fragilitate oriatur, satis facile erit pcenitentem ad contritionem excitare, eum instruendo, eique motiva doloris proponendo ipsius captui accommodata, praesertim si ad modum dialogi procedatur, ita ut paenitens mente distradlus esse nequeat.

Si defe6lus dispositionis ex affe6tu ad peccatum oriatur, crescit quidem difficultas, sed non est insuperabilis. Nam paenitens, ex eo quod ad sacrum tribunal accedit, aliquod saltem conversionis desiderium concipit; aliunde Deus hominibus bonge voluntatis gratiam concedere solet; si igitur confessarius, prudenti et ardenti zelo succensus, paterna caritate recidivum admonet de pericuh's in quibus versatur, eique suggerit media quibus tentationes superare valeat, eum bene dispositum efficere valet; quod quidem agnoscet ex ipso modo loquendi et agendi paenitentis, v. g. si dicat se novam cognitionem proprise iniquitatis adeptum fuisse, vel paratum esse ad media prsescripta serio adhibenda.

Hic autem operae pretium est animadvertere facihus conteri eos qui ex intrinseca facihtate quam eos qui ex extrinseca occasione relabuntur. Ita sat facile conteruntur qui blasphemiis, turpibus cogitationibus ac desideriis, aut poHutioni consentiunt; hinc faci- Hus absolvi possunt, praesertim si promittant se ad confessionem reversuros statim post lapsum. Difficihus vero conteruntur superbi^ qui <7^/^ prosequuntur determinatampersonam; inipudici^ qui vesano amore ahcui personae adhaerent, aut conjuges qui matrimonio abutuntur; avari, qui ex rebus ahenis ditiores fa6li sunt; tifnidi, qui timore hominum ab officiis adimplendis deterrentur. De his quidem nunquam desperandum est; sed eos ad absolutionem disponere valde difficile est.

(c) 5/, post ferventem exhortationem, recidivus dubie dispositus maneaty potest quidem conditionate absolvi, si specialis urgeat necessitas, juxta principia superius (n. 487) exposita. Si vero nulla sit necessitas hujusmodi, regulariter differenda est absolutio, praesertim quando paenitens in occasione proxima versatur, — aut pluries monitus nondum restituit, — vel dilatio opportuna existimatur ad salutarem incutiendum terrorem in cor psenitentis.

547« (d) Si tandem moraliter certo constet recidivum indispositum manerey absolutio differenda est non quidem ad longum tempus, sed ad paucos dies, non severis, sed humanissimis verbis, rationem exponendo cur absolutio differatur, et media assignando quae adhiberi debeant ad contritionem brevi obtinendam.

Di6lum est : non adlongwn ienipus^ ne in desperationem veniat et saspius peccet; recidivis ex intrinseca fragilitate dilatio o6to vel decem dierum sufficit ; recidivis ex occasione dilatio quindecim dierum.

Humanissimis verl>is, ne pasnitentes confessioni valedicant; quod sic optime declarat Leo XII^ : " Quare si justa sit causa cur differenda sit absolutio, verbis, quoad poterit, humanissimis persuadeat confessis necesse est, id et munus officiumque suum, et eorum ipsorum sahitem omnino postulare, eosque ad redeundum quamprimum blandissime alliciat, ut, iis fideliter pera6lis, quae salubriter praescripta fuerint, vinculis soluti peccatorum, gratiae coelestis dulcedine reficiantur."

Exponendo rationejn ... ut sic intelligatur absolutionem differri non ex odio, aut ira, sed ex paterna soUicitudine.

Mediaassignando, ut paenitens sciat quid agendum sit quo melius ad absolutionem disponatur; dilatio enim per se non mutabit ejus mentem, nisi simul remedia ei praescribantur. — Hoc modo suaviter et firmiter dilata absolutio recidivos corrigere valet, si non pro praesenti tempore, saltem in futurum.

III. De ils qui speciali cura indigent, piis et moribundis.

1° De agendi ratione cuin personis piis.

Cum muUi sint paenitentes qui, Deo juvante, mortalia vitent et ad spiritualem perfe6tionem tendant, confessarii Theologice Ascetica^ et Mystica:. studio incumbere debent, ut hos in via Dei sapienter dirigant; secus, vel nullam curam de piis personis habebunt, vel eas in viam erroris, illusionis et hallucinationis perducent. Pauca tantum hic adnotare valemus, pro ceteris confessorem remittendo ad probatos au6tores -.

Chapter 11 of 73