Caput XII. An græci historici à Baronio et Bellarmino in Gregorii II ac Leonis hauri rebus adducti, atque ab eis relata gesta indirectæ potestati faveant

An græci historici à Baronio et Bellarmino in Gregorii II ac Leonis hauri rebus adducti, atque ab eis relata gesta indirectæ potestati faveant

Hoc in negotio tres omnino historici græci memorantur : Theophanes, Georgius Cedrenus, et Joannes Zonaras, Et Theophanes quidem, in Chronographiâ sua hæc scripsit ad annum Leonis nonum, qui Christi 724 à Baronio numeratur : « Hoc anno impius imperator Leo de proscribendis et deponendis sanctis imaginibus primum tractare cœpit : quæ cum accepisset Gregorius Papa Romanus, Italiae ac Romæ tributa ad ipsum deferenda prohibuit, scripta prius ad ipsum Leonem dogmatica sive decretali epistola, qua monet non oportere imperatorem de fide quidquam statuere, et antiqua Ecclesiæ dogmata, à sanctis Patribus firmata innovare aut convellere. »

Ad annum vero Leonis decimum tertium, sive, ut Baronius computat, decimum quartum, qui Christi est 730, idem Theophanes hæc narrat : « In veteri Roma, Gregorius sacratissimus, vir apostolicus, Petrique Apostolorum coryphæi consessor, verbo et opere prælucebat : qui Romam atque Italiam, totumque Occidentem, à Leonis obedientia tam civili quam ecclesiastica, et ab ejus imperio subtraxit : » græce ἀπέστησε, ad defectionem perpulit, deficere fecit ; quæ vox manifestam perduellionem sonat.

Narrat deinde sanctum Germanum patriarcham Constantinopolitanum, sacrarum imaginum defensorem, à Leone dejectum, Leonis impietati faventem Anastasium, ejus loco substitutum. Tum addit : Cæterum Gregorius sacer Romæ Præsul, quemadmodum jam praemisi, hunc una cum libellis (fidei suæ, quos ad Sedem apostolicam pro more miserat) abdicavit, Leonemque ipsum tanquam impium per epistolas redarguit, ac Romam cum universa Italia ad defectionem ab ejus imperio perpulit. »

Idem tamen historicus id postea Constantino Copronymo, Leonis Isauri filio et successori tribuit, ut « es prava ejus sententia orta sit Italiae defectio : » ut nec sibi satis constitisse videatur.

Hæc Theophanes, haud procul ab iis temporibus ; quippe qui sub Leone Copronymo, Leonis Isauri nepote, clarescere coeperit, atque ad longissimam ætatem provectus, sub Michaele Balbo, Ludovici Pii, Franci Imperatoris, temporibus, nono sæculo scripserit. Georgius vero Cedrenus et Joannes Zonaras, duodecimo demum sæculo, hoc est, quadringentis post res gestas annis, suas historias ediderunt ; quos tamen, quia cardinales Bellarminus et Baronius his utuntur, audire nos oportet.

Et Georgius quidem Cedrenus utrumque Theophanis de Leonis Isauri temporibus locum exscripsit, ut eum referre sit supervacaneum : cujus tamen hæc verba Theophani addita, observare placet : « Gregorius à Leone ob ejus impietatem defecit, et pacto cum Francis icto, tributa Leoni denegavit. Anastasium ac socios anathemate percussit, atque imperatorem multis epistolis notissimis palam redarguit, » Zonaras vero sic scripsit : « Qua de causa Gregorius, qui repudiata societate Præsulis novæ Romæ, necnon illorum, qui eum sequerentur, illos una cum imperatore synodico anathemate obstrinxit , et vectigalia quæ ad id usque tempus imperio inde pendebantur, inhibuit, icto cum Francis fœdere, unde illi occupandæ Romæ occasionem habuerunt : neque enim Romani generis sunt Franci. » Hæc Zonaras. Cùmque narrasset Francorum in Romanos odia et bella, addit : « Igitur Papa Gregorius deficiens ab imperatoris obedientia, ut dictum est, cum Francis pepigit ; » quod quidem alibi repetit iisdem fere verbis. Hæc Cedrenus et Zonaras scribunt, haud satis suis distincta temporibus, et confuso rerum ordine, ut infra videbimus. Scribunt autem, præsertim Zonaras, manifeste eo animo, ut amissi Occidentalis imperii odium in Romanam Ecclesiam detorquerent. Quare hos nihil moramur, tot sæculis à rerum fonte dissitos, meritoque suspectos, conflato jam schismate, apertisque Græcorum in Ecclesiam Romanam odiis.

Theophani vero græco, quemadmodum de Græcorum rebus recenti memoria scribenti fidem non detrahimus ; ita, cum de Occidentis rebus scriberet ; more Græcorum, nihil nisi rumusculos collegisse credimus. Id rerum Francicarum periti norunt, fœdique anachronismi, ac de Merovingianis postremis regibus, quos inertes vocamus, portenta fabularum abunde demonstrant.

Neque hic expers fuerit illius odii ac livoris, quo Græci amissae Romæ, memores in Ecclesiam romanam exardescere tum cœperant, ut scriptæ ad Gallos Nicolai I de Græcorum objectionibus repellendis, testantur litteræ, sub imperatore Michaele Balbo, quo in Græcia imperante, Theophanem scripsisse vidimus.

His ergo expositis, multa jam intelligimus : primum, haud satis ex vero dixisse Bellarminum, quæ Græci ac Zonaras ipse de negatis tributis retulerint, nulla Pontificum Romanorum reprehensione ab illis dictum ; cum defectionem atque inobedientiam, pactaque foedera cum Francis romani imperii hostibus, ac Romam ipsam proditam exprobrent.

2° Apparet à Græcis nullum esse memoratum decretum, quo mulctatus imperator fuerit Occidentis imperio. Atque illi anathematis quidem decretum memorant : quod autem ad imperium attinet, defectionem solam atque inobedientiam, quæ, si decreto diserte ea de re edito facta esset, eo magis vel ipsa rei novitate memoranda videretur.

Quod ergo Baronius inde colligit, Leonem Occidentis imperio auctoritate apostolica mulctatum fuisse, duo peccat hic, doctissimus alioquin Annalium scriptor ; et quod defectionem à græcis historicis exprobratam, in titulum apostolicæ auctoritatis verterit ; et quod tantum detulit græcis historicis, quorum antea tam digna censura tamque invictis argumentis fidem elevavit.

3° Neque eo se tueri potest, quod Theophanes quidem ex odio Romanæ Ecclesiæ scripserit, anno Leonis nono, statim atque ille in impietatem proruit, ei, auctore Papa, negata esse tributa, quod præcipitantiæ fuerit : cæterum, id verum, quod, crescente Leonis contumacia, anno ejus decimo quarto depositionis tulerit sententiam, quam Græci item ex odio defectionem appellent. Hoc enim est historiam fingere, non scribere, ac testes quidem allegare, quos merito infamaveris, sibique interim uni, non illis credi velle.

4° Jam illud, quod Baronius urget, Leonem Italia ac toto Occidente à Gregorio II fuisse mulctatum, multiplici laborat incommodo. Nam statim quærimus, cur depositionis decretum in Oriente non valuerit, cum Sedis apostolicæ auctoritas, cui annexam esse volunt hanc in reges potestatem, totam Ecclesiam complectatur.

At enim Gregorius II de solo Occidente decrevit. Cur ? An nihil ad ejus curam reliqua Ecclesia pertinebat ? Aut Græci, orthodoxi licet tum sedique apostolicæ adhærentes, his depositionibus credituri non erant ? Quis autem non videat, quam fluxum vanumque sit dogma, quod tanta pars Ecclesiæ ignoraret, contempturaque esset ?

Quid quod Sicilia Italiæ vicina, consensu omnium, nihilque repugnantibus Romanis Pontificibus, in imperatoris fide mansit, ut depositionis sententia ne Siculum quidem fretum trajecerit ? Quid quod in ipsa Italia Apuli, Calabri, ac vicinæ regiones in imperatoris obedientia perstiterunt, reclamante item nemine ? An igitur ne Italia quidem tota Romano Pontifici imperatores deponenti creditura erat ? Nam quod ad reliquum Occidentem attinet, quis nesciat ante Leonis tempora, Gallias, Germaniam, Hispanias, aliasque provincias, quin etiam maximam Italiæ partem, quæ Longobardis parebat, ab imperio romano pridem fuisse avulsas ; ut se illa potestas deponendi reges, quam tota Ecclesia valere volunt, Roma quidem, ac forte Exarchatu Ravennate, vicinisque aliquot regionibus contineret ? Quod cum absurdum sit, tum illud facile demonstramus, ne in Exarchatu quidem, imo ne Romæ quidem, ac nequidem à Papa, aut ab ullo mortalium fuisse cognitam.