Caput XXVIII. Undecimi sæculi exempla et testimonia sub Leone IX et Victore II, paulo ante Gregorium VII : Petri Damiani, ejusdem Gregorii VII familiarissimi, locus à Baronio re…

Undecimi sæculi exempla et testimonia sub Leone IX et Victore II, paulo ante Gregorium VII : Petri Damiani, ejusdem Gregorii VII familiarissimi, locus à Baronio reprehensus.

Undecimo sæculo, ante Gregorium VII, nemo ab antiqua traditione discesserat.

Anno 1052, sanctus Leo IX, profectus est in Germaniam ut inter Henricum II imperatorem et Andream Hungariæ regem, post atrocia bella pacem componeret. Qua de re Hermannus Contractus ad annum eum sic habet : « Dominus Leo Papa ab Andrea accitus, cum pro pace componenda intervenisset, imperatorem ab obsidione avocavit, eumque sibi per omnia consentaneum inveniens, sed è contra Andream consiliis suis minus parentem exponens, offensus, eique excommunicationem, utpote delusa Sede apostolica, minitans, cum imperatore discessit. » Audis excommunicationem minitans, non sane depositionem. Nondum hæ formulæ invaluerant, nondum ille, quem vidimus, Gregorii VII ritus, quo minabatur regibus, nisi obtemperarent, se ab eorum obedientia subditos populos repulsurum.

Necdum eam formam noverat Victor Ii, anno 1055, cum petente imperatore Henrico II, ab eo pontifice concilioque Turonensi decretum est : Ferdinandum Castellæ et Leonis regem, « nisi desistat à cœpto, excommunicatione percelli, et universam Hispaniam ipsi subjectam interdicto subjici debere. »

Per ea tempora Petrus Damiani, Romanæ Ecclesiæ cardinalis, episcopus Ostiensis, Hildebrandi tum archidiaconi cardinalis, mox Gregorii VII familiaris, sanctitate, doctrina ac pœnitentiæ christianæ mira laude floruit. Is ab episcopis arma tractari studiosissime prohibebat : « Cum præsertim, inquiens, inter regnum et sacerdotium propria cujusque distinguantur officia ; ut rex armis utatur sæculi, et sacerdos accingatur gladio spirituali, qui est verbum Dei. De sæculi enim principe Paulus dicit : Non sine causa gladium portat ; Dei enim minister est, vindex in iram ei qui male agit. Ozias rex, qui sacerdotale usurpat officium, lepra perfunditur : et si sacerdos arma corripit, quod utique laicorum est, quid meretur ? » Prorsus ex prisca disciplina. Quæ si quis intellexerit, haud magis arma, quam cætera temporalia ac civilia, ab ecclesiastica potestate, ut quidem ecclesiastica est, penitus amovebit.

Cum autem objicerent Leonem (IX) bellicis usibus se frequenter implicuisse Pontificem, nihil hæc moratus exempla, respondet : « Numquid hoc legitur vel egisse, vel litteris docuisse Gregorius (ille Magnus scilicet) qui tot rapinas ac violentias à Longobardorum feritate est perpessus ? Num Ambrosius bellum arianis se suamque Ecclesiam crudeliter infestantibus intulit ? Numquid in arma Sanctorum quispiam traditur insurrexisse Pontificum ? » Qui si deponi reges, substitui alios, atque ad ea decreta statuenda, bella civilia concitari vidisset, eodem profecto jure inclamaturus esset : Num Longobardos reges Gregorius ; aut Arianos Ambrosius deposuisse legitur, aut adversus eos Sanctorum quispiam traditur insurrexisse Pontificum, aut fidelitatis sacramenta solvisse, aut ad arma sumenda subditos populos incitasse ?

Sensit Baronius quo ista pertinerent, atque allatis Petri Damiani verbis, hæc adscribere non veretur : « Hucusque Petrus Damiani, cui catholica dogmata penitus adversantur, quibus hæresis errore notantur omnes, qui ab Ecclesia Romana, cathedra Petri, è duobus alterum gladium auferunt, nec nisi spiritualem concedunt. » En quales hæreses comminisci, et sanctissimis viris ac de Sede apostolica bene meritissimis exprohrare non dubitant.