Caput XVIII. Friderici I res ; duplex dissidium : primum cum Adriano IV : quid sit beneficium, quid coronam dare ex Adriani responso ? Varius Adrianus : ejus decretum de insulis

Friderici I res ; duplex dissidium : primum cum Adriano IV : quid sit beneficium, quid coronam dare ex Adriani responso ? Varius Adrianus : ejus decretum de insulis.

Sancti Bernardi tempore, Lothario (II) Saxoni, et Conrado Suevo, Fridericus I item Suevus à principibus electus fuit successor, anno 1152. Hujus temporibus multa contigerunt, partim sub Adriano IV, partim sub Alexandro III, quæ ad nostram quæstionem spectant.

Ac sub Adriano quidem IV non tulit Fridericus, ut curia romana imperialem coronam beneficium seu feudum prædicaret suum : sed eam uni Deo acceptam referebat. Quare nec ferebat in Palatio lateranensi inscriptos hos versus *.

Rex venit ante fores jurans prius Urbis honores ; Post Homo fit Papæ, sumit quo dante coronam.

Quos versus eo usque Friderico displicuisse refert Radevicus, rerum Friderici scriptor coætaneus, ut illos omnino deleri vellet. Cum igitur imperator ac principes hæc à Pontificibus vindicari sibi molestissime ferrent, venit ad Fridericum epistola Adriani, in quâ commemorabat, « quantam ei Ecclesia Romana plenitudinem potestatis contulerit et honoris, imperialis insigne coronae libentissime conferens. » Addebat Pontifex se gavisurum, si imperator « majora beneficia de manu sua suscepisset. »

Commotus est vehementer imperator ambiguo beneficii nomine, quod sensu jam usitato feudum sonaret. Refert etiam Radevicus « principes omnes indignatione commotos, » quod passim jactaretur, « dignitatis et honoris plenitudinem imperatori à Pontifice Romano collatam : reges imperium Urbis et regnum Italicum, donatione Pontificum hactenus possedisse. »

Quin etiam à principibus exerti gladii, cum legatus Papæ dixisset : « A quo ergo habet, si à Domino Papa non habet imperium ? » Composito motu imperator per omne imperium edidit epistolam, cujus initium est : « Cum divina potentia, à qua omnis potestas in cœlo et in terra, nobis, Christis ejus, regnum et imperium commiserit, » etc. Quo fundamento posito, significat quam horruerit illam beneficii vocem aliaque id genus, ab Adriano jactata : additque « per electionem principum à solo Deo regnum et imperium sibi esse concessum : quicumque imperialem coronam pro beneficio à Papa susceptam à se esse dixerit, divinae institutioni et doctrinæ Petri contrarium, et mendacii reum esse : » quod iterum inculcat, applaudentibus episcopis : « ac liberam imperii coronam uni Deo tantum adscribit. » Quod et memorant episcopi ac laudant in ea epistola, quam scripsere, à Radevico relata.

Tanta ergo totius imperii consensione permotus Adrianus, sic suam epistolam emollivit, ut beneficium usu latinæ linguæ interpretaretur, non feudum, sed bonum factum : quod autem imperator moleste tulisset illud : « Contulimus tibi insigne imperialis coronæ, » sic Pontifex interpretatur : per hoc vocabulum : « Contulimus tibi insigne imperialis coronæ, nihil aliud intelleximus quam imposuimus. » Ergo coronam imponit episcoporum ritu, non propterea potestatem confert. Quo pontificio responso, omnia ex coronatione deprompta argumenta corruunt.

Fatendum quidem altioris esse spiritus, quæ paulo post scripsit idem Adrianus ; cum Friderico objiciens, « homagium exactum ab episcopis, et eorum sacras manus ejus manibus innexas, » aliaque ejusmodi, hæc addit : « Resipisce ergo, resipisce, tibi consulimus ; quia cum à nobis consecrationem et coronam merueris, dum inconcessa captas, ne concessa perdas, nobilitati tuæ timemus. » Quid rescripserit Fridericus ad rem nostram non pertinet, sicut neque aliæ inter Pontificem et imperatorem subortæ simultates. Sed profecto, cum videmus Romanum Pontificem talia comminantem pro iis, quæ nunc omnium usu innoxia celebrantur, tum etiam de corona concessa ab eodem tam varie scribi ; sane meminerimus, hæc et alia generis hujus Sedi apostolicæ attributa ad jura secundaria, quæ immutari possunt non ad jura primitiva, quæ à Christo concessa sint, certamque et incommutabilem rationem obtineant, pertinere, ut jam diximus.

Hic ille est Adrianus IV quem supra memoravimus scripsisse ad Henricum II, Angliæ Regem : « Hiberniam et omnes insulas, quibus sol justitiæ Christus illuxit, ad jus beati Petri et sacrosanctæ Romanæ Ecclesiæ pertinere ; » neque id esse dubium : pertinere autem eo sensu, non quo grex regendus ad pastorem pertinet, sed quo bona possessa ad dominum. Quo jure Hiberniam, censu annuo reservato, Regi Angliæ habendam possidendamque tradit. Quæ si tam certa sunt, quam certo Adrianus asserit, pace ejus dixerim, nihil jam aliud superest, quam ut ei cum insulis, continentem quoque terram omnem, quæ non potiore jure est, et totius christiani orbis imperium concedamus ; ad quæ, credo, confitenda nemo nos adiget.