Caput XXV. Edmundi Richerii liber de Ecclesiastica et Politica Potestate : aulicœ artes. acta Facultatis : episcopales censuræ : quo fundamento nixæ : de prisca sententia nihil …

Edmundi Richerii liber de Ecclesiastica et Politica Potestate : aulicœ artes. acta Facultatis : episcopales censuræ : quo fundamento nixæ : de prisca sententia nihil motum.

Per eam occasionem, non ita multo post, eodem scilicet anno 1611, defensurus Richerius antiquam scholæ Parisiensis de conciliorum potiore potestate sententiam, tacito nomine libellum edidit, de ecclesiastica et politica Potestate, cui conjunctæ prodierunt sacræ Facultatis pleraeque censuræ, quas memoravimus.

Richerius undique magnis hostibus premebatur, magnæ illi, Facultatis ac totius Academiæ nomine, cum Jesuitis simultates ; magno hominum concursu ac studio lites agitabantur ; perviceratque Richerius, ut Jesuitæ senatus-consulto hæc profiteri juberentur : « Se amplecti scholæ Sorbonicæ doctrinam, maxime in iis, quæ ad salutem auctoritatemque regum, atque ab antiquo semper custoditas et observatas ecclesiæ Gallicanæ libertates tuendas pertinerent ; » quarum libertatum validissimum firmamentum majores nostri in conciliorum priori ac superiori potestate reponebant. Hæc, 22 Decembris anno 1611, ab amplissimo ordine jussa, 22 Februarii à Jesuitis subscripta in Curiæ auctoritatibus continentur. Superscripsere inter alios viri ornatissimi atque omni laude cumulati, Fronto-Ducæus et Jacobus Sirmundus, quos honoris causa appellatos volo.

Concitabatur interim adversus Richerium Romana Curia, Aula regia, ipsa Facultas, ipse clerus. Cardinalis Perronius archiepiscopus Senonensis, vocatique comprovinciales episcopi ita decreverunt : « Libellum de Ecclesiastica et politica potestate censura et damnatione dignum judicavimus et declaravimus, et reipsa notamus et damnamus, ob multas quas continet propositiones, expositiones et allegationes falsas, erroneas, scandalosas, et ut sonant, hæreticas, juribus tamen tam regis quam ecclesiæ Gallicanæ, ejusque immunitatibus et libertatibus per nos non tactis. Parisiis in congregatione provinciali anno 1612, Martii 9. »

Similem censuram ediderunt Paulus Huraldus archiepiscopus Aquensis et comprovinciales, nisi quod de regis juribus et ecclesiæ Gallicanæ libertatibus tacuerunt, eodem anno, Maii 24.

Nullæ notatæ sunt propositiones ; quod censuræ genus anceps, multi querebantur sacræ doctrinæ nihil afferre lucis, fraudibus locum dare. Cæterum nemo dixerit, antiquam de concilii potiore auctoritate sententiam à Perronio damnatam ; quam, aliasque ei conjunctas problematicas esse toties in egregiis scriptis, ac nuperrime apud Prædicatores in amplissimo cœtu viva voce pronuntiaverat.

Propositiones in Richerii libello improbatas has ad Casaubonum scripsit : « Quod presbyteri cum episcopis aristocratici regiminis more in partem ecclesiasticæ administrationis vocentur : quod electiones jure divino nitantur, ex quo consequatur à regibus, qui antistites designent, contra jus divinum peccari : quod regimen aristocraticum omnium sit optimum, et naturæ convenientissimum ; quo directe status monarchicus oppugnetur : quod omnis principatus à subjecti populi consensu pendeat : quod Deus influat in supposita analoga, hoc est, in civitates ac regna, ipsamque communitatem prius et proprius ac principalius, quam in partes, quæ non aliter agant, quam ut instrumenta eorum suppositorum et communitatum ; quo fiat, ut principes ac reges non ipsi regerent, sed communitas per ipsos tanquam administros. » His addebat Perronius habere se præ manibus ipsam Richerii thesim anno 1591 in Sorbonâ propugnatam : « Quod Ordines regni regibus potestate antecellant : quod Henricus III juste cæsus sit ut tyrannus, eique similes armis et insidiis insectandos : Jacobum Clementem ad eum cædendum disciplinæ ecclesiasticæ studio et amore legum ac patriæ libertatis incensum : » hæc igitur quæ nunc libello edito Richerius docuisset, es horrendis illis, et penitus imbibitis erroribus prodiisse.

Ex his sane patet satis multa memorata, quæ Aulam, quæ clerum, quæ omnes Ordines in Richerium commoverent. Certe nemo dixit fuisse damnatum, quod antiquam Facultatis sententiam tueretur ; quique ea causa maxime insectabantur eum, alia omnia obtendebant.

Imo recordemur Duvallium, cum adversus Richerium infensissimo animo scriberet, hæc diligentissime docuisse : juxta sententiam academiæ Parisiensis, concilii potestatem papali anteferri : infallibilitatem ad concilium generale solum referri : utramque sententiam ab omni censuræ nota esse liberam : quæ supra descripta, nunc tantum à nobis commemorari oportet. His igitur liquet, sacram Facultatem nihil antiquæ doctrinæ derogasse, cum 1 Septembris anno 1612, editia conclusione, Richerium regio jussu syndicatu expulit ; cum ei « gratias agendas censuit, ob res præclare in syndicatu gestas, libro excepto de ecclesiastica et politica potestate : » qua exceptione nec librum censura notavit, quem nec examinaverat, et cætera, ac præsertim ea, quæ apud Dominicanos recentissima memoria gesserat, approbavit.

Cæterum ex regestis Parlamenti constat, nuntii apostolici auditorem, clam conventis doctoribus id egisse omni ope, ut liber censura notaretur, improbareturque antiquorum Facultatis editio decretorum, tanquam Richerius, his editis, arcana Facultatis ejus injussu, præter fas, evulgaverit, aut sacra Facultas clam habere vellet, quæ à ducentis annis palam decreta et gesta in acta retulerit.

Quid postea egerit Richerius, quid passus sit cardinalis Richerii tempore, quid retractaverit, quid defenderit, quomodo retractationem explicaverit ; quid denique scripserit, quid testamento facto orbi christiano testatum voluerit, qualia sint ejus scripta post mortem publicata : nostra parvi refert, qui sacræ Facultatis atque ecclesiæ Gallicanæ, non unius privati hominis, causam agimus.

Hoc certe non diffitemur, cum plerique Richerium pessime haberent, quod antiqua decreta coleret : multos eo exemplo fuisse deterritos, ne ea aperte tuerentur. Sed nos aulicis artibus gesta nihil moramur ; sacræ Facultatis gesta referimus.