Articulus 5
Responsio Theologi ad prœinductas instantias.
THEOLOGUS. — Quemadmodum Augustinus noster testatur, major est hujus libri Genesis de rerum creatione auctoritas, quam alicujus humanæ rationis perspicacitas. Advertisne, o Philosophe, quanta sit scripturæ hujus simplicitas, quam pauca subtilitas, quam nulla probatio? Solummodo Moyses narrat et asserit; nil penitus probat.
PHILOSOPHUS. — Hoc utique consideravi.
Et quoniam sic est, videtur potius ridenda quam credenda, præsertim quum non solum non probetur, sed rationi contrarietur.
THEOLOGUS. — Stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi.1 Sed paulisper ausculta. Cui unquam philosophorum, quantumcumque subtili et magno, tot consenserunt, quot huic scripturæ simplici crediderunt? En non solum omnes Christiani, sed Judæi quoque, itemque Sarraceni, ei consentiunt: non sic quemadmodum Aristoteli aut Platoni Peripatetici adhærent vel Stoici; sed tam immobili inviolabilique consensu ac firmitate certissima, ut potius mori eligerent, quam vel in minimo verbo eandem negare, maxime Christiani. Unde ergo tanta auctoritas scripturæ tam simplici impressa allataque est?
PHILOSOPHUS. — Populus iste qui rationem ignorat, omnisque philosophicæ subtilitatis est expers, maledictus est. Hi propter suam ruditatem de facili credunt.
THEOLOGUS. — Non ergo perpendis, quam doctissimi viri, quam ingeniosissimi atque profundissimi, et in omni quoque naturali scientia eminentes atque præcipui, præinductæ scripturæ intellectum suum sine omni ambiguitate subjiciunt, et hoc, non solum inter Christianos, sed inter alios insuper quos jam nominavi? Forte non credis Augustino, qui adstruit se libros Aristotelis sine commento intellexisse? Quod si ei non credis, non tamen negare valebis quin fidelis noster Boetius Aristotelis libros de Græco in Latinum verbum e verbo transtulerit. Quomodo autem transferre potuit quod non intellexit? Demum si commenta S. Thomæ atque Ægidii de Roma super Aristotelis libros vidisses, opinor quod non tantum Alexandri, Themistii et similium, sed ipsius quoque Averrois commentis præferres.
PHILOSOPHUS. — Miror ergo, cur tanti viri rationem relinquant, ac soli narrationi consentiant.
THEOLOGUS. — Hoc per auctoritatem dicentis contingit. Sciunt enim, virum qui hanc scripturam compegit, nedum Prophetam, sed eximium etiam esse Prophetarum. Ideoque propter auctoritatem ipsius, magis vero propter eum qui per Prophetam suum locutus est, firmissime credunt scripturæ inductæ. Nec enim aliter esse possent libri ejus tam famosi, nisi per divina signa constaret Deum per hominem vatem esse affatum.
PHILOSOPHUS. — Paululum mihi describe virum istum, qualitatemque ejus.
THEOLOGUS. — Vir iste Moyses dicitur legislator Hebræorum, qui eosdem de Ægypto eduxit, quemadmodum tibi superius dixi. Duxitque eos in deserto horribili annis quadraginta; et quanta prodigia per eum fecerit Deus patrum suorum, ante, si recolis, tetigi.
PHILOSOPHUS. — Bene recordor; sed adauge mihi fidem, et adde quid modicum.
THEOLOGUS. — Non dixi tibi illic quomodo, uno atque eodem die durante, erat Israelitis dies prælucida, Ægyptiis autem palpabiles tenebræ.2
PHILOSOPHUS. — Quomodo erat hoc?
THEOLOGUS. — Divina virtute subtrahebatur illuminatio solis terræ in qua manebant Ægyptii, non tamen Hebræis.
PHILOSOPHUS. — Hoc esset mirabile; sed forte per nubium interpositionem hoc accidit.
THEOLOGUS. — Non tam subito potuit natura tam densas nubes producere. Sed nec nubes tantam potuissent caliginem effecisse; erat equidem tempus illud diurnum tenebrosius nocte, quoniam proximum suum nemo Ægyptiorum videre valebat.
Fecit quoque alia maxima signa Moyses in Ægypto, in tantum ut esset vir magnus valde apud Pharaonis ministros.3
Porro, quum in monte Sinai legem a Deo recepturus erat, prædixit hoc populo. Venitque populus cum eo usque ad montem; et illic omni plebe spectante, cujus numerus erat sexcenta millia, præter mulieres et parvulos ac vulgus Ægyptiacum, apparuit gloria Dei. Totus enim mons stabat ardens et fumigans;45 fiebantque insuper fulgura atque tonitrua, et audiebantur tubæ altisonæ tam terribiliter ac evidenter, ut diceret Moysi populus: Non loquatur nobis Dominus, ne forte moriamur.6 Post hæc ascendit in montem Moyses, universis relictis;7 et erat quadraginta diebus, neque bibens neque manducans. Post quos descendit portans in manu duas tabulas, legem decem præceptorum continentes ac digito Dei scriptas. Et ecce propter colloquium et familiaritatem cum Deo, apparuit facies ejus cornuta, id est, tam splendida ac radiosa, ut eam inspicere non potuerit populus. Ideoque populo loquens, vultum panno velabat.
Per omnes autem illos quadraginta annos, locutus est ei Deus tam familiariter ut loqui solet amico amicus: non utique in abscondito; sed universis cernentibus, descendit columna nubis et obumbravit tabernaculum in quo Moyses8 fuit, et illic loquebatur ei Deus, non quidem immediate et in propria persona, sed per angelum Divinitati subministrantem. Enimvero inter cetera magnalia quæ de eo creduntur, hoc etiam asserimus, quod in vita ista mortali vidit divinam essentiam, sicut de eo Deus testatur:9 Palam (inquiens) et non per ænigmata videt Deum.
Denique, quum centum viginti esset annorum, non caligavit oculus ejus, nec moti sunt dentes ejus.10 Et Deo sibi revelante, se moriturum insinuans, statuit ministrum suum Josue pro se populi ducem. Ipse vero montem Nebo conscendens, in eodem mortuus est;11 et non cognovit homo sepulcrum ejus usque in hodiernum diem.
Hic est Moyses qui quinque libros conscripsit, et in eorum primi exordio ait quæ nunc introduxi. Cujus auctoritati, propter eum qui per eum locutus est, firmissime credimus: quoniam Spiritus Sanctus, Spiritus utique veritatis, revelavit eidem cuncta quæ scripsit.
PHILOSOPHUS. — Dum ista illis connecto quæ in præcedentibus mihi de mirabilibus veteris legis et populi disseruisti, mirari cesso quod tanto viro credatur. Id quoque considero, quod quum scriptura ejus tantæ simplicitatis sit ac sine probatione humana, non est verisimile quod libri ejus tam reputati famosique essent, nisi singularis quædam prærogativa divinæ participationis in eo fuisset.
THEOLOGUS. — Hoc certius scires si totam librorum suorum historiam conspexisses.
PHILOSOPHUS. — Quia tamen, secundum dicta a te, fides ratione vinci non potest, objectiones et dubia quæ adduxi, quæso, absolve.
THEOLOGUS. — Ita expedit. Sed a novo articulo ordiendum opinor.
Footnotes
Chapter 43 of 187