Sectio 6, art. 4: UTRUM BEATITUDO /ETERNA

SIT OBJECTUM PROPRIUM SPEI.

Status quajstlonis. — Jam cognoscimus genus spei christianaj, Hcil. est virtus, non passio. Nunc inquirendum est eius differentia specifica, qnse sumi debet ex objecto formali quod et quo, prout omnis habitus specificatnr ab objecto circa quod versatur.

Videtur antem quod beatitudo aeterna non sit objectum proprinm npni : 1° Quia hasc beatitudo essentialiter supernaturalis excedit iminem humani animi motum, spes autem dicitur animi motus; l!° Quia homo sperat etiam et petit bona praasentis vitas; 3" Quia imilta alia sunt ardua quam beatitudo ssterna.

1" Concluslo est: Proprium et principale objectum spei est bea

1° Probatur wuotoritate S. Pauli ad Hebr. (vi, 19) : « ... Spem... Iiiibemns... incedentem usque ad interiora velaminis », id est ad bea titudinem caslestem, nondum visam, sed creditam et speratam. — Item Rom. (v, 2) : « Qloriamur in spe gloriaj filiorum Dei », scil. spe- .amus gloriam filiorum Dei. — (Tit., i, 2) : « Panlns servus Dei... in «pem vitaj aeternas, quam promisit qui non mentitur Deus ».

DB SPE SECUNDTJM SE

Item Conc. Trident., sess. 6, can. 26: « Si quis diserit, justos non debere pro bonis operibus, qu® in Deo fuerint facta, exspectan et sperare asternam retributionem a Deo per eius misericordiam et Jesu Christi meritum, si... usque in finem perseveraverint, an. s. » (Dunz., 836). Esspectare est es alio sperare. q. 40, a. 2, ad lm.

2° Probatur ratione theoloyica: Oportet effectum esse caus» proportionatum, et ordo agentium correspondet ordini finium. Atqui spes christiana innititur oinnipotentiaj divin» ausilianti, cuius vir tus est infinita. Ergo bonum quod proprie et principaliter a Deo Bpe rare debemus est bonum infinitum, proportionatum virtuti Dei adjuvantis.

Hoc autem bonum inlinitum est beatitudo <Bterna objeetiva, ipse Deus speratus et possidendus.

2" Conoluslo : (ad 2"') : Alia bona pnesertim gratiam, panem quotidianum, respicit spes secundario in ordine ad beatitudinem ajternam.

Ad esplicationem hujusce duplicis argumenti, bene determinandum est cum Thomistis: 1° objectum formale quod spei ; 2° ejus objectum formale quo seu motivum.

Kevocanda? sunt in memoria defiuitiones :

inateriale, est id omne quod attingit, v.g. pro visu ■omue corpus coloratum.

. quod est «Z quod in objecto materiali prin- Objectum | oipialiter et ratione sui attmgit, et ce- potentite < tera ratione illius, v.g. pro visu : color.

et liabitus formale. quo est motivum seu ratio propter quam attingitur objectum formale quod, v.g. pro visu est lus, quaj facit colores visibiles in actu.

Hasc suut applieanda ad spem christianam.

Objectum materiale spei est omne illnd quod esspectatur a Deo ausiliante, scil. asterna beatitudo et omnia ad illani conducentia.

Objectum formale quod spei, est id quod principaliter seu per se et primo speratur, cetera autem ratione illius; et hoc est beatitudo jeterna, ut probatum est in corp. art. et ad 2m.

□ ubium : Utium hoc objectum formale quod sit beatitudo objectiva, scil. ipse Deus possidendus, an beatitudo formalis, scil. possessio Dei, seu visio beatitica.

Respondetur cum Cajetano, Bannez, Billuart et communiter Thomistee: Objectum formale quod spei est beatitudo objectiva connotuns tamen beatitudinem formalem. Est sententia S. Thonue, ut constat es his verbis corporis art. : « Non enim minus aliquid ab eo sperandum est quam sit ipse ». Et paulo antea « bonum quod pro-

I>B OBJECTO PHOPRIO SPEI prie et principaliter a Deo sperare debemus, est bonum infinitum... IUUD infinit» virtutis est pi-oprium ad inflnitum bonum perducere ».

Solus autem Deus est bonum infinitum; visio beatifica autem, mi (|iiid creatum, est quid finitum, et creatura non est capas effeetus lnliniti in se recepti.

7* Confirmatio: Alioquin spes non esset virtus theologioa, cuius DbjACtuln immediatum debet esse increatum (cf. art. 5). Sic religio, oulns objectum est cultus Deo debitus, non est virtus theologiea, wil moralis.

2* Confirmatio: Objectum formale quod fruitionis patrh» est IpM Deus, ergo pariter objectum formale quod spei seu desiderii, DOiIn idem est terminus ad quem tendit motus et in quo quiescit. Beoti primario fruuntur Deo, et secundario fruuutur possessione Dei.

3* Vonfirmatio: Sperans non quarit Deum propter possessionem , ilins poneret finem ultimum in actu creato, sed qwerit possessionem Dei propter Deum. Non enim quserit possessionem ut rem possidenllam, sed ut modum et applicationem rei possidend». Ergo objectum forma.le quod spei est ipse Deus, sed ut possidendus per visionem beatificam, quas sic connotatur in obliquo tanquam conditio et appllcatio objecti formalis. Sic tota ratio formalis objecti est beatitudo Objcetivo, scil. Deua ipse; eius autem posaeasio eat aolum couditio i iMliiisita ut beatificet. Ita obscuritas est conditio sine qua non objecti lormalis quod fidei, scil. Veritatis primas creditas. Ita ignis sna virl.ute comburit stupam, sed requiritur applicatio ignis ad stupam ii I conditio.

Objeotiones.

1* Objectio: Spes, ut distinguitur ab amore amicitia» v.i imrtinet ad amorem concupiscentias. Atqui Deus non potest amari nniore concupiscentiaj, esset peiTersita* seu subversio debit® suborilinationis. Ergo Deus non potest esse objectum formale quod spei. xed sola visio beatifica.

Respondetur: Dist. majorem, spes pertinet ad amorem concupiscentiie objecti nobis subordvnati, ut cibus, nego; objecti nullo modo nobi.1 subordittati , sed ad quem ordinamur ut ad finera, couredo. Contradistinguo minoreiu : Deus non potest amari amore coni upiscentiat, sicut res noUs inferior et nobis subordinata, concedo; sicut objeetum nobis superius et nullo modo nobis subordinatum, nego.

Dei, ad nos nullo modo ordinati tanquam ad Uuem, desidero vel concupisco Deum mihi perficiendo per hunc finem absque subordinatione Dei relate ad me.

Duples est amor roncupiscentias rei nobis inferioris, ad nos ordinataJ tanquam ad

DB SPE SECUNDUM SB

Instantia: Quod amatur propter aliud ordinatur ad aliud tanquam ad finem. Atqui semper id quod amatur amore concupiscentiae amatur propter alkid. Ergo semper id quod amatur amore concupiscentise ordinatur ad aliud.

Respondetur: Dist. maj. quod amatur propter aliud proprie, tanquam propter finem cuius gratia, v.g. ut medicina propter sanitatem, concedo; quod amatur propter aliud improprie tanquani propter finem cui, seu suijeetum minus perfectum, cui desideratur bonum, nego, nam ei desiderari potest eius finis ultimus a quo perficietur. Contradist. minorem.

Sic desidero Deum mihi, sed propter Deum, quia Deus remanet finis ultimus ipsius actus spei, sicut actuum omnium virtutum ; imo quia spes est virtus theologica, per eam desidero Deum finem ultimum mihi tanquam subjecto per hunc finem perficiendo. In hoc nulla est perversio, sed perfecta rectitndo.

Hasc est distinctio quam non bene intellexerunt quietistaa absoiuti nec mitigati, et propterea non viderunt quod spes est virtus «emper servanda in via etiam in altissima perfectione, imo virtus qiue augetur semper cum caritate, qua fit viva, ab ea tamen distincta. Sic spes opponitur timori servili, qui minuitur cnm caritatis augraento.

Illustrari potest hasc capitalis distinctio per varias analogias nt ostendit Cajetanus, art. 5. — 1° Actus gubernii divini non est medium ad mundum gubernandum, sed ut causa emmens ordinatur (absque subordinatione) ad hunc effectum. 2° Dicitur : « Deus dilexit mundum ut Filtitm suum unigenitum daret » non qua-si ad nos tanquam in finem ordtivwerit inearnationem Filii, sed nobis per illam salvandis eam ordinavit, ad se autem tanquam ad finem ultimum.

Item dum in Symbolo diritur de Verbo : « Qui propter nos homines descendit de ooslis». Propter nos non sumitur proprie. tanquam propter finem eujus gratia, sed tanquam propter finem oui, seu inferius stdijeetum cui redemptio proficua est.

Sic Inearnatio altior est redemptione nostra, et ideo ad redemptionem non ordinatur, ut medium subordinatum, ad finem cuius gratia, sed ex miserieordia ad redemptionem ordinatur ut causa eminens ad effectwm et ad nos ut ad finem cui Deus vult gratiam scil. ad finem perfectibilem, non perfectivuni. Ratio miserendi est miseria alterius sublevanda ad manifestationem bonitatis divinte. Ita actus increatus gubernii divini ordinatur ad mundum dirigendum non ut medium ad finem, sed ut causa eminentissima ad effectum inferiorem.

Item dum prtedicatio oritur ex plenitudine contemplationis, contempiatio mysteriorum fidei et unio prajdicatoris cum Deo altior est quam ipsa prasdicatio, quaj est opus vitae activae. Unde contemplatio non ordinatur ad prosdicationem, sicut medium subordinatum ad finem cujus gratia, sed sicut causa eminens ad effectum, et ordinatur ad homines evangelizandos tanquam ad subjectum oui volumus bonum salutis, scil. ad finera perfectibilem et non perfectivum. Coutemplatio autem, quia est altior praxiicatione, ordinatur immediate

I.E OBJBCTO PBOPRIO SPEI

d Deum tauquam ad finem. Studium cum prtecipitatione factum (irdinari potest ad pmdicationem ut medium ad finem, non vero i :nti mplatio mysteriorum fidei, quie altior est prsedicatione. Oportet priua ascendere ad montem contemplationis, et postea descendere ad M.-.ngelizandum, nec sufficit cum pnecipitatione legere materiam prtBdicabilem.

Multaj essent aliae analogiae, v.g. dicitur materia est magis propter formam, quam. forma propter materiam, quia materia ordi, Dfttur ad formam sicut ad finem cuius gratia generationis, dum e OOntra forma, non ordinatur ad materiam nisi sicut ad subjectum perfioiendum, ad Uuem cui. Ita anima ordinatur improprie ad corpU», sed corpus proprie ordmatur ad anvmam; inferius ad superius.

Sic distinctio nostra non est quid subtile inventum ad solvenilaiii difficultatem quietistarum, est principium universalissimum ordinatkmis mediorum ad fiuem, scil. id quod proprie ordinatur

Itd linem, perficitur per hunc fiuem.

Unde absque ulla perversione, per spein desidero Deum mihi, itd jam piioptbk Deum, finem ultimum hujnsce actus. Hic amor vo- Mtur amor castw concupiscentias.

Instantia: Sed, diceret Fenelon, tunc hic amor ad quem pertinet pea identificatur cum caritate, et non est amplius amor concupi-

I ue. Probo : Jam hie amor fertur in Deum ut ultimum finem. Atqui solus amor caritatis fertur in Deum ut ultimum finem. Ergo.

Hespondetur: Dist. maj. : hic amor concupiscentise fertur in I leum ut ultimum finem desideratum mihi, concedo ; ut bene sit Deo, BCgo, Contradist. minorem : solus anior caritatin fertur in Deum ut uKimum finem, ut bene sit Deo, concedo; ut bene sit solum miiii, Dego. Per caritatem desideramus salutem nostram non solum ut bo- IWm nobis, sed ut bonum Deo ut glorificetnr Deus.

Instantia: Sed jam amor concupiscentise ad quem pertinet spes 'liligit Deum propter Deum. Atqui diligere Deum propter Deum pertinet ad caritatem, ergo sic spes identificaretur cum caritate.

Respondetur: Dist. majorem : Amor concupiscentiaj diligit Deum furmahter propter Deum-, nego; finaliter propter Deum, concedo; aliis vcrbis: tanquam propter molwum formale, ut caritas (scil. propter Deum propter se dilectum), nego; tanquam propter finem ultimum rtoMs desideratum, concedo. Caritas vult. gloriam Deo. dicendo : « non QOblS Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam »'. Spes desiderat nobw Deum et vitam astemam, sed subordinate ad caritatem.

UUima instantia: Objectum spei est futuruni. Atqui Deus non ™t futurus. Ergo ipse non est objectum forraale quod spei.

Respondetur: Objectum spei est futurum in sui assecutione, r-oncedo; in se, nego. Sic pecuniaj quas sperat avarus, non sunt fu- !"r* t" ut."sequen<lffi tantum. Propterea diximus: Deus, ut si - Gwnooc-L»o»ANon - Dt DtrUHUM theologlcis.

DB SPB SBCUNDUM SE

Quodnam est prsecise objectum tormale quo seu motivum tormale spei chrlstlan»? — Cf. de hac re, in nostra quiestione 17, a. 1, a. 2, 4, 5, et in qusest. disputatis q. unica De Spe, a. 1.

Status qusestionls. — Circa hanc quaastionem sunt plures opiniones. Quidam dicunt hoc motivum formale est divina bonitas in quantum beatificativa ; alii dicunt est arduitas seu difficultas consequendi finem ultimum, sic spes distingueretur a caritate; alii dicunt: est misericors promissio divina gratue auxiliatricis ; alii dicnnt est Dei omnipotentia auxilians, prout prtesupponit Dei bonitatem, misericordiam et promissionem auxilii ad salutem. Cf. circa distiuctionem liarum opinionum Dict. thCol. cathol., art. Espdrance, sed auctor hujus articuli non satis videt in operibus S. Thonuo fundamentum sententias thomistarum, nec satis metaphysice rem consideravit.

Respondetur: Ilasc ultima sententia, qute communiter tenetur a thomistis, Bic brevius exprimitur: Objectum formale quo spei est Deus ommipotens auxilians, sen prajbens aut offerens auxilia ad salutem, prout impossibilift non jubet. Est pulcherrima thesis, intime connexa cum quajstione de efficacia intrinseca auxilii divini, et ssspe revocanda est animabus qusa in « nocte spiritus» debent sperare contra spem.

1° Probatur Ivcec, sententia auctoritate S. Thomce, hic, q. 17, a. 1, o : « Speramus aliquid ut possibile nobis per divinum auxilium, spes nostra attingit ad ipsum Deum, cuius auxilio innititur », sicut supra dixerat quod lldes iunititur prima veritate revelanti. Item a. 1, ad 3"1, sperans « attingit propriam regulam, scil. Deum, cuius auxilio innititur ». Item art. 2: « Spes attingit Deum, innitens eius auxilio ad consequendum bonum speratum... quod proportionatur virtuti Dei adjuvantis ». Item art. 4 : « Bonum quod aliquis sperat obtinendum, habet rationem causte finalis, auxilwm autem per quod aliquis sperat illud bonum obtinere, habet rationem caus® efficientis ». Art. 5 : « Spes attingit snpremam regulam humanorum actuum... sicut primam causam efflcientem, in quantum eius auxilio innititur». Item ibid., ad 2"1, 3m. Item, art. 6 et 7. Item in qu. disputata De Spe, a. 1 : « Spes adipiscendi vitam teternam habet duo objecta, scil. vitam seternam quam quis sperat, et auxilium divinum a quo sperat; sicut etiam fides habet duo objecta, scil. rem quam credit, et veritatem primam cui correspondet. Fide6 autem non habet rationem virtutis, nisi in quantum inlvceret testimonio veritatis pritnoi, ut ei credat quod ab ea manifestatur, sec. illud Oeneseos, xv, C, credidit Abraham Deo et reputatum est ei ad justitiam. Unde et spes habet rationem virtutis ex hoc ipso quod inhceret auxilio dwiws potestatis ad consequendum vitam ajternam. Si enim aliquis inniteretur auxilio humano, vel suo (ut pelagiani et eorum sequaces), vel alterms ad con- de Monvo formaJjI spei 323' xequendum perfectum bonum absque auxilio divmo 1 esset hoc vitio- Hiira, sec. illud Hieremi» (xvn, 5): "Maledictus homo qui confidit ln homine et ponit carnem brachium suum ", scil. in carne fortitu> ilinom suam. Sic igitur, sicut formale objectum fidei est veritas prima, per quam sicut per quoddam medium assentit his quje creduntur,. qua? sunt materiale objectum fidei ; ita etiam formale objectum spei est auxilium dwvnte potestatis et pietatis (misericordias), propter quod tentllt motus spei in bona sperata qute sunt materiale objectum spei... [n ordine ad fruitionem Dei speramus adjuvari a Deo non solum spiritualibus sed etiam corporalibus beneficiis ». Ita S. Thomae.

Per auxilvum divinum in quo immediate innititur spes theologica, sanctus Thomas intelligit non auxilium crcatum et in homine receptnm, sed ipsam omnipotentiam auxiliantem ; quia objectum formale virtutis theologic» debet esse aliquid divinum et increatum. <Jf. in nostra q. 17, a. 5.

An thesis Sancti Thonvce fundetur in Sacra Scripturat

Affirmative. In multis locis S. Scripturse spes dicitur inniti iie iiuxiUo divino et istud auxilium apparet ut intrinsece efflcax, non vero efflcax ex nostro consensu prteviso (v.g. Ps. cxx, 1) : « Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium. mihi... wuxilium meum n Domvno, qui fecit ccelum et terram ». — (Osea, xni, 9) : « Perditio lua ex te, Israel, tantummodo in me auxilium tuum ». — (Ps. i,xi, 8) : « Deus auxilii mei, et spes mea in Deo est ». — (Ps. xrx, 3) : « Mit^ lat tibi auxilium de sancto... et tueatur te ». — (Ps. xxi, 20) : « Doiiiine, ne elongaveris auxilium tuum a me ». — (Isaias, x, 3) : « Quid facietis in die calamitatis..., ad cujus confugietis auxilium?». — (Isaias, xxxvi, 6) : « Ecce confidis super bacnlum arundineum confiactum istum, super Aegyptum, cui si innixus fuerit homo, intrabit m manum eius et perforabit eam, sic Pharao rex Aegypti omnibns qui confidunt in eo ». — In Actibus Apost. (xxvi, 22) S. Paulus ait: « Auxilio autem adjutus Dei, usque in hodiernum diem sto ».

Item in mnltis locis S. Scriptur® dicitur : « Sperare in ipso Dco ». (Ps. vrr, 2) : « Domine, Deus meus, in te speravi, salvum me fac ». — (Ps. xn, 6) : « Ego autem iu miscricordia tua. speravi ». — (/'». xv, 1) : « Conserva me, Domine, quoniam in te speravi ». — (/'*. xxx, 1) : « In te, Dmine, speravi, non confundar in wternum ».

— (Ps. lv, 5) : « In Deo speravi, non timebo quid faciat mihi caro ».

— (Ps. cxliii, 2) : « Protector meus et in ipso speravi». (Isaias i., 7): « Dominus Deus, auxiliator meus».

Item in liturgia, multo orationes Missse sic incipiunt : « Omnipotens et misericors Deus... » quia oratio petitionis, est expressio *|>ei, qute anxilio Dei innititur. Denique definitum est contra Jan- Honistas, quod Deus impossibilia non jubet, et salus omnibus possiliilis est cum Dei auxilio imploraudo. Cf. Denz., 804 et 1092.

DE SPK SECUNDUM SE

Pariter Cbristus ut homo dicitur auxiliator, prout secuudario in eo speramus, « da robur, fer auxiliuin ». Item B. Maria Virgo dicitur auxiliatrix.

Ludovicus Molina dicit quod doctrina tbomistica de gratia ex se efficaci destruit spem. E contrario non videtur bene quomodo cum iis omnibus textibus Scripturae conciliari possit sententia L. Molirue dicentis, in Concordia, ed. Paris, 1876 (multis locis citatis iu indice hujusce operis ad verbum auxilium) : « Auxilia ex se efficacia constituenda non sunt, quse inter praedestinatos et non praedestinatos discernant, p. 356, 460. Auxilio ajquali fieri potest ut unus vocatorum convertatur et alius non, p. 51. Auxilium sufficiens, quod efficax aut inefficax eit, pendet ab eius arbitrio, cui prsestatur, p. 230. Auxilio gratise minori potest quis adjutus resurgere, quando alius majori non resurgit, durusque perseverat » p. 565.

Si ita esset, ut notat P. Del Prado, De Gratia, 1907, t. III, p. 150, justus posset gloriari in semetipso, confidere in se potius quam in Deo, et dicere : « Gratias ago tibi, Domine, quia non sum sicut csbteri homines, quia, cum asquali auxilio aut forsitan minori, quam auxilium aliis prasstitum, ego potui et volui perseverare in gratia justiticante, et alii non perseveraverunt, et propter haic merita prievisa in me, me pra> aliis elegisti et prasdestinasti ad gloriam tuam ».

Contra hoc, et contra omnem superbiam humanam, valeut verba S. Pauli : « Quis enim te discernitT Quid Itabes quod non accepistif Si autem accepisti, quid gUjriaru quasi non aeceperist » (I Cor., iv, 7). S. Thomas dicit infra in bac q. 17, a. 6, ad 3m: « Spes facit tendere in Deum sicut in quoddam bonum finale adipiscendum et sicut in quoddani adjutorium epficax ad subveniendum ». In hoc sensu dicitur : « Auxilium meum a Domino. Salus autem justorum a Domino ». Unde de molinistis timentibus destructionem libertatis per auxilium divinum dicendum est « trepidaverunt timore, ubi non erat timor » (Ps. xm, 5). Non timendum est auxilium Dei ab intrinseco efflcax, quod se extendit ad modum liberum electionum nostrarum «alutarium. Deus actualizat nostram libertatem, et igitur eam non dcstruit. Ut dicitur ad Phil., % 13 : « Deus est envm qui operatur in nobis velle et perfieere pro bona voluntate ».

Denique ratione theologica probatur sententia S. Thoni». Cf. Billuart : Objectum formale quo spei est motw-um seu ratio cur expectamus a Deo oerta cum fiducia beatitudinem wternam et media ad illani conducentia. Atqui istud motivum est omnipotentia auxilUvns, nam « Deus impossibilia non jubet sed jubendo monet facere quod possis et postulare quod non possis et adjuvat ut possis » dicit Aug. citatus a Conc. Trid. (Denz., 804), et ordo agentium debet eorrespondere ordini linium. Ergo.

Explicatur minor : Non possumus firma fiducia sperare beatitudiuem seternam nisi ab eo quem novimus posse et velle eam dare. Atqui solus Deus ut omnipotens, potest eam dare. Certissime impossibilia non jubet dum preecipit nobis ad vitam asternam tendere. Ordo autem agentinm debet correspondere ordini finium, et solum

DE MOTIVO FORMALI SPEI ngens supremum et supernaturale potest nos perducere ad finem ui Umum «upernaturalem.

Oublum: A.n omnipotentia auxilians prsesupponat Dei bonita tam, misericordiam et promissionem auxilii.

Itespondetur affirmative. Cf. supra I*, q. 25, a. 1, ad 4m: « Po Mntia non ponitur in Deo ut aliquid differens a ecientia et a voluntftte secundum rem, sed solum secundum rationem, in quantnm scil. potentia importat rationem principii exequentis id quod voluntas vnfwat, et ad quod scientia dirigit; qua) tria Deo secundum idem ronveniunt ».

Auxilium autem Dei pertinet ad gubernium divinum de quo in I*, q. 103 sq. Gubernatio diviua est executio providentia), quia prortdere est ordinare, et gubernare est rem ad debitum finem conve- Dienter perducere, cf. I", q. 22, a. 1, ad 2™: « Ad curam duo perliucut. scil. ratio ordinis, quae dicitur providentia et dispositio et («xecutio ordinis, qua) dicitur gubernatio ». Art. 3 : « Deus immediate Omnibw (etiam minimis) providet... sed inferiora gubernat per supcriora (v.g. homines per angelos) non propter defectum eu« virtui is, sed propter abundantiam suas bonitatis, ut dignitatem causaliijitis etiam creaturis communicet », attamen solus potest ab intus movere libertatem. Ineuper Deus per providentiam disponit omnia sco. justitiam et misericordiam , qu® sunt quasi virtutes Dei, connexse cum divina prudentia seu providentia, sicut in nobis conne- Ctontnr in prudentia virtutes cardinales.

Unde ex his omnibns constat quod sec. sanctum Thomam omnipotentia auxilians pr«supponit Dei scientiam, providentiam erga ntinima, justitiam, misericordiam, fidelitatem in promissione sermmda; sed formaliter innititur spes in Deo auxiliante, quia omnia |T;esupposita nou suflicerent si Deus non esset insuper positive auxi- Hans. Non sufficit quod Deus possit dare auxilium, sed requiritur quod velit auxilium dare et hoc constat prout impossibilia nou jubet. Kt ut dicitur art. 6, ad 3"\ spes innititur in Deum « taoiquam in udjutorium efficax ad subveniendum ».

Vonfirmatur: Idem argumentum rationis theologicfe paulo aliter pi-oponi potest ex parte subjecti inquirendo : in quod fit ultima resolutio spei christian<c. Sic: Ultima resolutio spei sicut et fldei fit in eius objectum formale qno seu motivum. Atqui in omnipotentiam auxiliantem fit ultima resolutio spei. Ergo omnipotentia auxilians est motivum formale spei.

Prob. mincr: Quasrenti enim cur speras beatitudinem, ada^quate respondes: quia Deus potest et vnlt eam dare; sicut quasrenti cur credas Deum esse triuum adajquate respondes : quia Deue qui verax eet hoc revelavit.

Solvuntur objectlones.

1' Objectw: Objectun

DB SPE SECUNDUM SE

•caus» efficientis, non formalis. Ergo omnipotentia auxilians non est •objcctum formale quo spei.

Reapondetur: Concedo majorem, nego minorem, nam omnipotentia auxilians est quidem causa efficiens auxiliorum ad salutem conducentium, sed insuper conferendo vel offerendo hsec auxilia, nos formaliter mc-vet ad sperandam beatitudinem ; sic habet rationem causse formaiis extrinsecse et specificativae sicut causa exemplaris.

2" Objectio: Objectum formale quo spei debet habere rationem boni. Atqui omnipotentia auxilians non habet rationem boni, nec finis, sed agentis. I5rgo.

Respondetur: Dist. majorem : Objectum formale quo spei debet esse ipsum bonum quod speratur, nego ; debet esse id quo possumus ad hoc bonum pervenire, concedo. Unde est quid bonum ut quo.

3* Objectio: Spes differt a desiderio prout fertur ad bonuin arduum, ait S. Thomas, sic arduitas pertinet ad eius objectum formale. Atqui non ad objectum formale quod, quia arduum non dicit aliquam bonitatem. Ergo ad objectum formale quo.

Respondetur: Transeat major; dist. minorem: arduum non pertinet ad objectum formale quod spei, intrinsece, transeat; ut conditio eius, sicut obscuritas est conditio objecti fidei, nego.

Explico. Si ratio ardui sumitur pro ipsa difficultate oonsequendi fineni ultimum, difficultate orta ex impedimentis retardantibus, tunc est solum conditio objecti formalis quod spei, sicut obscuritas est •conditio objecti fidei; et manifestum est quod sic arduitas non est ratio sperandi aliquod bonum a Deo, sed potius ratio recedendi ab ilio bono. Sed arduitae sumi potest radicaliter pro eminentia seu excellentia boni divini, sic pertinet intrinsece ad objectum formale quod spei, et induit specialem rationem boni, scil. raritatem seu pretiositatem. (Gonet).

Vltvma et diffioilis objectio. Amor concupiscentias quo amamus Deum ut summum bonum nostrum est actus spei. Atqui motivum formale hujusce amoris non est omnipotentia auxilians, sed bonitas divina, non in se, sed ut nobis conveniens. Ergo motivum formale spei est bonitas divina nobis conveniens, non vero omnipotentia auxilians.

Respondetur: Nego majorem. Amor enim concupiscenti» non est propric actus spei, sed supponitur a spe, prout non speramus nisi bonum amatum et desideratum. Sic 8. Thomas non dicit spes est amor concupiscenti» sed « pertinet ad amorem concupiscenti» ». Pertinet quidem ad eum, sed aliquid addit, scil. firmam exspectationem, v.g. plerique studentes in theologia desiderant doctoratum. sed inter eos non omnes hunc gradum firmiter sperant, quia non videtur illis assequibilis. Pariter in ordine supernaturali, ante actum 8pei, est in voluntate « pius credulitatis affectus » pertinens ad actum fidei etiam informis, et « appetitus boni credentibus repromissi ». de quo sa»pe loquitur S. Thomas, v.g. De Veritate, q. 14, a. 1, medio ; •exprimitur his verbis S. Petri : « Domine, ad quem ibimus? verba

DE MOTIVO FORMALI SPEI vitae »tern» habes et nos credimus » (Joan., vi, 69). Sic desideratur Deus ut bonum conveniens nobis, est amor concupiscentijB erga Deum. Sed spes aliquid superaddit scil. firmam exspectationem beatitudinis «tern», et haec firma exspectatio fundatur in Deo auxiliante.

Ita est jam in fidelibus qui non habent caritatem. Sed in habenlibus caritatem amor beatitudinis ajternte oritur etiam ex caritate erga nos ipsos, prout per caritatem desidera/mus Deum nobis, sic est amor amicitias erga nos ipsos, et concupiscentue erga Deum desideratum. Sed tunc nobilitatur hic amor per motivum formale caritatis erga Deum ipsum, nam per caritatem diligimus nosmetipsos propter ipsum Deum glorificaudum. Cf. a. 6, ad 3™, legere.

Restaret una difficultas de Dei vohintate salvifwa omnium hominum quas est antecedens, non vero consequens et efficax erga omnes lioraines sed solum erga praidestinatos. Ergo videtur quod soli prwdestinati possint effioaciter sperare in Deo auanliante. Sed haec diflicultas pertinet potius ad certitudinem spei, prout distinguitur a certitndine fldei. Et de hoc S. Thomas loquitur infra, q. 18, a. 4, nd 3™ : TJtrum spes viatorum habeat certitudinem : « Quod aliqui liabentes spem, deflciant a consecutione beatitndinis, contingit ex defectu liberi arbitrii ponentis obstaculum peccati, non autem ex defcctu divvtUB potentim et misericordiae, cui spes innititnr. Unde hoc non prtejudicat certitudini spei ». « Perditio tua ex te, Israel, tantummodo in me auxilUim tuum » (Osea, xm, 9) : scil. tantummodo in me, non in te, contra pelagianos. Cf. Conc. Trident., sess. C, cap. 13: « Perseverantia? donum haberi... non potest nisi ab eo qui potens est eum qui stat statuere (Rom., xiv, 4), ut perseveranter stet, et ••um qui cadit restituere: nemo sibi certi aliquid absoluta certituiline polliceatur, tamentsi in Dei auxilio firmissimam spem collocare et i-eponere omues debeut. Deus enim, nisi ipsi grati» defuerint, Kicut coepi opus bonum, ita perficiet, operans velle et perficere » IPhil., ii, 13). — In hoc est magnum mysterium, m quo tamen sunt diio certissima sec. fidem, scil. 1° Deus est sahUis auctor, et quod quidam salvantur, salvantis est donum. 2° Deus impossibilia non jubet », et « quod quidam pereunt, pereuntium est demeritum », (Conc. Carisiacense ; Denz., 318). Quomodo autem hajc duo certis- «ima intime conciliantur, videbimus in patria 1 ; nunc autem ascendenil um est supra tentationes, imo supra speculationcs theologicas etiam veras ad caliginem fidei et contemplationis, quse transcendit theolok'iam, sicut circulus polygonum in eo inscriptum. Et quo magis complexum apparet polygonum, eo simplicior et pulchrior apparet cirrumferentia. Latera autem polygoni possunt multiplicari in infiniium, et nunquam polygonus erit circumferentia.

Ad repellendas tentationes contra spem, qu» oriri possunt ex inexacta cognitione mysterii Praidestinatiouis, revocandi sunt in me-

• Hoo esset vldere quo-modo m eminentla Deltatls eonslllantur Inflnlta JnsUtla, inflnlta mlserloordla et snprema llbertas. Oporteret «dere essenUam

•llvlnam.

DB SPB SECUNDUM SE moriam sequeutes textus : (Ps. lxv, 23) : « Jacta super Dominum curam tuam et ipse te enutriet ». — (Matth., vi, 25) : « Ne solliciti sitis aniin« vestr® quid manducetis, neque corpori vestro quid induimini. Nonne anima plus est quam esca? Eespicite volatilia cceli, quoniam non serunt, neque metunt, nec congregant in horrea, et Pater vester ccelestis pascit illa. Nonne vos pluris estis illist Quarite primum regnum Dei et niec omnia adjicientur vobis ». Si ita Deus providet in temporalibus, a fortiori in spiritualibuB.

(I Petri, v, 7) : « Omnes autem invicem humilitatem insinuate, quia Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiani. Humiliamini igitur sub potenti manu Dei, ut vos exaltet in tempore visitationis; omnem soUicitudinem vestram projicientes m eum, quoniam ipsi cura est de vobis ». Et multo magis certi sumus de rectitudine intentionis Dei salvatori* hominum quam de rectitudmem intentionis cordis nostri, infirmi et inconstantis.

Akt. III. — UTRUM ALIQUIS POSSIT SPERARE ALTERI BEATITUDINEM «TERNAM.

Status quEestlonis. — Aliis verbis utrum per virtutem spei aliquis possit sperare sibi et alteri, v.g. utrum mater christiana possit per ipsam virtutem infusam spei sperare salutem filii sui prodigi. Si ita est, spes videtur habere quasi eandem altitudinem ac earitas et cum ea indentiticari : S. Thomas notat testimonia et pro (in objectionibus) et contra (arg. sed c).

Concluslo S. Thom® est : Spes directe respicit proprvum bonum non alienum; sed indvrecte {supposita unione amoris etiam naturalis eum aliis hominibus) possum-us spcrare alteri vitam <eternam. Dum caritas respicit (nou solmn indirecte) sed directe (ex nullo alio amore prjesupposito) proximum ut objectum secundarium.

1* Pars conclusionis probatur ex differentia inter spem et amorem amicitiaj. Nam amor amicitite importat quandam unionem amantis ad personam cni bonum volumus, non vero spes. Spes importat quemdam rnotum seu proten-sioncm appetitus in aiiquod bonum arduum-. Atqui motus semper est ad proprium terminum proportionatum mobili. Ergo spes directe respicit bonum proprium, et non alienum.

2* Pars conclusionis probatur ex hoc quod, supposita unione amoris etiam naturalis inter homines, unus reputat bonum alterius quaei suum, tunc potest sperare alteri vitam asternam.

Confirmatur: Sperare nobis aut alteri beatitudinem habet idem objectum formale quod et quo ; ergo indirecte possumns eam sperare alteri.

Objeclio: Sed velle alteri bonum est actus caritatis non spei, atque sperare alteri beatitudinem est velle ei bonum. Ergo.

AN POSSIMUS LICITB SPERARE IN HOMINB

Rcspondetur: Dist. majorem: velle alteri bonum simpliciter l>ropter Deum gloiificandum, concedo; velle alteri bonum arduum propter Deum auxiliantem, nego.

Instantia: Sed tunc sequeretur quod desperando de alicuius ealute, peccarem mortaliter contra spem et ]>ei'derem spem etiam beatitudinis meae.

Respondetur: Utique si diffidcrem de omnipotentia auxiliante, qnasi in.uifficienti ad salvandos homiues, non vero si diffldo de meritis alterius, sicut desperamus de salute Antichristi. Nullus liomo l>erit in aiternum ex insufficientia dwini auxilii.

Aut. IV. — UTRUM ALIQUIS POSSIT LICITE SPERARE IN HOMINE.

Status quastionis. — Videtur hoc esse licitum : 1° Quiu adjuvamur precibus sanctorum, ergo possumus sperare in illis. 2° Qnia de i|iiil>usdam in vitium dicitur: non possiimus habere flduciam in illis ac si noiinaliter homo deberet habere flduciam in aliis. 3° Qnia licite petimus aliquid ab homine, petitio autem est interpretativa spei. Sed ex alia parte dicitur apud Jeubm., xvh, 5: « Maledictus homo (|Ui confldit in homine ». — Ps. cxlv, 2: « Nolite sperare in principibus ».

Concluslo S. Thomas est: Non Ucet sperare in homine, sicut in prima causa movente m beatitudvnem , bene tamen sicut in agente secundario instrumentali. Ratio est quia solus Deus tanquam causa piima et principalis potest nos perducere ad beatitudinem, prout ordo agentium debet correspondere ordini flnium. Sed sancti nos adjuvaut precibus suis, pnesertim B. Maria Virgo, qua; dicitur spes nostra, Virgo auxiliatrix, seu perpetui auxilii ; et etiam possumus sperare in homine viatore tanquam in causa secunda instrumentali. v.g. in confessore nostro, in amico nostro, prout sunt sub gratin Dei, Ot sic possunt nos adjuvare ad vitam a?ternam consequendam.

Imo debet esae hierarchia mediatorum inter nos et Deum ; ita n t mediator sit eo altior quo melius ct proximius disponit ad effectum principalis agentis. Sic Cbristus ut homo fuit cansa moralis meritoria etiam principnlis gratia:, quia illam de condigno nobis meruit, et nunc Christus ut homo, sec. S. Thomam, est causa instinmentalis physica gratia? (III*, q. 8, a. 1 ; q. 48, a. 6 : q. 49, a. 1 ; q. 50, a. 6 ; i. 62, a. 1). Sic Christus ut homo influere videtur etiam iu superiorem partem aninue, dispositive ad effectnm principalis agentis.

Modo inferiori influit R. Maria Mediatrix, ut iustrnmcntnm probabilius physicum.

Ita etiam confessor absolvens est instrumentum etiani physirum, juxta thomistas, productionis gratias. Director spiritnalis dii-igens est causa moralis adjuvans.

DB SPE SECtJNDUM SE

Item, infra B. Mariam Virginem, fundatores Ordinum debent normaliter esse causse instrumentales morales grati» ; ita possuinu» sic sperare in illis, et studens theologia: sic potest sperare in sanctum Thomam.

Dubium: An aliquis possit licite sperare in propriis meritis?

Respondetur: Utique, sed solum tanquam in. causa instrumentali, seu in medio a Deo ad salutem ordinato ; unde tota fiducia ultimate refundenda est in ipsum auctorem gratias et meritorum. Nam merita ut nostra sunt, ut in nobis sunt, sunt amissibilia, habemus enim thesaurum istum gratiffi in vasis fictilibus.

AkT. V. — UTRUM SPES SIT VIRTUS THEOLOCICA.

Status quxstionis. — Videtur quod non : 1" Quia speramus etiam bona creata. 2° Quia spes est in medio inter desperationem et piassumptionem dum virtus theologica non est in medio, sed iu suinmo. 3" Quia spes videtur esse virtus annexa fortitudini, ut longanimitas, ad quam pertinet exspectatio, vel sicut magnanimitas ad quam pertinet tendere ad magna et ardua magno honore digna. Imo videtur quod spes sit quasdam unio longanimitatis et magnanimitatis quse sunt virtutes morales et non theologiofi.

Conclusio est tamen : Spes christiana est virtus theologioa.

1" Probatur e<c tota traditione fundata in textu I Cor. (xm, 13) : « Nunc autem manent fides, spes, caritas ; tria luoc, major autem horiun est caritas». Cf. S. G-regor., 1. II Moralium, c. 28. Item in multis textibus S. Scripturaa dicitur quod spes tendit ad Deum possidendum et innititur in ipso Deo auxiliante. Item Conc. Trident., sess. 6, canone 26, in quo continetur deliuitio spei, dum dicitur : « Sperare aiternam retributionem a Deo per eius misericordiam » (Denz., 836). Aeterna autem retributio est ipse Deus clare visus, quem speramus.

2° Probatur ratione theologica. Illa virtus est theologica, cuius objectum immediatum seu formale quo et quod est ipse Deus. Atqui objectum formale quod spei est Deus possidendus et objectum formale quo spei est Deus auxilians. Ergo spes christiana est virtus theologica.

Major supra probata est I*-II"% q. 62, a. Is

Mvnor fundatur in hoc quod spes non est virtus nisi quia attingit supremam regulam actuum humanorum, scil. Deum speratum et Denm auxiliantem, sic non potest esse virtu6, nisi virtus theologica, alioquin esset solum passio, vel confunderetur cum naturali desiderio beatitudinis.

AN SPBS SIT VIETUS THEOLOQICA l""1 Corollarium : Infinite differt spes infusa a naturali desiderio bratitudinis, quia spes est supernaturalis ut specificata ab objecto fnrmali quo et quod essentialiter supernaturali. Cf. Qu«st. disp. De Bpe, a. 1, ad 2", 8", 9". — Cf. infra art. 6, c et ad 1™ et com nient. Cajetani.

2um Corollarium ad 4""' : Spes christiana differt a magnanimiinlij et longanimitate , quse sunt virtutes morales quarum objectum Mt creatum et pariter motivum. Magnanimus tendit ad magna magno hmiore digna, pront sunt «wis viribus proportionata, nec plus (sic iiiiii est ambitiosus), nec minus (sic non est pusillanimis). Sed in rln-istiano magnanimitas, qnje importat quamdam moderatam conlldentiam in propriis viribus a Deo acceptis, subordinatur spei. Insupor in justo supra magnanimitatem acquisitam, est magnanimitas infusse seu generositas infusa ad faciendum aliquid magnum b) ordine grati», v.g. ad fundationem vel restaurationem alicuius ..rdinis reUgiosi.

Solvuntur objeotlones articull.

1' Objectio: Speramus non solum Respondetur: Utique, sed in ordine formale quod seu primarium spei.

2* Objectio: Virtus theologica consisti in medio. Atqui spes est ln medio inter priesumptionem et desperationem. Ergo spes non est virtus theologica-.

Respondetur: Virtus theologica non est in medio per se et ex parte objecti proprii, concedo; per accidens et ex parte subjecti, nego.

Explico : Spes nom est in medio per se en parte principalis Otjeoti, quia divino auxilio nullns potest nimis inniti, item nullus [Hjtest nimis sperare Deum ; ut dicitur I*-II", q. 64, a. 4 : « Medium virtutis accipitur per conformitatem ad suam regulam vel mensuram, sec. quod contingit ipsam transcendere vel ab ea deficere, v.g. iranscendere debitam mensnram potns. Atqui mensura seu regula virtutis theologicas est ipse Dens,... excedens omnem facultatem humanam; unde nunqnam potest homo tantum diligere Deum, quani um diligi debet ; nec tantum credere aut sperare in ipsum quantum debet. Sed per acoidens, ex parte nostra, spes est in mcdio inter pne- Mimptionem et desperationem, in quantum aliquis pr»sumere dicitnr ez eo quod sperat a Deo bonum, quod excedit suam conditionem », v-g- gloriam sine meritis, aut bonam mortem sine prteparatione ad eam. Tunc male applicat motivum spei ea ad quas non se extendit, "icut si aliquis crederet qoaternitatem non revelatam.

E contra virtntes morales sunt per se in medio, quia regula earii m statuta a ratione est finita et transcendi potest, v.g. temeraria niidacia transcendit regulam fortitndinis, unde contra mediocritatem dicendum est: falsum dicere de omni virtnte quod est in medio; virlutes theologicffi non sunt pcr se i

DE SPB SECONDCH SF.

ip Objectio: Exspectatio pertinet ad longanimitatem qu» est virtus moralis. Atqui spes est quasdam exspectatio. Ergo spes reducitur potius ad virtutes morales.

Respondetiir: Tendere ad arduum propria potestate assequendum, concedo; ad arduum Dei auxilio assequendum, nego.

1""- Corollarium (Baunez) : Nulla est spes quw sit virtus nisi sves theologica. quia circa arduum ordinis naturalis propna virtute assequendum sufflcit fortitudo et magnaniinitas, et circa arduum exspectandum «6 homine datur spes qiue non pervenit ad ratioucm virtutis quia auxilium huinanum est nunis deficiens, lta ndes humana fnndata in testimonio hominis uon est cognitio satis perfecta ut habeat rationem virtutis intellectualis.

2»", corollarium: 8pes est virtus supernaturalis quoad substantiam vi owecti formaus. Cajetanus in commento hujusce articuh examinat opinionem Scoti et Durandi, qu* adeo deprimit virtutem theologictun, ut etiam spein acquisitam ponat virtutem theologicam, quia respicit Deuin pro regula et objecto; lmo Durandus dicit spes iniusa non est necessaria ad sperandum, sed solum ut promptius, perfectius et nrinius speremus.

Respondet Cajetanus: Hsc spes acqnisita non est « proporiionata supernaturali objecto... quod excedit omnem intellectum et voluutatem creatam ,,. Hoc autem requiritur pro virtute theologica. « Lt hine patet necessitas i>onendi lidei, spei et cantatis habitus infusos, ut scil.: habeatur habitus ex natura sua determinativus ad actus bonos supematuraliter proportionatos objecto supernaturah; ad hoc euim niflil acquisitum sufficit ex natura sua ut patet ,,. Unde dicit Cajetanus: « Ha* omnia Durandi et Scoti jalsa esse facile quisque

^Scajetanus in hoc art V, n. 5, explicat contra Durandum id quod supra diximus, scil. Deus potest esse objectum immediatum amoris concupiscentte, ita ut nullo modo subordmvtur nobxs. *<am, ait Cajetanus, « allud est concupiscere aliquid mihi, et aliud concupiscere hoc propter me». Sic concnpisco cibum mihi et propter me, quia cibus ordinatur ad vitam meam conservandam tanquam ad hnem vel etiam coucupisco cibum amico meo propter lpsum, dum c contra concupiBCO vel desidero Deum milii sed non propter me, quia Deus non ordinatur ad me ut ad finem, sed ego ad Deum : unde concupisco mihi Deum tanquam jinem ultimum ad qnem tendere debeo. Omnes articuli sequentes sunt faciles, enuntiant corollaria qute deducuntur ex objecto formali spei. Sic apparet quod in omni tractatu virtutum, lapis adamantinus est objectum formale.

3*" Corollariums Non potest dari spes acquisita circa objecUim snpernaturale recte speratum propter motwum supernaturale ; datur solum pnesumptio quffi non recta est. Cf. Joannem a S. Thoma, d;sp. X, a. 4. Contra Torres cujus opinio videtur censura digna, au .loannes a S. Thoma.

I,F. DISTINCTIONE SPEI A FIDE RT CARITATi: