Sectio 6, art. 3: UTRUM HEBETUDO SENSUS AUT INTELLICENTI/E

SIT ALIUD PECCATUM A C/ECITATE.

Primo aspectu non videtur differentia inter utrumque, nisi secundum gradus.

Respondetur: Hebetudo mentis est quidem peccatum, et aliud peccatum a caecitate mentis.

1° Probatur auetoritate S. Oregorii, dicentis hebetudo oritur ex gula, ctecitas mentis ex luxuria.

2» Probatur ratione theologioa: Hebetudo intelligentiie importat quamdam debilitatem mentis oirca considerationem bonorum spvritualium. Hebes opponitur enim acuto seu penetranti, visus aquilae est acutus. Hebes est sicut obtusus, penetrare non valens. Atqui luec debilitas est voluntaria, prout ille qui est affectus ad carnalia, negligit considerare spiritualia. Ergo hebetudo intelligenti® est peccatum, sed minus grave quam caecitas mentis, quaa est omnimoda privatio cognitionis spiritualium. Ita est in ordine corporali iuter etecitatem et debilitatem visus (muopia). Utrumque hornm peccatorum opponitur dono intellectus; est oppositum eontemplationis. Cf. finem art. per donum intellectus homo subtiliter penetrat roysteria revelata absque discursu, absque disputatione theologica, v.g. ut S. Josepb.

Abt. m. — QUOMODO ORIUNTUB H/EC VITIA.

Conolusio: Cacitas mentis oritur ex luxuria, hebetudo intelligentue eas gula. Ita S. Qregorius.

Ratio est quia per luxuriam et gulam intentio hominis maxime applicatur ad corporalia et per consequens debilitatur operatio hominis clrca intelligibilia ; magis autem per luxuriam, quam per gulam, quia delectationes venereorum sunt vehementiores quam ciborum; sic ex luxuria oritur cjecitas mentis, qu® gravior est quam hebetudo orta ex gula. Per oppositum abstinentia et castitas disponunt ad contemplationem.

Isti articuli quibusdam videntur minoris momenti, attamen in eis quandoque inveniuntur gemmae, ut melius appareat quid sint doua Spiritus Saneti, v.g. in hac q. XV de csecitate mentis, art, 3, corp. nec non in responsione ad l""", ad 3»ra quoad impedimenta contemplationis. Et h® observationes sunt niaximi momenti in praxi.

Hax; verba S. Thom® non multum distant ab his verbis Imitationis Christi: « Si pauci eunt contemplativi, hoc est quia pauci volunt perfecte se abnegare, sec. pweceptum Domini, si quis vult venire post me, abneget semetipsum et tollat crucem suam quotidie».

Unde purificatio non solum activa sed passiva ab inordinatis passionibus est omnino necessaria ad contemplationem, ut longe ostendit S. Joannes a Cruce in Nocte obscura.

QU2BSTIO XVII.

DE PR/ECEPTIS FIDEI, SCIENTI/E ET INTELLECTUS

(in duos articulos)

Notandum est quod tam hic quam in sequentibus tractatibus de liliis virtutibus, non sumitur pweceptum, ut est obligativum ad peceatnln mortale, sed sive ad mortale, sive ad veniale, et ut distinguiiur a consilio. Ita Cajetanus. Quidam recenter scripserunt (negando ilistinctionem inter peccatum veniale et imperfectionem) quod pro K. Thoma prafceptum est semper obiigans sub gravi. Hoc non vcrum Ms, ut apparebit. <« Non mentlri » est t per obligat sub gravi; non omne menda

AHT. I. — UTRUM IN VETER j LECE DEBUERINT DARI PR/ECEPTA CREDENDI.

Non ponitur in qusestione utrura in lege nova dari dcbuerint, MUn est difficulta8 tantum de veteri lege.

Respondet S. Thomas in fine art. : Supposita fide unms Dei, mttla alia pnscepta data sunt de fide m veteri lege, scil. nulla alia /imcepta credendi secretiora fidei mysterm. Cf. ad 5"m.

1' Probatur auctoritate S. Pauli ad Rom. (in, 27) qui legem veiiM-cin nominat legem factorum et dividit eam contra legem fidei.

2° Probatur ratione theologica, quia in veteri Jege non erant secreta fldei populo exponeuda, et ideo supposita fide unius Dei, legi- «latori supremi : « Audi, Israel, Dominus, Deus noster, Dominns iraus est » [Deut., vi, 4), enunciabantur praecepta decalogi ad reli- 1,'ioneni et ad alias virtutes pertinentia.

E contrario in nova lege ponnntur expressa mandata de fide, v.g. apud Joan. (xrv, 1) : « Creditis in Deum et in me credite », scil. Christus praecipit fidem Incarnationis. Ex necessitate praecepti licbeDt omnes christiani snb peccato mortali evederc explicite, soltem ■liioad snbstantiam: 1° omnes articulos contentos in Symbolo Apo- Mtolorum ; 2° omnia praecepta Decalogi et Ecclesim ; 3° orationem do-

302 DE PR/HCEPTIS FIDEI, SCIBSTI*! ET I NTRLLBCTU S minicam ; 4° sacramenta suscipienda, quse sunt tria : baptismus, encliaristia et prenitentia.

Pratceptum fidei affirmativuin obligat, in primo instanti vita? moralis, ad credendas veritates tunc sufficienter propositas, ut vita hominis ordinetur in Deum auctorem salutis. Item in solemnioribus festis quilibet christianus tenetur elicere actum fidei, unde damnata; sunt ab Innocent. XI h» du® propositiones : « Satis est actum lidei semel in vita elicere » ot « Sufficit mysteria Trinitatis et Incarnationis semel credidisse ». Insuper praiceptnm fidei obligat per accidens seu potius ratione alterius quando quie tenetur pcenitere, snscipere sacramentum, elicere actum spei, caritatis, religionis, etc, resistere tentationibus contra fidem.

ArT. II. — UTRUM IN VETERI LECE CONVENIENTER TRADANTUR PR/ECEPTA PERTINENTIA AD SCIENTIAM ET INTELLECTUM.

In hoc articulo S. Thomas ostendit quod in V. T. convenienter data sunt pr«cepta pertinentia ad scientiam et intellectum, tripliciter. Cf. prawertim 1. Deut., vi.

Ex hoc apparet quoduam sec. S. Tii. erat exereitium donorum in justis V. T.

1" Quoad acceptionem scientke et mtellectus, per doctrinam et disciplinam. (Deut., rv, 6) : « Audientes universi prKcepta hajc, dicant: En populus sapiens et intelligens ». — (Deut., vi, 6) : « Erunt verba hmc, quw ego praecipio tibi, in oorde tuo... et narrabis ea filiis tuis ».

2° Quoad usum scientke et intellectus, erat prfficeptum (Deut., vi, 7) : « Meditaberis ea, sedens in domo tua, et ambulans in itinere, dormiens atque consurgens ».

3° Quoad conservatione-m scientke et Melleotus : (Deut., VI, 8, 9) : « Et ligabis ea quasi signum in manu tua, eruntque et movebuntur ante oculoe tuos ; scribesque ea iu limine et ostiis domus tuai ». — (Deut., iv, 9) : « Ne obliviscaris verborum quaj viderunt oculi tui, et ne excidant de corde tuo cunctis diebus vitaj tua? ». Haec est quaedam supernaturalis contemplatio divinornm.

Alia sunt etiam prajcepta de hac re in V. T., v.g. (Eccli., vn, 40) : « In omnibus operibus tuis, memorare novissima tua et in ajternum non peccabis ».

Item in Deuter. (xvii) praicipitur ut rex instruatur de his quaj pertinent ad legem Dei per sacerdotes, cf. ad 3""'.

Ad 4um: (Deut., vi, 7) pra?cipitur ut homo, vadens ad dormiendum, de lege Dei meditetur, quia ex hoc etiam homines, dormiendo, adipiscuntur meHora phantasmata., sec. quod pertranseunt motus a

UECAPITULATIO THACTATUS DE FIDE

In fine corporis artieuli S. Thomas dicit: « Et Imbc etiam abundantius in N. T. tam in dootrina evangelica quam in apostolica, inandaUi kguntur».

Ex his ultimis lineis constat quod omnis christianus stepe debet meditari legem Dei et mysteria salutis; et fcecc pnscepta, nt ait s. Thomas, pertment ad dona scientke et intellectus, quibus perfeetius quani per soiam fidem cognoscimus vanitatem rerum creatarum et necessaria ad salutem. IIa?c prsecepta adimplentur non prascise ex nostra propria industria, sed. sec. docilitatem Spiritui vSancto. Inter prsecepta N. T. ad intellectum et scientiam pertinentiu. uotanda sunt verba Domini apud Matth. (xiii, 13) : « In parabolis loquor eis, (|uia videntes non videut, et audientes non audiunt, neque iutelligunt... Incrassatum est enim cor populi hujus et auribus graviter audierunt et oculos suos clauseruut... Vestri autem beati oculi quia vident et aures vestras quia audiunt... Vos ergo audite para bolam seminantis: Onmis qui audit verbmu regni et non intelligit, venit malus, et rapit quod seminatum est iu corde eius... Qui vero in terram bonain seminatus est, hic est qui audit verbum et intelligit ct fructum affert... ». Item legitur ad Colos. (i, 9) : « Non cessamus pro vobis orantes et postulantes ut impleamini agnitione voluntatis eius (Dei), in omni sapientia et intellectu spirituali, ut ambuletis digne Deo per omnia placentes... crescentes in scientia Dei ». rioc necessarium est ad progrediendum in caritate, secundum prlmuin prsceptum.

Sic terminatur tractatus de fide.

Id quod semper in memoria servanduiu est, est essentialis supernaturalitas fidei. Fides est supernaturalis quoad substantiam ratione utriusque objecti formaliB quo et quod, quibns speciticantur. Ffaec enim objecta sunt essentialiter supernaturalia, objectum formale quod est Veritas prima in essendo, seu vita intima Trinitatis ; objectum formale quo seu motivum est Veritas prima revelans perlinens ad Deum auotorem grati», et non solum natura? aut miracoli '.

Sic tides est « sperandarum substantia rerum » et fides viva est inchoatio vitae aeternte. Hasc fundamentalis thesis semper defenilenda est tanquam pupilla oculi.

Ex hac definitione tidei per utrumque objectum formale quo et quod, sequuntur omnes proprietates fidei : inter quas principales Bunt: fides est simpliciter certiori qualibet oognitione naturali, quia liabet altius motivum formale iucreatum, infallibile, essentialiter supernaUirale ; et actus fidei est liber quoad exercitium et specifica- Uonem, quia objectum creditum est inevidens, de se non sufficienter movet, unde requiritur ad assensum pia motio voluntatis. Nunc transeundnm est ad duas alias virtutes theolbgicas.

1 Et fidells immediatc, slne dtecursu, ndhseret buic motlvo formall oredendo Deo et Deum, nlloqodn sl el adluereret mediate, hoc esset mediante alto motiva hirmali in)enori, a quo speclflearetur fides, et slc elus natura mutarotnr.

TRACTATUS DE SPE te Domiue speravi, non confundar in «ternum». lividitur tractatus De Spe, in quatuor partes: a q. 17 ad 22.

de virtute spei, q. 17.

•le subjeoto spei, q. 18, scil. in voluntate viatorum, et quomodo Uabeat certitudinem, a. i.

2° De dono timoris quod respondet spei, q. 19.

. . I de desperatione , q. 20. 3» De vUiis opposxtxs \ de priemlnvtione , q. 21.

4° De prwceptis spei et timoris.

Hic brevis tractatus de spe pluribus apparet facilior quam ti-actetus de fide et de caritate; continet tamen suas Uifficnltates ; quajdam jam solutas sunt, agendo de fide, scil. qusestiones de essentiali supernaturalitate virtutum theologicarum, sed est speciale mysterium in conciliatione firmitati*, seu certitudinis spei cum vncertitudine salutis seu grati» perseverantiffl finalis. Quidam videntur existiiuare quod est difficultas insolubilis pro thomisrao. Sed ut videbimus btec specialis obscuritas non differt ab ipso revelato prtedestiuationis mysterio; sic enuntiatur a Conc. Tridentino (Dbnz., 826) : « Si quis magnum illud usque in tinem perseverantise donum se certo habiturum absoluta et infallibili certitudine dixerit, nisi hoc ex speciali revelatione didicerit, a. s. » et (n. 806) : « Nemo sibi certi aliquid absoluta certitudine polliceatur, tamen in Dei auxilio firmissimam spem collocare et reponere omnes debeut. Deus enim, nisi ipsi illius grati® defuerint, sicut ccepit opus bonuin, ita perlieiet, operans velle et perficere. Verumtamen qui se existimant stare, videant, ne cadant et cum timore et tremore salutem suam operentur, in laboribus, in vigiliis, in eleemosynis, in orationibus et oblationibus, in jejuniis et castitate ».

Hoc mysterium remanebit semper absconditum, aliquam tameu intelligentiam habebimus ex his quaa dicet S. Thomas: 1° de motivo formali spei, quod est Deus auxilians ; 2° de certitudine spei, qute est oertitudo tendentiai ad finem, non vero consecntionis finis; 3" de dono timoris annexo spei, contra pra?sumptionem, ut practice servetur ajquilibrium intra oppositos aspectus hujusce mysterii.

1° De ipsa Spe

QTL33STIO XVII.

DE SPE SECUNDUM SE

(in octo articnloe diviea).

ln hac quaMtione sunt du» partes: 1° de spe in se; 2° relate ad alias virtutes.

I* Pars : De spe vn se considerata, continet quinque articuios, qui constituunt inquisitionem definitionis spei, nam solum in arliculo 5° declaratur quod spes est virtus tlieologica, qnia prius nerense fuit determinare eius objectum formale, a quo denominatur ilieologica. Unde htec inquisitio definitionis spei continet hos arliculos, scil. : 1° Utrum spes sit virtus; 2° Utrum objectum eius sit l>catitudo a?terna ; 3° Utrum unus homo possit sperare beatitudinem n lterius per virtutem spei (luec pertinent ad obj. formale quod) ; 4° Utrum homo possit sperare in homine (hoc pertinet ad obj. formale quo seu ad motivum formale) ; 5° Utrum spes sit virtus theologica.

2* Pars: Est de spe relate ad alias virtutes: a. 6: An sit di- Ntincta ab aliis virtutibus theologicis et quomodo ; a. 7 : Quare sequatur fidem, et a. 8: Quare sit via generationis prior caritate, et latione perfectionis infra caritatem.

ART. I. — UTRUM SPES SIT VIRTUS.

Supponitur existentia spei affirmata a Revelatione et jam 1*11", i|. 62, a. 3, probatum est quod sunt virtutes theologicte.

Status qusstionis. — Videtur qnod spes non sit proprie virtus : L* Quia spes est quaxlam passio irascibilis, qua regulari debet per virtutem. 2" Ad minus non est virtus infusa, quia Magister Sententinrnm dicit qnod spes provenit ex meritis 3° Denique spes semper ost quid imperfectum, nam speramus id quod non habemus, et sic npes non videtur esse dispositio perfecti, seu virtus. Insuper quietistn dixerunt (Dbnz., 1327) quod spes retributioni s non est virtus Kicnt timor pcenro, qui minuitur crescente caritate, nam nulla virtus ininuitur crescentc caritate.

' Loquebatur Mogister de objccto spei, stcut Deus dicitur spes nontra, et ••Mlnelur ex merltls, cf. infra.

H - (HMSIG0U-L*OBA!: - I)e DlrluMoiu l/ieolojlclj.

DE SPB SECDNDDM SE

Conclusio est: Spes christiana est virtus.

1° Probatur etc S. Scriptura et Traditione. S. Thomas in Summa theologica citat solum unum textum auctoritatis, sed prtesupponit commentarios quos scripserat in Evangelia (Catena et Expositiones) et in Epist. S. Pauli. Traditio fundatur prajsertim in I Cor. (xm, 13) : otNnnc autem manent lides, spes, caritas, tria luec: major autem horum est caritas ». — Item (Rom., vni, 24) : « Spe enim salvi facti sumus. Spes autem qu® videtur, non est spes; nam quod videt quis, quid sperat? ». — (Rom., rv, 18) : Abraham « qui contra spem in spem credidit (esperant contre toute esperance, il crut), ut fieret pater multarum gentium ». — (Rom., v, 2) : « Per Ohristura habemus accessum per fideni in gratiam istam in qua stanvus et gloriamur im spe gloriai filiorum Dei. Non solum autem, sed et gloriajiiur in tribulationibus, scientes quod tribulatio patientiam operatur, patientia autem probationem, probalio vero spem. Spes autem non confundit, quia caritas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum Sanctum, qui datus est nobis » '. — (Rom., xv, 13) : « Deus autem spei repleat vos omni gaudio et pace in credeudo, ut abundetis in spe et virtute

' Ut alt S. Thomas (ln auo Comm. Kp. nd Rom.) S. Paulus hic ostendit : 1° magnitudinem spel, ln qua gloriamur; 2° elus vchementiam ; 3° elus flrmitntom.

1° Alaynitudo autcm spei coneideratur ex magnltudine rei sperntje, dum dicitur : ei gloriapmr in «pc glorUs ftliorum Del, id est, ex hoc quod siieramus nos adepturos gloriam flllorum Dei. Hujusmodl spes indita est nobis per Chrlstum ». Et hiec glorla, qute in futuro in nobls coniplebltur, lnterim nunc ln nobis inchoatur per spem.

2° S. Paulus ostendlt vehementiam hujus spei. Qui enlm vehemeuter aliquld sperat, llbcnter sustlnet propter illud etiam difncllla et amara, slcut inflrmus, si vehementer speret sanitatem, libenter potionem amaram bibit. Slgnum ergo vehenientis spei quam habcmus, propter Chritsum. est quod non solum gloriamur ex spe lutune glorue, sed etiam ie malis, quae pro lpsn patimur, unde dleit: Non solum auteni glorlamur, scil. in spe gloria», sed etiain gloriamur ln trlbulatlonibus per qnas ad glorlam pervenimns... Tribulatio pa- Hentia-m op&ratur, ut occaelo exereendi patiendi actum. Patientia probationem, slcut ln igne probatur aurum et argentum, ita ex hoc quod homo patlenter tribulatlonem sustinet, reddltur jam probatus. Probatio vero spem (operaturj, qula scll. per hoc quod allqnls jam probatua cst, potest de eo spcs baberl et ab ipso et ab allls, qnod nd hreredltatem Dei ndmlttntur... Slc igltur de prlmo ad nltlroum patet qnod tribulatio vlam parat ad spem. Unde si aliquls vehementer gloriatur de spe, consequcns est ut de ipsis tribulationibus giorletur.

3» Spes autem non confundit, id est non deflclt nisi homo ei dcflciat ; ratio est « quia caritas Dci dlffusa est In eordibus nostris », sl enlm acclpiatur carltas Del qua nos diligit Deus, mauifestum est, quod his quos dlliglt seipsum non negabit ».

S. Thomas In Ep. ad Hebr., vi, 19, explicat : o Fortissimum solatium habenws in J>eum, propter promissiones suas. Turris fortiBBima nomen Domtol : ... S. Paulus comparat spein anchora, qvat sicut ln mari navem Immobilltat. ita spes animam ftrmat in Deo in hoc mundo, qul est qnasi qnoddam mare... Anchora dcbet esse secura, ut non deflciat, uude flt de ferro. Item dcbet esse flrma, ut non clto a navi removeatur. Ita homo debet alllgari spei slcut anchora nnvis olligntur... Sed nnchora in lmo flgitur, spes autem in summo, scll. In Deo. Nihil enim... in prtesenti vlta est flrmum, ubi anima posBet firmarl et qulescere ».

AN SPES SIT VIRTDS

S/iiritus Sanotin. — (I Tltessal., v, 8) : « Nos autem qul diei sumus, «obrii simu», indnti loricam fidei et caritatis, et galeam spem salntis».

(Hebr., vi, 18) : « Portissimum solatium habeamus, qui confngiiii iis ad tenendam propositam spem ; quam sicut anchoram habemus «»iwt tutam ac firmam et incedentem usque ad interiora velaminis, ii bi praeeursor pro nobis introivit Jesus... pontifex factus in seternom». — (Sebr., x, 23): « Teneamus spei nostr® confessionem inileclinabilom, fidelis enim est qui repromisit ». — (I Petoi, i, 21) : « Deus suscitavit eum (Christum) a mortuis et dedit ei gloriam, ut lldes vestra et spes eseet in Deo,... quia omnis caro ut ftBnum et o.uiiis gloria tanquam flos fteni; ... verbum autem Domini manet in mtornum ». — (I Petri, iii, 15) : « Parati semper (estote) ad sati- «fuctionem omni poscenti vos rationem de ea qu® in vobis est spe ».

In his textibus generaliter spes sumitur pro virtute spei (cf. I Cor., xm, 13), sed quandoque sumitur pro actu hujus virtutis, ut ad Rom.., vm, 24: « Spe salvi facti sumus». Vel etiam stimitur pro m sperata, ut ad Rom., vm, 24: « Spes quse videtur non est spes ». tjuandoque etiam sumitur pro persona per quam aliquid obtinere nperamus, sic B. Maria Virgo dicitur spes nostra.

In Veteri Testamento prsesertim in Psalmis s»pe agitur de vir- lute spei: (Ps. xn, 6): « Ego autem in misericordia tna speravi ». (Ps. xv, 1) : « Conserva me Domine, qnoniam in te speravi ». —

(Ps. xsi, 2) : « In te, Domine, speravi, non confundar in seteraum ». Innumeri sunt similes loci in Veteri Testamento.

Concilium Tridentinum loquitur de virtute spei, sess. 6, cap. 6 (Dmz., 798), de actu spei ad justificationem necessario, cap. 33 (Dbnz., 806) nbi de perseverantios munere: « Qui perseveraverit usque nd fiuem, hic salvus erit, quod quidem aliunde haberi non potest, «isi ab eo, qui potens est eum, qui stat, statuere (Rom., xrv, 4), ut l.crxeveranter stet, et eum, qui cadit restituere, nemo sibi certi ali- '/uid absoluta certitudine pollieeatur, tametsi in Dei auxilio firmissiinam spem oollocare et reponere omnes debent. Deus enim, nisi ipsi illius gratise defuerint, sicut cajpit opus bonum, ita perflciet, operans twlle et perficere (Phil., n, 13...)». Item c. 16 (Dekz., 809). Item nan. 3 (Dbxz., 813) agitur de gratia» auxilio necessarioad spei actum: n Si quis dixerit sine prjevenicnte Spiritns Sancti inspiratione atqne eiua adjutorio hominem credere, sperare, diligere aut pcenitere posse, ltt oportet, ut ei justificationis gratia conferatur, a. s. ». Item can. 26 (Denz., 836): « Si quis dixerit justos non debere pro bonis operibus sperare teternam retributionem a Deo per eius misericordiam... si Dsque in finem perseveraverit, a. s. ».

g° Probatur ratione theologiea. In hac probatione ad ostenden- <liim spem esse virtutem, attente actus spei jam distinguendus est iili actu prsesumptionis, quo v.g. dux exercitus victoriam quandoque nperat, ut Napoleo in Waterloo. Bjec probatio ad hoc redncitur:

Ad actum liumanum bonum debitam regulam attingcntem, debet ■•orrespondere virtus proportionata. Atqni sperare Deum, nt bonnm rnlurum arduum, eius auxilio possidendum, est actus borms, attin-

DB SMJ SECUNDUM SE regulam, scil. Deuni, cuius promissione et auxilio ad hunc actum debet correspondere pro- virtutis : habitus operativus bonus

Minor fundatur et in notione generali spei, et in hiB qua» revelata sunt de spe christiana, fundata in promissionibus Dei auxUiantis, ut explicatur ad lm (legere). Sic est virtus etiam in viatore non prasdestinato. Ut appareat vis hujusce argumenti, notandum est quod simile non fieret de spe victorke, v.g. in Napoleone in Waterloo ; non erat enim hasc spes virtus, sed potius prassumptio. Ad explicationem hujusce minoris oportet breviter in memoriam revocare ea quas supra dicta sunt I*-II", q. 40, a. 1 de passione spei, nam agendo de pas sione spei, S. Thomas determinavit quid sit spes in genere, et ea nunc applicat ad spem christianam. Insuper bene distingnenda spes christiana a passione spei et a virtute magnanimitatis, ut hic notatur ad lm.

De spe in genere. Ad vitandum confusionem pree oculis habenda est luec divisio. Spes in genere est exspectatio boni f uturi ardui ; sub .ea sunt tres species:

spes supernaturalis : exspectatio boni supernaturalis futuri ardui.

^P68 \ spes magnanimi spes passio exspectatio boni moralis futuri ardui. exspectatio boni sensibilis futuri ardui.

S. Thomas sic explicavit (1*11", q. 40, a. 2) quid sit spes in genere ex suo objecto :

( bonum, non enim est spes nisi de bono, sic spes differt a timore qui est de malo.

futwum, non enim est spes de bono prassenti, sic Spei in genere a 9<^dw- objectum arduum, non enim est spes de minimo quod facile habetur, sic differt a desiderio et propterea spes pertinet ad irascibilem.

assequibile, non enim est spes de inassequibili, sic spes differt a desperatione.

Ad intelligentiam tractatus de spe et tractatus de caritate, prassertim ad cognoscendas relationes spei cum amore concupiscentiaB ad quem pertinet, et cum amore amicitias seu cum caritate, prse oculis habenda est classica divisio passionum seu emotionum data imperfecte a Platone, perfectius ab Aristotele, servata a S. Thoma, a scliolasticis et a Bossuet. Cf. I*-II", q. 23.

an spes srr VIRTCS

Hasc divisio fundatnr in definitione appetitus sensitivi, qui versutur circa bonum sensibile et malum sensibile. Sed, nt ostenditor I*, q. 81, a. 2, hic appetitus sensitivus est dnplex, scil. concupiscibilis et irascibilis propter diversum objectum formale, nam appetitus concupiscibilis inclinatur ad bonum conveniens prosequendum et ad malum disconveniens fugiendum, dum appetitus irasoibilis inclinainr ad bonum arduum proseqnendum et ad malum arduum repelleudum. Non ita dividitur voluntas, quia specificatur a bono universali. Insuper propter rationem formalem ardui non eodem modo dividuntur passiones in ntroque appetitu sensitivo.

ad bonuml . ,. ., conveniens ^mP^"r et sensibileLbsens prosequen/ dum praasens ad malumi disoonve- niens et sensibile fugiendum svmpliciter absens

: amor desiderium gaudium odium fuga, aversio tristitia

BONVM conveniens sensibile i aversio

I ad bonumjassegt

I prosequen-j1™*^"^6 a j, ' f awtimatnm : desperaUo tristitia MALVM fugiendum

BONVM ARDVVM fa- repulsu cile : audacia ad malum\ lm ^,™, , arduum re- ^ \ Umw pellendum/ prajsens vindicandnm: ira

, ira

MALUM AHDUUM repellendum

Ut ostenditur I*-II", q. 24, ietaj passiones seu emotiones in se o.onsiderat® indifferenter se habent ad bonum morale vel maium morale, quod dependet a ratione et a lege. Sed passiones fiunt voluntari® et vel bonaa moraliter vel mala», sec. quod imperantur a volnntate vel non prohibentur ab ea, ut oportet, v.g. magnanimus sperat magna et ardua in ordine humano, quando oportet, ubi et quomodo oportet.

in genere sit amor, an potius supponat nmorem

Resp.: I*-II", q. 25, a. 1. Passiones concupiscibilis, qiue important motum, prtecedunt ordime executionis passiones irascibilis, nam

DE SPE SBCUNDUM SE

„jnem animi ad coui irascibiUs praxedunt sic spes prascedit derium, quemdam conatum et sequendum bonum arduum ». paesiones concupis gaudium.

Insuper, ut dicit 111", q. 25, a. 2: Amor sensitivus est prima omnium passionum et aliarum origo, nam ex hoc quod aUquis amat bonum, illud desiderat, postea de iUo gaudet, proinde odit nialum oppositum, hoc malum fugit vel tristatur de eo. Pariter passiones irascibiles fundantur in aimore, nam speratur bonum quod amatur, timetur malum quod bono aniato contrariatur, et contra ipsum in surgit audacia et ira. Sic dicet S. Thomas, 1111", q. 18, a. 8 : « spes pertinet a4 amorem- concupiscentiai » ; non vero dicit « spes est amor concupiscenti® ».

In quo vero amor aonoupiscentiw differt ab arnore amicitkst — Besp. I*-II", q. 26, a. 4, ubi dividitur amor :

ille cui volumus bonum amatur amore amicitke

Amare est velle alicui / ipsum bonum volitum •bonum amore

Deus ipsi nos proximus bonum honestum » utile » delectabile

Jam in brutis est quidam imperfectus amor amicitite, v.g. quo o gallina congregat pullos suos sub alas » et eis vult bonum delectabile ac utile. « Inclinatur enim unumquodque ad conservandum non solum suum individuum, sed etiam speciem », I*, q. 60, a. 5, ad 3.

I*-II", q. 26, a. 4, ostenditur quare amor amicitiai sit perfectior in se nt amor quam amor concupiscentise. Eatio est evidens : « Id quod amatur amore amicitke, simpliciter et per se amatur; quod autem amatur amore conoupiscentiai , non simpliciter et seo. se amatur, sed amatur alteri ». Ibidem ad lm : IUe proprie dicitur amicus, cui aliquod bonum volumus. Illud autem dieimur concupisoere, quod volumus nobis. Ad 2m: Amicitia qua volumus ainico bonum delectabile vel utile deficit a ratione ver® amicitia» qua volumus amico bonum honestum.

2""> Dubium: In quo spes in genere differt a desideriof Resp.: I*-II", q. 40, de passione spei, a. 1: Spes differt a desiderio prout eius objeotum est arduum. Est enim spes motus appetit.us tendens in bonum futurum arduum, adeplu tamen possibili. Desperatio e contra est motus recedens a bono arduo adeptu moraliter impossibili, saltem sec. aastimationem operantis. Spes, sic ut passio, est in brutis (q. 40, a. 2, ad 2*i).

Quare spes vocatur etiani fulucia? prout est motus appetitus *•> cognoscitiva fidem, qu& sperans credit se i speratum.

AS SPES SIT VIRTtJS

3"m Dublum: In quo differt exspectare et speraret

Resp.: I*-II", q. 40, a. 2, ad lm: « Exspectare est ex alio spe rare, « Quod enim aliquis sperat per propriam virtutem adipisci, non dloitur exspectare, sed sperare tantum ; eed proprie dicitur exspe- riare, quod sperat ex auxiUo virtutis alienaj».

Unde sperare aUquid a Deo, est semper exspectare. (Ps. XXXIX, « Exspectans exspectavi Dominum et intendit mUii ». — (Loc.,

U, 25) : « Simeon erat homo justus et timoratus, exspectans conso- lationem Israel ».

4um Dubium: Quid est causa spei in generet

Itesp.: Oausa spei in genere est omne illud quod auget potestatem hominis, sicut dhntke, fortitudo, experientia, doctrima. (a. 6). In juvenibus et ebriosis abundat passio spei, quia non deUberant, et non considerant difficultates propter inexperientiam impedimenlnrum ; sic facile a?stimant se posse consequi id quod volunt, v.g. reaovare totam philosophiam, ut sperabat junior Cartesius. Insuper juvenes multum habent de futuro, parum de prasterito, ideo multum vivunt in spe, etiam in eis est major vitalitas physica.

5"" Dublum : Qxuenmm est relatio inter spem in genere et duas xitecies amoris, scil. concupiscentke et amicitket

Besp. .• q. 40, a. 7: Est mutualis relatio inter spem et amorem. Kam prout respioit bonum speratum, spes ex amore conoupisoentia; hujusce boni causatur, sed prout respicit auxiliatorem, tpes disponit ad amc-rem a/micitue erga auxiliatorem, seu perducit ad ipsum amandum non solum propter auxilium exspectatum, sed projjter bonitatem intrinsecam ipsius auxiliatoris. Sic ut videbimus, ■pes disponit ad caritatem erga Deum. Sec. Joannem a S. Thoma, ",■ Spe, art. 1, n. 22, in fidelibus caritatem non habentibus hic amor ■upemataralia concupiscentise procedit ab appetitu boni credentibus ropromissi. Denique, ut notatur I*-II", q. 40, a. 8, spes adjuvat operationem, nam existimatio ardui excitat attentionem, et existimatio bonl possibilis non i-ctardat conatum; insuper spes causat delectaliouem, quaa adjuvat operationem.

Nunc redeamus ad primum art. tractatus de spe christiana.

Ad X°*n notatur eius differentia cum passione spei ; nam passio K|iei fertur ad bonum sensibile arduum et indiget regulari per virtntem fortitudinis ad vitanda duo extrema, scil. temerariam audai inm et pusillanimitatem. Sic aliquis potest male uti passione spei, t.g. temerarius. E contra nemo potest male uti spe christiana, qu® non est passio regulauda, sed virtus regulata, qwe attingit non solnm bonum sensibile arduum, sed Deum sec. conformitatem ad legem divinam, piwit sperare debemus in eum secundum eius proinissiones.

Ad Spes dicitur ex meritis provenire non quantum ad vir- tutem spei, quso est infusa, sed quoad rem speratam quam debemus Tiicreri, sic Deus dicitur quandoque spes nostra.

DB SPE SBCUNDUM SE

Ad Spes est imperfecta quoad possessionem rei speratffl, conc, non vero quoad motivum formale in quo fundatur. « Sperans innititur auxilio Dei », sic jam indicatur motivum formale spei de quo infra.

Alke objectiones solvuntur in q. disp. De Spe, a. 1.

1* 06;'.: Virtus non se habet ad bonum et ad malum. Atqui spes se habet ad bonum et ad malum, est mala spes. Ergo non eet virtus.

Resp.: Distinguo minorem : spes fundata in auxilio divino, nego ; fundata in virtute humana vel falsa opinione, concedo.

Inst.: Sperando desideramns Deum nobis, atqui hoc est subordinare Deura nobis et perversum.

Resp.: Desiderare Deum nobis et formaliter propter nos, concedo ; nobis tantum, nego, ut mox dicendum est contra quietismum.

Inst.: Saltem non est virtus infusa, quia sufficit bona voluntas naturalis ad tendendum ad Deum.

Resp.: Ad Deum ultimum finem naturalem, concedo; ut finem supernaturalem, nego.

Inst. : Spes non f uit in Christo, ergo non est virtus.

Resp. : Non fuit in Christo, quia erat simul viator et comprehennar scil. jam possidebat beatitudinem jetermim, qnam speramus; sed ipse innitebatur auxilio divino, unde non habebat id quod est esseutialiter imperfectum in spe, sed habebat id quod est perfectum in ea : scil. inniti auxilio divino.

Inst.: Omnis virtus causat delectationem. Spes vero non.

Resp.: Omnis virtus causat delectationem de proprio actu, concedo; semper de objecto, nego. Ita pariter spes; bonum est sperare in Domino.

Inst.: Exspectatio importat distantiam a fine ultimo. Ergo maxima exspectatio seu spes importat maximam distantiam a fine nltimo. sic non est virtus.

Resp.: Nego consequentiam, quia exspectatio non specificatur a distantia, nec augetur cum ea, sed motus naturalis quanto magis appropinquat ad terminum, tanto magis intenditur, et similiter etiam est de spe, ait S. Thomas ad 16""".

Inst.: Spes est futurorum sicut memoria est prseteritorum. Atqui memoria praiteritorum non est virtus. Ergo nec spes futurorum.

Resp.: Memoria non importat aliquam inhawionem, non iunititur infallibili regnla, unde non habet rationem virtutis, e contra spes christiana est virtus ratione sui motvoi formalis, infra explicandi. Cf. infra in appendice hujusce articuli, objectiones quietistarnm.

Dublum: An spes christiana informis sit virtus. Respondetur contra Jansenistas et Quesnell (Dbnz., 1300, 1303, U07) : Est virtus, sed imperfeeta. Etenim spei christiame etiam in- t)E QUIKTISMO RELATE AD SPEM rovmi convenit definitio virtutis, scil. est bona qualitas mentis, a Deo iufusa, qua bene vivitur et nemo male utitur, ut principio.

Sed est virtus imperfecta, quia spes sine caritate non facit hominem simpliciter bonum, scil. simpliciter rectificatum erga finem nltimum. Unde spes informis est quidem principium actus boni, non tamen meritorii. Ideoque spes informis sicut fides informis non habet Htatum et modum perfectie virtutis.

Cf. supra II* II", q. 4, a. 5, ad 3™ : « Pides formata et informis non differunt specie... sed sicut perfectum et imperfectum in eadem Hpecie; unde fides informis cum sit imperfecta, non pertingit ad |M-rfcctam rationem virtutis ».

Objectio: Sed virtus est dispositio perfecti; atqui sperans spe informi est imperfectus. Ergo.

Resp.: Sic sperans est imperfectus: 1° prout nondum possidet rem speratam; 2° prout sine caritate est. Attamen perfeetus est quantum ad hoc quod attmgit regulam, debitam, scil. Deum cuius nnxUio nititur. Et hoc sufficit ad rationem virtutis imperfect», qua Ncil. perficit iu aliquo genere tantum, non in omni genere, quia tunc iwset una sola virtus.

2* 06;"..- Sed est pra»umptio sperare beatitudinem sine caritate.

Resp.: Distinguo: est pwesumptio sperare beatitudinem obtinendam sine caritate, concedo ; sed non est pi^awumptio sperare sine cantate beatitudinem obtinendam per caritatem. Et revera peccator qui sperat, spe informi, sperat tacite consequi remissionem peccatorum, et caritatem obtinere, atque per eam consequi vitam asternam.

3" 06/..- Virtus et prsesertim spes versatur circa difflcile. Atqui uon est difflcile sperare spe informi.

Resp.: Spes versatnr circa difflcile seu arduum objectum, quod BCiL difflcile consequitur; non sequitur ex hoc quod actus spei sit nemper difflcilis. Sed est difflcilis quando insurgunt graves tentationes contra spem, tunc difflcile est sperare eo modo quo oportet.

Vlt. obj.: Sic se habet spes ad bonum, sicut timor ad malum. Atqui timor non est virtus, ergo nec spes prajsertim informis.

Resp.: Non est paritas, quia spes importat actionem qua insurgimus contra difllcultatem et accedimus ad Deum ; timor autem importat recessum ab actione; unde ubi est solus timor sine ulla spe, liomo non agit, sed succumbit, virtns autem est principium bona? actionis. Insuper si timor connectitur cum caritate est donum Spiritus Sancti.

Sic sufficienter probatur quod spes etiam informis sit virtus.

Brewls appllcatlo contra quletlsmum.

Doctrina hujus articuli confirmaUir ex pluribus declarationibns RvclesuE contra protestantes , jamenistas, quietistas.

DE SPB SECUNDUM SB

1» Contra Quesnell declaratum est quod spes potest esse sine caritate (Denz., 1407).

2° Contra protestantes et quietistas declaratur est quod operuri ex motivo spei bonum est, etiam pro perfeotis, ut elarius infra pa tebit. (Cf. Denz., 804, 841) : « Si quis dixerit, justificatum peccare, dum intuitu ceterme mercedis bene operatur, a. s. ». Item contra .Tansenistas (Denz., 1300, 1303). Item contra Molinos (Dbnz., 1232), dicebat enim Molinos quod anima debet « purgare spem propriw salutis». Item contra Fenelon (Dbnz., 1327 sq., 1331 sq., 1337).

Principales propositiones Francisci de Fenelon de hac re sunt sequentes (Dbnz.,' 1327, 1328, 1331, 1332, 1337) :

1327 : « Datur habitualis status amoris Dei, qui est caritas pura et swie ulla admixtione motivi proprii interesse. JJeque timor pcenarum, neque desiderium remunerationum habent amplius in eo partem... ».

1328 : « In statu vit® contemplativa! sive unitivae amittitur omne motivnm interessatum timoris et spei ».

1331 : « In eodem statu sanct» indifferentiai nihil nobis, onvnia Deo volumus. Kib.il volumus, ut simus perfecti et beati propter interesse proprium ; sed omnem perfectionem ac beatitudinem volumus, in quantum Deo placet efncere, ut velimus res istas impressione sute grati» ».

1332 : « In hoc statu sancta» indifferentite nolumus amplius salutem proprwm ut liberationem a>ternam, ut mercedem nostrorum meritorum ».

1337 : « In hoc statu, anima amittit omnem spem sui proprii interesse, sed nunquam amittit in parte superiori, id est in suis actibus directis et intimis, spem perfectam, quse est desiderium disvnteressatum promissionum », scil. ad gloriam Dei sec. suum beneplacitum, prout propter Deum volumus eum gloriflcare in ajternum si ipse voluit nos preedestinare.

Hjbc doctrina Francisci de Fenelon reducitur ad hoc : spes non est virtus, unde evacuanda est, non solum in altera vita, sed in vita priesenti, dum anima ad perfectionem pervenit. Attamen Fenelon admittit spem perfeetam- esse in perfectis, sed eam omninp identificat cura caritate, nam per istam spem perfectam ut dicitur in prop. 1331: «NMl nobis, sed omnia Deo volumus », scil. volumus beatitudinem non ut bonum nobis, sed ut bonum Deo glorificando. (Item in prop. 1337).

TJnde hax: doctrina est contra prajsentem articulum cuius conclusio est: « spes christiana est virtus », ergo uon evacuanda in via. Unde contra F6nelon revocandum est argumentum S. Thoma», scil. : Ad actum humanum bonum attingcntem debitam regulam debet correspondere virtus proportionata. Atqui sperare Deum, ut bouum fnturum arduum, eius auxilio possidendum, est actus bonus, attingens debitam regulam, scil. ipsum Deum cujus promissione et auxilio innititur. Ergo ad hunc actum debet correspondere proportionata virtus spei.

DB QUIBTISMO KELATE AD SfF.M

Principalis objectio quietistarum ad hoc reduei potest nt patet "\ [>ropositiono damnata Francisci de Fenelon (n. 1327) : Subordi- Dftre Deum nobis est guid perversum^ virtuti contrarium jiropter nwtivum proprii interesse. Atqni spera-ndo, desiderare Deum nobis i sulwrdinare Deum nobis. Ergo sperare Deum non ent actus viriutis, sed virtuti contrariatur.

Kespondelur: Ut clarius apparebit ex art. 2? et 5° : concedo majin em ; distinguo minorem. Desiderare Deum nobis et formaliter propter nos, tanquam propter finem est quid perversum, concedo. I icsiderare Deum nobis, non vero propter nos tanquam propter fiuem, nego, pariter distinguo conclusionem.

Explico: Speramus Deum ncbis, non vero propter nos, ut bene notat Cajetanus, art. 5", nam sumus subjectum cui desideratnr Deus, iiimi sumus finis ultimus nostri actus spei, nec a fortiori ipsius Dei ihvsiderati. Finis ultimus actus spei sicut aliorum actuum virtutum wt Deus, scil. sperando, desiaeramus Deum nobis, finaliter propter Oeum, prcesertiin si agitur de spe viva, per caritatem informata. K«d jam per spem non vivam dum speramus Deum nobis, non sraborilinamus Deum nobis, tanquam fini. Hoc apparet si consideratur quomodo per oppositum desideramus fructum et panem, ha>c bona inaterialia nobis inferiora desideramus et nobis et propter nos, tanquam propter finem, scil. subordinamus ea nobis, sec. debitum ordincm. Sed esset quidem magna perversitas sic desiderare Deum. CHin sit nobis infinite superior.

Deum non propter me, sed propter ipsum Deum finem ultimum.

vvnum propter me, finem intermedium cui subordina tur vinum.

Dcsidero mihi

3° Denique contra Fenelon: spes nobilitatur prout vivificatur per caritatem, sed a-dhuc remanet distincta a caritate, ex parte mot i v i formalis ut apparebit ex art. 2° et 4" : motivum spei est Deus nos iMixilians, motivum caritatis est bonitas Dei ut est in se et propter M amabilis.

Instanlia quietistarum : Quod oritur in homine ex amore sui- Ipsius, non potest stai-e cum caritate perfecta. Atqui spes remnner^itionum sicut servilis timor pcenarum in homine ex amore suiipsius (iritur. Ergo spes remunerationum non potest stare cum caritate perfecta.

Respondetur : Dist. minorem : si timxena vel sperans in amore l»oprU boni finem ultimum constituit, concedo ; si bonum proprvum sulKrt-dinat Deo, nego. Videbimus hoc in questione de timore (q. 19.

DB SPE SBCONDUM SE hoc modo timor pcente potest stere cum caritate sicut et amor sui. Amor autem sui triplicUer potest se liabere ad caritatem;

1° raodo, contrariatur oaritati, sec. quod aliquis in amore pro prii boni finem oonstituit.

2° modo, in caritate ineluditur, sec. quod homo se propter Deum et in Deo diligit.

3° modo, a caritate distinguitur, sed oaritati non contrariatur, puta cum aliquis diligit seipsum sec. rationem proprii boni, ita tamen quod in hoc proprio bono non constituit finem.

Sic uno modo aliquis tvmor pasnm includitur in caritate, nam separari a Deo est quailam pceua, quam caritas ipsa maxime refugit. Unde iioc pertinet ad timorem castum (seu filialem, qui augetur cum caritate). Ita spes perfectissinia de qua loquitur Fenelon et quam immerito identificat cum caritate.

Alio modo tvmor posnce contrariatur caritati, sec. quod aliquis refugit powam contrariam bono suo naturali, sicut principale malum contrarium bono quod diligitur ut finis. (Ita si aliquis, sperando, subordinaret Deum sibi, seu suo proprio interesse).

Tertio modo timor posmB distinguitur sec. substantiam a timore casto (et a caritate) quaudy scil. Iiouio Uuiet wuJuiii pojua; non ratione separationis a Deo, sed in quantum est nocivum proprii boni, nec tamen in illo bono suo constituit suum finem ultimum.

Of . infra q. 19, a. 10 : Timor servilis quantum ad servitutem totaliter tollitur caritate adveniente, remanet tamen sec. substantiam. Et tste timor diminuitur caritate crescente, quia homo minus atteudit ad bouum proprium, cui contrariatur pcena.

Ut bene notat Billuart, timor servilis est babitus, non tamen est virtus, tum quia principaliter est de malo, virtus autem est principaliter circa bonum, tum quia erescente caritate virtus crescit. Item continentia licet sit habitus bonus, non tamen est virtus, quia est circa appetitum sensitivum nondum satis subordinatum rationi.

Instantia: Saltem inordinatum est diligere Deum propter retributionem asternam. Atqui ita eet in spe remunerationis. Brgo inordinata est.

Respondetur: EP-EP* q. 27, a. 3 : Inordinatum est diligere Denm propter retributionem oreatam, subordinando Deum Jtuic retributioni, sed per beneficia a Deo suscepta vel sperata disponimur ad hoc quod in Dei dilectione proflciamus.

Sic speraoido desideramus Deum nobis, innitendo in eius auxilio et deiude consideramus quod Deus sic auxilians cet in se infinite Bonus, et infinite melior quam dona sua, sic diiigimus Deum pure propter seipsum propter suam bonitatem infinitam in se spectatam.

Huic amori puro non contrariatur spes, sed ei subordinatur.

Vltima instantia: Omnis virtus augetur cum caritate. Atqui augente caritate. minuitur spes retributionis sicut minuitur timor pce-

DE OBJECTO PHOPRIO SPEI im- ; nam sec. augmentum caritatis homo minus ad bonum propriuni .iii.ndit, ut ait S. Thomas, II'-II", q. 19, a. 10. Sic spes retributioiiIh non est virtus, sicut timor servilis seu pcense non est virtus, qOAmvis non sit quid malum, et distinguitur essentialiter a dono Umoris filialis, seu timoris peccati.

Respondetur: Non est in hoc paritas, inter spem retributionis • i limorem senilem pcen», quia timor servilis posiue versatur cvrca ■MlUffi pasnai oppositum proprio nostro bono natnrali, dum e coni nuio spes versatur oirca bonum, imo bonum supernaturale, inni- Imuto in auxilio Dei auctoris gratke. (cf. art. 2). Et ex hoc apparet ipiod timor servilis, quamvis sit bonus, non est virtus, nam virtus Wt principaliter circa bonnm, non circa malum pcenas vitandum.

1'roiude crescente caritate minnitur timor servilis, dum e coninirio crescit omnis virtus, crescit spes, nam quo magis unimnr Deo, per caritatem, eo magis confidimus in eius anxilio, magis enim spelainus de amicis. Sed verum est quod crescente caritate minuuntur Imperfectiones cum spe admixt».

Denique, ut ostendit S. Thomas ibid., q. 19, a. 10, ad 2"1, timor nurvilis pcenarum minuitur etiam crescente spe. Ideoqne non est paritas inter spem vit» aeternas et timorem pcenae. Quamvis timor ecrlilia quoad substantiam sit quid bonnm et possit esse cum caritate, ii. .n tamen cet virtua, quia versatnr primario circa malnm p<enee vitandum et non circa bonum faciendum. Et sic cessant objectioiies quietistarum.