XXI. Van Mate ende Soberheden

Ute desen erenste comt mate en̄ soberheit van binnen ende van buten; want nieman en mach wel gherechte mate houden in soberheden, hi en si sonderlinghe vlitich en̄ erenstachtich te bewaerne siele en̄ lijf in gherechticheden. Soberheit die sceedet die overste crachte entie veelike crachte, en̄ bewaert den mensce van ommaten en̄ van overtollicheden¹. Soberheit en wilt niet smaken noch weten die dinghen, die niet gheoirloeft en sijn.

Die onbegripelike hoghe nature Gods die onthoghet² allen creaturen inden hemel en̄ inder erden; want al dat creature begripet, dat is creature³: want⁴ God is boven allen creaturen, en̄ buten en̄ binnen allen creaturen, en̄ alle ghescapen begrijp is te inghe⁵ hem te begripene. Mer sal die creature God begripen en̄ verstaen, soe moet si ghetrocken sijn boven hare selven in Gode, ende begrepen God met Gode⁶. Die dan weten woude wat God ware en̄ daer na studeren, dat is ongheorlovet⁷: hi soude verwoeden⁸. Siet, aldus faelgiert al ghescapen licht in wetene wat God is. Die watheid⁹ Gods onthoghet allen creaturen; maer dat hi is, dat tughet nature en̄ Scrifture en̄ alle creaturen. Die articule des gheloefs die salmen gheloven en̄ niet willen weten¹⁰; want het is ommoghelijc alsoe langhe als wi hier sijn: dat is soberheit. Die verborghene behindighe leere der Scrifturen¹¹, die de heylighe Gheest ghedicht heeft, die en sal men niet onghelijc den levene Christi en̄ sire heylighen ontbinden noch verstaen¹². Die nature en̄ die Scrifture en̄ alle creaturen sal de mensce merken, en̄ nemen daer ute sijn profijt ende nemmeer: dat is soberheit des gheestes.

Die mensche sal houden soberheyt inden sinne, en̄ die veelike crachte sal hi bedwinghen met redenen, alsoe dat die veelike ghelost niet te sere en vervliete op den smaec der spisen en̄ des drancs; maer dat de mensche neme de spise en̄ den dranc alsoe die sieke¹³ nemt dat pocioen¹⁴ omme sine noet, sine cracht mede te behoudene en̄ Gode daer mede te dienen. Dats soberheit des lives¹⁵. De mensche sal maniere houden en̄ mate in woerden en̄ in werken, in zwighene, in sprekene, in spisen en̄ in dranke, in doene, in latene na maniere der heyligher Kerken en̄ exempel der heylighen.

Overmits mate en̄ soberheit des gheests van binnen, behout de mensche vastheit en̄ ghestadicheit des gheloefs, en̄ puerheit des verstennissen en̄ ghesaetheit der redenen waerheit te verstane, bekeersaemheit na den wille Gods tote allen dogheden¹⁶, vrede van herten en̄ ombeworrenheit¹⁷ der consciencien. Ende hier met besit hi ghestadighen vrede in Gode en̄ in hem selven.

Ende overmits mate en̄ soberheit der lijfliker sinne van buten, behout de mensche dicwile ghesonde en̄ ghesaetheit der lijfliker naturen, eersamheit inder wandelinghen van buten, en̄ eersamheit sijns namen¹⁸. En̄ aldus heeft hi vrede in hem selven en̄ met sinen evenkersten; want hi trect en̄ ghenoeghet¹⁹ allen goetwillighen menscen, overmits mate en̄ soberheit. En̄ hi verdrijft de seste dootsonde, dat is ommate, overaet²⁰ en gulsicheit. Van desen sprect Christus: ‘Salich sijn die vreedsame, want si selen Gods sonen werden gheheten²¹’, want si den Sone ghelijc sijn, die vrede ghemaect heeft in allen creaturen dies begheren; en̄ die overmits mate ende soberheit vrede maken, dien sal hi deylen dat erve sijns Vader: dat selen si mit hem besitten inder ewicheit.

Footnotes

1. D. alleen, overnatuerlicheden. Superfluitate, zegt Surius. ↩

2. excellit, zegt Surius. ↩

3. Sur. Quicquid enim creatura capit, non nisi creatura est. ↩

4. L en M. maer. Sur. atqui, ut diximus, enz. ↩

5. Sur. angustior cst, quàm ut, enz. ↩

6. L en M. God in Gode. Sur. capiatque Deum in Deo. ↩

7. Sur. Itaque siquis immoderatius scire atque perspectum habere vellet, quidnam sit Deus, atque huic investigandae rei impensiùs navaret operam, studiumque adhiberet, id quidem prorsus esset illicitum. ↩

8. L en M. ontsinnen. Sur. facilèque istiusmodi amentiam incurreret. ↩

9. Letterlyk quidditas, een woord dat Surius hier ook aenwendt. ↩

10. Sur. Sic nimirum articulos fidei credere, non autem exploratos habere velle debemus. ↩

11. Sur. abditae subtilesque institutiones Scripturae. ↩

12. Sur. non nisi convenienter Christi Jesu Sanctorumque illius vitae tum intelligendae, tum explicandae ac edisserendae sunt. ↩

13. D, F en G. die siele. kwalyk. ↩

14. Andere Hss. poisoen of pusoen. Het is 't latynsche potio. Surius zegt eenvoudig medicamenta. ↩

15. Deze slotrede komt alleen voor in L en N, alsmede by Surius: Et haec corporis sobrictas est. ↩

16. Sur. ad virtutes omnes pro Dei voluntate animi facilis inflexio et accommodatio. ↩

17. L. onbewerretheit. Sur. ac conscientiae serenitas, expers scrupulosae perplexitatis. ↩

18. Sur. et famae atque existimationis integritas. ↩

19. L en M. behaghet ↩

20. Sur. edacitatem. ↩

21. Vglk. Math. 5, 9. ↩