Prologhe. Ecce Sponsus venit, exite obviam ei

Siet, die Brudegom comt, gaet ute hem te ontmoeten. Dese woerde bescrijft ons Sinte Matheus die Ewangeliste, en Christus spracse te sinen jongheren, en̄ tote allen menschen in enen ghelikenisse¹ datmen leset van den² magheden. Dese brudegom is Christus, en̄ menschelike nature is die bruut, die God ghemackt hevet³ tot den beelde en̄ tote den ghelike sijns selfs. En̄ hi hadse gheset, inden beghinne, in die hoechste stat en̄ in die scoenste, en̄ in die rijeste en̄ in die weldichste van ertrike: dat was inden Paradise. En̄ hi hadde haer onderworpen alle creaturen; en̄ hi hadse gheeiert met gracien; en̄ hi hadde haer ghegeven een ghebod, dat si, met ghehoirsamheden, hadde moghen verdienen ghestadicht en̄ ghevest te werdene met haren brudegom in ewigher⁴ trouwen, en̄ nemmermeer te vallene in enighe zwaerheit ofte in enighe sonde.

Doe quam een scale⁵, die viant vander hellen die dit beneet, in eens serpents ghelike dat behendich is⁶, en̄ bedroech dat wijf; ende si beiden bedroeghen⁷ den man, daer die nature te male in bestoet⁸. En̄ hi⁹ ontscaccte¹⁰ die nature, die bruut Gods, met valschen rade; en̄ si¹¹ wart verdreven in een vremt lant, arm en̄ ellendich, en̄ ghevaen, en̄ bedruct, en̄ beseten van haren vianden, alse nemmermeer te lande noch te soenen te comene¹².

Mer doet¹³ Gode tijt dochte, en̄ hem dies doghens siere gheminder ontfarmde, soe sant hi sinen een gheborenen Sone in ertrike, in een rikelikc sale en̄ in eenen gloriosen tempel, dat was die lichame der maghet Marien. Daer troude hi dese bruut, onse nature, ende verenichde se met sinen persone, vanden puersten bloede der edelder maghet. Die priester die de bruut troude, dat was die heylighe Gheest; die enghel Gabriel dede die ghebode¹⁴; die gloriose maghet gaf dat consent. Aldus heeft Christus, onse ghetrouwe brudegom, met hem verenicht onse nature, en̄ heeft ons ghevisenteert in vremden lande, en̄ gheleert met hemelschen seden en̄ met volcomender trouwen¹⁵; ende hi heeft ghearbeit en̄ ghestreden alse een kempe¹⁶ jeghen onse viande; en̄ hi hevet dat ghevankenisse te broken, en̄ den strijt verwonnen, ende onse doot ghedoot met sire doot, en̄ ons ghelost met sinen bloede¹⁷, en̄ ghevrijt inder dopen met sinen watere¹⁸, ende rije ghemaeet met sinen Sacramenten en̄ met sinen gaven: op dat wi uutgaen met allen doechden (alsoc hi sprect) en̄ hem ontmoeten in de sale der glorien, en̄ sijns ghebruken sonder einde inder ewicheit¹⁹.

Nu spreet dic meester der waerheit Christus: ‘Siet, die brudegom comt, gaet ute hem te ontmoete.’ In desen woerden leert ons Christus onse minnare .iiij. dinghe. Inden iersten gheeft hi een ghebod, in dien dat hi sprect: Siet. Die blint bliven, en̄ dit ghebod versumen, die sijn alle verdoemt. Inden anderen woerde toent hi ons wat wi sien selen, dat is die toecomst des brudegoms, daer hi spreet: Die brudegom comt. Ten derden male leert hi ons ende ghebiet wat wi doen selen, in dien dat hi sprect: Gaet ute. Inden vierden male daer hi spreet: Hem te ontmoete²⁰, bewijst hi ons profijt en̄ orbore al ons werkes²¹ en̄ al ons levens, dat is een minlie ontmoet²² dies brudegoms.

Dese woerde wille wy bedieden en̄ ontbinden in drien manieren: inden iersten, na ghemeenre wijs van enen beghinnenden levene, dat heet een werkende leven, dies allen menschen noot is die behouden willen sijn. Ten anderen male, wille wi dese selve woerde ontbinden van enen ynnighen, verhavenen, begheerliken levene²³, daer vele menschen toe comen²⁴ overmits doghede en̄ die gracie Gods. Ten derden male, willen wise verclaren van enen overweseliken godseouwenden levene²⁵, dat lettel menschen ghereiken in deser wijs ofte ghesmaken connen, overmits hoecheit en̄ edelheyt des levens²⁶.

Footnotes

1. F. en G hebben ene ghelikenisse, doch by misschryving, want zy gaen voort met dat in stede van die. Het woord werd eertyds dikwerf in neutro gebruikt. ↩

2. Dit den ontbreekt alleen in D. ↩

3. Dit hevet ontbreekt alleen in D. ↩

4. F, G, I, L. kwalyk, enigher. ↩

5. Het woord is hier substantive gebruikt in den zin van verschalker of bedrieger. ↩

6. Utpote callidi et astuti, zegt Surius. ↩

7. D. alleen, bedroech. ↩

8. Sur. in quo tota potissimùm natura consistebat. ↩

9. Namelyk die viant. ↩

10. Dat dit woord hier gebruikt is in den zin dien het heden nog heeft, by Kiliaen violenter rapere, is duidelyk. Surius echter schynt het niet begrepen te hebben, want hy vertaelt het door subvertere. Even zoo min verstond het de uitgever van 1624, die er voor in de plaets stelt: ende hy onteerde de nature. M. vervangt het, almede kwalyk, door verschelckte. ↩

11. Dit pronomen ontbreekt in D. ↩

12. Sur. occupata ab hostibus fuit, tanquàm nunquam ad terram suam et conciliationis gratiam reditura. ↩

13. Versta wanneer het. ↩

14. L. alleen, kwalyk, was die bode. De zin is, deed de boodschap. Surius vertaelt nuncium apportavit, en in N. leest men dede die boidschaff. ↩

15. Sur coelestibus (nos) instituit moribus ac disciplinis fide summa alque integerrima. ↩

16. Versta kamper of worstelaer. Surius vertaelt het woord door pugil. ↩

17. Versta ingekocht. Sur. precioso nos redemil atque mercatus est sanguine suo. ↩

18. Sur. in baptismo vilalibus undis suis nos in libertatem asseruit. ↩

19. Sur. ut virtutibus cunctis instructi, quomodò ipse ait, illi exeamus obviàm in gloriae aulam, eo ipso illie absque fine perenniter felicissimè perfruituri. ↩

20. F, G, I. jeghen hem. L. hem te moete. M. heme zo gemoete. ↩

21. F, G, L. weres. I. werkens. ↩

22. L. ontmoete. ↩

23. Sur. accommodabimus ea (verba) ad internam, sublevatam, affectivam vitam. ↩

24. L. alleen heeft: daer niet alle menschen toe gheraken, mer doch comender vele menschen toe, overmids, enz. Uit de vertaling van Surius ziet men dat hy ook zoo gelezen heeft, even als de schryver van M. ↩

25. L. van enen levene datmen heet godscouwende leven. Hier mede stemt M. overeen. ↩

26. Sur. ad quam, ob illius dignitatem et excellentiam, pauci pervenire, eamque gustu percipere queunt. ↩