Nn. 234–285

234. Cum cognitio perfecla legis naturalis, absque erroris admixtione, sit generi humano valde difficilis, utilis evadit quaedam clara et positiva hujus legis declaratio per revelationem. Imo, posito quod homo ad statum supernaturalem elevatus fuit, necesse est ut per legem divinam positivam ad finem supernaturalem dirigatur : media siquidem fini proportionari debent. — Revera Deus, per revelationem hominibus facStam, promulgavit qucedam prcecepta juris naturalis, necnon prcecepta positivd ejus voluntate imposita. In illa revelatione triplex stadium distingui solet : lex primceva, protoparentibus et patriarchis manifestata, ideoque ad totum genus humanum destinata; lex vetus, seu mosaica, per Moysen populo Israelitico manifestata; lex novay seu christiana,

1 Scotus, in III Sentent., dist. 37.

4 S. Thomas, Quaest. disp., de malo, q. 3, a. 8, putat contingere posse ut quis invincibiliter ignoret prohibitionem fornicationis. Cfr. Ball. P.x T, n. 48.

a Verbo Incarnato, seu Christo, pro toto generc humano promulgata. — De lege primcevd nil speciale dicendum hic occurrit, cum pauca admodum de illa. nota sint; quare de lege veteri et novd breviter disserendum est.

I. De lege veteri, seu mosaica.

235. Nostri non est propositi historicas quaestiones de lege mosaica hodie, non solum inter rationalistas, sed etiam inter catholicos magno cum aestu agitatas, expendere : id enim ad historiam revelationis speclat1. Pauca tamen i° de indole etfiue hujus legis, 2° de ejus objeclo, 30 de obligatione et abrogatione, delineare oportet, quo melius intelligatur novae legis perfectio.

i° De indole et fine legis mosaicce.

236. Cum lex naturalis, mentibus impressa, et lex primceva protoparentibus et patriarchis data, paulatim obnubibatae fuissent, sive propter peccatum, sive propter diuturnam Israelitarum in ^Egypto commorationem, opportunum erat ut praecipua utriusque praecepta de novo solemniter promulgarentur et complerentur per alia, quibus populus elecTus efficacius ab idololatria. morumque corruptela removeretur. Quapropter, mense tertio egressionis Israel de terra ^Egypti, in monte Sinai, promulgata fuerunt decem Decalogi projcepta2, quae summam continent praeceptorum moralium antiquse legis; cetera enim, in Decalogo non expressa, vel prasupponuntur, ut praeceptum fidei et dileclioniss, vel ex aliis consequuntur, ut prohibitio mendacii4, quae ex oclavo praecepto infertur, — et prohibitio injusti odii 5, quae ex quinto deducitur. — His tamen praeceptis moralibus addita sunt cceremonialia et judicialia, quae speciali Hebraeorum condi-

1 Qua de re, cfr. Vigoitroux, Les Livres Saints et la Critique rationaliste, 3* ed., 1891, t. III, p. 3-226; Hummelauer, Comment. in Exodum, 1891, p. 16-25; \tiDeut.t 1901, p. 23-110; Pett, Histoire de 1'Anc. Testament, 4e ed., Paris, 1904, 1. 1, ch.XXVII, p. 295-331; Prat, S. J.,. Le Code du SinaT, sa genese et scn evolution, Paris, Bloud, 1904; Lagrange, O. P., La Methode historique, 3* ed., 1904, p. 147-182.

2 Exod,, XIX-XX; cfr. Hummelauer7 in hunc !oc.

tioni accommodabantur, et ad pcrfecliorem moralium pra> ceptorum observationem ordinabantur.

237. (A) Illa lex vere cst divina, quatcnus a Dco proccdit per revelationem aut inspirationem. Id cnim multotics declaratur non solum in Veteri Tcstamento (1. cit.), sed etiam in Novo; ita 5. Stephanus, judaicae traditionis interpres, ait1 : " Accepistis legem in dispositione angelorum"; et Paulns declarat legem ordinatam esse per angelos in manu mediatoris"2; angelorum enim ministerium denotat Dei interventum.

Ex hoc tamen minime inferre licet Hebraeorum legislatorem nihil mutuavisse a lege primseva, a patriarcharum consuetudinibus, vel ab alienis legibus : Deus enim, sacros auclores inspirando, eos movere potest ad utendum iis omnibus quae jam naturaliter cognoscunt. Ita v. g. abstinentia a suffocato et sanguine et circumcisio jam praescriptae erant ante Moysen3; pariter divortium, polygamia, servitus, lex talionis in usu fuerant, et lex mosaica limitavit haec omnia potiusquam statuit; insuper qusedam praecepta moralia aut ritualia fere eadem sunt ac ea quae apud Chaldaeos et ^gyptios vigebant4.

Quantum vero lex mosaica alienis legibus praecellat paulo attendenti patet : (a) monotheismum enim clare et explicite inculcat, et idolorum cultum, apud alios populos vigentem, stricle prohibet : " Ego sum Dominus Deus tuus... Non habebisdeos alienos coram me. Non facies tibi sculptile5..." (b) Praeterea servitus, licet tolerata, multo mitior est quam apud vicinas Gentes6. (c) Summa legis est amor Dei et proximi : " Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota fortitudine tua7;... Diliges amicum tuum sicut teipsum 8 ". (d) Non solum externa peccata prohibentur sed etiam interna^ ; " Non concupisces domum proximi tui; nec desiderabis uxorem ejus. " (e) Nec solum praecipitur sanelitas negativa, sed etiam positiva, quae in quadam imitatione divina^ san6litatis consistit : " Sancli estote, quia ego san6lus sum, Dominus Deus vester10. "

4 Cfr. Prat, op. cit., p. 16-20; Lagrange, op. cit., p. 1 56-182, ubi comparationem instituit inter legem mosaicam, et codicem Hammourabi recenter inventum a V. Scheil, O. P.

238. (B) Ad urgcndam praeceptorum observantiaxa, lex mosaica praecipue, quanquam non exclusive, utitur temporalibus promissis et comminationibus. Cujus rationem exponit S. T/10/nas' : sicut in speculativis media proponuntur auditori secundum ejus conditioncm, ita in rebus moralibus homines induci debent ad legumobscrvationem per media eorum indoli proportionata, videlicet per pcenas et praemia. Jamvero Israelitae, cum essent durae cervicis et ad temporalia maxime proclives, per temporales promissiones et comminationes ad exsequenda mandata facilius manuducebantur. Quare Deus illis sese accommodans, ad divinum cultum eos inducit promissione rerum temporalium, quae symbola sunt bonorum aeternorum : " Unde legi veteri conveniebat ut per temporalia quae erant in affeclu hominum imperfeclorum, manuduceret homines ad Deum. "

239- (C) Lex mosaica, quamvis divina, varia suscepit additamenta variis temporibus2 : Deus enim suas leges Judaeorum conditioni accommodare non cessavit; hinc Prophetas misit, qui non solum populum adlegis observationem revocaverunt, sed etiam authentice legem interpretati sunt ac compleverunt3. Alios scriptores pariter inspiravit, qui in libris sapientialibus et in psa/mis, ethicae antiqua praecepta exposuerunt, novaque magis perfecla tradiderunt. Libri etiam histo?'ici, praeter exempla virtutis quae referunt, non pauca praecepta aut consilia continent, quae ad spiritualem vitam maxime conferunt. Hinc, ad legem veterem accurate cognoscendam, non sufficit mosaicos libros legere, sed alios sacros scriptores attente percurrere necesse est.

240. (D) Finis autem legis Christus est4; nam, ut ait vS". PetrusS, " omnes prophetse a Samuel et deinceps, qui locuti sunt, annuntiaverunt dies istos " (messianicos). Lex ipsa prcedagogus noster fuit in Christo, id est, ad Christum duccns ; varia enim praecepta, non solum moralia, sed etiam caeremonialia,praesertim ea quae respiciunt sacrificia et sacramenta, divinitus ordinabantur ad viam Messiae parandam , disponebant siquidem Judaeos, per legis observationem, ad

2 In libris mosaicis jam triplex series legum distingui potest : (a) Codex seu volumen /(jederis (Exod., XX-XXIII); (b) Codex sacerdotalis (Exod., XXV-XXX et XXXV-XL; Levit. ex integro; Num., I-IX, XV, XVII-XIX, XXVIII-XXX, XXXIV-XXXV); (c) Deuteronomium, quod utrumque codicem aut contrahit aut fusius exponit.

facilius intelligendam et accipiendam perfectiorem Christi legem. Quod quidem verum est etiam de multis factis historicis, juxta illud Apostoli1 : " Haec omnia in figuris contingebant illis " ; plura siquidem co tendebant ut mentes a rebus tcmporalibus abstrahcrent, easque disponerent ad spirituale regnum Missae exspeclandum. Lex igitur non potest rite intelligi, nisi prae mente habeatur hanc essc praeparationem ad legem evangelicam.

2° De objeclo legis mosaicce.

\\ veteri legc continentur praecepta moralia, caremonialia et judicialia. —

241. (A) Moralia, quae in Decalogo breviter contrahuntur. lbi enim traduntur praecipua officia erga Deum et proximum.

Quod sic declarat S. Thomas* : Deo, ut principi communitatis, tria debentur : fidelitas, reverentia, famulatus. Fidelitas in eo consistit quod solus adoretur; inde primum praeceptum. " Non habebis deos alienos." Reverentia postulat ut nihil injuriosum in eum committatur; unde secundum praeceptum sicse habet : "Nonassumes nomen Domini tui in vanum. " Famulatus debetur in recompensationem beneficiorum a Domino acceptorum : et ad hoc pertinettertium praeceptum de sanclificatione sabbatijn memoriam beneficii creationis. — Erga proximum autem officia adimplenda sunt specialia aut generalia : specialia quoad parentes, quibus filii debent honorcm prnsstare, secundum quartum proeceptum. Generaiia in eo consistunt ut nulli inferatur nocumentum opere, ore vel corde. Opere nulla injuria committatur erga ipsam personam : Non occides, juxta quintum praeceptum; neque contra personam matrimonio conjunclam : Non nuechaberis, ut fert sextum praeceptum; neque in bona externa : Non furtum facies, ut declarat septimum praeceptum. Nocumentum oris prohibetur per octavum praeceptum : Non loqueris contra proximum falsum testimonium. Nocumentum autem cordis prohibetur per nonum et decimum praeceptum : Non desiderabis uxorem... Non concupisces domum proximi tui.

Quae tamen proecepta aliud praesupponunt alibi traditum, videh cet amorem Dei et proximi, ut supra, n. 236, exposuimus.

242. (B) Caeremonialia, quae determinabant peculiarem modum quo Deus illo tempore colendus erat, simulque Christi mysteria et sacramenta praefigurabant. Ex quo intelligi datur cur tam multiplicia fuerint hujusmodi praecepta3 : (a) ad promovendum Dei cul-

tum; cum enim Judaei ad idololatriam proni essent et vicinae gentes multipliciter ldola colerent, oportebat multa pariter et solemnia caeremonialia instituere, quo efficacius populus eleclus ab idolorum cultu deterreretur; sinimissimplexfuissetcultus vero Deo praestitus, facile Israelitae ad solemniorem deorum cultum perducli fuissent; et sane, quando ritus christiani multo simpliciores judaicis successerunt, non pauci Hebraei ad fidem conversi de abrogatione antiquorum rituum maxime dolebant, ut ex ep. ad Hebrceos constat. (b) Praeterea caeremonialia Christum venturum praefigurabant, ut declarat Decretu?n pro Jacobitis1 : " Quem (Christum) aliquando venturum omnia Veteris Testamenti sacra, sacrificia, sacramenta, caeremoniae praesignarunt. " Atqui mysteria Christi, propter suam perfectionem et multiplicitatem, nonnisi multis ritibus praefigurari poterant : singuli enim ritus mosaici, utpote imperfecli, nonnisi unum vel alterum aspectum Christi mysleriorum significabant ; ita, ad unicum NovaeLegis sacrificium repraesentandum,multa et diversa erant sacrificia vetera, quorum unumquodque suo modo Christi immolationem praefigurabat2.

243. (C) Judicialia, seu civilia aut politica quae Israelitas ordinabant ad se invicem, sub imperio Dei, summi regis. Deus siquidem habebatur non solum ut spiritualis Dominus, sed etiam ut temporalis rex populi judaici. Quare ejus statum politicum et socialem legibus judicialibus determinavit, atque ordinavit in duplicem praesertim finem : (a) ut Israelitae, secundum justitiam et aequitatem vivendo, pedetentim ad regnum messianicum praepararentur, quod est regnum justitiae et aequitatis; (b) ut populi elecli sociali regimine aliquo modo praefiguraretur Ecclesiae Christi constitutio3. — Juxta S. T/iomam4, judicialia praecepta in quatuor species dividuntur : (a) quae respiciunt institutionem principum et magistratuum, eorum officia, et reverentiam eis exhibendam; (b) quae pertinent ad concives in suis mutuis relationalibus, puta emptiones, venditiones, judicia, pcenae, etc. ; (c) quae ad extraneos speclant, v. g. bella contra hostes, modus agendi quoad peregrirtos et advenas; (d) quae ad domesticam vitam referuntur, videlicet uxores, filios, servos5.

30 De obligatione et abrogatione legis nwsaicce.

244. (A) De obligatione. (a) Lex vetus, quatenus moralia praecepta/z/rzj naturalis promulgat, omnes homines obli-

2 De ratione et sensu caeremoniarum veteris legis, cfr. Bd/ir, Symbolik des mosaischen cultus, Heidelberg, 1874, t. I; Brogtie, Confer. sur 1'idee de Dieu dans l'Ancien Testament, Paris, 1892, 6e Conf., p. 197-223; Lesetre, ap. Vigouroux, Dic~t. de la Bible, t. II. 437-441.

5 Brevem synopsim harum civilium legum tradit Pelt, op. cit., t. II, p. 40-59.

t gat qui horum cognitionem consecuti sunt, non quia est lcx mosaica, sed quia est lcx naturalis cordibus impressa; ideoque Decalogi praecepta, si excipias sanclificationem diei sabbati, quae ad legem naturalem non spe<5tat, perse Gentiles ligabant et hodie etiam ligant, necnon ipsos Christianos; nam, juxta communem et veram sententiam, haec praecepta, tertio excepto, nihil aliud sunt nisi legis naturalis expositio. Quare Tridentimim anathemate pleclit eos qui tenent " decem praecepta nihil pertinere ad christianos *."

(b ) P r ae c e p t a v e ro cceremonia lia e t ju dicia lia n o n n i s i J u - daeos obligabant, et proselytos justitice7-, qui circumcisione genti judaicae inserebantur : haec enim erant praecepta positiva, quae non pro Gentilibus, sed pro solo populo eleclo lata fuerant. Quemadmodum hodie clerici et religiosi quibusdam tenentur legibus quae laicos minime ligant, ita Israelitae specialia quaedam mandata servare tcnebantur ad quae alii populi non erant obstricti 3. Quia vero legales observantiae ad san6litatem et salutem securius consequendam non parum proderant, quidam e Gentilibus, qui ad verum Deum sese convertebant, obligationem leges mosaicas servandi libere suscipiebant.

245. (B) De abrogatione veteris legis. Ex jam dictis, praecepta moralia minime abrogata sunt per legem novam.

Cceremonialia autem et judicialia per Christum abrogata sunt, ut constat ex concilio Hierosolymitano, quod, contra

Pharisaeos, declaravit non amplius vigere circumcisionem aliaque praescripta mosaica 4, — et ex ep. ad Ga/atas, ubi

Apostolus severe reprehendit conversos qui huic legi sese alligare voluerant. — Et merito; nam, cum instituta fuis- sent ad praefigurandum et praeparandum Christi adventum,

Christo adveniente, amplius persistere non valebant.

Attamen, durante Christi vita, lex simul cum Evangelio vigebat, et ipse voluit legem adimplere, quia mysterium Redemptionis non-

9 Proselyti jnstiiice erant gentiles ad fidem conversi, qui per circumcisionem populo judaico inserebantur; proselyti portce, quamquam vere conversi, non circumcidebantur, sed solum pnecepta quae Noachica dicebantur (Gen., IX, 4), adimplere debebant.

148 DE LEGIBTJS.

nisi per passionem et mortem Salvatoris consummari debebat. JMortuo Christo, legalia de jure mortua sunt, quia redemptio nostra tunc completa fuit; attamen de faclo abrogata sunt tantum eo tempore quo promulgatum fuit Evangelium.

II. De lege nova, seu christiana \

Deus, qui multifariam, multisque modis olim locutus fuerat patribus in prophctis, in plcnitudine temporis iocutus est in Filio, qui legem novam instituit, verbis et exemplis praedicavit, et sanguine suo sigiilavit. Hujus legis exponcmus : i° indolem et jinem; 2° objeclum; 30 perfeclionem ct durationem.

i° De indole et fine legis novcs.

246. (A) Lex christiana, non per Angelos, sed per Christum ipsum promulgata, non in tabulis iapideis, sed iti cordibus fidelium scripta merito dicitur. Id enim jam annuntiaverant Prophetae : " Dabo legem meam in visceribus eorum, et in corde eorum scribam eam 2. " Et 5. Paulus hujus prophetiae adimpletionem videt in nova dispensatione; fideles siquidem alloquens dicit 3 : u Epistola estis Christi, ministrata a nobis, et scripta non atramento, sed spiritu Dei vivi, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus."

Quae metaphora significat legem novam mcnti inditarn esse per abundantiam fidei, qu« nobis magis explicite et dilucide regulas agendi proponit, — et cordi inscriptam esse per abundantiam amoris, quae nos suaviter inclinat ad ea facienda quae praecipiuntur 4. Siquidem legi vctcri adnexa fuerat quaedam gratia illuminationis et amoris, scd multo minus abundans : cum enim pretium redemptionis nondum

1 S. Thom., 1. 2*, q. 106-108; Suarez, lib. 10; Bellarminus, Controversiae, De justificatione, lib. IV; Milller^ § 42-46; Bouquillon^ n. 85- 103; Baittain, op. cit., ch. 7, p. 142-152; Stevcns, The Theology of the New Testament, New York, 1899, pp. 17-26, 65-75, 92-149.

2 Jerem.) XXXI, 33; quam prophetiam per legem novam adimpletam fuisse declaratur I/ebr., VIII, 10, X, 16. — Ibi animadverte legem novam non exhiberi ut quid ab extrinseco imposituin, sed tanquam regulam internam, quam christianus, sub influxu gratias, suam facit.

4 Ita distinguitur a lege naturati, quae cordi quidem insculpta dicitur, sed yaturaiiter, dum lex nova supernaturali lumine fidei inscripta perhibetur.

solutum fuisset, non decebat ut tam copiosa gratia Judaeis concederctur; sed, soluto prctio per mortcm Christi, multo copiosior gratia diffusa est in cprdibus nostris per Spiritum sanclum.

Quod quidem Paulus multoties inculcat, praesertim in ep. ad Roma?ios et ad Galatas : ibi enim ostendit justificationem csse non ex lege mosaica et ex operibus legis, sed ex fide quse per caritatem operatur; srepe enim lex ex se concupiscentiam excitat et estoccasio peccati, non quia mala est, sed quia, propter infirmitatem nostram, contra ejus praescripta agimus : " Lex enim iram operatur; ubi enim non est lex, nec prsevaricatio '... Quid ergo dicemus? lex peccatum est? Absit; sed peccatumnon cognovi nisi per legem2." Sola gratia nos juvarepotest ad legem implendam; hcec Hebrseis quidem dabatur, sed parce, dum abundanter Christianis conceditur : " Lex enim (nova) spiritus vitte in Christo Jesu liberavit me a lege peccati et mortis3."

247. (B) Lex nova est omnino spiritualis; (a) non enim sanclio in temporalibus minis aut promissionibus consistit, sed in spiritualibus et aternis : " Et nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere; sed potius timete eum qui potest et animam et corpus perdere in gehennamV — Quare beatos dicit eos qui sunt pauperes spiritu, qui lugent, qui persecutionem patiuntur propter justitiam, quoniam merces eorum copiosa est in caelis 5. Ex adverso divitias et honores denuntiat tanquam impedimenta quae nos retardant a regno caelorum : " Vae vobis divitibus, quia habetis consolationem vestram. Vae vobis qui saturati estis, quia esurietis6... Quid enim prodest homini si mundum universum lucretur, animae vero suae detrimentum patiatur?7"

(b) Regnum quod Christus praedicat, non est regnum temporale, quale a multis Judaeis conceptum fuerat, sed regnum spirituale, ad quod ingrediendum requiritur fides in Evangelium, amor Dei et proximi, imitatio Christi, suiipsius abnegatio, ut fusius exponetur in Tr. de Virtutibus.

(c) Cuitus quem promovet, etsi externe manifestari debeat, internus praesertim esse debet : " Sed venit hora, et nunc lR6mri IV, 15. —•.Rom.i VII, 7; cfr. VII, 11-25. — 3 Rom., VIII, 2.

cst, quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu ct vcritatex." Hinc sacrificia antiqua, quae in externa immolationc praecipuc consistcbant, aboleta sunt, eisque succcdit sacrificium Christi ipsius, qui non solum corpus, sed animam suam immolat perfe6tissima obcdientia : " Ideo ingrediens mundum dicit : hostiam et oblationem noluisti, corpus autem aptasti mihi; holocautomata pro peccato non tibi placuerunt. Tunc dixi : Ecce venio; in capite libri scriptum est de me ut faciam, Deus, voluntatem tuam 2. " Ouare vult discipulos suos offerre Deo spirituales Jwstias, bona scilicet opera propter Deum, non autem ex ostentatione facla : 44 Attendite ne justitiam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini *ab eis; alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum qui in caelis est3. "

248. (C) Finis legis evangelicae est gloriam Dei ct Christi promovere, — et quidem modo perfectissimo, veram scilicet et internam sanclificationem adipiscendo, qua divinse efficimur consortes naturae, filii Dei adoptivi, ejusque haeredes, cohaeredes autem Christi, — qua proinde meremur aternam beatitudinem, seu claram Dei visionem et perfeclum amorem. Hunc finem sibi proposuit Christus : " Ego te clarificavi super terram ; opus consummavi quod dedisti mihi ut faciam. Et nunc clarifica me, tu, Pater, apud temetipsum, claritate quam habui, priusquam mundus esset, apud te4." Eumdem finem sibi praefigere debent ejus discipuli : " Ut in omnibus honorificetur Deus per Jesum Christum 5... Omnia in gloriam Dei facite6. " Ad glorificandum Deum, ejus sanclitatem, in quantum fieri potest, imitari debent7: " Estote ergo vos perfecti, sicut et Pater vester coelestis perfeclus est. " Quando id, pro viribus nostris, prsestitimus, gloriam ut coronam justitiae exspeciamus8; haec est autem gloria nostra ut videamus Deum facie ad faciem : tunc similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est9.

lJoa., IV, 23. — 2 Hebr., X, 5-7. ■3 Matt, VI, 1. — */oa., XVII, 5. 3/ Petr., IV, ii. — 6/Cor.,X, 31. 7 Matt., V, 48. — z II Tim., IV, 7. 9I/oa., III, 2.

2° De objeclo legis evaugelicce.

249. Lex evangelica compleclitur non solum prczcepta, quae servare necesseest ut vitam aeternam consequamur, sed etiam consilia, quae adimplentes, majorem perfedtionem in terra et copiosiorem mercedem in coelo adipiscimur.

(A) Fu?ida mentu?u totius ethicae christianae in eo situm est quod Deus manifestatur non solum ut Creator ac Dominus, sed ut Pater qui, ex infinita sua bonitate, nos in filios adoptavit, — et a servitute peccati redemit per Filium suum unigenitum, qui lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo, — cujus infinita merita cuique nostrum applicantur per Spiritum sanctum, qui datus est nobis. "Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus : Abba (Pater)1... Sic enim Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret; ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat vitam aeternam2... Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nostris3."

Hinc tota lex in duobus praeceptis contrahitur : Deum amare debemus ut Patrem, homines vero ntfratres et cohczredes : " Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et in tota anima tua, et in tota mente tua. Hoc est maximum et primum mandatum. Secundum autem simile est huic : Diliges proximum tuum sicut teipsum. In his duobus mandatis universa lex pendet et prophetoe 4. " Utrumque mandatum jam in veteri lege continebatur; sed in novd multo perfeclius declaratur; olim Deus prsesertim ut Dominus habebatur et timebatur, nunc ut pater diligitur; olim Judsei amicos et concives suos diligebant, sed de alienis parum curabant, et inimicos haud raro oderant; hodie non est distindtio Judaei et Graeci, sed omnes utfratres in Christo haberi debent, et inimicos diiigere jubemur : " Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos 5." Quare merito Christus dicere potuit fraternae caritatis mandatum esse novum, non quidem in se, sed quoad modum perfeftum l/?om., VIII, 15. — •Joa., III, 16. — iRom., V, 5, 4 Matl., XXII, 37-40. - s Mait., V, 44.

quo intelligi et adimpleri debet : "Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilcxi vos '."

Ex hoc duplici prrecepto fluunt omnia officia erga Dcum ct erga proximum.

250. (B) Quia vcro, in statu naturce lapsa?, Dcum et proximum, sicut oportet, diligere nequimus, Christus verbis ct exempYis suiipsi?ts abnegationem prajdicavit tanquam mediuni necessarium ad hunc finem attingendum : " Si quis vult post me venire, abneget semetipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me2." Abnegamus autem nosmetipsos per sensuum mortificationem, castitatem, temperantiam, obedientiam, humilitatem; tollimus crucem per patientiam in adversis, fidelemque adimpletionem officiorum statui nostro propriorum, ut fusius exponctur in decursu operis. — Illa vero abnegatio, quse eo magis ardua est quo magis assidue renova.nda., faci/ior evadit exemplis Christi, qui nos praecessit bajulans suam crucem, ut et nos crucem nostram portare valeamus, juxta illud 3 : " Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum, ut sequamini vestigia ejus. " Ita enim patientia veluti deificatur, multumque adauget merita nostra : " Si tamen compatimur, ut ct conglorificcmur4." Quantam animi fortitudinem, quantumque solatium haec doctrina afferat, ipsi rationalistae fateri cogunturS.

5 Ita, inter alios P. Janet, Histoire de la Philosophie morale, Paris, 1860, t. I, p. 211 : " La Passion, qui est le mystere supreme dans le christianisme, indique assez que la vie de 1'homme n'est qu'une passion, c'est-a-dire une douleur. Tandis que toute 1'antiquite faisait consister le bien a ne pas souffrir, et invitait 1'homme soit par la vertu, soit par le plaisir, a fuir la douleur, 1'Evangile presente la douleur comme un bien. La douleur est en quelque sorte divinisee, puisque Dieu lui-meme a voulu souffrir, gemir, mourir." — Nec aliter G. Seailles, Les affirmations de la Conscience moderne, Paris, Colin, 1903, p. 51 : " Le christianisme divinise la souffrance : Jesus, fils de Dieu et Dieu luimeme, est descendu sur la terre, il a pris avec notre corps toutes nos infirmites; du point de vue de ce monde, il a ete un vaincu, il a et^ meprise, insulte, frappe, il a voulu spuffrir, mourir, il a porte sa Croix, il s'est attache a ce bois de douleur, il a gemi, il a verse des larmes... Le chretien, celui qui regarde les choses des yeux de la foi et non des yeux de la chair, ne connait plus de desherite, de vaincu de la vie. La souffrance est un bien, ellea son prix en elle-meme. Dieu recueille les miseres les plus ignorees, les plus obscures, les plus humbles, pour en faire de la b^atitude et de la gloirc."

251. (C) Domesticcz et socialis vitae officia tum cx amore Dei et proximi, tum ex sui abnegatione dcfluunt. Ita filii parentes honorare eisque obedire debcnt, quia vices gerunt Dci.1 Servi et famuli dominis honorem et obedientiam praestare debent, sicut Christo2; domini vero servos suos ut fratres haberc in Christo3. — Subditi legitimis superioribus, tanquam ipsi Deo, parere tenentur : " Non enim potestas nisi a Deo... Itaque qui resistit potcstati, Dei ordinationi resistit4." Superiores, ex altera parte, nonnisi paternum imperium exercere debent, Deumque imitari, cujus in homines potestas est cum paterna bonitatc conjuncta.

252. (D) Ouae cultum respiciunt, versantur circa sacramenta et sacrificium missce; haec autem suam virtutem etefficaciam derivant a passione Christi, ideoque eo tendunt ut perfe6lius nos disponant ad accipiendam vitam supernaturalem gratiae, quae et ipsa est veluti praelibatio vitae aeternae. Ouapropter caeremonialia novae legis sunt numero pauciora, aclu faciliora, utilitate longe majora quam ritus antiquae legis, prout congruit statui filiorum, qui populo christiano proprius ests.

253. (E) His autem prceceptis addita sunt consilia evangelica, quibus ad perfe6lionem vitae christianae securius tendere valemus. Prcecepta dantur de eis quae ad finem consequendum necessaria sunt6, ideoque veram obligationem moralem important ; — consilia vero de eis praebentur quae expeditius et perfeclius nos ducunt ad finem, ideoque non per se obligant.

Christus quidem hoc discrimen non explicite tradidit, sed implicite, dum divitem juvenem sic allocutus est : " Si autem vis ad vitam ingredi, serva mandata. . . Si vis perfeclus esse, vade, vende quae habes, et da pauperibus et habebis thesau-

6 Quod facile intelligitur de prreceptis sub gravi : eorum enim violatio nos a fine ultimo avertit. Quoad praecepta sub levi, eorum violatio nos a regno ccelorum retardat, quamdiu non plene remittitur.

rum in crelo, ct veni, scquerc mcr." Quod Paulus confirmat de virginitate diccns : " Dc virginibus autcm prceceptum Domini non habeo, consilium autcm do. .. Qui matrimonio jungit virginem suam, bene facit, et qui non jungit, mclius facit.2"

Non diffitemur tamen sa^pe difficilc esse ex Scripturd definiri quid adprcecepta, quid vero ad consilia referri debeat ; plerumque id nonnisi ex sensu traditionali Ecclesice dcterminari potest.

254. Inter consilia, tria sunt prrecipua quae speciatim evangelica dici solent, videlicet paupertas et virginitas, de quibus agitur in textibus superius allatis, necnon perfccla obedientia, quae nihil aliud est nisi propriae voluntatis abdicatio, ac pluries in Scriptura cominendatur. — Cur hsec tria maximi sint momenti declarat S. T/w/nas3 : Bona hujus mundi in tribus consistunt : in divitiis, quse pertinentad concupiscentiam oculorum; in deliciis carnis, quse pertinent ad concupiscentiam carnis; et in honoribus, qui speclant ad superbiam vitae. Haec autem tria totaliter derelinquuntur per praefata consilia : nam divitiae abdicantur per paupertatem, deliciae carnis per perpetuam castitatem, superbia vitae per obedientice servitutem. — Et sic qui haec et alia consilia observare conatur, sseculi bonis perfeclius renuntiat, Deumque ex toto corde plenius diligit. Non omnibus tamen convenit consiliorum praxis, quia paucorum est perfeclio.4

30 De perfeclione et duratione novce legis.

255. (A) Ex his omnibus manifestum e$t ncvam legem veteri multo perfectiorem esse5 ; (a) ratione objecli, quod plura moralia compleclitur, eaque magis lUcidc exposita et ad unitatem melius redacla, — pauciora vero cceremonialia, eaque ad veram sanctitatem proximius conducentia ; (b) ratione abundantioris gratice, quae eam comitatur; (c) ratione universalitatis, cum non pro uno populo, sed pro omnibus latafuerit,juxtaillud6:''Euntesergodocete omnes gentes...

4 De consiliis vide J. Schwane, De operibus supererogatoriis et consiliis evangelicis in genere, Monasterii, 1868.

s De perfeclione christianae legis eloquenter disserit Bourdaioue, Sermon pour le 6e Dim. aprcs 1'Epiphanie, sur la saintete et la force de la loi chretienne.

OE I.EGE ECCLESIASTICA. 155 docentes eos servare omnia quaecumque mandavi vobis"; (d) ratione perpetuitatis, cum usque ad consummationem saeculi sit perduratura, juxta id quod exponendum manet.

256. (B) Antiquam legem, in parte cairemoniali, abrogandam essejam Prophetae annuntiaverant : " Ecce dies venient, dicit Dominus, et feriam domui Israel et domui Juda fcedus novum, non secundum pacTum quod pepigi cum patribus eorum1." Non ita de lege nova, quae vocatur novum et ceternum testamentum, usque ad consummationem scecuh duraturum2. Revera, post Christi adventum in carne, nihil aliud exspectandum est nisi ejusdem adventus in nubibus caeli ad judicandum vivos et mortuos3.

Etsi lex nova est perfecla, etomnia esscntialia complcctitur, nihil prohibet quominus variis locis et temporibus accommodetur, sub au6loritate Ecclesice, cui Christus tradidit potestatem leges ferendi, quae fideles adjuvent ad divina prsecepta tutius servanda.

Art. III. De lege ecclesiastica.4

257. In Tr. de Ecclesid (n. 49-100 et n. 199-216), probatum est Christum Ecclesiae potestatem contulisse leges ferendi, illamque aucloritatem non residere quidem in corpore fidelium vel simplicium sacerdotum, sed penes supremos Fastores, primario quidem penes S. Pontificem, et secundario penes Episcopos. Reipsa, jam a Concilio Hierosolymitauo, Ecclesia leges condere non cessavit, in memoriam revocando ea quae lege divina jam praecepta erant, magis explicitedeterminandoquaelex divina indeterminatareliquerat, et quaedam imponendo quae hucusque libcra erant, ad

4 S. Thom., 1. 2*, q. 95-96; Sttarez,Wb. IV-VI; Billuart, diss. III-IV; Miiller, § 48-69; Bouqiullo?i, n. 108-213. — Prseter theologos, vide Canonisias, praesei :tim Reiffenstuel, Schmalzgrueber, De Angelis, Santi, in libr. I Decretal., tit. II, De Constitutionibus, tit. III, De Rescriptis, tit. IV, De Consuetudine. — De lege ecclesiatica maxime profuerunt manuscripta quae mihi benigne tradidit S. Many, professor juris canonici in Universitate eatholica Parisiensi, et quae publici juris tempore opportuno faciet.

promovcndam pcrfectiorem adimplctionem lcgis evangelica:. Ouare hic quaedam principia tradenda sunt dc legc ccclesiastica in genere speclatd; leges vcro particulares in decursu hujus opcris, et praesertim in Prceleclionibus juris canonia cxponuntur.

f De auclore De objec"lo De promulgatione Divisio. ■! De obligatione

De interpretatione De cessatione ^ De consuetudine .

legis ecclesiasticai.

§ I. DE AUCTORE LEGIS ECCLESIASTIC/E.

258. Ex di6tis in Tr. de Ecclesid (1. c.),jure divino, Supremus Pontifex leges ferre potest pro totd Ecclesid, Episcopi autem pro parte territorii ipsis assignatd a R. Pontifice *, et quidem potestate ordtnarid. Insuper Papa, qui suprema pollet potestate legislativa, partem suae potestatis.aliquando aliis concedit, sive simplici delegatione, sive deputatione ad aliquod munus, cui jurisdiclio ordinaria adneclitur.

259. i° R. Pontifex leges condere potest pro universd Ecc/esid, et qudlibet ejus parte; et quidem sive solus, quatenus est vicarius Christi, — sive sacro approbante Concilio, quo casu Episcopi sunt simul cum eo legislatores2. Et sanc, etsi valet propria aucloritate leges ferre, aliquando expedit Concilium sive provinciale, sive cecumenicum convocari, ad melius cognoscendum quinam abusus in varias Ecclcsiae partes irrepserint, quibusque mediis eisdem mederi valeat; aliunde quse communi consilio decreta sunt, concordi animo efficacius executioni mandantur. — (Ecuinenicum Conciliuni eadem universali aucloritate gaudet ac ipse Pontifex (de Ecc/esid, n. 2 1 1 -2 16).

260. 20 Episcopus leges ferre potest pro sud dioecesi, sive in synodo (id est convocatis parochis suse dicecesis aliis-

1 Utrum vero jurisdicYio Episcoporum immediate a Deo procedat, an immediate a S. Pontifice et mediate a Deo, controvertitur, ex dictis in Tr. de Ecclestd, n. 208.

(jue de jure vocandis), sive extra synodum, — sub auctoritate tamen S. Pontificis, qui certos limites eorum potestati praefigerc potcst, eorumque lcges infirmare, si judicct cas bono communi essc contrarias.

Patriarch(E) Primates, Metropolitani possunt quidem ferre leges pro propria sua di&cesi; uon autem pro totd provincid cui praesunt, nisi in Concilio provinciali aut plenario^ concurrentibus scilicet Episcopis suffraganeis, qui vera potestate legifera pollent. In Ecclesia occidentali, antequam promulgentur decreta concilii plenarii aut provincialis, a S. Congregatione Concilii, vel Propaganda Fidei (ubi agitur de missionibus), recognosci debent, ut emendari valeant, si opus sit T ; illa tamen recognitio in forma conimuni* majorem vim his decretis non tribuit, sed solum ostendit nil obstare eorum promulgationi.

261. Jure ccclesiastico communi, leges ferre possunt pro suo territorio Vicarii et Prcefecti Apostolici (c. 294, § 1), Abbates et Prcelati nullius (c. 323), Superiores majores et, ad normam Constitutionum, Capifula in religionibus clericalibus exemptis (cc. 198, § I, 501, § 1). — Jure ecclesiastico particulari, leges ferre possunt legati, nuntii et alii juxta tenorem facultatum.

Potestate legislativa non gaudent abbatissae aut superiorissae, et rectores communitatum inferiorum, videlicet parochiarum, monasteriorum, sodalitatum, universitatum, etc.

§ II. De op.jecto legis ecclesiastice.

262. i° Principium generale est Ecclesiam leges ferre posse circa ea omnia quae Dci cultum, hominisque santtiftcationem respiciunt : " Quidquid igitur est in rebus humanis quoquo modo sacrum, quidquid ad salutem animarum cultumve Dei pertinet, sive tale illud sit natura sua, sive rursus tale intelligatur propter causam ad quam refertur, id est omne in potestate arbitrioque Ecclesi3e3." Nam ex fine cujusque societatis mensuratur ejus potestas; atqui finis

1 Sixtus V, Const. Immensa, 22 Jan. 1588; cfr. Bened. XIV, De sy?iodo, 1. XIII, c. 3, n. 3; Pius A7, Bull. Sa.pie?ili consilio, 29 jun. 1908.

a In formd sole?n?ii confirmantur decreta quando Pontifex eadem sua facit atque nomine suo promulgat ; quod hodie fieri non solet.

Ecclesiae cst vit.x aeternae adeptio per cultum Dei ct sanctificationem ejus membrorum. — Ex quo sequitur nihil inhonesli, nihil juri naturali aut divino contrarium pnescribi posse.

263. 2° Lcx ecclesiastica praecipere nequit quod est nimis arduum et difficile. Cum enim ad bonum communitatis feratur, proportionari dcbct humanae naturae fragilitati; secus, bonum publicum non promoveret, scd potius occasio esset frequcntissima peccatorum. De quo tamen tria notare oportet : (a) non repugnat legem arduam imponi alicui societati seu statui quem non omnes, sed pauci libere eligunt, ut est v. g. lex caelibatus aut paupertatis annexa statui clericali vel religioso; (b) quando ratio boni publici rd exigit, Ecclesia a<5tus etiam heroicos praecipere potest, v. g. sacramentorum administrationem tempore morbi contagiosi; (c) judicium de difficultate legis ad ipsos legislatores spectat, non ad subditos : secus ac~tum esset de legibus.

264. 30 Quceritur vero num Rcclesia. prcecipere valeat aclus internos. Hic agitur non de foro pcenitentiali, ubi confessarius, ut minister Christi, de internis judicat, et opera merc interna per modum satisfactionis injungere potest; sed de foro externo, ad quod pertinet potestas legislativa.

(A) Juxta omnes, Ecclesia prescribere potest aclus internos qui necessario conjunguntur cutn aclibus extemis; lex enim non dirigit nisi aclus vere humanos, ideoque versari potest circa internas dispositiones ad aclum humanum necessarias; sic, praecipiendo juramentum, confessionem, communionem, auditionem missae, eo ipso praecipit a£tus internos cum illis a6tibus externis necessario conjunctos, videlicet animum jurandi, attritionem, statum gratiae, attentionem.

(B) Juxta communem, quam amplectimur, sententiam, Ecclesia aclus jnere internos praescribere nequit1. Etenim (a) Ecclesias potestas judiciaria et coercitiva exerceri nequit circa adtus internos, ut aperte declaravit Innocentius III : "Si excessus eorum (simoniacorum) esset Ecclesiae manifestus, quce non judicat de occuttis, paena essent canonica feriendi2"; et alibi addit : " Nobis datum est de ma-

1 lta S. TAom.y 1. 2«, q. I, a. 4; q. 100, a. 9; Suarez, de Legibus, 1. IV, c. 12; Schmalzgrueber, irt tit. de Const.,n. 21; S.Aiphons., lib. I, j . 100. Contrarium propugnat Bouquillon, n. 1 14, cum quibusdam aliis,

DE LEGE EGCLESIASTICA. 159 nifestis tantummodo judicare1." Atqui potestas legislativa procedere nequit sine potestate judiciaria et coercitiva : requiritur enim ut legislator legum suarum observantiam judicio et poenis urgere possit; aliter, ejus potestas contemneretur.

(b) Sicut potestas fori interni direcle et immediate internam singulorum sanctificationem respicit, ita potestas fori exterui direcle externum Ecclesise regimen speCtat, ideoque nonnisi indire6te attingit actus internos, eos scilicet qui cum externis necessario conjunguntur.

265. 40 Qucsritur insuper utrum lex ecclesiastica attingere possit actus pr2eteritos. (A) Per se ad illos generatim non extenditur; cum enim lex sit primario regu/a, attingere nequit aclus praeteritos qui jam regu/ari non possunt. Hinc mjure canonico expresse dicitur2 : u Cum leges et constitutioncsf uturis certum sit dare formam negotiis, non ad prseterita facla trahi, nisi nominatim in eis de prseteritis caveatur. " Exinde natum est axioma : " Lex non habet oculos retro. "

(B) Aliquando tamen lex actus prseteritos attingit, non quidem quoad vim praecipiendi aut vitandi, ut jam diclum est, sed quoad alios erTeclus : —

(a) Quoad efTectum pcena/etn; videlicet attingere nequit aclum antea nullo modo prohibitum, sed punire potest aclum qui jam antea prohibitus erat, quanquam sine sanclione aut sine determinata sanclione.

(b) Quoad effeclum irritantem; si aclus, antea positus, sit jure naturali aut divino irrevocabilis (v. g. contractus matrimonialis inter christianos), lex posterior eum attingere nequit;" si vero ex aliqua parte, etsi validus, sit infirmus aut irritabilis (v. g. contraclus ex metu initus), lex eum irritare potest, gravi de causa, dummodo id expresse caveat.

(c) Lex statuens in/iafri/itates, incapacitates et irregu/aritates, quae proprie pcense non sunt, attingere potest aclus prseteritos gravissima de causa : cum enim hic non agatur de pcena, sed de conditione ad aliquod munus obtinendum, res a voluntate legislatoris pendet.

Notandu?H est tamen ea quse diximus respicere legem proprie diclam, seu legem novi juris constitutivam; si enim agatur de lege dedarativa juris antiqui, muito facilius attingit aclus proeteritos,etsi agens a cidpa et apcend excusari debeat, ob ignorantiam et incertitudinem juris noviter declarati.

§ III. De promulgationk legis ecclesiastic.e.

266. I. Necessitas et modus. Lcx vim obligandi non obtinet nisi fuerit subditis intimata, seu promulgata. Pro mulgatio siquidem est aclus quo legislator suam legem autlientice communitati intimat, szu notam facit, cum voluntatc obligandi clare manifestata; quod quidem praestare potest sive per se, sive per alium. Necessitas hujus promulgationis in Jure canonico agnoscitur1 : " Id solum sufficit, ut ad ejus (legis) observantiam teneatur, qui noverit eam solemniter editam aut publice promulgatam. " Et merito, lex enim voluntatcm dirigere aut ligare nequit, nisi prius cognoscatur.

Ex natura rei, illa requiritur et sufficit promulgatio qua lex, attentis omnibus temporum, locorum et personarum adjunCtis, possit mora/iter et humano modo pervenire ad notitiam subditorum ; quo posito, arbitrio legislatoris relinquitur modus promulgandi legem.

267. II. Speciatim de legibus Pontificiis. i° Non idem semper fuit modus promulgandi leges a Pontificibus adhibitus2. (a) Per duodecim priora saecula, suas constitutiones promulgabant, eas mittendo in provincias, per clericos probatissimae fidei, sive ad singulos episcopos, sive ad metropolitanos aut patriarchas, qui easdem episcopis transmittendas curarent. (b) Ineunte scec. XIII, promulgare cceperunt colleliiones authenticas juris canonici, eas mittendo cum Bulla. ad celebriores academias; ita Innocentius III, an. 12 10, suarum decretalium collectionem promulgavit litteris ad universitatem Bononiensem direclis. (c) Labente eode?n scecido, quasdam Bullas promulgari jusserunt per affixionem in loco suae residentire, Romae prajsertim, cum hac clausula quod talis promulgatio sufficeret ut lex totam suam vim obtineret : ita Martinus IV, an. 1281, contra Michaelem Palaeologum Bullam edidit3.

268. 20 Postea vero, variis modis sua decreta promulgarunt : (a) Constitutiones aut Litterse apostolicae, quando legem pro toto orbe continebant, promulgabantur per affixionem Romae faclam, in uno aut pluribus ex his locis : ad valvas ecclesiae Lateranensis, basilicae S. Petri in Vaticano, Cancellarice Apostolicce, — aut in acie

2 Zaccaria, De varia Ecclesire, praesertim Latinae, in promulg. sacrar. constitut. disciplina; Bouix, De princ. juris can., Parisiis, 2a ed., 1852 p. 248 sq.

Campi Florce. (b) Encyciicas promulgabant eas mittendo, iuxta antiquum morem, ad singulos episcopos, autad metropolitanos vei nuntios apostolicos. (c) Imo, id fere in consuetudinem venerat ut acla Sanclae Sedis ejusque decreta, in Officio a secretis a quo edita essent legitima aucloritate vulgata, hoc ipso promulgata haberentur.

3° Pius autem X edixit ' ut Commentarium officiale ederetur (Acla Aposloliac Sedis), in quo voluit inseri, et ita promulgari, constitutiones pontificias, leges, decreta, aliaque tum Romanorum Pontificum tum sacrarum Congregationum et Officiorum scita, quoties promulgatione sit opus, nec aliter fuerit a Sancla Sede provisum.

Rejicienda est ergo sententia eorum qui olim putabant ad vim legum pontificiarum requiri promulgationem in provinciis et dicecesibus; id enim minime requiritur ex ipsa, natura\ rei, et aliunde legislator pluries declaravit sufficere promulgationem quae fit Romae.

269. Hodie vero, secundum Codicem, can. 9, " leges ab Apostolica Sede promulgantur per editionem in Actorum Apost. Sedis commentario officiali, nisi in casibus particularibus alius promulgandi modus fuerit praescriptus; et vim suam exserunt tantum expletis tribus mensibus a die qui Actorum numero appositus est nisi ex natura rei illico ligent aut in ipsa lege brevior vel longior vacatio specialiter et expresse fuerit statuta ".

Ita finis imponitur controversiae olim agitatae de tempore quo lex obligare incipit. Alii dicebant eam statim obligare, videlicet postridie promulgationis2; alii vero paulatim, nempe a tempore quo quisque eam noverit3; alii tandem nonnisi post duos menses a die promulgationis.

270. III. De promulgatione legum episcopalium. Secundum recentem Codicem, can. 335, § 2, res rationabili judicio episcopi relinquitur. Ita sufficienter promulgantur si publice legantur in ecclesia. cathedrali, aut voce praeconis in platea civitatis significentur, — vel scriptae affigantur in loco publico ad hoc designato, v. g. ad valvas ecclesiae cathedralis, — aut typis mandentur in folio dicecesano. — Imo, si lex solum clerum respiciat, alia non indiget publicatione nisi ea quae fit in ipsa. synodo, cui interest praecipua pars cleri 4.

Lex episcopalis statim obligatac est promulgata, nisi aliterdeclaretur; jus enim commune nullam dilationem statuit pro particularium legum obligatione.

1 Const. Promutgandi, 29 sept. 1908, A. A. S., I, p. 5. 3 d}Annibate, Summula, t. I, n. 202, not. 21, 23.

IV. De acceptatione legis ecclesiasticae,

271. Ut lex ecclesiastica obliget, acceplatione communitatis vel aucloritatis scEcularis minime indiget.

i° Non indiget communitatis acceptatione; nam potestas ccclesiastica non a communitatc provenit, scd ab ipso Christo, ut probatum est in Tr. de Ecclcsid. Unde vis legum pontificiarum per se non pcndet ab acceptatione episcoporum, cum hi R. Pontifici parere teneantur etiam in iis quae ad disciplinam et regimen Ecclesiae spe<5tant; neque vis legum episcopalium ex se pendet ab acceptatione sacerdotum, cum hi suis episcopis obedire debeant.

Attamen si quis episcopus intelligat aliquam pontificiam constitutionem, de aliquo disciplinae capite, in sua dicecesi noxium aliquem effeclum inducere posse, non solum potest, sed etiam debet R. Pontifici suas rationes repraesentare1. "Neque R. Pontifices, ait Benediclus XIV (1. c), unquam renuerunt inferiorum rationibus aurem prsebere; et, quoties has satis validas esse agnoverunt, minime recusarunt aliquas provincias aut diceceses a generalium constitutionum suarum lege, quoad disciplinae genus illud de quo nunc agimus, eximere. " — Jamvero, toto supplicationis tempore, probabilius suspenditur legis obligatio2; quando vero Sedes Apostolica iudicium protulit, huic omnino standum est.

272. 20 Non indiget auctoritatis civilis acceptatione, seu regio placito. Aliquando principes obstiterunt promulgationi legum ecclesiasticarum in suo regno,aut prohibuerunt ne bullae pontificiae absque regio placito regnum ingrederentur3. Quem abusum, multoties a S. Pontificibus reprehensum,ita reprobavit Vaticanum* : "Quare damnamusac reprobamus illorum sententias, qui hanc supremi capitis cum pastoribus et gregibus communicationem licite impediri posse dicunt, aut eamdem reddunt saeculari potestati obnoxiam, ita ut contendant,quae ab Apostolica. sede vel ejus au6loritate ad regimen Ecclesiae constituuntur, vim ac valorem non habere,

2 Reiffenstuel, in tit. De Constitut., n. 145.

3 Placitum regium, inter alios, advocavit Van Es^en, De promulg. legis et de placito regio; quem confutarunt : Zaccaria, Antifebronius vindicatus, t. IV, diss. 12; Bouix, op. cit., p. 1 1, secl. 2, c. 4; Tarquini, diss. de placito regio; Cavagnis, Instit. juris publici, ed. 3% t. II. lib. III, n. 2-23.

nisi potestatis saecularis placito confirmentur." Revera Ecclesia est societas completa, a Statu independens (De Ecc/csid, n. 109- 1 10), et in rebus spiritualibus suprema pollet au6loritatc.

Aliquando tamen Ecclesia, ob bonum pacis et ad majora mala vitanda, tolcrat ut ab episcopis impetretur regium placet; quandoque etiam, in concordatis, aliquis usus//«r7^V/conceditur.

§ IV. DE OBLIGATIONE LEGIS ECCLESIASTIC/E l.

273. Lex ecclesiastica rite promulgata vim habet in conscientia obligandi, ut constat ex Tr. de Ecclesid (n. 49-67), ubi probatum est Christum Ecclesia^ contulisse potestatem leges ferendi. Hinc qui pastores spernunt, ipsum Christum spernere dicuntur2; et rectoribus spiritualibus filialis obedientia praestanda est3.

Si vero de lege dubid agitur, juxta Codicem, can. 15 "leges, etiam irritantes et inhabilitantes, in dubiojuris non urgent; in dubio autem>/rt£//,potestOrdinarius in eis dispensare,dummodo agatur de legibus in quibus R. Pontifex dispensare solet "•

Dicemus : 1° de gravitate; 2° de extensione; 30 de subjecto hujus obligationis; 40 de niodo eaui adimplendi.

I. De gravitate obligationis a lege ecclesiastica inductae.

Gravitas hujus obligationis pendet tum a materid /egis, tum a voluntate legislatoris.

274. i° Pendet a gravitate materiae, quatenus legislator sub gravi imponere nequit nisi materiam gravem. Non est enim rationi consentaneum ut materia, sub omni respectu levis, praecipiatur sub pcena peccati mortalis; sccus, multiplicarentur peccata, et lex in detrimentum, potiusquam in bonum subditorum vergeret.

Ad dijudicandum autem dc gravitate materi?e, attcndendum est non solum naturae rei, sed etiam jfoz/ aliisve adjunclis. (a) Quando finis consequendus est magni momenti et moraliter necessarius^ et

1 S. Thom., 1. 2«, q. 96; Suarez, lib. IV, c. 17-20; Bittuart, diss. IV, art. 3-7; .S". Atfi/ions., lib. I, n. 140-152; Bououit/on, n. 133-163; Noldi?i> n. 1 18-127 et 136-148.

aliunde aclio prrecepta valde conducil ad hunc fincm obtinendum, materia censetur gravis; ita publicum Dei servitium, cultusdignitas, cleri sanclitas, etc, sunt quid certe magni momenti, et aliunde festorum observatio, abstinentia, jejunium, observatio caelibatus et recitatio breviarii ad illos fines prosequendos maxime conducunt; ergo haec omnia sub gravi praecipi possunt. (b) Quando finis intentus non est magni momenti, vel quando aclio non valde conducit adfinem, caeteroquin magni momenti, materia censetur levis; ita lex praicipiens diversas partes breviarii recitare certis diei temporibus, quanquam ad Dei glorificationem et sacerdotum sanctificationem ordinata, non multum conducit ad illum finem obtinendum, cum Deus glorificetur sacerdotesque sanclificentur, etiamsi breviarium aliis ejusdem diei temporibus recitetur; ergo haec materia levis est.

275. 20 Pendet etiam a voluntate legislatoris : hic enim, aliquando saltem, sub levi praecipere potest rem ex sc gravem, v. g. jejunium; nam, etiam quando agitur de fine magni momenti et medio ad talem finem consequendum valde utili, legislator praevidere potest praeccptum, sub gravi impositum, occasionem fore multiplicis ruinse spiritualis, ideoque rem prsescribere solum sub levi.

Ad dignoscendum autem qu?enam fuerit legislatoris intentio, h?ec pra^sertim perpendenda sunt : (a) ipsa verba tegis, quae gravem obligationem important, quando dicitur : severe, districle prsecipimus, in virtute obedientice, sub interminaiione divini judicii, etc, (b) pcznce transgressoribus inflidfoe vel infligendae; siquidem poena gravis, ut excommunicatio, suspensio, interdiclum, etc, gravem obligationem importat; (c) doclorum interpretatio et piorum fideliutn sensus.

276. Corollarium. Cum lex sit obligatoria, eo ipso obli- gatoria sunt viedia ad legem observandam vere necessaria :

nam qui sincere vult finem consequi, logice et consequenter vult media ad finem necessaria.

Hinc (a) subditi ordinariam diligentiam adhibere debent ad legem cognoscendam : lex enim servari nequit nisi cognoscatur.

(b) Pariter ea praestare debent quoz proxime ad legis observationem necessaria suntj ita qui officium divinum recitare tenetur, breviarium comparare et servare debet; qui lege jejunii tenetur, cibos esuriales tempore opportuno emere debet.

(c) Insuper removere aut prcecavere debent impedimenta quse legis observationem impossibilem reddunt, dummodo id fieri possit sine gravi incommodo; ita qui novit se non posse jejunare, quando venatur, a venatione abstinere debet die iejunii.

II. De extensione hujus obligationis.

Quaedam sunt leges quae, ex sua speciali indole, specialem inducunt obligationem; ita praesertim leges includentes prcesumptionem, VQlfuudatce in prcesumptione^t leges irritantes.

i° De obligatione legis inchidentis prcesumptionem vel fundatce in prcesumptione.

Duplex distinguitur praesumptio : praesumptio facti et praesu mptio periculi.

277. (A) Lex includens praesumptionem facti ea est quae, supponens aliquod factum in certis adjunctis semper existere (quia in similibus adjunctis revera existere solet), pro hujusmodi casu constituit jura et obligationes. Ita si quis inter catholicos natus et educatus fuerit, jure praesumitur esse baptizatus : lex igitur, qua omnibus Ecclesiae statutis subjicitur, licet de ejus baptismo non certo constet, est lex includens praesumptionem facti.

Praesumptio facti potest esse juris simpliciter, vel juris et de jure : prior ea est quae simpliciter in jure exprimitur aut supponitur, et contra quam admittitur qucelibet probatio ; ita in casu superius allato; — posterior ea est quae a jure tam firma habetur ut pro veritate existimetur, et contra illam non admittatur qucelibet probatio, sed solum probatio vel indirecta, vel directa sed omnino manifesta : ita " res judicata praesumptione juris et de jure habetur vera et justa nec impugnari directe potest ", ut decernit Codex, c. 1904; ita etiam ex c. 1972, " matrimonium quod, utroque conjuge vivente, non fuerit accusatum, post mortem alterutrius vel utriusque conjugis, ita praesumitur validum fuisse ut contra hanc praesumptionem non admittatur probatio, nisi incidenter oriatur quaestio ".

(a) In foro externo, lex fundata in praesumptione juris simpliciter obligat, donec probetur falsitas facti praesumpti : ad hanc vero demonstrandam sufficit quaelibet probatio. — — Si agitur de praesumptioney^r/i" et de jure, obligat pariter donec demonstretur falsitas facti praesumpti ; sed regulariter non admittitur demonstratio directa, nisi sit omnino manifesta. Admittitur autem probatio indirecta; v. g. res judicata

1GG DE LEGIBUS.

indirecte impugnari potest si probetur falsitas documentorum in quibus exclusive nititur sententia. -— Imo probatio directa permittitur, si sit omnino evidens, ut confessio judicia- /is, scriptura publica^ testes extraordinari& auctoritatis : nam universim receptum est axioma : pncsumptio cedit veritati.

2.7%. (b) ln foro interno, lex fundata in praesumptione facli non obligat in conscientia. si faclum revera non existit : nam, in foro conscientiae, semper prcesumptio cedit veritati. Ita si duosponsi matrimonium invalide contraxerunt, propter impedimentum dirimens, quod probari nequit in foro externo, copulse matrimoniali vacare nequeunt, etiamsi connubii validitas sententia judicis firmetur1. — Attamen si hujus modi lex sine peccato servari potest, saepe servari debet ad vitandum scandalum.

279. (B) Lex fundata in praesumptione periculi ea est quae aliquid vetat vel praecipit, ad praecavendum periculum, quod frequenter cum aliqua a6lione vel omissione connexum invenitur; ita lex quae prohibet le6lionem pravorum librorum, aut vetat matrimonia mixta; in his enim casibus frequenter adest periculum perversionis quoad fidem aut mores. Jamvero lex hujusmodi semper obligat, etsi in particulari casu periculum non adsit. Etenim lex non cessat nisi finis legis cessaverit adoequate, id est totaliter et quoad omnes, moraliter loquendo : siquidem ad totam communitatem dirigitur. Atqui, in casu nostro, etiamsi periculum non existat pro tali individuo, nihilominus pro communitate perseverat. Ergo lex suam vim retinet. — Aliunde juxta Codicem2, " leges latae ad praecavendum periculum generale urgent, etiamsi in casu peculiari periculum non adsit ". Secus enim multi temere existimabunt nullum sibi imminere periculum.

2° De obligatione legis irritantis.

280. (A) Notio et species. (a) Lex irritans ea dicitur quce statuit aliquem actum vel contractumy ob aliquem defectum, csse eo ipso invalidum aut rescindibilem ; et ita distinguitur a lege prohibente, quae per se facit actum illicitum quidem, sed non invalidum. — Legi irritanti afnnis est lex inJiabilitans, quae decernit talem personam esse inhabilem ad hunc vel

1 Decretat., cap. Inquisitioni, 44, de Sentent. excommunicationis.

ilkim actum; unde irritatio dire6le aclum respicit : et inliabiiitas directc personam spcclat; in praxi vero et moraliter loquendo, ambo eosdem producunt effcclus.

(b) Ex ipsa notione tradita, lex dupliciter irritare potcst : ipsojure, quando actus ab initio nullus redditur, ctiam antc judicis scntcntiam; — per sententiam judicis, quando a<5tus valet donec a judice rescindatur : quare, ante sententiam judicis, est quidem rescindibilis, sed non invalidus. — Ex alio capite, irritatio dicitur pajnalis, quando fertur ob aliquod deliclum; non pamalis, quando, ob bonum publicum, irritat aclus quadam conditione destitutos.

281. (B) Effectus leg-is irritantis in foro externo. (a) Si ac~tus sit solum rescindibilis, ut validus merito habetur donec a judice rescindatur; huc enim pertinet quod in jure canonico dicitur1: " Cum multa per patientiam tolerantur, quae, si deducla fuerint in judicium, exigente justitia, non debeant tolerari." (b) Si a&us sit nullus ipso jure, ut invalidus habetur ab initio, et sententia judicis, si superveniat, eum non proprie irritat, sed ab initio invalidum fuisse declarat.

282. (C) Effectus legis irritantis in foro interno. Quando agitur de aclu rescindibili, nulla difficultas : valet siquidem in foro conscientiae donec rescindatur. Gravissimae vero adsunt difficultateset controversiae quando agitur de aclu ipso jure nullo. Quae probabiliora nobis videntur exponimus : —

(a) Si quaestio est de illis aclibus aut contraclibus qui ex solo jure canonico esse et vtm accipiunt (ut est v. g. professio religiosa), ut invalidi habendi sunt, etiam in foro interno, ante quamlibetsententiam judicis declaratoriam; cum tmmesse et vitn a jure naturali non habeant, sed solum a jure canonico, — et aliunde jus canonicum in casu eos irritet, nullam existentiam aut vim habent.

(b) Si quaestio est de iis aclibus aut contraclibus qui esse et vim a jure naturali accipiunt, crescit difficultas : 1) si legislator canonicus voluntatem suam clare manifestat irritandi a6tum etiam in foro intemOy huic omnino standum est : potestate enim pollet id faciendi; 2) si agitur de contraclu matrimoniati, idem dicendum est; ratio est quia si illecontractussemeladmittatur ut validus, nulladeinceps potestate humana, etiam ecclesiastica, rescindi potest, propter indissolubilitatem vinculi matrimonialis jure divino statutam; 3) si vero agitur de aliis aclibus aut contraclibus (v. g. alienatione bonorum ecclesiasticorum), et nihil aliud eorum validitati deest nisi quaedam solemnitas jure canonico praescripta, quidam canonistae magni nominis probabiliter tenent contraclum ut validum haberi posse in foro

1 Decretat., cap. Cum jamdudum, 18, de Prasbendis (lib. III, tit. 5).

168 DE LEGIBTJS.

conscientioe, donec a judicc nullus declaretur ; nimis enim durum videtur aliquem se spoliare debere bono juste acquisito (spettato jure natur?e), ante sententiam judicis declaratoriam, ob defeclum alicujus solemnitatis; unde, in hoc casu, dici potest actum non valere canonice, sed suam vim naturalem retinere usquedum contrarium authentice declaretur.

III. De subjecto legis ecclesiasticae'.

Leges non obligant nisi subditos; ad deflniendum vero quinam legi ecclesiasticai subdantur, cxponemus i° principium generale; 2° conclusiones inde deducendas quoad certas leges certasve personas.

283. i° Principium generale : Omnes et soli baptizati, Jiabitualiter rationis compotes, ecclesiasticis legibus subjacent~

(A) Omnes baptizati, ut aperte definivit Tridentinum 3 ; " Si quis dixerit baptizatos liberos esse ab omnibus sanclae Ecclesise praeceptis, quae vel scripta vel tradita sunt, ita ut ca observare non teneantur, nisi se sua sponte illis submittere voluerint, A. S." — Recipiendo enim baptismum, fiunt membra Christi et cives Ecclesise (De Baptismo, n. 27).

Huic etiam hceretici et scliismatici his legibus/d;'^obstringuntur. Si enim agitur de iis qui /ibereet adpabi/iter zb Ecclesia secesserunt, non possunt perinjustam rebellionem ab obedientia, legitimissuperioribus debita, sese eximere; revera in Corpore juris multae inveniuntur leges de hsereticis, schismaticis et apostatis, et pluries declaratum est eos teneri impedimentis matrimonium dirimentibus. — Si vero qusestio est de iis qui in haeresi nascuntur, et bona fide in ea permanent, quidam putarunt Ecclesiam, pro sua benignitate, nolle eos quibusdam saltem legibus ligare; sed, ad factum quod spectat, Ecclesia nunquam declaravit eos ab his legibusesse immunes. Solummodo igitur dici potest eos qui versantur in bona fide, ab omni formaJi et adpabili transgressione legum ecclesiasticarum excusari, quia illas omnino ignorant.

284. (B) Soli baptizati; nam qui baptismate nondum regenerati fuerunt, extra Ecclesiam versantur. Jamvero

1 Suarez, lib. III, c. 31-35 et lib. IV, c. 19; Billuart, diss. IV, art. 8; Bouquillo7i, n. 151- 163.

2 " Legibus mere ecclesiasticis non tenentur qui baptismum non receperunt, nec baptizati qui sufficienti rationis usu non gaudent, nec qui, licet rationis usum assecuti, septimum aetatis annum nondum expleverunt nisi aliud jure expresse caveatur." {Codex, c. 12).

Apostolus docet Ecclesiam non judicare de iis qniforis suut1; Fontiiices agnoscunt paganos constitutionibus canonicis non arclari2; et Tridentinum declarat Ecclesiam in neminem judicium excrcere qui non prius in ipsam, per baptismi januam, fuerit ingressus3. Froinde infideles, judad aliique non baptizati legibus ecclesiasticis minime tenentur.

285. (C) Habitualiter rationis compotes, id est ii qui usum rationis consecuti suntet habitualiter saltem retinent, quales sunt non solum qui aclu ratione gaudent, sed etiam amentes qui lucida intervalla habent, ebrii et delirantes; non autem infantes et perpetuo amentes. — Etenim lex ecclesiastica eo tendit ut actiones subditorum in finem spiritualem dirigat; porro actiones eorum, qui neque acliialiter neque habitualiter ratione gaudent, ad finem dirigi nequeunt; e contra dirigi valent acliones eorum qui habitualiter ratione gaudent, etsi aclualiter hujus usu careant. — Licet igitur (quamvis non deceat) infanthbus et amentibus carnes prsebere die vetito.