Vigilia Nativitatis Domini

Sermo I

Quis mihi det te fratrem meum sugentem ubera matris meae, ut vnveniam te foris et deosculer te et io.m me nemo despicial? Canticorum octavo.

In verbo proposito desiderium animae devotae desiderantis Nativitatem Christi in proximo futuram describitur ordinate. Ordo autem et ratio huius desiderii talis fuit: aniraa rationalis, cura creata est, Dei imagine est insignita et cunctis visibilibus praeposita, et omnia subiecta sunt pedibus eius, secundum illud Genesis prirao: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, et praesit piscibus maris etc. Sed hanc excellentiara perdidit, cum peccavit; remansit taraen in ea sublimitatis et excellentiae appetitus. Videns igitur anima lumine fidei illustrata, se non posse in pristinam excellentiam restitui, nisi tantum se humiliaret Dei Fihus, quantum se exaltaverat homo superbus, et credens, hoc aliquando futurum, coepit eum vehementer amare. Et quia amans amato desiderat copulari, desideravit gratani copulam; et quia copulari non poterat gratanter ajjsenti et latenti, ideo desiderat eius praesentiam et apparentiam. Haec igitur anima devota prirao desiderat Christi apparentiam manifestam, ut per illam perveniat ad familiarem praesentiam, et rursus familiarem praesentiam, ut per hanc perveniat ad gratam copulam, et rursus gratam copulam, ut per hanc resurgat in excellentiam perditam.

Primo ergo notatur desiderium apparentiae mmiifestae, cum dicit: Quis mihi det te fratrem meum; secundo desiderium familiaris praesentiae, cum dicit: ut inveniam le foris; tertio eopulae gratae, cum subdit et deoscukr te; quarto excellentiae perditae, cum subiungit: et iam me nemo despiciat.

Petit igitur haec anima devota Filii Dei manifestam apparentiam, quia non tantum petit, sibi dari in mente, sicut illa anima devota, Sapientiae sterio liuraiiis obedientiae, quia venit in omnem regionem lordanis; a signo sacraraentalis medicinae; quia praedicans baplismum poenilentiae; a zeli animarum solliciludine, quia erat vox clamanlis in deserto. nono: Da mihi, Domine, sedium tuarum assistricem sapientiam etc.; sed petebat, dari in carne: Quis mihi det te fratrem meum.. Nec petebat, dari in carne latenter, sicut in Virginis ulero, sed apparenter, sicut in greraio vel in praesepio; unde addit: sugentem ubera matris meae, quasi dicat: non tantum peto, te raihi dari ut Deum in anima, nec tantum ut fratrem in utero, sed manifeste dari ut parvulum in gremio: et hoc est in nativitate completum, sicut cantat Ecclesia, et Isaias praedixit: Parvulus natus esl nobis, et (ilius datus est etc. Hunc parvuiura non tantura petit sibi nasci, sed etiam sibi dari, quia nativitas Christi donatio quaedam fuit, quia nobis nalus est et donatus.

In hac autem donatione tria adrairanda occurrunt: priraura est petentis importunitas; &emn.na est dantis largitas; tertiura est dati utilitas.

I. Vere admirabile est, quomodo aninia ausa est a Deo tantum donum petere, ut Filius Dei fleret horao; et superadmirandum, quomodo ausa est tam importune petere, ut nolit amplius differri, sed statim dari. Non enim petebat: quis dabit, sed quis det. Sed considerantibus rationes moventes hanc animara non videtur mirabile, sed delectabile. — Importune petebat primo, quia promitlentis veritas excitabat; non enim fuisset anima ausa petere, nisi Deus prius dignatus esset promittere et non tantum promittere, sed etiam iuraraeuto firmare, secundum quod dicitur Lucae primo: hisiurandum, quod iuravitad Abraham, patrem nostrum, daturum se nobis; daturum, inquam, Christum, iuravit; Genesis vigesirao secundo: Per memetipsum iuravi, dicit Dominus; benedicam tibi et multiplicabo semen tuum etc, et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae. Hoc semen, dicit Apostolus ad Galatas, esse Christum. Ex hac igitur promissione accepta fiducia, ausae sunt aniraae Deum suum alloqui et petere instanter: Ostende nobis, Domine, misericordiam tuam. Tu, Doraine, promisisti verbo.

Vers. 1.

setl nmc ostende (SiClo, el salutare luum da nobis, id est Cliristum; ipse enim saloum faciet populum suum a peccatis eorum.

Importnne etiam petebat, quia petenlis necessilas perurgebat. Erant enim insti in tribulatione maxima constiluti, et ideo oportebat clamare ad Dominum a facie tribulantis; Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore morlis huius? Et quia gratia Dei per lesum Christum, ausi sunt ipsum postulare et dicere: da nobis, Domine, auxilium de tribulatione -; auxilium, inquam, tuum, brachium luum, Filium tuum, non hominem purum, quia vana salus hominis; mjia, quia momentanea; sed Lesus, Dei Filius, salvare in perpeluum potest accedentes per semetipsum ad Deum.

Iraportune etiam petebat, quia temporis diuturnitas cruciabat. Promiserat enim Dominus, se daturum,-A.Aebws antiquis, et iam Sanctorum animae erant in exspectando iassatae, et ideo opportune et importune instabant, dicentes illud Ecclesiastici Irigesimo sexto: Da mercedem, Domine, su.stinentihus te, ut Prophetae tui fldeles inveniantur, quasi dicat: promisisti dare nobis Cliristum, sed tamdiu exspectavimus, quod ipsa exspectatione comparavimus. Da, inquam, mercedem, da, inquam, cito, ut Prophetae tui /ideles inverdantur, Isaias scilicet, per quem dixisti: Prope feci iustitiam meam, non elongabitur etc, dabo in Sion salutem et in Israel gloriam meam; et Aggaei secundo: Adhuc unum modicum, est, et ego commovebo caelum et lei'ram. etc. El post: Et in loco isto dabo pacem, id est Christum, qui est pax nostra et fecil utraque unum. Si ergo amplius differs, non iam fideks Prophetae, sed profecto mendaces invenientur. 0 beatum huius sanctae aniraae desiderium! o imitandura sanctitatis exemplum! Quam misera, quam indevota est anima! in qua non renovatur haec affectio, cum instat Nativitas Salvatoris; quae non sentit, se moveri et hilarescere, debet se mortuam reputare.

Admiror etiam dantis largitatem, quia petenti animae non dedit pecuniam, sed personam, non dedit servum, sed Filiura, cum quo dedit orane quod fuit, orane quod habuit, omne quod poto. Primo dedit Filinra inquam, naturalem, ad quem dicit: Ex utero ante luciferum genui te. Et quia una natura Patris et Filii, ideo dando ipsum dedit omne quod /m«; ad Galatas quarto: Misit Deus Filium suum faclum ex muliere. DeiJit ei'go Filium suum in fratrem, dedit etiam se ipsum in patrem; unde addit: ut adoptionem filiorum reciperemus; et ex hoc dedit Spirilum sanclura in consolatorem. Unde subiungit: Quoniam autem. estis fdii, misit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra, clamantem: Abba, Paler. Dando ergo Filium naturalem, lotam dedit Trinitateni; et ideo omne quod fuit. Unde nos ditavil, secundum illud lacobi primo: Omne datum optimum et omne donum perfeclum desursum est, descendens a Patre luminum etc. Nos etiam deificavit, secandum illud loannis prirao: Ded.it eis potestatem filios Dei fieri.

Dedit etiam Filium aequakm, secundum quod ipse Filius Dei dicit Patri: Mea omnia lua sunt, et tua mea sunt; et etiam dicitnobis: Omniamihi tradita sunt a Patre meo; et ideo dedit noliis omne quod /lahuii, secunduin illud ad Romanos octavo: Qui proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus Tradidit illum, quomodo non eliam cum illo omnia nobis donavit? Iramo vere omnia, quia qui habet aliquem habet omnia, quae sunt eius. Si ergo Pater diligit Filium et omnia dedit in manu eius, nihil sibi reservans; cum dat nobis Filium, orania quae habuit nobis dedit in illo et in lioc mirabiliter nos ditavit, secundum illud Tobiae duodecimo/': Bonis omnibus per eum repleti sumus.

Dedit etiam Filium singularem, secundum quod ipse de eo dicit, Matthaei tertio: Hic est Filius meus dileclus, inquomilii complacui etc. //jc discretive tenetur, et ideo dando nobis eundem dedit omne quod poluit, quia Unigenitus erat, et alium Filium non poterat generare; loannis tertio: Sic Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenituni daret. Mirabile donum, quod dat Unigenitura pro servo! Immo nimium videtur et est. Sed non est rairum, si fuit excessus in dando, cum excessus fuerit in amando; sic enim dilexit, ut daret; et quia nimium dilexit, ideo nimium dedit; ad Ephesios secundo: Deus, qui dives est in misericordia, propter nimiam caritatem suam, qua dilexit nos; et cum essemus mortui peccatis, convivificavit nos in Chrislo etc. — Mira igitur largitas dantis, quia dedit omne, quod fuit, omne, quod habuit, et orane, quod potuit. Quid igitur retribuemus Domino pro omnibus, quae retribuit nobis '? servitium, cura bonorum nostrorum non egeat?

Cod. X quaedam non magni momenti addit.

Retribuamus igilur sibi sallem amoris donum. Sicul enim dicit Hugo: « Quod ex amore dalum est nullo modo potest melius quam amando rependi ».

.dmiror etiam tertio dati ulUUatem. Vere lioc nostram relevet necessitatem et multiplicem indigentiam, ad quam tollendam parvulus nalus esl nobis, et Filius datus est. Aninia enim merilo primae Domine, (]iniiii(uii inprmus sunt. Excaecata etiam fuit amissione.mpiciiliic, propter quod in Psalmo plangit: Derclninii mr rirliis mea, et lumen oculorum iiinu-um, ci ij)suiH non est mecum. Capiti,ata i'li;mi liiil iimis.ione iustitiae, quia, Domino relinqiiouic. (li.ilMiJiis (miii iiivnsil; Threnorum primo: Proplcr iiiiilliiuiliiicm iiiiiiiiiialuiii ciii.s, parvuli eius iliicii suiit III citpticiltiiciii tiiiic /iicicm iribulantis.

.nimae igitur inprmatae daliis est Parvulus bur mulliplical. /.(/.s.s-/rv isle csl genus liuniaiiiiiii iiiflrinatum et debilitalum; virlus ci dalur, qiiaiidoVirtus Dei ct Sapientia incarnalur. — Sed nunquid non erat forlitudo nostra, etiamsi non incarnarctur? Erat ulique, seil lubis improportionahilis oninino, et ideo congruuni liiil. rorlilndincm inrinnari, el Deum fortissimum fieri inlantuliini..nle enim erat cibus solidus Angeloruni, sed sugens Malris ubera panis effectus est parvulorum et suslentaculum infirmorum. Unde datus est in sustentamentum; unde loannis sexto: Pater meus dat vobis panem de caelo verum. Vere iste panis confirmat; unde: Si quis mandiicarcril cx hoc pane, vivet in aeternum. Huiic p.iiicin fortiricanlem semper debemus desiderare. scciinihun (inod Indaei dixerunt: Domine, semper da nobis panem hunc. Maxime tainen dei)ent desiderare Religiosi et sacerdotes, qui tola die petunt: Panem nostrum. quotidianum da nobis kodie; et mane et sero et nocte et die petimus, quia semper esurire debemus, secundum illud Ecclesiastici vigesimo quarto: Qui edunt me adhuc esu- **"' — *"'' suriunt, ideo pauci deleetantur, et ideo pauci fortiflcaBlur. Ideo inter Religiosos multi infirmi et imbecilles, el dormiiint multi. Magna prorsus miseria non appetere hunc panem continentem in se onine delectamentum et oninis saporis suavitatem.

Animae excaecatae datus est in lucem, secundum illud Isaiae quadragesimo nono '- Dedi te in lucem genti.um, vt sis salus niea usque ad cictremum terrae. Ideo dicit genti.um, quia gentes caecatae eraiit et ignorabant Deum. Unde el ipse dicebat, loannis duodecimo: Ego lux in mundum veni. — Sed nunquid non ante incarnationem erat lux i vera, quae iUuminal omncni hominem venientem in hunc mundum? Erat utique, sed inaccessibilis propter sui incomprehensibilitatem. Et ideo necesse fuit, carne obumbiari, ut homines possent videre et imilari. Unde ipse Dominus, ut alii possent eum imitari. siipci onini:i cciiiiliini liiiinilitalis et vililatis dedil. iiiilc Afilllcici iiiiilccinio!': Discilc a me, quia milis sum cl humilis corile. Iloc exem[)lum eliam reliquit ante mortem omnibus, cum lavit pedes discipuloruin suorum, cum dixit: Exemplum dedi oobis, ut quemadmodum ei]0 feci rohis, ila cl ros ftcialis; et certe in lioc iii:iiinc UcliLiio;-;is. (ni siinl servi Cliristi et discipuli Clirisli; ct sicnl ipse Doininiis dicit: Vocatis me Magisler el Domine, el bene dicitis, sum etenim; vos servos meos el discipulos. Si ergo non est discipulus super magistrum, vos debetis alter alterius lavare pedes, id est humiliari sub pedibus. — Seil iiniondnio, ne inler Religiosos invenianliii (pii micjs velint lavari quam lavare, minislr;iii (pi:ii iiiislrare, doininari quam servire. imper;irc (ii;nn oljc(lii'e; tales non sunl Christi servi, sed domini; non sunt discipuli rinisti, sed magistri. Unde Bernardus: «Quoties lioiiiiiiilnis praeesse desidero, toties Deum meum piaciru coutendo».

Animae vero caplivatae datus est in salutem., ut scilicet, reconciliando animam Deo, liberaret a potestate diaboli. Unde Isaiae quadragesimo nono: Dedi te in foedus populi, ut suscitares terram, et pos.mleres heredilates dissipatas, reconciliando animam Deo, et revocando in possessionem Dei, ut diceres his, qui vincli sunt: Exi.te, liberando de carcere diaboh. — Sed nunquid non poterat nos ( Dei Filius reconciliare P;itri, eliam si carnem non assumeret? Non limiio potentiam Dei, sed addo congruentiam. Qiii enim debet duos reconciliare debet manum suam ponere in ambobus"et raediator esse et cum utroque convenire; et ideo nec purus Deus nec purus liomo, sed Deus el homo; et sic mediator de necessitate ligans extremos, quia, ex quo

Deus erat honio, aut necesse erat, quod Deus amaret hominem, aut quod Deus odiret Deum. El iste fldelissimus mediator, ut posset pacem perfectani facere, primo dedit se totum homini in nativitate, et postmodum obtuHt et dedit se totum Deo pro homine in passione; ad Titum secundo: Dedit semetipsum pro nobis, ut nos redimerel ab omni iniquitate etc. Unde Aposlokis: Vere empti eslis pretio magno et liberati de laqueis diaboli. — Sed cavendum omnibus, ut non revertantur ad dominium Pharaonis, quia voluntarie peccanlibus nobis posl receptam notitiam veritatis, iam non relinquitur pro peccatis hostia. Cavendum Religiosis, non solum, ut retrocedant ad peccatum, sed etiam, ne retro aspiciant ad raundum, ne cum uxore Loth in statuam salis vertantur.

II. Post appetitum apparentiae sive donationis sequitur appetitus praesenliae sive inventionis Chri- I sti, cum subdit: Ut inveniam. te foris. In hac inventione tria consideranda occurrunt: primo, quis inventionis locus; secundo, quis inventionis JJiorfits; tertio, quis de inventione fructus. Lociis, in quo Christus invenitur spiritualiter, datur nobis intelligi per locum, in quo inventus est corporaliter. Inventus namque est in stabulo, in domo el in templo. Per haec tria signatur status Religionis, quia stabulum est locus abiectionis, domus requietionis et templum orationis.

Invenitur itaque in loco abiectionis, utpote in; stabulo, ubi consueverunt bestiae morari; Lucae secundo =: Hoc nobis signum: Invenietis infanlem pannis involutum et positum in praesepio etc. — Invenietis infantem vili loco cowimXum, pannis invotulum, paupere vestimento cooper tum, ei po.stom in praesepio, in vili loco et duro lecto. Stabulum illud recte Religio est propter vihtatera; ad hoc enim inventa est Religio, ut homo faciat ibi sibi arctam vitam et poenitentiam, et poenitentia flt in cinere et cilieio, hoc est in vilitale et asperitale. Quodsi vilitas in Religione deficit, iara non est stabulum, sed palalium; si asperilas, non est praesepium, sed lectus; et tunc ibi non invenitur Christus; Canticorum tertio: In lectulo meo per noctes quaesivi quem diligit anima mea, quaesivi illum et non inveni. Credo, quod lectus ille nec vilis nec durus est, et ideu non invenitur ibi Christus; lob vigesimo octavo: ion invenitur in terra suaviter viventium. — Timendum, carissimi, ne multi expellant Christum. Illi expellunt, qui in saeculo viles, in Religione Coil. Y legit rectum erat, quod Deus amaret hominem, volunt esse honorabiles; qui in saeculo mendici, in Religione volunt esse dehcati, sicut dicitRernardus.

Invenitur etiam in loco requietionis, utpote in domo. In pace enim factus est locus eius. Matthaei secundo: Intrantes domum invenerunt puerum cum Maria Matre eius etc.; ubi scilicet cum Matre (pni'tns stabat, non circumvallatus raultitudine assisieiiLiinn. Doiinis ista esl Religio, ubi quies est propfer habitaiuium concordiam; Psalmus: Deus, qui inhabitare facit unius moris in domo; alia Translatio-: unaniines; invAmn tantuin debet esse exterius conformitas morura, sed etiam intus concordia animorum, ut, sicut concordat habitus corporis, ita et affectus mentis; ad Philippenses secnndo: liiiplete gaudium meum, ut idem sapiatis, eaiulem carilatem habeiUes, unanimes, idipsum seidieiUes etc. Tunc vere illud guudium impletur, quia ecce, quam bonum et quam iucundum tare fratres in unum. — Item, ibi Dominus reperitur, quia haec requies eius in saeculum saeculi, hic hahilabit, quoniam elegit eam. — Sed tamen cavendum, ne doinus fiat monumentum, quia ibi non invenitur. Lucae ultirao dicitur, quod mulieres mgressae in raonuraentum non invenerunt corpus Domini Iesu. Monumentum esl locus requietionis carnis tantum, spirilu recedente. Tunc igitur domus Religionis convertitur in monumentum, quando ibi non quaeritur requies conscientiae, sed requies carnis; et tunc non invenitur Lesus, quia, sicut caro in monuraento requiem non habet, sed putrescit, sic ipsa requies carnis facit hominera foetidum et abominabilem Deo. Mulieres igitur, quae ingrediuntur in monumentum et Christum non inveniunt, sunt illae animae molles et fragiles, quae ideo intrant Religionem, ut ibi habeant quietem carnis et consolationera, ut raulti. Non sic debet esse, sed in continuo labore et dolore carnis est permanendum, ut spiritus sit quietus, ut dicitur: Labores manuum luarum quia manducabis. venerunt illum in templo sedentem in medio doctorum. Templum illud, ad quod divertit Dominus Lesus solus sine patre et Matre et consanguineis, quia non est inventus inter cognatos et notos, est Religio, in quam homo ingreditur, ut oret et offerat se Deo hostiam imniaculatam, relictis parentibus et amicis. In hoc ergo loco invenitur Doininus Lesus, quia ipse tales quaerit, qui adorent eum in.spiritu et

ueriUUe. Unde in Psalmo: Ecce, audivimus eam in Ephrata, invenimus eam in campis silvae. In- Iroibimus in tabernaculum eius, adorabimus in /qco, uM steterunl pedes eius. — Sed cavendum, ne domus Religionis et orationis fiat domus negotiationis, secundum quod Dominus dicit ludaeis: Nolite fdcrrc ilofiiinn Pntris mei domum negotiatio- »/.<-". Tiiiic dc lciiiitlii lil Ibrum, quando in Religione negotialio jiacl'orUir orationi, et negotiatores praeferuntur oratoribus et in honoribus et in dignilatibus; tunc non invenitur ibi Christus, quia non quaeritur sapientia caelestis, scd Icm'cii;i; niirucli lcilio: Filii Agar exquirunl pniilciiliiiin. ijiiac ilr lcrru csl, negoliatores Mcrrlmc d 'l'liciniui d /'nhiilatnrcs et exquisitores jirinlciiilar ri intelligentiae.

Modus invcniciidi csl per inquisilioncm, secunvobis. Omnis enim, qui quaerit, invenit; et qui petit accijn'!: scd qiianliiincumque homo quaerat, non invcnil, nisi riiiiii qii.icrcndi sciat et «iO(/!M)(. Quaecere Deo et mundo; Sapientiae primo: In simplicitate cordis quaerite illum, quoniam invenitur ab his qui non tentant illum; exemplum de mercatore quaerenle margarilam. — Sed econtra, qui quaerit dolose non inYenif; mide Proverbiorum duodecimo: Non inveniet frauduknlus bona, sed potius mala; quoniam enim dolose egit in conspectu eius, ut invenialur iniquitas eius ad odium; unde tanto magis recedit a Christo, quanto magis quaerit.

Secundo est quaerendus soUicile, ut sit caritas in affectione, quae reddit horainem fervenlem et viad me invenient me; et Sapientiae sexto: Qui de luce vigilaverit ad illam non laborahit; assidenlem enim illam foribus suis inveniet..mor enim et cupiditas est quae vigilare facit; Proverbiorum secundo: Si quaesieris eam quasi pecuniam, et sicut thesauros ejfoderis illam, tunc intelliges limorem Domini et scientiam. Dei invenies etc.; exemplum de avaro quaerente pecuniam. — Sed sub specie sollicitudinis et caritatis latet aliquando inquietudo curiositatis; et talis non invenit, sed magis recedit a Deo; Ecclesiastae tertio: Mundum tradidit disputationi eorum, ut non inveniat homo opus, quod operatus est Deus. Isti sunt semper discentes el nunquam ad scientiam veritalis

Tertio quaerendus est continue, ut sit perseverantia in inquisitione, ut non desistat, donec inveniat, quia Dominus aliquando ad tempus se absentat, ut post se magis gratanter offerat '-; Canticorum lerlio: Surgam et circuibo civitatem, per vicos et plaleas quaeram queni diligit anima mea etc.; et post: Paululmn cum pertransis.sem eos, inveni quem diligit anima mea; exemplum de muliere quaerente drachmam. — Sed econtra, quidam quaerunt derisorie, qui statim desistunt, cum gravamen sentiunt, et hi non inveniunt; Proverbiorum decimo quarto: Quaerit derisor sapienliam et non invenit.

Fructus autem huius inventionis est magnus, quia terminat omnino appetitum quaerentis. Ipse enim est merces magna nimis. Qui eniin laborat inquirendo non quaerit nisi requiescere, et hoc aeternaliter et feliciter; et sic Christus inventus dat nobis omnem requiem: requiem pacis; Ecclesiastici quinquagesimo primo: Modicum laboravi, et inveni mihi mullam requiem; et Matthaei undecimo: Tollile iugum meum super vos elc, et invenietis requiem animabus vestris. — Requiem aeternitatis; Proverbiorum octavo: Qui me inveneril inveniet vilam el hauriel salutem a Domino; et haec est vita aeternitatis. « Aeternitas est interminabilis vitae possessio» "*. — Requiem felicilatis; Proverbiorum tertio: Qui tenuerit eam, beatus; eam, scilicet sapientiam, quae est Christus Dominus, cui est honor et gloria in saecula saeculorum. Amen.

SEItMO 11 ".

Item, sermo fratris Bonaventnrae editns in Vigilia Nativitatis Domini coram rege Pranciae et consiliariis et familia tota, in palatio regali Parisius.

Nascetur vobis parvulus et vocabitur Deus, fortis, Isaiae nono.

Qui vellet aliquid digne dicere vel audire de illo pulcherrimo, gratiosissimo et fragrantissimo flore, et de illa nobilissima, florentissima et vernantissima virga de radice Ies.se, oportet, eum degustare aliquid de illo summe harmonico, summe odorifero et summe delectabili, et hoc per viam abundantissimae

devolionis, per quam anima fit sicut virgula fumi ex aromatibus myrrhae et thuris et universi pulveris pigmentarii. — Per viam excellentissimae admirationis, per quam anima flt sicut aurea luna et sol secundum processum illuminationum suspendentium animam ad adniirandum Sponsum desideratum. — Per viam superabundantis exsultationis, per quam anima fit suavissimae dilectionis deliciis affluens, innixa super dilectum suum. Quoniam vero ista tria sunt difficilia mihi, immo quod penitus ignoro; ideo rogabimus ipsum pulcherrimum florem de Nazareth, ul interventione Matris suae, Virginis electae de radice lesse etc.

Nascetur vobis parvulus etc. Secundum IIebraicam veritatem sacer et sanctus Isaias duo in his verbis intendit, scilicet Filii Dei in carnem venturi mirandam humilitatem et ipsius in carne nati praecelsani sublimitatem.. Primum, ibi: Nascetur vobis parvulus; secundum, ibi: et vocabilur Deus, fortis.

Nota ergo, quod natus est Filius Dei mundo et mundo multiformiter utilis, quia sicut vere campus florum universalium ad replendum mundum puritate florigera; quarti Esdrae nono: Profectus sum in campum florum el sedi ihi in floribus- — Hortus liliormn pulcriformium ad replendum mundum caslitate caelica; Canticorum sexto: Dilectus m.eus descendit in hortum suum, -ut pascatur in hortis el lilia coUigat. — Paradisus deliciarum omnium ad replendum mundum amoenitale sancla; Genesis secundo: Produxit Dominus Deus de humo omne lignum pulcrum visu et ad vescendum suave, lignum. etiani vitae in medio paradisi. — Viridarium pomorum caelestium ad replendum mundum satielate interna; Canticorum quarlo: Emissiones tuae paradisus malorum punicorum cum pomorum fructibus. — Pratum aromaluni aelernorum ad replendum mundum suavitate aeterna; Canticorum sexto: Dilectus meus descendit in hortum suum ad areolam aromatum. — Fons benedictionum singularium ad replendum mundum sanctitate perfecta; Genesis secundo: Fons ascendebat e terra, irrigans universam superficiem terrae. — Fluvius plenitudinis gratiarum ad replendum mundum felicitate consummata; Genesis secundo: Fluvius egrediebatur de loco voluptatis ad irrigandum paradisum.

Sermo II

Summaria intentio Evangi?lii Vigiliae Nativitatis, quam frater Bonaventura coram rege Praiicorum explicavit ad petitionem eius, quando Vigilia venit in Dominica.

Cum esset desponsata etc.

In isto Evangelio quatuor continentur, scilicet gloriosae Virginis concipientis intemerata fecunditas, quia, cum essel desponsata Mater Iesu Maria loseph, antequam convenirenl, inventa est in utero habens. — Almae conceptionis ipsius beata puritas, quia (juod. in ea nalum est de Spiritu sancl.o est, dixit Angelus. — loseph sancti devota pielas, quia, cum esset iustus et noUet eam- traducere, voluit occidte dimittere eam. — Superbenedictae Prolis conceptae gratiosa et universalis fructuositas, quia ipse salvum faciet populum suum a peccatis eorum.

Sermo III

Item, sermo fratris Bonaventurae editus in Vigilia Nativitatis Domini coram Pratribus apud Assisium, in Capitulo, de mane p

Dominus dabit benignitatem, et terra nostra dabit fructum suum, Psalmus.

In verbis istis circa Cliristi immineiitein Nativitatem tria notantur, scilicet maxima liberalitas Dei condescendentis, glormsa. fecunditas Virginis parientis, opuienta gratiositas naUie Prolis. Primnm, iiii: Dominus dabit benignilatem; secundum, ilii: et lerra nostra dabit; tertium, ibi: fructum suum.

Notandum igitur, quod beatam Virginem appeljavit lerram, quae quidem est media libratione; "'™ Hbrata et appensa inter orbes elementares et caeiesles illius sapientia el potentia et bonitate, qni appemlit eani trilms digitis, isaiae quadragesimo — Infima locaiione; n omni enim spliaerico quod est centro pi-opinqnius est infunius, et quod a centro remotius est altins; Pi-overbiorum vigesimo quinto -: Caelum sursum et terra deorsum. — Firma stabilitione; non enim movetur a cenlro nec ad centrnm nec contra cenlrum, cum sit centrum, immo, cum orania nioveantur, ipsa in aeternum stat, Ecclesiastae prirao. — Arida conditione; lioc enim inest ei per naturnra suam; (Jenesis pi'imo: Vocavit Deus aridam terrani.

Secundum ergo has quatuor pi-oprietates lerrae Mater Chi'isti fuil lerra, quia fuit media libratione per iustitiani et aequitalera, nunquara recedens a medio decore virtutis in affectione, a medio veritatis in locutione et a raedio honestatis in conversatione; et hoc est appendi Iribus digitis molem terrae, Isaiae quadragesimo Nam digito potentiae appendit eara Deus in raedio virtutis, digito sapientiae in medio veritatis, digito sanctimoniae in medio honestatis. Non igitur sine causa Deus, qui « est sphaera intelligibiUs », se centrificavit in medio eius; Psalmus: Deus autem Rex noster ante saecula operatus est salulem in medio terrae. — Infima locatione per cleinentiam et humilitatero. Hac enim virtute ita se infimavit, ut nec virginitate insolesceret nec fecunditate superbiret nec utroque simul iuncto se extolleret. Et ideo secundum illud Ecclesiastici decirao sexto: Deus in terram respexit et implevit illam bonis suis; Lucae prirao: Respexit humilitatem anciUae suae. — Firma stabilitione per fortitudinem et constantiani. Hac eniin virtute nullius cedebat tentationi, nulli unqnain snceubuit tribulationi; Psalraus: Qui fundasti terram super stabilitalem suam; non inclinabitur in saeculum saeculi. — Arida conditione per virtutem abstinentiae et paupertatis et continentiae. His enim donis sicca fuit et arida ab omni humore carnalitatis et favore mundanae proprietatis; Genesis prirao: Terra autem erat inanis et vacua; et ideo dixit Deus de ea: Germinet terra herbam virentem.

Et nou rairnra, si talis terra dedit fructum suum. Dedit autem beata Maria fruclum pariendo inundo Filinra fructuosum. Fuit enim fructus iste benedictus in ingressu nascendo; Lucae primo: Benedictus fructus ventris tui. — Speciosus in progressii conversando; Deuteronomii trigesimo tertio: De benedictione Domini terra eius, de pomis caeli et rore atque a.bijsso subiacente, de pomis fructuum solis ac lunae. — Odoriferus in egressu inoriendo; Ezechielis quadragesimo septimo: Erimt fructus eius in cibum et folia eius ad medicinam. — Virtuosus in regressu resurgendo et ascendendo et Spiritum sanctum mittendo; Apocalypsis ultimo: Ex utraque parte fluminis lignum vitae, alferens fructus duodecim, per memes singulos reddens fructum suim.

Sermo IV

Item, sei-mo fratris Bonaveiiturae editus Lugduni in Capitulo coram Fratribus de mane, in Vigilia Nativitatis.

Terra nostra dabit fructum luum, Psalmus.

Terra nostra Virgo Maria est, fructus suus Christus natus est, dare ipsius parere est. — Fuit concupiscentiae; Exodi tertio: Locus, in quo stas, terra sancla est, fuit dictuni Moysi, quando vidit rubum. — Soli opposita, cum calore vivifico incaluit per incendium Spiritus sancti araoris et benevolentiae; Ecclesiastici quadragesirao tertio: In meridiano exurit terram, et in conspectu ardoris eius quis poterit sustinere? — Compluta, humectata et irrorata per influxum sempiterni interius gaudii et laetitiae; Psalmus: Visitasti terram et inebriasti eam, multiplicasti locupletare eam. — Debito et digno semine sata per illapsum divinae Sapientiae sive Filii Dei personae; Genesis vigesiiiio sexto: Sevit Jsaac in terra illa et invenit in ipso aiino centuplum.

Dedit autem beata Maria sive protulit nobis fruclum florigeriint in ortu suae nativitatis propter niedicinani oraniinodara; Proverbiorum tertio: Primi et purissimi fructus eius. — Gratiosum in aspectu suae conversationis propter innocenliam perfectara; Ecclesiastici vigesimo quarto: Ego quasi vitis fructificavi suavitatem odoris, et flores mei fructus honoris el honestatis. — Pretiosum in gustu suae praedicationis propter gratiam veram; Canticorum secundo: Sub unibra illius quem desideraveram, sedi, et fructus eius dulcis gutturi meo.

— Opulentuni in actu suae passionis propter eflicaciam aeternam; Canticorum septimo: Dixi: ascendam in palmam et apprehendam fructus eius.

Sermo V

Item, sermo fratris Bonaventnrae editns in Vigilia Nativitatis coram canonicis Lugduni et aliis multis in clioro ecclesiae cathodralis.

Orielur vohis limentibus nomen meum sol iustitiae, et sanitas in pennis eius, Malachiae quarto.

Vespera diei praesentis cum nocte imminenti magnam indicit reverentiara Angelis et hominibus, quia plenius referta, pressius secnnda m'sleriis caelestibus. Mysteria vero sunt haec: intemeratae Virginis benedicta fecunditas, superbenedictae Prolis sublimis simul et singularis humilitas, beati loseph officiosa sedulitas, pastornra simpliciura devota credulitas, angelicorum spirituum nova iucunditas, totius humani generis inchoata felicitas, christianae religionis iniliata claritas. Ad quae omnia oculum habens Malacliias Prophela, aeterni radii luce perfusus, inquit quod praemisi: Orietur vobis etc. In quibus verbis duo nota, scilicet Filii Dei dignativam per carnem nativitatem, ibi: Orietur vobis timenlibus nomen meuni sol iuslitiae; ipsius nativitatis vivam et expressara utilitatem, ibi: et sanitas in pennis eius.

I. Quantura ad primum nota, quod timentibus nomen suum ortus est in carne Dei Filius sicut sol in firmamento inlelligenliae ad universalem irradiationera et inflammationera cogitantiura; primi Regum undecimo: Cras erit vobis salus, cum incaluerit sol. — Sicut fo7is in paradiso conscientiae ad universalem mundiflcationem et irrigationera affectuum; Genesis secundo: Fons ascendebat e terra, irrigans universam superficiem lerrae. — Sicut flos in rosario Ecclesiae ad universalem recrealionem et confortationem spirituum; Canticorura secundo: Ego fl,os campi el lilium convallium; Ecclesiastici quinquagesimo: Quasi flos rosarum in diebus vernis. — Sicul speculum in universo raundialis machinae ad universalem eraendationem et correctionera defectuum; Sapientiae septirao: Candor est enim lucis aeternae et speculuni sine macula Dei maiestatis et imago honilatis illius.

II. Habuit autem Christus natus pennas, in quibus consistit sanitas animarum et quibus volavit et volare voluit suos ad astra, scilicet pennaspMritois sanctimoniae, humilitatis vitae, veritalis doctrinae, caritatis fraternae, pietatis aniniae, paupertatis extremae, sanctitatis praeclarae. De quibus pennis dicitur in Psalmo: Quis dabit mihi pennas sicut columbae, id est, sicut habuit Christus, vera columba. De quibus dicitur: Pennae columbae deargentatae, et posteriora dorsi eius in pallore auri, quia omnia, quae fecit constitutus in carne, fulgent auro aeternae sapientiae; Isaiae quadragesimo: Assument pennas sicut aquilae, id est ad exemplum Christi, qui sic ad caelos volavit; current et non laborabunt.

Sermo VI

Item, sermo fratris Bonaventurae editus in Vigilia Nativitatis Domini coram Conventu Monacliorum sancti Dionysii, de mane.

Veritas de lerra orta est, Psahuus.

Dominus Lesus, qui dignatus est nasci et apparere inter homines sicut gemma et pretiosissima raargarita, de qua Matthaei decimo terlio, ad universalem candorem animarum, ad universalera fulgorem intelligentiarum, ad universalem cnnfortationem debilium, ad universalem recreationem et exhilarationera Gdelinm, ipse sua bonitate aeterna, sua pietate, sua liberahtate det mihi elc.

Veritas d.e terra orta est. Ecce, impleta est prophetia Isaiae orantis et pi-aedicantis, quod de terra germinaretur Salvator, et de caelo roraretur iustus aliorura iustificator, quia veritas de lerra orla est. Ortus est aulem de Virgine Matre tanquam de terra de caelo fecnndata et benedicta ipse Dei sensuum, affectuum et cogitationum; Canticorum quarto: Fons hortorum, puteus aquarum viventium, quae fluunt impetu de Libano. — Sicut flos in carapis ad fragrandum per sepliformem graliam; Isaiae undecimo: Egredietur virga de radice Jesse, et flos de radice eius ascendet, et requiescet super eum spiritus Dom.ini: spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pielatis, el replebit eum spirilus timoris Domini. — Sicut fructus in agro ad reflcien-- dura per multiformera efQcaciam; Apocalypsis ultimo; Lignum vitae afferens fructus duodecim, per menses singulos reddens fructum suum et folia ligni ad sanitatem gentium. — Sicut sol in caelo ad influendum universalera sapientiam vel prudentiam; Malachiae ultimo: Orietur vobis timentibus nomen meum sol iustitiae; Isaiae trigesirao octavo: Regressus esl sol decem lineis per gradus, quos descenderat.

Itein, sermo fratris Bonaventnrae editus corani canonicis Parisius in ecclesia maiori.

Egredimini et videte, filiae Sion, regem Sulomonem in diademate, quo coronavit illuni mater sua in die desponsalionis illius et in die laetitiae cordis eius, Canticorum tertio.

Sapiens, Spiritu sancto praeventus, hortatur his verbis omneni aniniam atl Nativitatem Christi devotissime celebrandam et diiigentissime ruminandam et speculandam. Proponit autem de ista sacra solemni- 4 tate primo, quomodo debeat celebrari, quia devole et pu?-e et sincere, cum dicit: Egredimini. Iste autem egressus non est nisi quaedam praeparatio digna devotae nientis. — Secundo, a quibus debeat celebrari, quia a clericis, Religiosis et veris Christianis, cum dicit: filiae Sion, quae inlelligitur specula vel speculatio. — Tertio, de quo debeat celebrari, quia de Filio Regis aeterni, cum dicit: et videte regem Salomonem, paciflcum et amabilera, Christum. — Quarto, pro qua re debeat celebrari, quia pro Nativitate Salvatoris, cum dicit: in diademate, quo coronavil illum mater sua, per carnem, m die desponsationis illius etc, unionis divinae naturae et humanae, unionis cum Ecclesia, el in die laetitiae cordis eius, id est utilitatis assumtionis et unionis iUius et gaudii ex hoc sempiterni beatae Mariae et universalis in hoc desponsatae Ecclesiae.

I. Circa primum nota, quod si volumus cele- I. brare deuote et piwe et sincere Christi Nativitatem, debemus egredi de captivitale peccatorum ad libertatem virtutum gratiae et desertionem mundialiuiii; Genesis duodecimo: Egredere de terra lua et de cognatione tua et de domo patris tui etc. — De opacitate inteUectuum ad claritatem luminum sapientiae per meditationem caelestiuni; Genesis vigesimo quarto: Egressus fuerat ad meditandum in agro etc. — De lempestate occupationum exterioruni ad iucunditatem aeternoruui per tranquillitatem interiorum; Canticorum septimo: Egrediamur in agrum, commoremur in villis, mane surgamus ad vineas, videamus, si floruit vinea.

II. Circa secundum nota, quod clerici et Rehgiosi et veri fideles, digne volentes Christi Nativitatem colere, debent esse filiae Sion per decorem integritatis sensuum; Canticorum secundo: Sicut lilium inter spinas, sic amica mea inter filias. — Per gratiositatem promptitudinis niysteriorum; Psalmus: Audi, filia, et vide et inclina aurem tuam. — Per ornatum multiformitatis virtutum; Psalmus: Omnis gloria eius filiae regis ab inlus in fimhriis aureis, circumamicta varietatibas.

III. Circa terliiun nota, quod Chrislus natus habuit plus quam Salomon pulcritudinem omnis sapientiae, gratiae et affluentiae. Ideo debemus videre et considerare in eo sicut in vero Salomone, cuius ille flgura fuit, plenitudinem superexcellentis potentiae et ei humihari et eum venerari; Apocalypsis decimo nono: Habel in vestimento et in femore suo scriplum: Rex regum el Dominus dominuntium. — Supersplendentis sapientiae, et eum contemplari, speculari et meditari; Feremiae vigesimo tertio: Regnabit rex et sapiens erit et faciet iudicium et iustiliam in terra. — Superaffluentis pacis et concordiae, et eum desiderare, degustare et amare; Psalmus: Deus, iudicium tuum regi da. Orietur in diebus eius iustitia et abundantia pacis.

Sermo VII

Item, sermo fratris Boiiaventurae in Vifjilia Nativitatis Domini coram rege Navarriae et uxore et familia tota.

Sanetificamini hoiiie; cras enim fuciet Dominus inter vos mirabilia, losue tertio.

Sanclus losue, successor Moysi, in prophetiis divino inspiratus radio in his verbis hortatur populum Dei ad Christi imminentem Nativitatem devotissime praeveniendam et attentissime exspectandam. Primum facit propter solemnitatis sublimem dignitatem; secundum propter mysteriorum sive privilegiorum tantae diei fecunditatem. Propler primum dicit: Sanctificamini hodie; propter secundum dicit: Cras enim faciet Dominus inter vos mirabilia.

I. Si ergo volumus devote praevenire Christi Nativitatem, debemus sanctificari hodie per studium purificationis internae; secundae ad Timotheum secundo: Si quis ergo emundaverit se ab istis, eril vas in honorem sanctificatum et utile Domino, ad omne opus bonum paratum. — Per studium religionis extrinsecae; prirai Paralipomenon decimo quinto: Sanclificali sunt ergo sacerdotes et levitae, ut portarent arcam Domini Dei Israel; Ezechielis trigesimo sexto: Cum sanctificatus fuero in vobis coram eis, tollam quippe vos de gentibus et congregabo vos de universis terris et adducam vos in terram ve.slram. — Per studiura medilationis evangelicae; priraae loannis tertio: Qui habet hanc spem in eo sanctificat se, sicut et ille sanctus est. — Per studium devotionis gratiae; Exodi vigesimo nono: Mundabis altare ct unges illud in sanclificationem.

II. Mirabilia auteni facla inter honiines in die nativitatis sunt haec: quia Rex regum et Dominus dominantium factas est serims et famulus humilis hominum; Ecclesiastici trigesimo sexlo: /rwioya «<"- gna et immula mirabilia; Psalmus: Mirabilis facta est scientia tua ex me. — Deus gloriosissimus, habitans in fastigio Maiestatis, habitavit in praesepio vilitatis; leremiae quinto: Stupor et mirabilia facla sunt in terra. — Deus, Angelorum desiderium, factus est pastorum spectaculum; Psalmus: Tu es Deus, qui facis mirabilia; nolam fecistiin populis virtutem tuam. — Deus, universorum Creator, factus est animalium associator; Tobiae duodecimo: Vos benedicite Deum et narrate omnia mirabilia eius. — Deus immensissimus factus est Agnus mundissimus; Psalmus: Cantate Domino canticum novum, quia mirabilia fecit. — Unigenitus Filius, qui est in sinu Palris, factus psi primogenitus Virginis Matris; Esther decimo quinto: Valde mirabilis es, Domine, et facies tua plena est gratiarum. — Deus copiosissimus inventus est panniculis pauperrimis involutus; lociis secundo: Laudabilis nomen Domini Dei vestri, qui fecit mimbilia oobiscum.

Sermo VIII

Item, sermo fratris Bonaventnrae in Vigilia Nativitatis editus apud sanctam Mariam de Portiuncula, coram Fratribus loci et multis aliis.

Sanctijicamini, cras comedetis carnes, Numerorum undecinio.

Sacer et sanctus Moyses, radio lucis aeternae iUuminatus, hortatur his verbis populum Dei primo ad Christi Nativitatis praeparationem condignam; secundo ipsius praeparationis condignae assignat causam sufflcientissimam. Primum, ibi: Sanctificamini; secundum, ibi: eras comedetis carnes, id est, reficiemini spiritualiter Christi nativitate per carnem.

I. Nota primo, quod qui vult in die Nativitatis I. Christi refici spiritualiter per Christum natum debet sanctificari hodie per cultum purilatis interioris; primae ad Thessalonicenses quarto =: Non enim vocavit nos Deus in immunditiam, sed in sanctificationem. — Per cultum religiositatis exterioris; Psalmus: Super ipsum autem ef]J.orebit sancti/icatio mea. — Per cultum devotionis caelestis; primi Regum decimo sexto: Sanctificamini et venite mecum, ut immolem. — Per cultum meditationis ipsius incarnationis; losue tertio: Sanclificamini, cras enim faciet Dominus inter vos mirabilia.

II. Sanctificari vero debemus merito hodie et praeparari, quia dies crastinus est dies desideralus cuni vehementi flagrantia; Genesis trigesimo: Respondebit milii cras iustitia mea. — Suspiratus cum inexplicabili vehementia; primi Regum undecimo: Cra.s erit vobis salus, cum incalueril sol. — Amatus propter utilitatis efBcaciam; secundi Paralipomenon vigesimo: Cras egrediemini contra eos, et Dominus erit vobiscum. — Decoratus propter mysteriorum redundantiam; Exodi nono: Cras faciet Dominus verbum islud in terra. — Fecundalus propter benedictionum exuberantiam; quarti Regum septimo: In tempore lioc cras modius similae uno statere erit et duo modii hordei statere uno in porla Samariae. — Glorificalus propter gestorum evidentiam; losue tertio: Cra-i faciet Deus inter vos mirabilia.

Sermo IX

Cum esset desponsata Mater Iesu Maria loseph, antequam convenirent, inventa est in ulero habens de Spiritu sancto, Matthaei primo.

In verbo proposito nativitas Christi explicatur, primo, quantum ad concipientis idoneilatem, ibi: Cum esset desponsata etc.; secundo, quantum ad conceptae Prolis celsitudinem, ibi: inventa est etc.; tertio, quantum ad originalis principii sublimitatem, ibi: de Spiritu sancto. Et quia Spiritus sanctus nobilissimum fuit horum trium principium, ideo ab illo quasi resolutorie incipiamus.

Absque dubio ineffabile est mysterium, et non est nostrae capacitatis (dicere), qualiter Spiritus sanctus Virginem fecundavit; sed sicut balbutiens ex vestigio creaturae aliquid inde dabo intelligere. Terra fecundatur ex influentia caeli; influentia autem caelestis, fecundans per corpus solare, lunam et stellarum naturam, triformis est, quia influit caforaw, Amotorem et vigorem; et haec repraesentant beatissimam Trinitatem. Influendo calorem subtiliat, inflammat et elevat; influendo Immorem penetrat, conciliat et inebriat; influendo vigorem movet, format el germinat. Sic Spiritus sanctus in quantum sanctiflcans assimilatur calori subtilianti, in quantum exhilarans humori irriganti, in quanlum fecundans vigori potenter operanti. Haec tria fecit Spiritus sanctus in

terra noslra benedicta, Virgine gloriosa. Primo ut ardor ipsam sanctiflcavit, secnndo ut humor spiritualis ipsam inebriavit, tertio nt vigor spiritualis ipsam fecundavit. Propter haec tria incarnatio Domini figurata fuit in tribus miraculis: in igne rubi, in rore velleris, in virga floris.

I. Primo ergo ipsam ut ardor subtilians sanctiflcavit; Psalmus: Sanclificavit tabernacidum suum AUissimus. Deus in medio eius, non commovebiiu)-_ x utero sanctiflcata fuit ut in persona; sed quia debuit fleri Mater Dei, oportuit, quod etiam sanctiticarelur ut natura in quantum principium. Prima sanctificatio fomitera ligabat, ut ad malum non incflnarel nec a bono retraheret; in secunda per essentiam exstinctus fuit. — Sed quomodo hoc, cum esset in carne, eo quod appetitus carnalis est in anima per carnem? Nulla via est nisi per appetitum omnino spiriluakm. Nimquam enim cupiditas expellitur nisi caritate, concupiscentia nisi appetilu spirituali. ideo ut ardor venit non consumtivus, sed purificalivus. Ideo dixit Moyses Exodi tertio: Vadam, inquit, et videbo visionem hanc magnam, quare rubus ardeat et non comburatur. Ardor caritatis est, qui coiisumit rubiginem culpae, ut in Magdalena, ac:w spplimo: Remittuntur ei peccata multu. (juoiiiuiii ililvxil )(n(/n(m. Unde etiam tantus ardor intravit iii Viryincm, quod, nisi fuisset obumbratio Spirilus sancti, non potuisset sustinere. Et liceat dicere, quod eliam transcendit ardorem Seraphim; nec mirum, ex quo Filius Dei erat in ea concipiendus. Anselmus: « Decebat, ut ea puritate niteret Virgo, qua sub Deo maior nequit intelligi >. Elevata enim est super oinnes creaturas, ut ad concipiendum Deum disponeretur; Isaias: Cuius ignis est in Sion, et caminus eius in lerusalem. Nonne lapis de monte abscissus sine manibus? Daniel; et quomodo nisi calore Spiritus sancti? — 0 quam mirabiUter deberemus accendi ex hac fornace et a terrenis concupiscentiis elevari! Unde Dominus Moysi «: Non appropies, irKjuil, hue; solve calceamentum de pedibus tuis; locus enim in quo slas, terra sancta est. Quid est hoc, quod calceati imus ad ignem, et non erimus calidi. Calceamenta sunt terrenae affectiones, quia per vim amoris transformaris in illa quae diligis. Ciide dicatur avaro de amore divino; nihil sentit; et lege Canlica divini amoris homini carnali; et carnalia cogitabit..ppropinquemus ergo ad hunc calorem, et liquefiat anima nostra ad vocem dilecti. Ponamus eum sicut signaculum super cor nostrum; vere, qui Deum diligeret, totum mundum nihil reputaret.

II. Secundo Spiritus saiictus ipsam ut spiritualis i humor penetrans et concilians inebriavit; Psalmus: Visitasli, Domine, terram tuam, per.ngelum iiuntiantem, el inelrriasti eam, per Spiritum laetificantem; Psalmus: Fluminis impetus laetificat civitateni Dei. Iste lluvius inebriavil et replevit eam tanta laetilia et exsultalione, ut dilataretur anima eius et disponeretur ad suscipiendum illum,qui transcendit omnia; gaudium enim naturahter dilatat cor et addit humorcm; Isaiae quadragesimo quinto: Rorate caeli desuper, et nubes pluant iustum, aperiatur terra et germinet Salvatorem. Quae esl haec terra i germinans nisi Virgo Maria? Ipsa vellus Gedeonis i rore madens in arca sicca, ludicum sexto, id est plena dispositione fructifera in medio synagogae, quae permansit arida per infidehtatera. Haec esl illa Virgo pulcherrima et incognita viro, quam praeparavit Dominus Filio sno, quae descenderat ad fontem vitae per hnmilitalera et impleverat hydriam suam per gratiae plenitudinem, a qua, cum sil curialissima, cum servo Abrahae imploremus, ut de sua plenitudine pauxillum praebeat uquae, ut reficiamur, Genesis vigesimo quarto. Bernardus: « Maria siiimn misericordiae omnibus aperuit, nideplenitudine eius accipiant universi: captivus redemptionem, aeger curationem, tristis consolationem, peccator veniam, iustus gratiam, Angelus laelitiam, denique tota Trinitas gloriam et persona Filii humanae carnis substantiam ».

Sed hic occurrit valde notabile et dignum diligenti consideratione. Quae fuit ratio, quod fuit desponsala, et virgo lamen? Bene concedo, quod decuit esse virginem ratione puritatis; sed quare desponsata rusticello loseph? Licet esset de genere regum, tamen vixit de labore manuum suarum; erat enim faber. Dico, quod propter quatuor: primo, propler honestatis decentiam. Ambrosius: « Dorainus maluit, ad terapus aliquos de siio ortu quam de Matris pudore dubitare. Sciebat enim, teneram esse virginis verecundiam et lubricam famam pudoris». — Secnndo, propter obsequii opportunitatem, ut esset Virgini peregrinanti in Aegyplum in solalium et Proli et Matri in familiare obsequium. — Tertio, propter mijsterii consummationem. Augustinus: « Mysterium maxiraum praecessit in Virgine, ut, sicut illa Virgo Deum peperit carnaliter, sic virgo Ecclesia pareret Cliristum spiritualiter ». — Quarto, ratione paupertatis.

« Psalm. 64, 10.

Christus enim super omnia venerat confundere superbiara, et ideo ntaluit vocari fabri fllius quam regis. 0 admirabile mysterium! Et vere mirabile, quod ex una parte se manifestat et ex altera se celat.

III. Tertio Spiritus sanctus ut vigor potenter operans ipsam fecundavit. Unde, cum diceret: Quomodo fiet istud, quoniam virum non cognosco; respondit Angelus: SpifUus sanclus superveniel in le, et virtus Altissimi obumbrabit libi, Lucae primo. Splendor soiaris veniens in corpus opacura proiicit unibram; sic splendor aeternus, Dei Filius, in Virgine umbrara sibi fecit, per quam nobis condescendit, ut posset videri. Sicut enira arcus generatur a sole sine adrainiculo alio in nube rorida et concava; sic Christus in hac nubecula virginali a Spiritu sancto sine adminiculo creaturae; et ideo fecit urabrara, qua contemperavit se Dei Filius nobis; Genesis primo: Spiritus Dei ferebatur super aquas. Unde sicut Abrahara, non pensata senectule Sarae, credidit, eam posse parere per Dei potentiam, sic et Virgo dicens: Ecce, ancilla Domini etc.

Sed quare attribuitur Spiritui sancto istud opus, cura fuerit totius Trinitatis? Ideo, quia ex unione debuit esse Filius Dei, oportebat, hanc esse gratiain tara excellentissiraam, ut nec in Angelis posset cogitari quid altius gralia luiionis. Augustinus de TrinitateDei: Tanta « fuit liaec unio, ut faceret Deum hominera et horainem Deura ». Unde omnis alia gratia distat ab ista in inflnituni. Quod patet ex ingressu Dei in creaturam ut principium, et ideo ab eo conservatur omnis creatura; ut obiectum, et ideo eius imago, sicut creatura rationalis; ut donum infusum, et ideo eius electi (?), ut spiritus iustorum; ut actus semper beatificans, et ideo deiflcati, ut Angeli et Sancti; ut virtus supernaturaliter fecundans, et ideo Mater Dei. Et omnibus his ingressibus adhuc est distantia inflnita ad eum, ut hypostasis superessentialis substanliflcans, et ideo Christus Deus; et hic cessat. Non tamen oportet ponere distantiam inflnitam omnino, sed ratione hypostasis quandam proportionera, quam non possumus intelligere. Unde Damascenus: « Quis hoc intelligeret, quomodo persona illa est subsistens, et quomodo duae naturae in per naturam; ergo cum sit idem principium essendi et cognoscendi, si vis cognoscere, oportet, quod quaeras Spiritum sanctum; aliter tolura erit phantasia. Hic regnum et sacerdotium; unde Moyses dicit, virgam floruisse in domo Aaron, quia Virgo fuit de genere sacerdotali et etiam regali; et ideo per virgam Aaron floridam et per virgam de radice signiflcatur, Numerorum decimo seplimo. — Certe desidia nostra arguitur hic per omiiem modura, quia non disponimus nos ad Spiritum sanctum, qui paratus est descendere, si cordis domiciliura per orationis studium ei non neglexeriraus praeparare.

SnnMO XII.

Quod enim in ea natum est de Spiritu sancto est, Matlhaei prinio.

Verba ista el evangelica sunt et angelica; evangelica Matthaei primo scripta ab Evangelista nativitatem Domini describente, angelica dicla ab Angelo nativitatem Domini nuntiante; ait enira: loseph, fili David, noli timere accipere Mariam coniugem tuam, quod enim in ea natum est de Spiritu sancto est, quasi dicat: ne stupeas ad novitatem miraculi, quod inveneris eani habentem in utero, antequam conveniretis, quia de Spiritu sancto est, qui scilicet supra naturam operatur. Nec cadat in te suspicio adulterii, quia de Spiritu sancto est; quod eniin in ea natum est de Spiritu sancto est. De Spirilu sancto, apud queiii non erit impossibile omiie verbum; de sancto, qui nihil operatur nisi sanctum, et ideo ait Mariae Lucaeprirao: Ideoque et quod nascetur ex te sanctum vocabilur Filius Dei.

Quod in ea nalum est etc. In verbis istis tria occurrunt consideranda, videhcet, (/ia'd in ea, qioae sit ea, de quo ea. Quid in ea, quoniara Deus et horao; quae sit ea, quoniara Mater Virgo; de quo ea, quoniam de Spiritu sancto. Haec enim sunt tria, quae circa nativitatem hanc et miramur el laudamus et benedicimus, scilicet Parvulum nascentem, Matrem parientem et Spiritum sanctum sanctiflcantem. Intellige sane sanctificantem: non facientem Filium Dei sanctum, sed facientem, ut sit in ea sanctum.

I. Primum igitur considereraus natum in ea. Circa quod notandum, quod nati in ea triplicem legiraus nativitatem. Nam natus est ante eam; natus est in ea; natus etiam ex ea. Anle eam nalus est nativitate aelerna, immo ante omnem etiain creaturam; de quo Ecclesiastici vigesimo quarto: Ego ex ore Altissimi prodivi, primogenita ante oninem creaturam, ubi declarat, et quis nascatiir, quoniam Dei Sapientia, quae loquitur, cura dicit: Ego, Dei Sapientia, Christus, priraae ad Corinthios primo; de quo, quoniam de Patre, cum dicitur: Altissimi; et modum nascendi, cum dicit: prodivi ex ore, quoniam « sicut verbum a dicente », et hoc dicit

bealus Augustinus, qui eliani alibi dicit, quod « Spirilus procedit a Patre, quo datus; Filius, quomodo natus ». — Natus etiam in ea est nativitate quasi mterna, nativitate scilicet in utero, quae est conceptio, de qua hic: Quod enim in ea natum est etc.; et in Psalmo: Homo natus est in ea etc, cuius nativitatis modum inelTabilem significans, praemisit: Nunquid Sion dicet homo? quasi dicat: non. Et quare dicit, homo nalus est in ea etc.? Sed Dominus narrabit in Scripturis, quasi non est hominis invesligare, sed Spiritus sancti revelare. Ule solus novit revelare, qui solus novit facere. — Natus est deinde ex ea nativitate exlerna sive ex ulero, de qua Lucae primo: Spirilus sanclus superveniet Jn te, et virtus Allissimi obumbrabit tibi. Jdeoque et quod nascetur ex te sanctum., vocabitur Filius Dei. Quae promissio impleta est, quando impleti suntdiesMstriae, utpareret Filium smim primogenitum, Lucae secundo. Sic igitur patel, quia in ea natus est quasi triplici nativitate.

Ad cuius intelligentiam pleniorem, etsi non possit eorum quae supra naturam sunt, in natura exemplum conveniens inveniri; tamen videmus, quod aliter nascituc splendor a luce, a.ilei germen in vile, ciraus, quod lux sit splendor, et e converso. Per hunc modum est Filius a Patre, ut sit consubstantialis Patri, sed tamen nec Filius est Pater, nec Pater est Filius, sed idem ipsum unus, quod alius. Et ideo gloriosam illam nativitatera recolens Ecclesia canit: « 0 oriens! splendor lucis aeternae ». — Oritur gernt meu in vite ita, quod vitera fecundat et implet, sed inlegritatem eius nec aperit nec polluit nec infringit. Per hunc modum nascitur Deus in Virgine ita, ut eam impleat, fecundet et sanctiticet, nec frangat nec violet nec contaminet. Propter hoc, coraparans natum in ea germini, ait Dominus per Prophetam: Suscilabo David germen iustum etc, et Isaiae quadragesimo quinto: Rorate caeli desuper, et nubes pluant iustum; aperiatur terra et germinet Saluatorem. Terra humilis, stabilis, fertilis est beala Virgo, quae aperta esl, non corporaliter ad corrumpendum, sed spiritualiter ad credendum, et germinavit Salvatorem. — Oritur flos ex ramo vel ex arbpre ita, quod nec ramum corrurapit, sed meliorat, nec aperit, sed decorat. Ita et Deus ex Virgine natus est non aperiendo, non corrumpendo, quia haec porta clausa erit in perpetuum: non aperielur, et vir non transihit per eam, ait Ezechiel, sed fecundando et decorando. Ideo comparatur eius nativitas floris; Isaiae undecimo: jE/rerf/eM?- virga <le radice Jesse, et flos de radice eius ascendet, et requiesrel super eum Spiritus Domini. Virgo Dei (ienitrix virga est; flos, Filius eius; egressus virgae, nativitas Virginis; ascensus /lor?*, nativitas Salvatoris; et hoc onuiino de radice Jesse. Nam stirps lesse virgam produxit virgaque florem, et super hunc florem requiescit Spiritus almus. — Sic igitur natus in ea natus esl ante uterum de Deo Patre sicut splendor ex luce, natus in utero de Virgine Matre sicut germen ex vite, natus eliam ex utero sicut flos ex rarao, virga vel arbore. Prinia nativitate natus est et semper nascitur de Deo Palre secundura divinam naturara; secunda et tertia natus est de Virgine Matre secundura huraanam. Prima nativitas non est de Spiritu sanclo, quia seoundura aeternam originem personarum non Filius a Spiritu sancto, sed Spiritus sanctus a Patre et Filio. Sed secunda et tertia de Spiritu sancto sunt, quia Spirilus sanctus, ait Angelus, superveniet in te etc, Lucae primo. Secunda et tertia nobis exhibita est in terris in remedium; prima reservatur nobis in caelis in praemium. Nam haec esl, iiiquit, vita aeterna, ut cognoscant te solum Deum verum et quem misisti Jesum Christum, loannis decimo septimo. Secunda nativitas pertinet ad diem solemnitalis hodiernae, qua legimus de eius in utero nativitate; lertia pertinet ad diem solemnitatis crastinae, qua canimus: Puer nalus est nobis; prima ad diem solemnitalis aelernae.

IL Quod in ea natuni est etc. Contemplanda est nobis Unigeniti Dei et Virginis corporalis nativitas, quae, ut dictum est, data est nobis in praesenti ad remedium, quam etiam hodie et cras celebramus, proficientibus in exemplura. Si enim convertaraus intellectum ad eius contemplationem, nihil mirabilius ad contemplandura; si affectum ad eius dileclionem, nihil delectabilins ad amandura; si effectum ad eius imitationem, nihil utilius ad imitandum. — vitatis admiratio canlare Domino canticum novum, quia mirabilia fecit. Quid enim mirabilius contemplanti quara maiestas humilis, potestas infirma, immensitas brevis, sapienlia infans, aeternitas nata '"! Et haec omnia concurrunt in eo qui natus est in ea. Haec enim, secundum improprietatem loquendo, secundum quod loquuntur Sancti, dici possunt, sed secundum proprietatem quae in abstracto dicuntur quasi de natura intelligenda sunt de persona, ut

sit sensus, quod ille qui esl maiestas, humiiiatur, ille qui potestas, infirmatur, et sic de aliis. Nec minus rairum est; quid enim mirabilius ad contemplandum quam in Omnipotente infirmitas, in Altissimo abiectio, brevitas in Immenso, in Sapientissimo in- « fautia, novitas in Aeterno? — Nonne maiestas humilis facta cst? quando, ciim in forma Dei essel, non rapinam arbitratus est, esse se aequalem Deo, sed semetipsum exinanivil, formam servi accipiens etc, et ita inter servos abiectus, ut « iaceret in praesepio qui regnabat in caelo »; unde David indicibiliter mirabatur: Nimquid Sion dicet: homo, et hmno natus est in ea? homo et Deus, humilis ad opprobrium, et abiectio plebis, et ipse est, qui fundavit eam Altissimus. « 0 m;ignum mysterium et admirabile sacramentum »! nota tolum Responsoriuui. — Nonne et virlus infirma? quando Verbum Domini, quo caeli firmati sunt, Verbum, inquam, omnia potens, quia Deus ipse portans omnia verbo virtutis suae etc, ad Hebraeos primo; hoc, inquam, Verbum caro factum. est et habitavil in nobis, quando Verbum caro, fit virtus infirma. Nonne et m?Ken.s2to brevis? quando ille, cums magnHudinis non est finis, arctabatur in praesepio, factus brevis: « Vagit enim infans inter arcta » etc, nam, ut ait Apostolus ad Romanos: Verbum abbreviatum. — Nonne et sapientia muta? quando illa sapientia, quae Deus est, dixit, et facta sunt omnia; quae cum eo erat cuncta componens, Proverbiorum octavo, iacet infans, id est non fans, in praesepio etc; Invenietis, inquit, infantem etc — Nonne et aeternitas nata? quando illa quae ab aelerno ordinata est sapientia, quae de ore AUissimi prodiit primogenita ante omnem creaturam, natus est in ea, id est in Maria; homo, inquit, natus est in ea. Ubi, quaeso, maiora mirabilia? Unde Bernardus super Missus est: « Plena quippe sunt omnia supernis mysteriis» etc Convertamus postmodum affectum nostrum ad amabile qui nobis natus est. «Puer, ait Ecclesia, natus est nobis »; et Isaias: Paiwulus natus est nobis, et Filius datus est nobis. Attendendum hoc quod dicitur: Parvulus nalus et Filius da.tus. Parvulus Matris, Filius Dei Patris, ut videlicet accipias parvulum, et tamen habeas Deum. — Indigebas enim Deo, nec minori quam eo, quia non alio redimi poteras. Sed si daretur secundum formam suae immensitatis, quo eum caperes, non habebas. Ideo divina dispensatione mirabiliter factum est, ut habeas Dei Filium, quo eges, et capias Parvulum, quod potes. Consuluit divina providentia suae largitati, ut videlicet donet quod ipsam decebat dare; consuluit et nostrae parvilati, ut daret quod nos decebat accipere. Ideo verbum abbreviatum fecil Dominus super terram; ideo natus est Parvulus, et datus est Filius manens immensus. — 0 quid datur, cum datur Filius! Nonne el Deus datur, et omne, quod minus est Deo, datur? Quid enim negaturus est Deus illis quibus datus est Filius? Immo, quomodo non etiam cum illo omnia nobis donavit, ait Apostolus ad Romanos. — Sed quid est quod datur parvulus? Nonne, si daretur immensus ', magis timeret homo peccator eius potestatem omnia corrigentem? Sed, si daretur facundus, timeret homo reus eius sapientiam omnia disquirentem; si venisset Angelo7-ujn agminibus circumseplus, nonne erubesceret homo miser societatem? maxime quia spernerent eum, id esl hominem, Angeli videntes ignominiam eius, Threnorum primo. Quid ergo optabat humana necessitas, nisi ut nasceretur parvulus, ut non timeret puniri; nasceretur infans, a quo non timeret argui; nasceretur pauper et solus, a quo non timeret contemni? Hoc desiderium suum exprimebat Ecclesia, Canticorum octavo: Quis mihi det te fratrem meum, sugentem uhera matris meae? Nota et expone. Nascitur ideo parvulus, ut habeamus qualem optabamus, sed datur Filius, ut noster sit quo indigebamus. Nonne ergo ipse est, qui replet in bonis, et hoc desiderium luum? immo vide, si non excedit desiderium tuum, vide, si pax Christi exsuperat omneni sensum. Quid desiderasti, o Adam? nonne esse sicul Deus? Quid tu, o superbe lucifere! nonne esse similis Deo? Adhuc in desiderio vestro non intravit, ut essetis dii. Nunquam desiderare ausa est creatura, ut sit Deus. Hoc autem supra omne desiderium factum est, quia Deus homo est, et homo Deus. Quid dulcius, quid amabilius, quid confidentius! — Horao Deum offenderat, et Deus videbatur odire iiominem et mutatus esse in crudelem Nunc autem aut Deus amabit hominem, aut odio habebit Deum, quia homo est Deus. Simihter homo exsukrat eiectus de paradiso; sed nunc aut homo intrabit paradisum, aut Deus abiicietur ab illo, quia homo est Deus. Horao eral caplivus diaboli;

" Homil. I. super Missus esl, n. I; sequii

sed nunc aut honio eripielur, aut Deus captivabilur, quia lionio est Deus. Sed Deo (ista) non conveniunt: propter quod necesse est, liomineni liberari, honiineiu reduci, honiineni reconciliari. Nonne ergo exceditur omniuni desiderium? Sic ergo nativitate Christi nihil videtur dulcius ad amandum.

Convertamus nos iterum ad eius conformationem, quia nihil utilius ad imitandum; quod patet considerantibus nativitatis modum, quem descripsit Angelus Lucae secundo: Atinunlio, inquit, vobis gaudium magnum, quod erit omni populo, quia nalus esl vobis hodie Salvator. Et hoc vobis signum: invenietis infantem pannis involutmn et positum in praesepio..tlende iioc signuni. Si quaeris virtnosius esse, no ilivertas a signo, quia ibi oslenditur tibi bonuiii; attende fugam vanilaHs el vani sunt et post vanitatem abierunt -? Re vera, quidam in scientiis, quidam iii divitiis, quidam in bonoribus et potentiis. Isli enim sunt, qui quaerunt primos accubilus in coenis, scilicet ut divites; primas calhedras in synagogii, ut magnates; et vocari ab hominibus Rabbi, ut sapientes. Sed, ecce, contra vanitatem scienliarum invenietis infantem non loquentem, non loquacem; contra vanitatem divitiarum invenietis pannis involutum, non panno, non peUibus, sed panniculis tantum, non uno, sed pluribus propter inopiam; contra vanitatem dignitatum