Sabbato sancto

irapositione ligni sunl dulcoratae. — Similiter ex consideratione crucis Christi oranis amaritudo tentalionis sedatur. Unde Bernardus: Si attendaraus verbum bonura, nuUo modo gravabiraus. Bonus, inquit, miles quae sua sunt non sentit, dum benigni ducis signa intuetur. — Quidara Beligiosus valde fuit tentatus; apparuit ei Dominus et ostendit ei latus suura, et ex tunc duicorem et fortitudinera accepit, ita quod postea fuit lassatus. Apostolus: Recogitate eum qui talem suslinuit a peccatoribus adversus semetipsum contradictionem, ut ne faligemini animis vestris depcientes.

Tertio est crux Christi consolatrix afflictorimi; unde in Exodo dicitur, quod Moyses virga, qua percussit raare, percussit petrara, et egressa est aqua. Nos non possumus educere aquam lacrymarura nisi per virtutera crucis. Secundura philosophura =

Sermo I

Venite ad me etc. Dicebam, quod in verbis istis invitamur ad coenam pro sacro die Jovis, ad crucem pro sacro die Veneris; modo invitamur ad requiem pro die isto sabbati. Istud autem sabbatum est sabbatum sabbatorum. Quidquid enim a principio mundi dictum est de celebratione sabbati, dictum est propter requiem. Post consummationem oranium requievit Dominus die septimo. Propter lioc laetatum est cor meum, el exsultavit lingua mea etc. In pace in idipsum dormiam et reguiescain, quoniam tu, Domine, singulariter in spe constituisti me etc. Quoniam non derelinques animam meam in inferno etc, Propter similitudinem istius requiei dicitur in conditione rerura, quod requievit Dominus die septimo i; ideo benedixit diei septimo et sanctificavit illum. Quamquara verum sit, quod sex diebus operatus est Dominus et die septimo requievit, veriori tamen raodo habet veritatem in operibus recreationis, quia per sex lustra temporura operatus est Dominus et septimo requievit; quia a principio incarnationis Christus pauper fuit et in laboribus a iuventute sua, sed potissime fuil in laboribus per dies ante passionem, quando se exposuit passioni et venit in Bethaniam. Septimo die positus est in sepulcro et requievit. Hodie beatissima anima Christi fecit, quod omnes aniraae sanctae secum sint in pastu aeternae iucunditatis et requie beatae visionis. Ad istara requiera lapis adamantinus sanguine hirci frangitur. — Sed quidam habent cor ita durum, quod etiam ad memoriam crucis non raollitur, cum tamen, Christo passo, petrae scissae sunt, et monumenta sunt aperta «. In libro Numerorum dicitur, quod Moyses, cum percuteret petram, prima vice non exivit aqua; similiter non secunda vice, quia dubitavit de virtute Dei; tertia vice eduxit aquam. Similiter multi sunt indevoti, qui non exaudiuntur prima vice nec secunda vice propter defectum fidei; sed qui claraant cura confldentia et devotione cordis exaudiuntur in tribulatione et afflictione et recipiunt consolationem. Debemus igitur clamare ad Dorainum cum cordis compunctione et mentis devotione, et recipiemus consolationem. (Jnde de Christo dixit Apostohis: Cum clamo?-e valido et lacrymis offerens, exauditus esl pro sua reverentia. Bogabimus ergo Dorainura etc. invitaraur, et oportet, quod inveniamus eara in vita. Oranis labor est propter requiera, et omnis motus propter quietem.

Quatuor autem sunt, per quae horao venit ad istara requiera: prirao, per exercitium operationis virtuosae; secundo, per gemitum compunctionis araarae; tertio, per otium contemplationis devotae; quarto, per bravium retribulionis aeternae. In prirao requies inchoatur, in secundo proficitur, in tertio perflcitur et in quarto perpetuatur. diebus operaberis; septimo autem die sabbatum Domini Dei tui est. — Sex diebus operaberis, id est sex operibus virtutum; de quibus Psalmus: Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo etc. Qui ingreditur sine macula et operatur iustitiam. Qui loquitur veritatem in corde suo, qui non egit dolum in lingua sua, nec fecit proximo suo malum etc. Ad nihilum deductus est in conspectu eius malignus. — Ponit hic sex opera virtutura, in quibus anima sancta se debet exercere ad iustitiam, scilicet sub forma sanctitatis, sub for'ma iustitiae, sub forma veritatis; et hoc tangit, cum dicit: Qui ingreditur elc. Ista sunt ad puriflcandura hominem in se; sed ulterius oportet, quod homo extendat se ad proximum per iustitiam, quia virtus disponit ad kicera veritatis, et veritas non habet esse, nisi se extendat ad proximum, ut non velit homo nocere proximo nec

habeat complacentiam in malo proimi sui; et ideo sequilur innocentia, id est, quod homo se exerceat in innocentia ad proximum; et ideo dicit: nec fecit proximo siw malum etc. Post hoc non restat nisi liabere caritatem; et ideo sequitur: Ad nihilum deducltis est in conspectu eius malignus, limenles autem Dominum glorificat. Ille Dominim timet, qui non gaudet super iniquilate alterius, sed congaudel verilali K Sexto debel homo se exercere in plena misericordia, ut in nullo decipere velit; et ideo dixit: qui iurat proximo suo et non decipii, qui pecuniam suam non dedit ad usuram, et munera super innocentem non accepit. Qui facit haec non movehilur in aeternum. Hic est Psalmus requielioiiis. De talibus dicitur in Proverbiis: Qui me audierit absque ierrore requiescei el abundantia perfruelur, timore malontm suhlato. Sed qui non vult obedire Deo non habebit pacem intra; propter hoc dicit Psalmus: Hodie si vocem eius audieriiis, noli.ie ohdurare corda veslra. — Patet modo, quae sunt viae sanctitatis, iustitiae et veritatis, innocentiae et carilatis et misericordiae. per quas devenilur ad requiem. Apostolus: Feslinenms ingredi in illam requiem, mlicet per opera virtulum. Et propter hoc dicit Ecclesiastes: Quodcuniqwe polest manus lua, inslanter operare. De istis viis dicit Psalmus: Noias fac mihi vias vitae. Filii Israel non pervenerunt ad terram promissionis, quia non exercuerunt se in viis virtutum. Patet modo, quod homo devenit ad requiem per exercitium operationis virluosae.

II. Sed quia aliunde cespitat homo sive deficit; ideo necessaria est secunda via deveniendi ad requiem, quae est per gemilum compunclionis amarae. Universae enim iustitiae nostrae sunt quasi pannus mensiruatae. Vix est aliquis, qui non habeat satis plorare pro peccatis suis; Psalmus: Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volaho et requiescam? Columba gemitum habet pro cantu et significat illum qui se exercet in gemitu compunctionis; de quo Propheta: Sicut pullus hirundinis sic clamabo, meditahor ul columba. Columba, invento 7-amo olivae, reversa est ad arcam; sic anima columbina revertitur ad Dominum, quia in ipso invenit requiem. Unde in Evangelio: Jn niundo pressuram, in me pacem habebiiis. Anima columbina non habet requiem extra arcani; propter hoc quilibet debet fugere occupationem terrenam. Dicit: Quis dabit mihi pennas ut columbae, ei volaho? — Si vis venire ad requieui, oportet, quod habeas sex pennas, quae sunt: pudor, timor, dolor, clamor, rigor el ardor. Pudor debet esse in recogitatione peccati; timor in praemeditatione divini iudicii; dolor in aestimatione damni; clamor in imploratione remedii; rigor in afllictione sui; ardor in appetitione desiderii; ad quae consequitur sopor et requies.

Prima, dico, penna, quam debet habere qui vult venire ad requiem, est pudor in recogitatione peccati, ut homo peccatum suum erubescat. Sed contra quosdam dicit leremias: Frons meretricis facta est tibi, noluisti eruhescere. Debet homo erubescere peccatum suum et dicere: Confusus sum ei eruhui, quoniam susiinui opprobrium adolesceniiae meae.

Secunda penna est timor in praemeditalione iudicii, scilicet quando homo cogitat, quod de omnibus oportebit reddere rationem, et cogitat quod scribitur: Omnes enim siabimus ante iribunal Christi. Vix iuslus salvahitur; lob: Verebar omnia opera mea, sciens, quod non parceres delinquenli.

Tertia penna est dolor in aestimatione damni, quando homo cogitat, quod tempus suuni perdidit et gratiam Spiritus sancti et quod Deum oslendit; tunc debet multum dolere; propter hoc dicitur: Dole et saiage, filia Sion.

Quarta penna est clamor in iinploratioiie remedii; Psalmus: Rugieham a gemilu cordis mei etc. Item, Psalmus: Domine, in die clamavi ei nocte coram ie. Et tunc debet homo percutere pectus suum.

Quinta penna est rigor in afflictione sui; Psalmus: Quoniam ego in flagella paratus sum.

Sexta penna est ardor desiderii ad obtiuendum bonum. Spiritus sanctus in specie columbae apparuit, et Spiritus sanctus ignis est, et quando ahquis habet istas sex pennas, tunc Spiritus sanctus obumbrabit ei contra aestum peccatorum, ul possit dicere: Sub umbra iUius quem desideraveram, sedi etc. Quando homo fugit aestum peccatorum el venit ad Deum, tunc requiescit, quando milW: Remilluntur tihi peccata etc. — Hic est secundus modus perveniendi ad requiem. Homo custodit quandoque viam duram propter lectum bonum. Lectus est conscientia. Quidam iaceut in lecto bono et pretioso, et tamen videtur eis, quod iaceant super spinas, propter soUicitudines curarum mundanarum et inquietudines.

III. Tertius modus deveniendi ad requiem est per otium contemplationis devotae; unde in Deuteronomio'-: Beniamin ait: Amaniissimus Domini habitabit confidenier in eo, quasi in thalamo tola die commorahitur ei inter humeros illius requiescel. '— Beniamin, fllius dexterae, significat illum qui est in excessu mentis per contemplationem. Iste

habitabil confidenter et requiescet propler contemplationem sapientiae. Istum debemus imitari conteraplando Sapientiam aeternam, ut inveniamus requiem. Unde in Ecclesiastico: Comparate vobis sine argento sapientiam; in proximo est enim invenire eam. Videte oculis vestris, quia modicum laboravi et inveni mihi muUam requiem. — De lacob dicitur, quod septem annis servivit pro Rachel, et videbantur illi pauci dies prae amoris magnitudine. Unde in Canticis: Si dederit homo omnem substantiam domus suae pro dilectione, quasi nihil despiciet eam.

Oportet, quod homo septem annis laboret ad hoc, quod liabeat requiera. Unde amn sunt septem gradus conteniplationis, quos beatus Bernardus ponit uno niodo, Richardus de sancto Viclore alio, et alii Sancti uno modo, alii alio. Sed quidam frater laicus, qui per triginta annos habuit gratiam excessus mentalis et qui mundissimus fuit el virgo et tertius frater post beatum Franciscum, sic dixit, quod septem gradus contemplationis devotae sunt isti, scilicet ignis, unctio, ecstasis, contemplaUo, gustus, amplexus, requies, et octava sequitur gloria. — Intelligo, quod anima contemplativa, quae exercet se, ut possit pervenire ad requiera, oportet, quod vias istas transeat, -scilicet, ut primo ardeat per gladiura flarameum atque versatilem, hoc est per ardentissimum desideriura amoris Dei et oblivionem sui, et gladio dividat se a terrenis. Hoc est principium diffusivura. — Secundus gradus esl, quando occurrit ei influxus Spiritus sancti; et haec est unctio, et ista unctio est sensus consolationis Spiritus sancti illabentis in aniraam fervidam. — Tertius gradus est, quando anima sentit se impletara unctione Spiritus sancti usque ad intima; tunc alienatur, et hoc vocatur ecstasis, quae est alienatio a sensibus et ab omni eo quod est extra, et convertitur ad Deum, qui est intra; unde de Paulo, raaximo contemplatore, dicitur: Sive mente, inquit, excedimus; tunc alienatur a raeiite. — Quartus gradus est, quando aninia sic est ignita, uncta et alienata et est ad se reversa, tunc fit apta ad contuituni lucis aeternae; et haec est contemplalio, quando a phantasraatibus est alienata. — Quintus gradus esl, quando contuila est lucera aelernam, tunc eius consolationem degustat; unde in Exodo: Viderunt Dominum Deum. Israel el comederunt et refecti sunt. — Sextus gradus est amplexus; postquara vidit, quod bona esl negoliatio eius, nititur tenere et araplecti et dicit: Fructus eius dulcis gulluri mco. Tenui eum, nec dimillam. Et potest lunc dicere: Laeva eius sub capite meo, el dextera illius amplexabitur me ». Introduxit me rex in cellam vinariam, fulcite me floribus, stipate me malis, quia amore langueo. — Et tunc datur ei requies et dormit. Sequitur: Adiuro vos, fdiae lerusalem, per capreas cervosque camporum, ne evigilare faciatis dileclam. — Capreae dicuntur poteotiae inferiores animae, quae reguntur secundum regimen lucis aeternae, raedianlibus superioribus potentiis. Capra habet visum acutum, cervus autem altum saltum et esl animal errabundum. In quo signiflcatur, quod Sponsum caelestem debet anima contemplari et desiderare ardenter et intueri viso acuto. — Modo non debetis desperare, vos simplices, quando audilis ista, quia simplex non potest ista habere, sed poteritis postea habere. Nos non faciraus nisi dicere. Sed quando aoima sancta habet ista sex, tunc disponitur ad videndum gloriam. Haec est requies, quara quaerere deberaus. Et dicit Sapientia aeterna: In his omnibus requiem quaesivi et in heredilale Domini morabor etc. Si vis esse tabernaculum sapientiae, studeas istas dispositiones habere; et si horao non velit ad istam perfectionem pervenire, magnum tamen est, quod lex christiana habet tales. Omnes alii a Christianis sunt sicci ab ista gratia. Sic igitur tertio pervenitur ad reqniera per otium contemplationis devotae.

IV. Quarto pervenitur ad requiem per hravium retributionis aeternae, et ista requies hic inchoatur, quando anima a corpore separatur; unde in Apocalypsi: Audivi vocem de caelo dicentem mihi: Scribe: Beati mortui, qui in Domino moriuntur. Haec requies consuraraatur in resurrectione. « Appetitus enira est aniraae ad corpus, et retardatur anima, ne tota intentione feratur in summum caehira, quousque separetur a corpore ». Philosophi Arabes dubitaverunt, utrum aniraa esset vera perfectio corporis; sed verura est, quod anima et corpus est una species, et anima propria est actus corporis et forma et per essentiam inclinatur ad corpus sicut proprius actus ad propriara raateriam, quia aniraa est proprius actus corporis. Oportet igitur, quod in quolibet corpore sit aniraa tanquara eius propria forma, quae inclinatur ad corpus et individuatur secundum individuationem corporis; et ideo anima non est beata perfecta beatitudine nisi cum corpore. Hoc autem erit in resurrectione generali. De ista beatitudine dicit Isaias: Sedebit populus meus in pulcriludine pacis; quia

:270 tanla erit ibi pax et pulcritinlo, quod nihil erit ibi nisi dulcor, quia tota erit plena deliciis. Quia igitur in resurrectione consummatur ista beatitudo, ideo Spiritus sanctus ordinavit, quod pro die sabbati celebretur dies dominica. ludaei aspicientes ad opera creationis et non recreationis, et quia dies Saturni sive dies sabbati septima dies fuit a prima die creationis rerum, ideo ipsi sabbatum sanctificant. Rogabimus Dominum etc.

Sermo II

Morlui enim esHs, et vita vestra abscondila est cuni Chrislo in Deo, ad Colossenses tertio Verbura istud dirigi potest ad eos qui moriuntur per poenilentiam in hac vita, et ad eos qui per mortem naturae exeunt ab hac vila.

I. Secundum quod ad priTUOs dirigitur, sic in ipso duo notantur: primum est mors poenilentiae, stiliam. Poenitentia namque nihil aliud est quam quaedam mortiQcatio culpae, non tantum in se, vemana cupidilate. — Debet igitur vere poenitens mori camalitati humanae quantuni ad actum et quantum ad consensum et quantum ad affectum, ut sic perdat Babyionis nomen et reliquias et germen. Peccatura inchoalur in alTectu, proficit in consensu et consuraraatur in actu, iuxta quod dicitur lacobi primo: Concupiscentia, cum conceperil, parit peccatum, peccatum vero, cum consummatum fuerit, generat morlem.

Est igitur vere poeniteritis mori carnaiitati: prirao, mori carnalitati quantura ad actum, secundum llud ad Romanos octavo: Si secundum carnem uixe- itis, nioriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaverilis, vivetis. — Secundo debet inori quantura ad conseusura, secundum illud ad Roraanos sexto: Existimate, vos mortuos quidem esse peccalo, viventes autem Deo in Christo Iesu Domino nostro. iSon ergo regnet peccatum in vestro mortali c.orpore. Ibi ostendit, quod non est consentiendum peccato, P consensum regnet in nobis. — Tertio raori debet quantum ad affectum, secundura illud ad Colossenses fertio: Mortificate membra vestra, quae sunt.super terram: fornicationem, immunditiam, Ubidinem, concupiscentiam malam. Unde non tantura ostendit, esse moriendum operibus carnis, verum etiam carnalibus desideriis. Et haec quidem inors poenitentiae inchoatur a timore, qui facit, honiinem cessare ab actu peccati horrore divini iudicii, secundura illud Psalini: Confige timore tuo carnes nfieas, a iudiciis enim tuis timui; sed consuraniatur in amore, qui carnalia desideria in mente exstinguit, secundum illud beati Gregorii: « Caritas, quera perfecte absorbuerit, ad terrena foris desideria velut insensibileni reddit »; et propterea scribitur Canticorum octavo: Fortis est ut niors dileclio, dura sicut infernus aemulatio. — Ad hanc dilectionem vera poenitentia perducit, dum plene occidit in nobis omnem carnalitatera; et ideo, licet poenitentia videatur mortificativa exterius, est taraen vivificativa interius, secunduin illud secundae ad Corinthios sexto: Quasi morientes, et ecce, vivimus; propter quod et nunc dicilur: Mortui eslis, et vita vestra etc.

Mori etiara debet poenitens cupiditati nae per conteniptum mundanae excellentiae, sapientiae el opulentiae, quae sunt tria appetibilia mundi, de quibus leremiae nono: Non glorietur sapiens in sapientia sua, et non glorietur fortis in fortitudine sua, et non glorietur dives in divitiis suis etc. — Morienduni est igitur raundanae cupiditati: primo, per conteraptum mundanae excellentiae, secundum illud ad Galatas ultirao: Mihi absit gloriari nisi in cruce Domini nostri Iesu Chrisli; secundae ad Corinthios quinto: Pro omnibus mortuus est Christus, ut et qui vivunt iam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est, Iioc est, non quaeraraus gloriam propriam, sed divinam. — Secundo per contemptum mundanae opulentiae, secundum illud Ecclesiastici decirao quarto: Testamentum huius mundi morte morietur, per quod intelligitur abundantia terrenarum possessionum, cui debet Iiomo mori voluntate, antequam moriatur necessitate. Propter quod et subditur: Ante niortem benefac amico tuo et secundum vires tuas exporrigens, da pauperi. — Tertio per contemptura raundanae sapientiae, secundura illud ad Colossenses secundo: Si morlui estis cum Chrislo ab elementis huius mundi, quid adhuc tanquam viventes in mundo decernitis? Uhi arguit eos qui intendebant superflue philosophiae et raundanae fallaciae et doctrinis horainura, quae habent rationem sapientiae et superstitionem, quod quidem non competit viris christianis, cum sint cum Christo mortui ab elementis huius mundi.

Et haec quidem mortificatiocupidilatis raundanae perducit nos ad vitam perfectae iustitiae; de qua ad Titum secundo: Apparuit gratia Dei Salvatoris no.stri omnibus hominibus, erudiens nos, ut abnegantcs impielatem et saecularia desideria, ecce,

mortificatio mundanae cupiditatis; sobrie et iuste et pie vivamus in lioc saeculo, ecce, vivificatio gratiae et virtutis ordinantis nos, ut respectu nostri vivamus sobrie, respectu proximi vivamus iusle et respectu Dei vivamus pie, ut sic possit nobis dici: Mortui eslis, el vila vestra est abscondita cum Christo.

II. Potest etiam dirigi ad eos qui per mortem natu7-ae exeunt ex liac vita, et secundum hoc duo notantur m ipso: pnmum e!.lmors naturae, secundum vita gloriae. Primum est maleria desolationis, sed secundum est materia consolationis, quia in primo intelligitur punitio peccati, in secundo notatur remuneratio merili, secundum illud ad Romanos sexto: Slipendia peccati, mors; gratia aulem Dei, vita aeterna. — Unde ipsa mors, quanlum est de se, est peccati poona, et ideo toleianda; sed quantum est de ratione iustitiae adiunctae et divinae gratiae, est transitus ad vitam, et ideo bonis est appelenda.

Est igitur liaec mors naturae toleranda... ethoc ratione triplici: primo, quia inobedientiam punit; Genesis secundo: In quocumque die comederis ex ligno, morte morieris; et ideo ad Romanos: Per unum, hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors. Mors enim non esl de natura hominis instituti, sed poena inobedientiae hominis lapsi. — Secuodo, quia personam non accipit, secundura illud Ecclesiastae secundo: Moritur doctus similiter ut indoctus; et Ecclesiastici quadragesimo: Occupatio magna creala est omnibus hominibus, et iugum grave super filios Adam a die exitus de ventre matris eorum usque in diem sepulturae in matrem omnium, a residente super sedem gloriosam usque ad humiUatum in terra et cinere etc. — Tertio, quia nerainem impunitum relinquit, secundum illud Psalrai: Quis est homo, qui vivit el non videbit mo)iem? quasi dicat: nullus. Unde sapiens mulier, secundi Regum decimo quarto: Omnes morimur et quasi aquae dilabimur in terram; et Ecclesiastici quadragesirao: Omnia, quae de terra sunt,interram convertentur, et omnes aquae in mare reverlentur.

Est igitur raors lolerabilis ceteris, consideratis tribus causis praedictis; sed quod plus est, appetibilis esi viris iustis, et hoc sirailiter tribus de causis: primo, quia dat flnera actionibus laboriosis, secundum illud Apocalypsis decimo quarlo: Scribe: Beati mortui, qui in Domino moriuntur. Amodo iam dicit Spiritus, ut requiescant a laboribus suis. Propter quod et in Psairao, in persona viri iusti: In pace in idipsum dormiam et requiescam. — Secundo, quia finem dat tentationibus pericutosis, propter quod Elias desiderabat raortera; tertii Regum decirao nono: Cum venisset FJias et sederet subter unam iuniperum, petivit animae suae, ut moreretur; desiderabat enim per raortem evadere tentationes et periculum, sine quo praesens vita non ducitur, et propter quod nemo ante mortem est plene laudandus, secundum illud Ecclesiastici undecimo: Anle mortem ne laudes hominem quemquam. — Tertio, quia finem dat afflictionibus taediosis, secundum illud Ecclesiastici quadragesimo primo - 0 mors! bonum- est iudicium tuum homini indigenti et qui minoratur viribus, defecto aetate. Propter quod et lob eam desiderabat dicens: Quare misero dala est lux, et vita his qui in amaritudine animae sunt? qui exspectant mortem, et non venit, quasi effodienles thesaurum, ga.udenlque vehemen- ter, cum invenerint sepulcrum. Sciunt enim, mortem esse appetibilem, quia, ponendo finem laJMribus actionum, conflictihus tentationum et terroribus afflictionum, perducit ad vitam et gaudium sempiternura eos qui regenerati sunt in Christo, secundum illud Apocalypsis septinio: Hi.sunt, qui venerunt de tribulatione magna ei laverunt slolas suas et dealbaverunt eas in sanguine Agni; et post: Non esurient neque silient amplius, neque cadet super tuos sol neque ullus aestus, quoniam Agnus, qui in medio throni est, reget illos et deducet eos ad vitae fontes aquarum. — Origo namque vitae recte comparatur fonti propter indeficientiam et continuationem. « Est enim vita actus continuus ab ente quieto et sempiterno fluens ». Si ergo ens simpliciter sempiternum et quietura non est nisi solus Deus, restat, quod fons vitae ipse solus sit. Propter quod et Propheta clamat in Psalrao: Quoniam apud te esl fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen. Et quia fons iste ad nos non derivatur nisi per Christura Dorainum cognitum et amatura; ideo dicitur in loannis decimo septirao: Haec est vita aeterna, ut cognoscant te solum Deum verum, el quem misisli, le.mm Christum. Quia vero haec cognitio inchoatur in praesenti per gratiam, ideo dicitur loannis quarto: Qui biberil ex aqua, quam ego dabo ei, non sitiet in aeternum; sed aqua, quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquae salienlis in vitam aeternam. Et quoniam non consummatur nisi in gloria et vita beata, ideo dicitur Apocalypsis vigesimo secundo: Ostendit mihi Angelus fluvium aquae vitae procedentem de sede Dei et Agni, et ex utraque parte fluminis lignum vitae. Hic fluvius aquae vitae nihil aliud est quam pleniludo infusionis gratiae Spiritus sancti,

ciiiiis impelus viviflcat et laelificat civitatem Dei, ad quem omnis vir iustus debet anheiare, secunduni illud proplieticnm: Quemadmodum desiderat cervus ad fonles aquarum, ita desiderat anima mea ad te, Deus. Sitivil anima mea ad Demn for-