Nativitas Domini
Sermo I
Transeamus usque Bethiehem et videamus hoc verbum, quod factum est, quod Dominus ostendit nobis, Lucae secundo.
Verba ista possunt exponi dupliciter, scilicet iitteraiiter et aiiegorice; litteraliter expositasunt verba pastorum, sed allegorice sunt verbacontemplativorum.
I. Quantum ad liiteraiem sensum notantur ibi duo: pastorum /eri'e«5£/eyofto, cum dicitur; Transeamus; et ipsorum pia confessio, cum dicitur: uerbum, quod factum est etc.
Quantum ad primnm est ipsorum devotio in duobus, scilicet, in proposito eundi et in desiderio videndi; primum, cum dicitur: Transeamus; secundum, cum dicitur: videamus hoc verbum. — Quantum et bonorum positum in praesepio, inter pedes aninialium. Ecce ergo, sapientissimus infans: ernbescat loquax insipientia; locuplelissimus egens: erubescat avara abundantia; altissimus iacens: erubescat vili- Christus? quid sonat totum Evangeliuni? Ad quem fmem tendit sacra doctrina, nisi ut habeatur puritas in carne, paupertas in possessione, humilitas mente? Ad lioc enim tria consilia Evangelii tur. Sed si quaeritur puritas: invenielis Quidquid enim dicat Sapiens, quod nemo est qui bonum faciat, el non peccet, nec infans unius diei super terram; ego virum de mille unum reperi, qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore eius. Si quaeritur paupertas, invenietis pannis invoiuium; si Immilitas, positum in praesepio. Istae sunt obstetrices obsieiricandi habentes scientiam, quae Dominum in die ortus sui de Matris utero snsoipevml, scWicel puritas, paupertas et humilitas. Puritas de Matris utero eura suscepit, quod notatur, cum dicilur: invenietis infantem; paupertas pannis involvit, quod notatur, cum dicitur: pannis involutum; humilitas in praesepio reclinavii, quod notatur, cum dicitur: positum in praesepio. — Rogemus ipsum natum, ut ita det nobis nativitatem hodiernae soleinnitatis admirari, diligere et imitari, quod possimus pervenire ad contemplationem nativitatis aeternae etc. ergo ad propositum eundi dicunt: Transeamus; nec hoc dixerunt simulative aut ficte; quia sequitur: et venerunt festinanles; et ideo, quia festinaverunt venire, meruerunt videre. Unde subditur: Et invenerunt Mariam et Joseph ei Infantem positum in praesepio ». Unde in hoc instruimur, ut sollicite et festinanler quaeramus Christum; et ideo Glossa, ibi: « Non cum desidia quaerenda est Christi praesentia; ideo pastores sine mora inveniunt, quia non ficta fide currunt videre quod audierunt ». Sic ergo ostenditur pastorum fervens devotio in proposito eundi et in desiderio videndi.
Secundo ostenditur eorum pia confessio, cum dicunt: hoc verbum etc. Non dicunt, uidmTOM simpliciter, si est; sed dicunt: verbum, quod factum est, asserendo, non dubitando. Unde Glossa:
verbis Angeli, pastores dant testimonium vero Agno », confitentes scilicet Salvatorem mundi Verbum incarnatum et natum; unde in confessione ipsorum notantur tria: confitentur enim Salvatoris incarnationem, incarnationis awctorm et incarnati«aft'De'totem; primum, cum dicunt: hoc verbimi, quod faclum esl, Verbum scilicet Patris aeterni, quod non dicitur factum, cum per ipsum sint omnia facla, sed Verbum factum est, loannis primo — Secundum ostendunt, cum dicunt: quod Dominus fecit; Psalmus: A Domino faclum est islud et est mirabile in oculis nostris. « Tria opera et tres mixturas fecit illa Maiestas omnipotens in assumtione naturae carnis mirabiliter singularia et singulariter niirabilia, ut taliter nec facta nec facienda sint amplius super terram. Coniuncta quippe sunt Dens et homo, mater et virgo, fides et cor humanum. Mirabiles hae mixturae! In prima videmus quid; in secunda, per quid; in tertia, propter quid. Deus dedit tibi, et dedit tibi Christum per Mariam propter sanitatem. In prima est remedium, in secunda adiutorium, quia nihil nos Deus habere voluit, quod per Mariae manus non transierit; in tertia merilum, quia cum hoc firmiter credimus, iam merituni habemus, et in fide sanitas est 2 ». voce expressum est insensibile, sed vore indutum nobis fit sensibile; sic et Verbuin incarnatuni ante nativitatem est inintelligibile, sed post nativitatem, per modum verbi voce expressi, carne indutum fit nobis sensibile. Unde.Augustinus primo de Doclrina christiana: « Sicuti cum loquimur, ut id quod animo gerimns, per aures carneas in andientis animum illabatur, flt sonus verbum, quod corde gestamus, et locutio vocatur; nec tamen in eundem sonum cogitatio nostra convertitur, sed apud se manens integra, forma.m vocis, qua se insinuet auribus, sine aliqua labe suae mutationis assumit; ita Verbum Dei non commutatum, caro tamen faclum est, ut habilaret in nobis ». Et sic factum est Verbum visibile, non solum audibile. Verbo enim secundum se plus competit audiri quam videri; sed illud Verbum Patris, quod audiri non poterat nec videri, in sua nativitate factum est visibile et audibile; primae loannis primo: Quod fuit ab initio, quod audivimus, quod vidimus oculis nostris, quod perspeximus, et manus noslrae contrectaverunt de Verbo vitae: et vita manifeslata est, et vidimus et testamur et annuntiamus vobis vitam aeternam, quae erat apud Patrem el apparuit nobis. Hoc erat Verbum, quod desiderabant pastores, cum dicebant: videamus hoc verbum etc. Nec niirum, quia, Lucae decimo, multi Prophetae et reges voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt etc.; ut patet in sanctis Patribus; Isaiae sexagesimo quarto: Utinam dirumperes caelos et descenderes; et omnes alii; et audire, scilicet Filium Dei in carne loquentem, et non audierunt. Unde ad Hebraeos primo: MuUifariam multisque modis olim Deus loquens Patribus in Prophetis, novissime diebus islis locutus esl nobis in Filio. Et ideo pastores festinaverunt videre quod alii videre non potuerunt. — Sic igitur tangitur pastorum fervens dilectio et ipsorum pia confessio secundum litteralem sensum.
II. Secundum autem spiritualem sensum possunt esse verba conlemplativorum contemplantium Christi incarnalionem, et possunt ibi duo notari: primum est ad visionem praeparatio dispositiva, cum dicitur: Transeamus; secundum est visio confortativa, cum Est enim transitus ab ignoranlia ad sapientiam; Ecclesiastae secundo: Transivi ad contemplandam sapientiam erroresque et stultitiam. Et nota, quod dicitur transivi ad similitudinem illorum qui relinquunt patriam, ut percipiaiit sapientiam. Hieronymus in epistola ad Paulinum; « Legimus in veleribus historiis, quosdam lustrasse provincias, novos adiisse populos, maria transisse » etc. ad contemplandam sapientiam, secundum consilium ipsius Ecclesiastici vigesimo quarto: Transite ad me, omnes, qui concupiscitis me, et a generationibus meis implemini. Cum desiderio enim attendenda est sapientia, quia ipsa est preliosior cunctis opibus etc, Proverbiorum tertio. Erroresque et stultitiam, quia contemplando stultitiam alienam proflcit homo ad sapientiam; Proverbiorum vigesimo quarto: Per agrum hominis pigri Iransivi et per vineam viri stulti. Et ecce, totum repleverant urlicae etc. Et cum vidisscm, posui in corde meo et exemplo didici disciplinam; quia ex consideratione stultitiae alienae assumit homo sibi exemplum cautelae, ut patet in illo divite, Lucae duodecimo: StiUte, hac nocte animam tuum repelunt a te etc.
Est etiam transitus de culpa ad poenitentiam; Isaiae quadragesimo quinto: Labor Aegypti et negotiatio Aethiopiae et Sabaim. viri sublimes ad te transibunt et tui erunt. Post te ambulabunt, vincti manicis pergent el te adorabunt teque deprecabuntur. In labore Aegypti intelligitur luxuria. Aegyptus interpretatur tenebrae, ad quas observant, luxuriosi 1 liabelur nisi in solo cod. Tuderlino Epist. 33. (alias 103.) n. 1.
Vers. 26; sequitur Prov. 3, 1 o. et 24, 30-32. et Luc. 1 2, 20.
scilicet; lob vigesiino quarto: Oculus (idulleri obseroat caligimm, dicens: Non me videbit oculus. In negotiatione Aethiopiae, avaritia, propter quam flt negotiatio. Per Sabaim viri sublimes, superbia. Tales ergo ad te transibunt per poenitenliara, post te ambulabunt per carnis macerationem et abstinetitiam, toliendo crucem qui prius diffluebant per luxuriam. Te adorabunt per reverentiam qui prius te inhonorabant per inobedientiam; te deprecabuntur, implorando misericordiam qui prius non timebant iustitiam..d istum transitum monet Isaias, Isaiae vigesimo tertio: Transi terram tuam, id est terrenam conversationem, quasi flumen, filia maris, id est anima peccatrix, quae es in mundo, qui per mare ostenditur. — Transi ergo « festinando ad caelum », sicut dicit Interlinearis, quia Matthaei tertio: Poenilentiam agite; appropinquavit enim regnum caelorum. Fugientibus autem poenitentiam et quaerentibus consolalionem terrenam appropinquat poena aeterna; Lucae sexto: Vae vobis, divilibus! quia habetis consolatiomm ve-Hram. Bernardus: « Vae iis qui vanam et transitoriam laetitiam quaerunt; cum enim de transitoriis laetitiam quaerunt, non poterit non transire iis, de quibus eral ». Sicut enim deficientibus lignis ignis deficit, sic transit mundus el concupiscentia eius, primae loannis secundo. Transeamus ergo a culpa ad poenitentiam.
Est etiam transitus a poenilentia ad abundantem. iusHtiam; Genesis trigesimo tertio: lacob venit in Socoth, ubi aedificata domo et fixis tentoriis, vocavit nomen loci illius Socoth, id est tabernacula. Transivitque in Salem. lacob interpretatur luctator, et Salem iustitia, vel consummatio perfeclionis. Per transitum ergo lacob in Salem significatur transitus eius qui supplantavit vitia per poenitentiam, ad abundantera iustitiam. Ad hunc transitum monet Isaias, Isaiae sexagesimo secundo: Transite, transite per portas, praepa7-ate viam populo, planum facite iter, eligite lapides et elevate signum ad populos. — Hoc praecipue dicitur ministris Ecclesiae et praelatis; loquitur enim custodibus murorura Ecclesiae, et isti sunt praelati; super muros tuos, lerusalem, eonstitui custodes, tota die et tota nocte in perpetuum non tacebunt. Istis dicitur transite, transite; non sufiGcit eis Transire per portas poenitentiae, per contritionera etc, sed etiam debent transire per portas iuslitiae; unde Glossa per portas exponit «virtutes, quae ducunt in caelum », quia debent ire de virtute in virtutem, id est in abundanti et perfecta iustitia se exercendo et subditos suos ad poenitentiam exhortando. Et AeoiYm,:prci,eparateviam.populo, per praedicationera et doctrinam; Lucae primo: Praeibis ante faciem. Domini, parare vias eius. Planum facite iter, per scandalorum amotionem. Unde sequitur: eligite lapides etc., id est duros homines et incorrigibiles; et levate signum ad populos, per Christi ostensionem; ad Philippenses secundo: Inter quos lucetis sicut luminaria in mundo. — Sed econtra faciunt hodie; leremiae: Grex perditus factus est populus meus, pastores eorum.seduxerunt eos feceruntque vagari in montibus.
Est etiam transitus de miseria ad gloriam; Threnorum prirao: 0 vos omnes, qui transitis per viam, attendite et videte, si est dolor sicut dolor meus; et sunl verba animae peccatricis peccatis compressae, considerantis alios, qui euntes per verara viam, quae est Christus, transeunt ad patriam, et ex hoc, quod cura illis non potest transire ad patrianl, gemit; et hoc propter obicem peccati, quem sibi opposuit; lob decimo nono: Semitam meam circumsepsit, et tramire non possum. De lioc transitu Psalraus: Transibo in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei. In voce exsultalionis et confessionis sonus epulanlis; gaudia, quae ibierunt, (describuntur) Isaiae penultirao: Ecce, servi mei comedent, et vos esurielis; ecce, servi mei bibent, et vos sitietis; ecce, servi mei laelabuntur, et vos confundemini; ecce, servi mei laudabunt prae exsutlatione cordis, et vos clamabitis prae dolore cordis et prae contritione spirilus ululabitis. Bernardus super Cantica: « Festinemus ad locum tutiorem., ad pastum suaviorem, ad uberiorem et fertiliorem agrura. Festinemus, ut habiteraus sine metu, abundeinus sine defectu, epuleraur sine fastidio».
III. Secundura quod est quadruplex transitus, sic etiain est quadruplex visio, ad quam disponit quadruplex transitus, scilicet primo ah ignorantia ad sapientiam. — Est enim visio, qua videtur Deus in creatura, et sic videtur a transeuntibus ab ignorantia ad sapientiam; Sapientiae decimo tertio: A magnitudine speciei et creaturae cognoscibiliter poterit Creator horum videri; ad Romanos prirao: Invisibilia enim ipsius a crealura mundi per en quae facta sunt, intellecta, conspiciuntur, sempiterna quoque eius virlus et Divinitas. Glossa: « Consideraverunt, quidquid est in substantiis etc. ». Magnitudo enim creaturae et nobilitas clamat dignitatem et magnitudinera Creatoris; unde Sapientiae decimo tertio: Quorum si specie delectari deos putaverunt, sciant, quanto his Dominator eorum speciosior est. Unde Augustinus secundo de Libero Arbitrio: «0 suavissima lux purgatae mentis, sapientia; non enira
cessas innuere nobis, quae et quanta sis, et nutus tui sunt omne creaturarum decus». Damascenus: « Enarrmt caeli gloriam Dei, non quod eiusmodi vocem mittant, quae auribus sensibilibus percipiatur, sed ex propria magnitudine Conditoris virtutem nobis ostendentes; quorum inspecta pulcritudine excogitantes, factorem sicut optiraum opificem adrairamur et glorificamus ». Et non est in hac pulcritudine creaturae standura, sed debet referri ad laudem illius; quia Augustinus, de Libero Arbitrio libro secundo: « Vae iis qui derelinquunt te ducem et oberrant in vestigiis tuis,qui nulus tuos pro te amant et obliviscuntur, quid innuas »!
Est etiam visio, qua videtur in Iiumana natura 2. assumla, el ad hanc disponit transitus a culpa adpoenitentiam. Quamvis enim videant illum peccatores et visuri sint illum in iudicio in huraanitate assurata, non tamen ad suam consolationem, sed daranationera. In persona poenitentium dicitur Isaiae quinquagesimo tertio: Et vidimus cum, et non erat aspectus, ecce, eius hurailitas; et desideravimus eum, non despeximus ut ludaei et increduli, despectum et novissimum virorum, qualis reputabatur ab aliis, vi7-um dolorum etc. De hac visione loannis primo: Vidimus gloriam eius, gloriam. quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiae, quae non tantum redundabat in videntes, sed etiara in credentes et non videntes, quia loannis vigesirao: Beati, qui non viderunt et crediderunt. In iudicio autem videbitur ab omnibus universaliter, sed dissimiliter; Augustinus, primo de Trinitate ultirao: « Omnes resurgentes videbunt eum in forma, qua potest ab omnibus videri, alii ad damnationem, et ahi ad vitara aeternam»; et sequitur: « Quando ludicem videbunt mali, non eis videbitur bonus, quia non ad eum gaudebunt corde, sed tunc se plangent super eum omnes tribus terrae »; Isaiae quinquagesimo secundo =: Videbunt omnes fines terrae salutare Dei nostri; Apocalypsis primo: Videbit eiim omnis oculus et qui eum pupugerunt, et plangent se super eum omnes tribus terrae. — Si ergo volumus videre in iudicio ludicem istum secure, transeamus a culpa ad poenitentiam. Gregorius: « Voluptatum fallacia nulla nos decipiat, nulla vana laetitia seducat ». Revocemus ante oculos mala, quae fecimus; consideremus, quam terribilis ludex hic puniturus adveniat; raentem formeraus ad laraenta; vita nostra ad tempus amarescat in poenitentia, ne aeternam amaritudinem sentiat in vindicta.
Tertio vicletur Deus in humana conscientia, et 3. ad hanc disponit Transitus a poenitentia ad abundantem iustitiam; Matthaei quinto: Beati m undo corde, quoniam ipsi Deumvidebunt. Opovlet emm, quod mens purgetur a peccalo, ut Deum videat, quia, primae loannis tertio, omnis, qui peccat, non vidit Deum. Requiritur etiam non solum purgatio a peccato, sed etiara abstractio ab amore mundano; Psalmus: Vacate, scilicet ab operibus et desideriis saecularibus, et videte, quoniam ego sum Deus. Augustinus, secundo de Doctrina christiana: « Illi vident Deum, qui huic saeculo raoriuntur; in quantum autera hic vivunt, non vident». Augustinus, secundo de Trinitate: « Haec visio rapit omnem animam desiderio sui, tanto ardentiorem quanto mundiorem, et tanto mundiorem quanto ad spiritualia assurgentem, et tanto ad spiritualia assurgentem quanto a carnalibus morientem ». — Ad istam ergo visionem disponit transitus ad perfectam iustitiam; Augustinus, decimo quarto de Trinitate: « In agnitione igitur Dei iustitiaque et sanctitate veritatis qui de die in diem proficiendo renouatur transfert amorein a temporalibus ad aeterna, a visibilibus ad intelligibilia, a carnalibus ad spiritualia, atque ab istis cupiditatem frenare ac rainuere seque illis caritate alligare dihgenter insistit ».
Quarto videtur Deus in gloria in sua essentia et natura a Iranseuntibus a via ad patriam; primae loannis tertio: Scimus, quoniam, cum apparue7'it, similes ei erimus; ad Colossenses tertio: Ciem Christus apparuerit, vita vestra, lunc el vos apparebitis cum ipso in gloria. In hac auteni vita videri non potest; Exodi trigesimo tertio: Non enim videbit me /lomo el vivet; et hoc est, quia « visio est bilis veritatis, et hoc ab iis qui, transeuntes ad sapientiam, viderunt eum increatum; Psalmus: /n lumine tuo videbimus lumen, id est, in Filio, qui est splendor gloriae et fi.gura substantiae eius, videbimus lumen, Patrera. Hic enim videmus per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Unde Augustinus, deciino quinto de Trinitate: « Nemo miretur in isto videndi modo, qui concessus est huic vitae, per speculum scilicet in aenigmate, laborare nos, ut quomodocumque videamus; nomen quippe hic non sonaret aenigmatis, si esset facilitas visionis». Idem Auguslinus ibidem, vigesimo quinto capitulo eiusdem libri: « Ibi veritatera sine ulla di£Qcultale videbimus eaque clarissima et certissima perfruemur, nec aliquid quaereraus mente ratiocinante, sed contemplante cerneinus ». — Beatiflcat etiam
fugando oninem dolorem dulcedine inaestimabilis suavitatis ab iis qui, transeuntes a peccatis, viderunt Deum vel corporaliter, vel corde in humana natura; Ecclesiastae undecimo: Dulce lumen el deleotahile est oculis videre «oteoi; Psalmus: Satiabor, cum apparuerit gloria tua; Psalmus: Adimplebis me laetitia eum vultu tuo; Ecclesiastici quadragesimo secundo: Quis satiabitur, videns gloriam eMw? scilicet satietate generante fastidium, sed continuanle desiderium; Ecclesiastici vigesimo quarto: Qui edunt me adhuc esurient, et qui bibunt me adhuc sitient. — Beatificat etiam terminando omnem laborem tranquillitate interminabilis quietis in his qui, transeunles a multis laboribus ad perfeclani iuslitiam, viderunt Deum in propria conscientin. Ibi enim terminatur illud: Vacate et videte etc, quia nihil aliud agetur ibi, nisi quod vacabilur Dei laudibus, qui erit omnia in omnibus..ugustinus ultimo de Civitate Dei: « Quanta eril illa felicitas. nbi nullum erit maluin, nulluni latebit bonum. Vacabitur Dei laudibus, qui erit omnia in omnibus »; et ibidem: « Sine flne videbitur, sine faslidio amabilur, sine fatigatione laudabitur». Apocalypsis: Amodo iam dicit Spiritus, ut requiescunl a laboribus suis. — Beatiflcat etinm evacuando omnem timorem certitudine immobilis firmilatis; Isaiae ultimo: Videbitis, el gaudebit cor vestrum; et posl: Quia sicut caeli novi et terra nova, quae ego facio stare immobilia coram me, dicit Dominus; sic stabit semen vestrum et nomen vestrum. lani nullus potest esse timor, ubi regem in decore suo videbunt. Quod nobis concedat etc.
SCHEMA PRAECEDENTIS SER!I0NIS.
Item, sermo fratris Boimventurae ad Moniales de.sancta Clara, in Nativitate Domini.
Transeamus usque Bethkhem et videamus hoc verbum, Lucae secundo.
Verba sunt virorum devotorum Christi nativitatem contemplari et venerari affectantium exemplo pastorum. — Nota ergo circa ea, quod quicumque vult videre Dei Filium, Patris Verbum, et venerari et contemplari ipsum visione, quae est in creatura mundana lola, oportet, quod transeat de ignorantia ad sapientiam; Ecclesiastae secundo: Transivi ad contemplandam sapientiam. — Visione, quae est in natura assumla, oportet, quod transeat de culpa ad poenitenliani; Isaiae quadragesimo quinto: Viri sublimes ad te transibunt. — Visione, quae esl in humana consciev.tia, oportet, quod transeat de poenitentia ad abundantem iustitiam; Ecclesiastici vigesimo quarto: Transite ad me, omnes, qui concupiscilis me. — Visione, quae est n essentiapivpria, oiovtet, quod transeat de miseria ad gloriaui; Psalinus: Transibo in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei.
Sermo II
Verbum caro factum est, loannis primo.
Exprimitur in bis verbis istud caeleste mysterium et admirabile sacraiiieiitum, istud opus magnificura et beiieflciuin iiilii)itum, quod Deus aeternus, humiliter se inclinans, limnm nostrae naturae in suae assumsit unilatem personae. Tangitur ergo as- sumens nomine Verbi, assumtum nomine carnis, et ipsa assumtio et copula nomine factionis.
l. Dicamus ergo Verbum caro facluni est. Non i est istud verbum syllabis compositum vel litteris exaratum, nec est A'erbum aere fluiduin vel coniugationibus decfinatum; non est iinaginative vel prophetice figuratum; sed plane hoc est Verbum Dei, Deus, quia in principio eral Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Ut autem hoc Ver- ) bum quale sit, melius innolescat; distinguamns verbum mentale et verbum causale. Verbum mentale est ipsa cogitatio vel conceptus mentis nostrae; Verbum causale est, de quo loquimur. Studeas ergo inlelligere, quod mentale sit speculum, et cmwafe sit speculatum. Non enim sine causa dicit Apostolus primae ad Corinthios decimo tertio: Videmus nunc per speculum. Est ergo Verbum istud, quod caro faclum est, Verbum Dei et aeternaliter manativum stabiliter permansivum, vocaliter progressivum, luctilenter manifestativum, potenter operalivum.
Aeternaliter manativum, quia aeternaliter manat Verbum de Palre, sicut verbum iiostrum nasci- tur de mente Cum autem mens se ipsam intelligit, sui ipsius speciem in se gignit; et si ab aeterno se intelligeret, ab aeterno suam speciem generaret. Idem enim est species, quae de mente gignitur, et verbum, quod de mente nascitur. Quia ergo nunquam fuit Deus, quin se intelligeret; nunquam fuit Deus, quin Verbum diceret, nunquain fuit Pater, quin Filium ge- neraret. — Nota bene eliam, quod cum verbum de mente nascitur, opus habet gignente, tamen non
indiget genitrice; et quod, si in divinis nascitur Filius de Patris substantia, non ei genitrix est requirenda. — Notabis et aliud, quod ita mens suam generat speciem, quod non per spatia temporum nec per curricula motionum. Sic mens verbum suum dicit, quod silentium non frangit nec sonitum ullum facit. — Peremit a facie Dei, qui captiosas argumentationes, immo delirationes conflciunt, dicentes: Deus ab aeterno gignebat: ergo movebatur; vel Deus ab aeterno Verbum dixit: ergo silentiuni fregit! Erraverimt ab utero, sacrae scientiae, loculi sunt falsa.
Hoc ergo est Verbum stabiliter permansivum, oblivionc delebiie de corde Patris, non prolatione non loco separabile a dicente, sicut nec species a mente. Sicut enim a Patre manat quod stabiliter raanat, sic procedit quod non recedit; Psalmus: fn aeternum verbum tuum permanet; loa.xinis primo: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud Dewm. Ubi notatur esse fixum quantum ad substanliam, cum dicit: In principio erat Verbum; et dislinctum quanlum ad personam, cum dicit: el Verbum eral apud Deum; et divinum quantum ad naturam, cura dicit: et Deus erat Verbum; seclusum quantura ad nostram notitiam, cum dicit: Hoc erat in principio apud Deum. — Hic volo, quod recurras ad verbum mentale et consideres istud esse arcanum et occultum, quod habet verbum in mente nostra, priusquam foris sonet. Si enim Verbum divinura habet esse occultum, thesaurum voluit Moyses reserari humano generi, cum dicebat, Nuraerorum vigesimo: Aperi eis thesaurum tuum, fonleni aquae vivae, ut satiati, cesset murmuratio eorum. Et apparuit gloria Domini super eos. Si gloria Dei erat tunc Verbura celare, non faceret tempore debito opus suura; propter quod sequitur tertia conditio:
Hoc est Verbum vocaliter progressivum. Nam cuni venit plenitudo temporis in divina praescientia constituti, Verbura olim occultum e penetrahbus Dei Patris iu uterum venit castissimae Matris. — Nota ergo quod dico: in publicum progreditur verbum mentale, cum induit vestera vocis; progressum est in publicum Verbum causale, cum induit vestem carnis. Cum enim verbum mentale exterius profertur, quasi voce vestitur, et vox quidera ista progreditur, sonat in publicum, ut signatum maneat in occulto, quia vox percipitur sensu, signatum vero percipitur intellectu. Sed Verbum Patris prius quidem fuit nudum, quia nulli creaturae unitum; postea vero carne vestitum, ostendit exterius carnem, celans intra Divinitatem; Isaiae quadragesimo quinto: Vere tu es Deus absconditus. — Nota etiam, quod verbum mentis et verbum vocis non sunt duo verba, sed unum, prius quidem midum, postea vestitum. Sic Verbum-caro, cum sit Deus et homo, non duo sunt, sed unus est Christus. — Tertio nota, quod verbum assumendo voces, ita exit in publicum, quod non relinquit suura raentale domicilium; sic Christus venit in carnem, quod non relinquit suura fontale principiura; loannis decimo quarto: Non creditis, quia ego in Patre, et Pater in me est?
Quarto, Verbura islud eslluculenter manifestativum; et lioc patet per verbura mentale. Est enira verbum nostrum, cum procedit in vocem, nuntius rationis, interpres mentis, manifestatio voluntatis; sic Verbum. Dei, Deus secreta paterna nobis manifestavit; loannis primo: Deum nemo vidit unquam; unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit. Lucerna pedibus meis verbum tuum et lumen semitis meis. Non enim sumus, quasi nesciamus, quid velit Deus. Habemus enim legatum a latere, conscium regiae voluntatis, qui sic se toto fecit luculentam manifestationem et ethicam generalem et universalem in moribus disciplinam, ut non agendum sit aliter quam (egit) Christus, ut non vivendum aliter, quam vixit Christus, iiec patiendum aliter, quam passus est Christus, nec transeundum aliter, quam transivit Christus.
Quinto et ultimo istud Verbum est potenter operativum. Lege Augustinum, nono de Trinitate, et vide, quod omnia, « quae foris agiraus, verbo apud nos intus edito praevenimus », in quo est auctoritas imperandi et virtus efDciendi; denique principes magis dicendo faciunt; hoc modo Deus dicendo facit omnia; Psalmus: Dixit, et facta sunt; Sapientiae nono: Fecisti onmia Verbo tuo. Nos autem dicimus: refecisti omnia Verbo tuo. Fecisti, inquam, omnia Verbo tuo increato, et refecisti oninia Verbo incarnato. Sicut enim fuit potenter operativura in rerum conditione, quia Verbo Domini caeli firmati sunt, et omnia condita; sic potenter operativura fuit in rerum reparalione; loannis decimo quinto: Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit, peccdtum non haberent.
II. Sequitur: caro factum est, ubi tangitur assumtum nomine carnis. Est ergo Verbum factum caro secundum carnem pro vera humana ratione; caro praeter carnem pro vitata corruptione; caro supra carnem pro mira operatione; caro contra carnem pro carnis expurgatione; caro p)-opter carnem
De primo dicit Apostolus ad Romanos priraoi: fa- Faclus est ci ex semine David secundum carnem, est secundum verae carnis substantiam in divina >j,,,j y,,.;[,i carneni non habuisset, limores ct diiiores iidii sensisset; Matlhaei vigesirao sexto: Spiri/ii.s iiniilriii promplus est, caro aulem in/i.rma. Ilem. si ver.im carnem non habuisset, paipabilis non fuisset: l.iicai iilliiiio: Palpale el videte, qxiia spiritus carnem et ussa non liabel, sicut me videtis habere. Item, si veram carnem non habuisset, carnera nostram non redemisset; nunc autem
« carne carnem liberans,
Ne perderet quos condidit».
Secundo factum est caro praeter carnem pro viiata corruptione. « Nihil enim in hanc singularem nativitatem de carnis concupiscentia transivit, nihil de peccati lege manavit»; Isaiae septimo: Butyrum et niel comedet, ut sciat reprobare mahim et eligere bonum. Butyrum et mel comedit, quando carnem et animam assumsit, se malum reprobavit, qmndo nec in butyro carnis habuit infectionem concupiscenliae, nec in melle habuit anima aculeum originalis iniustitiae. Praeter carnem ergo factum est caro; praeter carnem, dicn, illo modo acceptam, quo significat corruptionem vitiosam; de qua.postoIus primae ad Corinthios decirao quinto: Caro ei sanguis regnum Dei possidere nonpossunt, necjue corruptio incorruptelam possidebit.
Tertio factum esl caro supra carnera pro mira operatione. Non enini ratio naturalis auriga fuit vel principalis iu opere incarnationis, sed virtus sempiternalis; Isaiae quarto: Apprehendent sepUm mulieres virum unum in die illa, scilicet conceptionis; istae mulieres fuerunt septem mirabiles operationes, quae in die conceptionis apprehenderunt Christum, quae in his norainibus exprimuntur: totius massae sanctificatio, carnis Christi excisio, excisae formatio sive organizatio, animae creatio, creatae in omni scienlia et virtute praedotatio, carnis et animae ad invicem iunctio, carnis et animae sic unitarum a Verbo in unitate personae assumtio.
Ulterius factum est caro contra carnem pro camis expurgatioue et subiugatione. Siquidem in hu- mano genere, immo in ipso homine bellum erat: caro concupiscebat aclversus spiritum et spiritus adversus carnem, et caro iam velut meretrix erat, quia in toto raundo quasi monarchiara et imperium obtinebat; Genesis sexto: Omnis quippe caro corruperat viam suam. Videns ergo divina Sapientia, omnium ordinatrix, ordinem suum fore corruptnra, venit in carne; et in se ipsa carnem subiecit spiritui et subiiciendam monstravit, docuit el praecepit. — Contulit spiritui quatuor curamenta contra caniem: primo exemplum vivenli in carne; ad Hebraeos quinto: Qui in diebus carnis suae preces supplicationesque ad eum qui possit illu iii sdlriiiri facen; ffl morte, cum clamore valido et Idri-i/iiiis nlfrj-riis, exauditus est pro sua reverentiu. Aiiiisliims, liliro seplimo de Trinitate: Faclus est « exemplum siii'sura videnlibus Deum, exemplura deorsmn mir:iiililHis hominem, exemplum sanis ad perraanendum, exemplum infirmis ad convalescendura, exemplum morituris ad non timendum, exemplum raortuis ad resurgendnm ». — Secundo contulit ji;7'aecepto contra carneni; Lucae nono: Si quis vult post me venire, abneget semetipsum ot tollat cruceni suam quotidie et sequatur me; ad Galatas quinto: Spiritu ambulale et desideria carnis non perficietis. — Tertio contulit arma contra carnem, scilicet gralias et virtutes;secundae ad Corinthios decimo: Arma militiae nostrae non carnalia sunt, sed potentia Deo ad destructionem munitionum etc.; ad Ephesios sexto: Jnduite vos armaturam Dei, ut possitis stare adversus insidias diaboli. — Quarto contulit remedia contra carnera, scihcet gratias Sacramentorum ad relevandum casum per carnem; de quibus gratiis singulariter dicitur quarlo Regum quinto: Vade et lavare seplies in Jordane, et recipiel sanitateni caro tua.
Ultimo factum est Verbum caro propter carnem pro finali salvalione. Tota enim ratio incarnationis (est salvatio) animae et carnis; Lucae tertio: Videbit omnis caro salutare Dei. Fecit ergo Verbum Dei, Deus de carne assumta commercium sive unionem, ut naturam nostram nobilitaret; pretium, ut naturam redimeret; cibum, ut naturam pasceret; spectaculum, ut naturam beatificaret. — De primo, Genesis secundo: Erunt duo in carne una, scilicet Deus et homo. Istud commercium fuil contractum per carnis assumtionem; unde dicere possuraus illud Genesis secundo: Hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea. — Pretium, ut naturam redimeret; primae Petri quarto: Christo igitur passo in carne, et vos eadem cogitalione armamini; ad Colossenses primo: Reconciliavit vos in corpore carnis eius per mortem... Cura dato tempore aut flet emendatio, aut vindicta; lob vigesimo primo: Et ego, quando recordatus fuero, perlimesco, et concutit carnem meam tremor. — Cibum, ut naturam
pasceret; loannis sexto: Caro niea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus. — Spectaculum., ut naturam beatiflcaret; lob decimo nono: Et in carne mea videbo Deum meum; loannis decimo: Ingredietur et egredietur etpascua inveniet; ingredietur ad Verbum, et inveniet pascua in contemplatione Divinitatis, et egredietur ad carnem, et pascua inveniet in contemplatione humanitatis -. Est propterea caro factum, ut animam et carneni beatificaret, cui laus et gloria etc.
III. Sequitur: factum est. Ut autem haec copula, quae bic innuitur, meraoriae commendetur, necessario mihi occurrunt factio, confeclio, defectio, refectio, perfectio. Sit autem factio potentiae operantis, sit confectio sapientiae temperantis vel raoderantis, sit defectio excellentis naturae se humihantis, sit refectio reparantis gratiae et relevantis, sit perfectio magniflcentiae consummantis.
Primo ergo hoc factum secundum sui faciionem de est potentiae mirabiliter operantis, in quo facto sileat natura cura omnibus viribus suis, sileat ratio cura omnibus locis suis, sileat consueludo cuin omnibus experimentis suis; exaltetur autem sola divina potentia cum miraculis suis. Propter quod exclamabat Isaias, Isaiae sexagesimo sexto: Quis audiuit unquam tale? Et quis vidit huic simile? Exclamabat lob, lob quinto: Qui facit magna et inscrutabilia et mirabilia absque numero, quia contra naturam, contra rationem, contra consuetudinem. Hanc potentiam exposcebat genus humanum; Psalmus: Excita potentiam tuam et veni, ut salvos facias nos.
Est etiam in hoc facto confectio sapientiae temde perantis, quae sic modiflcat divina et humana exaltat, ut, salva utriusque natarae veritate, contemperetur in hac copula immensitas parvitati, fortitudo debilitati, claritas obscuritati, immortalitas mortalitati, Divinitas liumanitati, divitiae paupertati; Psalmus: Simid in unum dives et pauper. — Istud est eiectrum ex auro et argento confectum; Ezechiehs prirao: De medio eius quasi species electri, hoc est Deus humanatus. Electrmn flt ex auro et argento, et Christus ex Divinitate et humanitate, dum Divinitas a fulgore suo nostris est aspectibus temperata, quia aurum per argentum pallescit. — Istud est lutum, cuius inunctione caecus sanatur; loannis nono: Lutum fecit ex sputo. Quid est lutum ex sputo facere quam salivam, id est Sapientiam Dei Patris, cum lirao nostrae carnis coniungere? — Istud est electrum, istud est lutum, istud est osculum; Canticorum primo: Oscuietur me oscuio oris sui, quia osculum est medium inter osculans et osculatum; Bernardus: « Sit osculans Verbum assumens, osculatum caro, quae assumitur, osculum vero, quod pariter ab osculante et osculato conficitur, persona ipsa, scilicet ex utroque compacta, mediator Dei et hominum, homo Christus Lesus ».
Est quoque in hoc verbo caro factum defeetio excellentiae naturae se humiliantis, evacuans quod ex parte est, (hoc) oporlet intelligi scilicet quoad apparentiam et reputationem humanam; ad Philippenses secundo: Humiliavit semetipsum, semetipsum exinanivit etc. Bernardus: « Deposuit diaderaa, pulvere aspersit caput, visus est non habere speciem neque decorem »; tantuin, ut sola creatura videretur et creatura peccatrix. Magna defectio apparet, quando sol iste materialis fiet nigei- sicut saccus cilicinus; maior satis hic, cum sol iustitiae similitudinem induit nostrae culpae et veritatem poenalitatis nostrae. De ista apparentia Gregorius in Moralibus, libro decimo sexto: « Fortis super omnia apparuit infirmus inter orania, ut, dura nobis ex assumta infirmitate congrueret, ad permanentera nos suam fortitudinem elevaret ».
Est etiam in hoc verbo caro factum refectio gratiae reparantis, quia, dum caro, id est homo, efficitur quod fecit, reflcitur quod defecit. Augustinus: « Quo omnia fecit, eo refecit »; Verbo autem fecit et eo refecit; Verbura increatum fecit hominem, sed Verbum incarnatum refecit hominem. — Non debuit tam nobilem structuram, id est humanam naturam, alius architectus fabricare, et dirutam instaurare, sed idem fabricavit eam Creator Deus, et instauravit eam Deus-homo; ad Ephesios primo: Jnstaurare omnia in Christo, quae in caelis et quae in terra sunt, in ipso. Si fecisset, et alius refecisset, genus humanum illara arcem pristinam restitutus; secundum, quod Deus non fuisset vel videretur plene reconciliatus, si in faciendo apposuisset manum propriam, sed ahenam in reficiendo; Exodi trigesimo tertio: Sinon tu ipse praecedas, ne educas nos de loco isto.
Est etiam in hoc verbo perfectio magnificentiae consummantis et complentis omnia; quia flgura sphaerica attestatur perfectionem in corporibus maioris mundi et minoris. In maiori mundo maiora corpora habent figuram rotundara, ut caelum, sol et luna etc; in minori, ut in homine, nobiliora membra flguram habent rotundam, ut caput, cor et oculus. Ista flgura non est in universo completa. Ut autem perfectissima
esset Qgura, universilatis linea curvata est in circulum; primus enim simpliciter Deus, ultimus in operibus mundi lioiiio. Cum ergo Deus factus est homo, Dei perfecla sunt opera. Ideo ipse Christus, Deushomo Yocatur alpha et omega, id est principium el finis, et ideo, quia audistis, quod finis oranium, homo, dicilur etiam primus et novissim.us. — Est etiam aliquo modo intelligere (? hanc) perfectionem in naturah dispositione. Ut nobilissimaomnium potentiarum receptivarura, quae erat in humana natura plantata, scilicet unibilitas cura divina in unitale personae, non esset otiosa, est in actum reducta; per hoc autem, dum in actum reducitur, omnis creaturae perfectio ultimatur, et in illo uno tota unitas consummatur; Isaiae duodecimo: Cantate Domino, quoniam magnifice fecil, quoad completionem priniam; exsulta et lauda, habitatio Sion, id est humana natura, quia niagnus in medio tui sanclus Israel, quoad secundam suae potentiae receptionem. Augustinus: « Carissime, ista potentia te confirmet in actibus vel fide, quia universum complet; iUa sapientia te contemperet in moribus; illa excellentia te hurailiet in affectibus, vel eadem (?) te restauret per misericordiam in praesenti, ilia magniflcentia te consumraet in praemiis per gloriam in futuro » Amen.
SeRMONIS PR.ECEDliNTIS SCHEMA.
Item, sermo fratris Bonaventurae editus Parisius in domo Pratrnm coram Universitate in die Nativitatis, de Verbum caro faclum est el habilavit in nobis, loannis primo.
In hoc brevi verbo per sanctum et sanctificatum, illuminatum et inflammatura loannem Evangelistam describitur nobis illud caeleste mysterium, arcanum et admirabile sacramentum, illud opus magnificum et beneficium infinitum, quo Deus aeternus, nostrae se humilitati profunda caritate inclinans, limum nostrae mortalitatis in unione suae personae assumsit. Tanguntur vero hic quatuor, scilicet persona as.sumens, natura assumta, ipsa assumtio sive copula, et ipsius naturae divinae et huraanae unitae conver-satio inter homines benedicta. Primum nota in nomine Verbum; secundum in nomine carnis; tertium in nomine factionis; quartum in nomine habitationis in nobis.
Factus est aulem Dei Filius horao in nostrum aeternum commercium, ut scilicet nostram naturam nobilitaret; in figura cuius rei dicitur Genesis secundo: Hoc nunc os de ossibus meis, et caro de carne mea, dixit Adam regressus ab extasi. — In nostrum aeternum documentum, ut scilicet nostram naturam erudiret et cautam ab immundis redderet; secundi Regum decimo nono: Fratres mei vos, os meum et caro mea vos. — In nostrum aeternum pabulum, ut scilicet nostrara nalurara reflceret; loannis sexto: Caro mea vere est cibus, et.sanguis meus vere est potus. — In nostrum aeternum praemium, ut scilicet nostrara naturam redimeret; priraae Petri quarto: Christo igitur passo in carne, et vos eadem cogitatione armamini. — In nostrum aeternum speculum, ut scilicet nostrani naturara beatificaret; lob decinio nono: In carne mea videbo Deum meum.
Sermo III
Evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni popuLo, quia natus est vobis hodie Salvator, Lucae secundo.
Verbum propositura est inenarrabilis gaudii; per- i fectio autem istius gaudii attenditur quantum ad tria; quantum ad gaudii magnitudinem, cura dicitur: Evangelizo vobis gaudium magnuni; quantuin ad gaudii latitudinem, cum dicitur: quod erit omni populo; quantum ad gaudii perfectam rationem, in hoc quod dicitur: quia natus est etc.
I. Quantura ad prirauin notandum est, quod illud gaudium debet esse magnum in cordibus fldelium, quia hodierna die fuit inchoala laetitia, quia f hodie terminala tristitia, quia hodie consummata iustilia, quia hodie renovata inter Deum et hominem pristina amicitia. Haec quatuor sumuntur secundum quatuor, quae deerant humano generi ante adventum Filii Dei. Deerat enim ei laetitia quantum ad affectum, hilaritas quantum ad aspectum, perfectio iustitiae quantum ad effectum, reconciliaiio divinae amiciliae quantum ad amplexum.
Primura igitur fuit Verbura incarnatum inchoa-i tivum laetitiae; leremiae decimo quinto: Faclum'< est mihi verbum tuum in gaudium et laetitiam etc.; hocest Verbum, de quo loannis priino: Verbumcaro factum est etc.; Isaiae trigesimo quinto: Gaudium et laetitiam obtinebunt, et fugiet dolor et gemitus; leremiae trigesiino primo: Convertam luctum eorum in gaudium. Laetificavil nos Salvator nosler hodie, quando vagiebat in praesepio, ut sua tristitia iii nobis laetitiam inchoaret. Bernardus: «0 nativitas
illibata sanctitate, honorabilis niundo, amabilis hominibus! Nova ac mira profecto ibi inspicit qui diligenter inquirit. Porro, ibi cognoscitur longitudo brevis, latiludo angusta, altitudo subdita, profunditas plana; ibi agnoscitur lux non lucens, aqua sitiens, panis esuriens. Vides, si attendas, potentiam regi, sapientiam instrui, virtutem sustentari, Deum denique latentem, sed Angelos reficientem, vagientem, sed miseros consolantem. Videas tristari laetitiam, pavere fiduciara, salutem pati, vitam mori, fortitudinem infirmari; sed, quod non minus admiraDdum, ibi agnoscitur Irislitia laetiQcans, pavor confortans, passio salvans, mors viviflcans, infirmitas roborans». — Ad istius gaudii laetiliam invitans Isaias Ecclesiam militantem secundum conformitatem Ecclesiae triumphantis ait: Laetamini. cum lemsalem el exsuUate cum ea, omnes, qui diligilis eam, gaudete cum ea gaudio, unive7'si, qui lugelis super eam; et sequilur: Ut deliciis affluatis ab omnimoda gloria era;Glossa: «Fjde, virtutibus, operibus, cognitione Divinitatis et humanitatis Christi »..Nam,. sicut idem Propheta ait, gaudium el laetitia invenielur in ea, gratiarum actio et vox laudis. Sicut enim mater consolatur filios suos, ita Creator noster consolabitur omnem creaturam huraanam; Isaiae sexagesimo sexto: Sicut mater consolatur filios suos, ita et ego consolabor vos, dicit Dominus; loannis decimo sexto: Videbo vos, el gaudebit cor vestrum.
Secundo fuit terminativum tristitiae, quod optipraefiguralive dictum est Esther decimo sexto: Hanc enim diem Deus omnipotens moeroris et luctus vertit in gaudium. Luctus et tristitia erant in vultu honiinis propter primae praevaricationis offensam, sed in gaudium conversa sunt in Christi nativitate; et in eo invenitur gaudium, quod in nulla creatura inveniri potuit. Unde Bernardus: « Solum est verum gaudium, quod non de creatura, sed de Creatore concipitur, cui comparata omnis alia iucundilas moeror est, omnis suavitas dolor est, omne, quod delectare polest, molestum». Isaiae trigesirao quinto: Gaudium et laetitiam oblinebunt, et fugiet dolor et gemitus.
Tertium fuit consummatio vel perfectio iustitiae; Isaiae sexagesimo primo: Gaudens gaudebo in Domino; et post: indumenlo iustitiae circumdedit me; ecce, perfecta iustitia, qua circumdata est huraana creatura, quando iustitia de caelo prospexit; Psalmus: Orietur in diebus eius iustitia et abundantia pacis. Et haec est maxima materia gaudii, quia, Proverbiorum vigesimo primo % gaudium iusto est facere iudieiuni; placent enim Deo opera insti viri: Vade et comede in laetitia panem tuum et bibe cum gaudio vinum tuum, quia Deo placent opei-a tua.
Quarlo fuit reparativum inter Deum et hominem confoederationis antiquae; ipse enim est pax noslra; et ideo Lucae secundo: Et in terra pax hominibus bonae voluntatis; Tobiae decimo tertio: Beati omnes, qui diligunt te et qui gaudent super pace tua; Isaiae sexagesimo quinlo: Non erunt in memoria priora, scilicet peccata ad puniendum, sed gaudebitis et exsultabitis usque in sempiternum in his quae ego creo; el Zachariae nono: Loquetur pacem gentibus. Et de hoc debet esse gaudium, quia, Proverbiorum duodecimo, qui pacis ineunt consilia, sequitur eos gaudium.
II. Secundo notatur hic gaudii latitudo, cum dicitur: quod erit omni populo. Hoc gaudium tendit se ad omnes, scilicet ad peccatorem tentem, ut in eo inchoetur laetitia; Esther oclavo: ludaeis nova lux oriri visa est, gaudium, honor et tripudium. ludaeus interpretatur confitens et significat poenitentem, cui debet esse gaudium in contritione, honor in conlessione, tripudium in satisfactione; Isaiae quinquagesimo secundo: Gaudete et laidate simul, deserla lerusalem, quasi dicat: vos quondam derelicti a Deo, gaudete, quia consolatus est Dominus populum suum, redemit lerusalem; Zachariae octavo: Erit domui luda in gaudium et laelitiam.
Ad Virginem parientem, ut in ea supplanletur tristitia. Nam ipsa sine tristitia parturivit; unde potuit dicere illud Habacuc tertio: Ego autem in Domino gaudebo et exsultabo in Deo Iesu meo; et Proverbiorum vigesimo tertio: Gaudeat pater tuus et mater tua, et exsultet quae genuit te. Re vera gaudebat Pnella pariens et congratulabatur quam plurimura, ceteros ad secum gratulandum invitans, secundum quod in persona eius cantal Ecclesia: « Congratulamini mihi, omnes, qui diligitis Dominum, quia, cum essem parvula, placui Aitissirao et de raeis visceribus genui Deum et horainem ».
Ad iustum gratiam obtinentem, ut in eo summetur iustitia; loaniiis tertio: Amicus spomi, qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi. Hoc ergo gaudium meuni impletum est; loannis octavo: Abraham, paler vester, exsulr tavit, ut videret diem meum., vidit et gavisus est;
et Lucae primo: Exsultavit in gaudio infwns in utero meo; Psalmus: Lux orta esl iusto, el reclis corde laetitia.
Ad Angelum gloriam possidentem; nam inter jpsum Bt hominem renovatur amicitia; Apocalypsis decimo nono: Vox est Angelorum: Gaudeamus et exsultemus et demus gloriam ei, quia venerunt nuptiae Agni, et uxor eius praeparavit se; et illud: «Gaudet chorus caelestium, et Angeli canuntDeo'» etc.
III. Tertio notatur perfecta ipsius gaudii ratio, quia natus est hodie Salmtor. De hoc Salvatore Isaiae quadragesimo quinto: Rorate, caeli, desuper, et nubes pluant iustum etc; primae loannis quarto: Misit FiUum suum Salvatorem mundi. — Iste autem Salvator, qui natus est hodie, est clemens in liberando a culpa peccatorem; Danielis sexto: Ipse liberator atque salvator; Malthaei primo: Ipse salvum faciet populum suum apeccalis eorum; Isaiae quadragesimo terlio: Non est absque me salvator; ad Titum tertio: Non ex operibus iustitiae, quae fecimus nos, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit; et sic est gratuita.
Est fortis in protegendo Virginem in partu a poena; Isaiae duodecimo: Ecce, Deus Salvator meus; fiducialiter agam et non timebo, quia fortitudo mea et laus mea Dominus et factus est mihi in salutem; et Ecclesiastici quinquagesimo primo: Cqnfitebor tibi, Domine rex, et laudabo te Deum Salvatorem meum; Isaiae quadragesimo tertio: Cum transieris per aquas, tecum ero, el flumina non operient te, cum ambulaveris in igne, non combureris, et flamma non ardebit in te, quia ego Dominus Deus tuus, sanctus Israel, Salvator tuus; et Isaiae vigesimo sexto: Urbs fortitudinis nostrae Sion Salvator, ponetur in ea murus etc.; et sexagesimo tertio: Factus est eis saluator. In omni tribulatione eorum non est tribulatus.
Est promptus in subveniendo indesinenter iusto per gratiam; Isaiae quinquagesimo primo: Prope est iustus meus, egressus est Salvator meus; Isaiae duodecimo: Haurietis aquas in gaudio de fontibus Salvatoris, quia magnus in medio tui Sanctus Israel.
Quarto est liberalis in remunerando in gloria; gesimo quinto: Israel salvalus est in Domino salute aeterna, et hoc quanlum ad corporis glorificationem; ad Philippenses tertio: Salvatoreni exspeciamus Dominum nostrum lesum Christum, qui reformabit corpus humilitatis nostrae confi.guratum corpori claritatis suae; et quantum ad gloriam animae singularem; ad Titum secundo: Sobrie et iuste et pie vivamus in hoc saeculo, exspectantes beatam spem et adventum gloriae magni Dei et Salvatoris nostri, Iesu Christi.
SCHEiMA PRAECEDENTIS SEBMONIS.
Item, sormo fratris Bonaventurae editus Asaisii in die Nativitatis ad sanctam Claram, post Nonam ad populum.
Evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo, quia natus est vobis hodie Salvator, Lucae secundo.
In hac auctoritate exprimitur perfectio gaudii celebritatis hodiernae quantum ad magnitudinem laetitiae intensivae, quia de re magna; quantum ad laiitudinem laetitiae extensivae, quia de re universaliter formosa; et quantum ad rationem laetitiae completivam, quia natus est Salvator.
Evangelizo, inquit Angelus, quantum ad tna, vobis gaudium magnum, quod erit omnipopulo, quia natus est hodie vobis Salvator. Debemus autem gaudere, quia hodie inchoata fuit nostra vera laetilia; leremiae decimo quinto: Factum esl mihi verbum tuum in gaudium et laetitiam cordis mei, quoniam invocatum est nomen tuum super me. — Quia hodie terminata fuit nostra magna tristitia; Eslher nono: Luctus atque tristitia in gaudium conversa sunt, quia ludaeis nova lux oriri visa est. — Quia hodie consummata fuit nostra parva iustitia; Isaiae sexagesimo primo: Gaudens gaudebo in Domino etc., quia induit me etc. Quia hodie renovata fuit inter nos et Deum amicitia; Isaiae sexagesimo quinto: Non erunt in memoria priora, sed gaudebitis et exsultabitis usque in sempiternum. beneplacitum; Pueri na.l solatium; reparationis nostrae inilium; angelicae restaurationis subsidium; Virginis TpcLrienih prodigium; Parvuli vagientis speclaculum; ovis lactantis suffragium; pastorum simplicium beatum tripudium; supernorum spirituum hymnus et iubilus.
Sermo IV
In Nativitate Domini sermo fratris Bonaventurae editus Parisius in domo Fratrum Minorum coram, Universitate Parisiensi.
Vide arcum et benedic eum qui fecit illum; valde speciosus est in splendore suo. Gyravit caelum
in circuitu gloriae suae, manus Excelsi aperuerunt iltuni, EcclesJastici quadragesimo tertio
Consideranti mihi celebritatis hodiernae inenarrabiie mysterium et admirabile sacramentum et inexplicabile beneficium occurrit praemissa auctoritas, in qua nativitatis Christi novae per carnem veritas explicatur sub metaphora i)-iclis sive arcus caelestis. In qua Sapiens quatuor facit: primo mittit ad devotam recognitionem originalis et universalis Dei potentiae, per carnis assumtionem inclinatae, cumdicit: Vide arcum et benedic eum qui fecit illum. — Secundo inducit ad studiosam speculationcm hiciformis et pulcriformis Dei sapientiae, per novam nativitatem revelatae, cum dicit: vakle speciosus est in splendore suo. — Tertio deducit ad gratiosam degustatio7iem boniformis et liberalis Dei clementiae, humano generi hodie communicatae, cum dicit: gyravit caeluni in circuitu gloriae suae. — Quarto reducit ad harum omnium gratiarum debitam actionem per recogitationem tantae gratiae, divinitus mundo effusae, cum addit: manus Excelsi aperuerunt illum.
Sub metaphora ergo iridis sive caelestis arcus Dei potentia nobis inclinata per humanitatem ostenditur, cum dicit Sapiens: Vide arcum, id est, divinam Maiestatem considera quasi per nnbem humanitatis, se mundo inclinantem per incarnationis mj'- sterium et condescendentem per novae nativitatis in carne sacramentum; et benedic, per recognitionem, qui fecit illum, hoc est Patrem aeternum, qui sic eum incarnari et nasci ordinavit.
Nota ergo, quod Christus natus dicitur arcus caelestis propter octo proprietates virtuales, quae sunt in arcu secundum repraesentationem, et fuerunt in Christo nato per omne tempus secundum veritatem. — Nam Ercus quantum ad substantiam procrealur ex refulgentia et repercussione radiorum solatium in nube concava, rorida et imbrifera. Sic substantia Christi nati quantum ad corpus et animam procreata est ex reflexione radiorum el virtutum beatissimae Trinitalis tanquam solis aeterni in Virginem gloriosam sive in naturam humanam, tanquam in nube concava per humilitatem profundam, rorida et imbrifera per Spiritus sancti supervenlionem abundam; Ecclesiastici quinquagesimo: Quasi arcus refulgens inter nebulas gloriae etc, dicitur de Christo nato. — Plena facie respicit solent ex opposito et respicitur a sole. Sic Christus natus plena facie animae per plenitudinem sapientiae respiciebat in fontem lucis aeternae et respiciebatur a fonte lucis, utpote in quo er.int thesauri sapientiae et scientiae Dei absconditi, et in quo inhabilat omnis plenitudo Divinitatis corporaliter; Ezechielis primo: Vidi quasi speciem ignis splendentis in circuitu, velut aspectum arcus, cum fuerit in nube in die pluviae. Hic erat aspectus splendoris per gyrum. Haec visio similitudinis gloriae Domini. — K terra usque ad caelum circulariter ekvatur, duobus cornibus terram percutiendo et vertice caelum langendo. Sic Christus natus in terra ut viator elevatur in caelum, ut comprehensor et spiritu et carne calcabat mundum et synderesi habitabat caelum; Apocalypsis decimo: Vidi alium Angelum fortem, descendentem decaelo, amictum nube, et iris in capite eius, et facies eius erat ut sol, et pedes eius lanquam columnae ignis. — Quadricolor est ex qualuor elementis sibi oppositis et in se relucentibus. Sic Christus natus in se transformavit colorem rubeum per caritatem igneam; colorem aereum per serenilatem placidam; colorem viridem per amoenitatem gratiosam; colorem aqueum per pietatem fraternani; absque coloribus aliis specialibus variis, quos in eo distinguere non sinit causa, sicut nullus pictor potest alios colores arcus distinguere secundum Philosophum; Apocalypsis quarto: Iris erat in circuitu sedis similis visioni smaragdinae. — Nunquam videtur nisi de die; creatur enim a radiis solaribus, et non nisi bis de nocte in quinquaginta annis, creatus tunc a radiis lunae; sic Christus natus nunquam apparuit nisi in claritale exemplorum fidelibus, et bis de nocte puer delatus est in Aegyptum et reductus a facie infidelium. Genesis nono: A rcum meum ponam in nubibus, et erit signum foederis inter me et inter terram. — Nunquain apparet nisi in tempore pluviali de mane, aut de sero, « non autem in meridie >, quia tunc sol mediat orbem nec potest sibi opponi, secundum Philosophum. Sic Christus natus nunquam apparuit nisi misericors, pius, pacificus et gratiosus, nunquam autem terribilis fuit sive furens; Genesis nono: Cumque obduxero nubibus caelum, apparebit arcus meus in nubibus. — Per sui resolutionem in pluviam vel in rorem inferiora fecundat, superiora serenat. Sic Christus natus per sui ipsius exinanitionem et largifluam influentiam et benedictionem humanum genus in Deum fecundavit et angelicam naturam de sui reparatione iucundavit; Genesis nono: Apparebit arcus meus in nubibus, et recordabor foederis mei vobiscum. — Dominium humiditatis in aere (signiflcat); propter quod dicit Beda et magister in Historia, « quod per quadraginta annos ante iudicium non apparebit in signum desiccalionis et defectionis elementorum ». Sic Christus natus significavit praedominativam pietatis et misericordiae et gratiae dandam mundo, in cuius Vers. 13. et deindp ibid. 9,
Aristot., loc. cit.
'° Pelr. Comest., Histor. sciiolastica, libr. Genesis c. 3S. De fonte olei cfr. tom. VIII. pag. 95, nota 3. Sequitur Ezecli.
signum, nato Christo, Romae fons olei erupit et defluxil in Tj'berini; Ezechielis primo: Velut aspectum arcus, cum fueril in nube in die pluviae.
Sermo V
Item, sermo fratris Bonaventurae in die Kativitatis, editns Parisius coram reg-e et familia tota in capella reg-ali.
Ego sum radix et genus David, stella splendida et matutina, Apocalypsis ultimo.
Verba sunt Verbi incarnali in ipsa sua nativitate nova per carnem, in quibus se coramendal a regalis prosapiae dignitate el singularis sapientiae fontalitate. Primum, ibi: Ego sum radix et genus David; secundum, ibi: stella splendida et matutina.
Natus est aulem Christus sicut stella radiantisut illuminaivl muiidum caecum; Ecclesiaslici quinquagesimo: Quasi stella matutina in medio nebulae et quasi luna plena in diebus suis lucet. — Sicut facula aiTlentissima, ut inflammaret mundum tepidum; Lucae duodecimo: Ignem veni mittere in terram et quid volo, nisi ut aceendatur? — Sicut rosa redolentissima, ul delectaret mundum angustiatum; Canticorum secundo: Ego flos campi et lilium convallium. — Sicut margarila pretiosissima, ut confortaret mundum debililalnm; 1'roYerbiorum vigesimo quinlo: Inauris aurea et margarita fulgens. — Sicut sapimitia renfienlissima, ut pasceret mundum fameUcum; Ecclesiastici vigesimo quarto- Ego Sapientia ex ore AUissimi prodiui. Transite ad me, omnes, qui concupiscitis me, et a generalionibus meis implemini. — Sicul regula ordinatissima, ut dirigeret mundum deordinatum; loannis primo: Rabhi, tu es Filius Dei, tu es rex Israel; loannis tertio: Rabbi, scimus, quia a Deo venisti magister. — Sicut vita indeficientissima, ul vivificaret mundum mortuum; loannis decimo «: Ego veni, ut vitam habeant et abundantius habeant; loannis decimo quarto: Ego sum via et veritas et vita.
Sermo VI
Item, sermo fratris Bonaventurae in Nativitate Domini, editus in domo Fratrum Parisius, coram Universitate.
G-alia sicut paradisus in benedictionibus, Ecclesiastici quadragesirao.
Ex A fol. 85 V.
In verbis his describitur Christi nova et gratiosa per carnem nativitas, primo, ut summe amabilis; secundo, ut summe delectabilis; tertio, ut summe venerabilis; amabilis enim, quia gratia per antonomasiam, secundum Apostolum ad Titum secundo: Apparuit gratia; delectabilis, qu: parad.isus uber; venerabilis, quia in benedictionibus multiformibus mundo salularibus.
Notandum circa haec omnia, quod Christus in sua nativitate gratiosa et benedictionibus Dei plena per totain vitam dicitur paradi.sus voluptatis, manu Dei in mundo et pro iniindo planlatus, propter duodecim nobiles conditiones, quas habuit, correspondentes duodecim proprietatibus paradisi terrestris. — Est locus maximae sublimifalis; nain secundum Damascenum, «est celsior penitus omiii lerra », ita quod dicit magisler in Historia, quod « aquae diluvii illuc non perveneront », et beatus M praedicabat: « proximus caelo; longo enim terrae et maris contractu est a nostro habitabili segregatus ». Secunduin etiam Bedam et Isidorum et Magistrum, « lunarem tangit circulum », id est, attingit usque ad aetherem quietum posl istum aerem turbiilentum, ubi est finis exhalationnm et vaporum Sic Christus natus hodie maximae fuit sublimitatis tuin propter dignitatem carnis, quae de altitudine humanae naturae assumta fuit, tum quia anima eius omnera dignitatem transcendit, tum quia ille horao praedestinatus fuit Filius Dei in virtule ratione unionis inseparabilis et inexplicabilis; Ezechielis trigesimo primo: Cedri non fuerimt altiores illo in parad.iso Dei. — (Est locus) maximae puritatis, quia ibi nuUa est turbulentia aeris vel exhalatio terrae vel fumus vel aliquid eiusmodi, secundum Bedam. Sic Christus natus raaximae fuit puritatis; nam nullara habuit peccati turbulentiam aut raaculam inodicam aut magnam a conceptu usque ad inortem; Ezechielis trigesimo primo: Onme lignum paradisi Dei non est assimilatum illi el pulcritudini eius. — Maximae claritatis; nam ibi est plenitudo lucis el luminis de nocte et de die suo modo, quia nulla nubes opponitur, secundum Damascenum el Bedam '5. Sic Christus natus maximae fuit claritatis, qui a conceptu plenus luce sapientiae aeternae fuit; Ezechielis vigesimo octavo: Tu signaculum similitudinis, plenus sapienlia et perfectus decore in deliciis paradisi Dei fuisti. — Maximae temperiei, quia ibi nec frigus nec aestus unquam, sed omni terapore
una temperies gratiosa aeris. Sic Christus a nativitate per totani vitam fuit maximae temperid, quia modum et pacem et ordinem in omnibus conservavit; Genesis tertio: Deamhulantis in paradiso ad aurwm post meridiem. — Maximae amoeniiatis sive iucunditatis et recreationis, quia ibi fontium irrigantium multitudo, ibi floridae plantae et arbores semper fructum ferentes, ibi tam arborum et florimi et frondium rosarum et iilioruin immarcescibilis viror et odor, secundum Damascenum. Sic Christus natus fuit maximae amoenitatis et iucunditatis et virtutum et gratiarum pienitudinis; quia, in quantum est homo, pulcritudinem et laetitiara paradisi semper a conceptu percepit et ipsius odorem non perdidit et in eo semper deiectatus fuit; Genesis decimo tertio: Vidit omnem circa regimiem lordanis, quae universa irriyabatur sicul paradisus Domini etc. — Maximae suavitatis, quia ibi fructuum omnium dulcedo, omne lignum pulcrum visu et ad vescendum suave; ibi cantus avium et obedientia, quando vocantur, secundum quod praedicabat beatus M; ibi etiam Angelorura melodica organa sonant, secundum quod dicebat beatus M Sic Christus natus sibi et aliis maximae fuit suavitatis, quia a sapore caelesti nunquam cessavit tam nascendo quam orando, conversando, praedicando et moriendo, immo ipsa suavitas animarum et Angelorum fuit et ipsius Matris; Genesis secundo: Fluvius egrediebatur de loco voluptatis ad irrigandum paradisum. — Maximae sanctitatis; nam ibi seraper Deus laudatur ab Angelis, ab Henoch et Elia et suo modo a ceteris omnibus creaturis. Sic Christus natus per totam vitam maximae fuit sanctitatis, quia in sancta vita et laude paterna et aedificatione fraterna semper perseveravit; Ecclesiastici quadragesimo: Timor Domini sicut paradisus benedictionis. — Maximae securitatis; nam « nuiii spiritui malo vei carni peccatrici patet eius aditus», secundum Isidorura, libro decimo quarto Etyraologiarnm. Sic Christus a sua nativitate fuit maximae securitatis, quia nulli vitio vei defectui vei tentationi diaboli vel carnis vel mundi aditum dedit; Ezechielis trigesimo primo: Aemulata sunt eum. omnia ligna voluptatis, quae erant in paradiso Dei. — Maximae incor?-uptibilitatis; nam ibi sunt usque hodie Henoch et Elias incorrupti et vivi, et nihil, quod est ibi vivens, potest mori; nec mirum, quia in Hibernia etiam est insuia una, in qua mortuorum corpora non putrescunt, et aiia, in qua iiomines non possunt mori (!. Sic Christus natus usque ad mortem inviolalus permansit et nihil mortuum, sed totum vivens et meritorium in eo fuit; Canticorum quarto: Hortus conclusus, fons signatus, emissiones tuae paradisus malorum. punicorum cum pomorum fruclibus. Maximae tranquillitalis, quia ibi nulia invidia, Dulia malitia, nulla pugna, contentio, clamor vel violentia, nulla relatio turbativa, sed plena pax animae et corporis; ibi sunt omnia quietata et mansuefacta quantum ad bestias, sicut fuerunt in arca Noe. Sic Christus natus usque ad mortem omnes motus habuit pacalos omnino tam mentis quam corporis, tam quo in Deum quam in se et in proximum; Genesis secundo =: Tulit ergo Deus hominem et posuit eum in paradiso voluptatis, id est, constituit in statu tranquiliitatis. — Angelicae administralionis; nam ibi est ministerium et « Angelorum praesidium arcendis spiritibus malis », secundum isidorum Sic Christus natus per totam vitam habuit multitudinem Angelorum ad ministerium et confortationem et reverentiam; Genesis tertio: Collocavit Deus ante paradisum voluptatis Cherubim et flammeum gladium atque versatilem ad custodieiulam viam ligni vitae. — Deiformium virorum conversationis; nara sunt ibi viri duo sancti, qui ad similitudinem Angelorum degunt in terris, omnia honeste et secundum ordinem caeli agentes, de Deo et de divinis medilantes, orantes et conferentes. Sic Christus natus per totam vitam familiarem conversationem habuit cura electis vel eiigibilibus Dei, et vita sua tota fuit ad similitudinem caeh empyrei; Genesis secundo: Plantaveral autem Dominus Deus 'paradisum uoluplalis a principio, id est, decrevit plaiitandum, in quo, concepto Christo scilicet, posuit hominem, quem formaverat, id est, humanam naturam saivandam constituit ad eius exemplum et specuiura.
Sermo VII
Item, sermo fratris Bonaventurae in Nativitate Domini, coram rege Franciae et flliis et familia.
Orietur stelki ex lacob, Numerorum quarto.
Christus in sua nativilate apparuit mundo sicut stella, quia clarissimus puritate universalis tiae; Apocalypsis ultirao: Ego sum radix et genus David, stella spkndida et matutina. — Pulcherrimus formositate universalis gratiae; Ecclesiastici quinquagesimo: Quasi stella matutina in medio nebulae etc. Quasi flos rosarum etc. — Nohilissimus liberalitate universalis clementiae; Apocalypsis secundo dicit: Qui vicerii, dabo illi stellam matutinam, id est rae ipsum talem. — Ejficacissimus frucluositaie universalis beueficentiae; Baruch in Epistola: Sol quidem et luna ac sidera, cum sint splendida et emissa, ad utilitates ohaudiunt. — « Libr. XiV. Etymolog. c. 3. n. 4; sequitur Uen. 3, 24.
07-dinatissimus swnclilale universalis vitae; ludicum quinto: Stellae manenles in ordine el cursu suo adversus Sisaram pugnaverunl. — Ofpciosissimus pietate universalis animae; lob Irigesimo octavo: Nunquid coniungere valebis micantes slellas Pleiadas aut gyrum Arcturi poteris dissipare?
Sermo VIII
Item, sermo fratris Bonaventurae in Nativitate Domini editus Lngduni coram populo, in ecclesia sancti Nicetii.
Ego flos campi et lilimn convalUum, Canticorum secundo.
Christus natus de agro uteri virginalis, ut esset flos candidissimus puritate munditiae; Canticorum secundo: Flores apparuerunt in terra nostra, lempus putationis advenit etc. — Vernanlissimus formositate gratiae; Ecclesiastici quinquagesimo: Quasi flos rosarum in diebus vernis et quasi lilia, quae sunt in transitu aquae. — Splendidissimus claritale sapientiae; Isaiae undecimo: Flos de radice eius ascendet, et requiescet super eum Spiritus Domini, spiritus sapientiae etc. — Fragranlissimus suavitate vilae; Canticorum secundo: Vineae florentes dederunt odorem suum, anima scilicet et corpus Chrisli nati. — Ekctissimus gratiositate innocentiae; quarti Esdrae quarto: Ex omnibus floribus orbis elegisti libi lilium unum. — Saluberrimus utilitate salvationis aeternae; Canticorum secundo: Fulcile me floribus etc, id est Christi nati fructibus salvificis.
Sermo IX
Item, sermo fratris Bonaventurae in Nativitate Domini editus Assisii coram populo, in ecclesia Fratrum ad Fons ascendebat e terra, irrigans universam superficiem terrae, Genesis secundo.
Moyses, sanctus dux Israelitici populi, in omnibus verbis suis praecipuum habens oculum ad Verbum in carnem venturum, descripsit his verbis paucis Christi nativitatem dupliciter, scilicet ut divinis charismatibus refertam et afQuentem, et ut salvandis animabus generaliter intendentem. Primum, ibi: Fons ascendebal e lerra, id est Virgine gloriosa; secunduni, ibi: Irrigans universam superficiem tei-rae, id est mundialis machinae.
Ascendit autem Christus, nascens de Virgine Matre, sicut fons puritatis aeternae munditiae ad lavandum mundum sordidum; Zachariae decimo tertio: Erit fom patens domui David et habitantibus lerusalem in ablutionem peccatoris et menstruatae. — Fons veritatis aeternae sapientiae ad illuminandum mundum tenebrosum; Apocalypsis ultimo, secundum litteram, quam cantat Ecclesia: Ostendit mihi Angelus fluvium aquae vitae splendidum tanquam crystaUum, procedentem de sede Dei et Agni. — Fons suavitatis aeternae graliae ad consolandum mundum aftlictum; Numerorum vigesimo: Aperi eis Ihesaurum tuum, fontem aquae vivae, orabat Moyses. — Fons liberalitatis aelernae gloriae ad salvandum mundum perditnm; Canticorum quarto: Fons horlorum, puteus aquarum viventium etc.; loannis quarto: Fiet in eu fons aquae salientis in vitam aeternam. — Fons sanctitatis aeternae regulae ad dirigendum mundum devium; Esther decimo: Parvus fons, qui crevit in fluvium et in lucem solemque conversus est; incepit enim ab humilitate etc. — Fons bonitatis aeternae misericordiae ad reparandum mundum confractum; Isaiae duodecimo: Haurietis aquas in gaudio de fontibus Salvatoris etc. — Fons claritatis aeternae famae ad restituendum mundum infamem factum; Canticorum quarto: Hortus conclusus, fons signalus. Emissiones tuae paradisus etc.
Ser.mo X.
Item, sermo fratris Bonaventurae editus in Conventu Eothomagensi coram populo terrae et clero, praesente Fratre Eigaldo, arcliiepiscopo civitatis.
Produxit Dominus Deus de humo lignum vitae in medio paradisi, Genesis secundo
Circa Christi novam per carnem nativitatem his verbis quatuor describuntur, scilicet mirifica liberalitas ex parte Dei Patris mundo condescendenlis, ibi: Produxit Dominus DeiM, quasi gratis mittendo et incarnari Filium constituendo; gloriosa fecunditas ex parte Virginis singulariter parientis, ibi: de humo, id est Virgine de caelo fecundata et benedicta divinitus; suavifica gratiositas ex parte almae Prolis nascentis, ibi: lignuni vitae, quasi cibum perpetuum animarum et praemium earum; gratifica pietas supernae providentiae, universaliter omnibus tam summum beneflcium offerentis, ibi: in medio paradisi, id est congregationis salvari volentium.
Circa haec omnia nota, quod in Christo nascente tanquam in vero ligno vitae, exhibilo huic mundo ad
pastum salvationum, invenimus duodecim nobiles conditiones, nobis salutares secundum duodecim proprietates ligni illius vitae materialis. — Ipsum enim Christum natum sicut verum lignura vitae invenimus mirabiliter radicalum propter unionis naturae divinae et humanae inseparabilitatem; Genesis tertio: De ligno, quod esl in medio paradisi, praecepit nobis Deus, ne comederernus el ne langeremus illud, id est, ne curiose eius naturam inquiras. — Mirabiliter slatura procerum propter Maiestatis et comprehensionis (?) aeternitatem; Apocalypsis ultimo: Beati, qui lavanl stolas suas in sanguine Agni, ul sit polestas eorum in ligno vilae etc. — Mirabiliter humore secundum propter triformis gratiae fertilitatem; Psalmus: Erit tanquam lignum, quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructtim suum dttbit in tempore suo. — Mirabiliter ramis expansum propter zeli universalis animarum caritatem;.pocalypsis ultimo: Ex utraque parte fluminis lignum vitae, quia venit propter ludaeos et Gentiles. — Mirabiliter floribus decorum propter desideriorum aeternorum pulcriformitatem; Ezechielis trigesimo primo: Omne lignum paradisi Dei non est assimilatum illi et pulcritudini eius. — Mirabiliter />mdibus venustum propter sapientialium documentorum multiformitatem; Proverbiorum tertio: Lignum vilae est his qui a.pprehenderint eam, et qui tenueril eam beatus. — Mirabiliter fructibus suavificum propter luciformium meritorum sanctitatem; Proverbiorum undecimo: Fructus iusti lignum vitae. — Mirabiliter umbra amoenum propter afflictorum et infirmorum et peccatorum pietatem; Proverbiorum decimo tertio: Lignum vitae desiderium veniens. — Mirabiliter virore perfusum propter morum elegantiae incessantem religiositatem; Levitici vigesimo tertio: Sumetis vobis ramos ligni densarum frondiym stc. — MirabiHter fulgore coruscum propter contemplationis supercaelestis claritatem; Genesis tertio: Collocavit Cherubim ad custodiendam viam gj yUae. — Mirabiliter odore gratificum propter orationis continuae virtuosam devotionem; quarti Esdrae secundo: Lignum vitae erit illis in odore ungucnti. — Mirabiliter conversatione salvificum propter sanguinis in cruce aspersionem; Sapientiae decimo quarto: Benedictum lignum, per quod fit iustitia.
Sermo X
Item, sermo fratris Bonaventurae in Kativitate Domini editns Parisius in domo Fratrum Praedicatorum coram Tlniversitate, quando festum Nativitatis accidit in Dominica.
Fluvius egrediebatur de loco voluptatis ad irrigandum paradisum, Genesis secundo.
Sacer Moyses, sacro inspiratus afflamine, in verbis his describit Christi nativitatem tripliciter, scilicet ut nobilissimam sive pretiosissimam, ut deliciosissimam sive gratiosissimam, ut uberrimam sive fructuosissimam. Primum nota in nomine fluvii egredienlis; secundum in nomine loci voluptatis, qui quidem est Virgo, Mater Christi, et locus deficiarum humani generis, Christum concipiendo et portando; tertium nota in nomine irrigationis paradisi, hoc est universalis Ecclesiae, sive animae.
Comparatur autem Christi ortus in Scriptura fluvio vivido ratione elevationis ad cognitionem sublimitatis divinae potentiae, quam venit Psalmus- Fluminis impetus laetificat civitatem Dei, sanclificavit tabernaculum suum Altissimus. Deus in medio eius, non commovebitur. — Fluvio splendido ratione manifestationis aeternae sapienliae, quam venit facere; Apocalypsis ullimo: Ostendit mihi Angelus fluviimi aquae vilae, splendidum tanquam crystallum, procedentem de sede Dei et Agni. — Fluvio igneo ratione caritatis summae clementiae, quam venit ostendere; Danielis septimo: Fluvius igneus rapidusque egrediebatur a facie eius. — Fluvio protenso ratione declarationis charismaticae gratiae et sempiternae gloriae, quam venit offerre; Ecclesiastici vigesimo quarto: Factus est mihi trames abundans, et fluvius meus appropinquabit ad mare.
Sermo X
Item, sermo fratris Bonaventnrae in Nativitate, coram regina Navariae, filia reginae Pranciae, Parisius circa vesperas in palatio eius.
In lilio et rosa gaudio implebo filios tuos, quarti Esdrae secundo.
Verba sunt Angeli ex mandato et persona Dei Patris ad Esdram, servum Dei et scribam Legis, in persona Ecclesiae generalis; in quibus describitur Virgo Mater cum sua benedicta Prole dupliciter, scilicet ul universaliter graliosa, et ut universaliter fructuosa. Primum nota in lilio, Fiho scilicet, et 7-osa, scihcet Matre; secundum nota in verbo iinpletudinis gaudii filiorum.
Fuerunt autem Christus nascens et Mater Virgo pariens lilium et rosa huic mundo, quia a nativitate per omne tempus fuerunt instar lilii et rosae candidissimi castitate sive puritate perpetua; Canticorum sexto: Dilectus meus descendit in hortum suum ad areolam aromatum, ut pascalur in hortis et lilia colligal. — Virentissimi sive florentissimi
devotione votiva; Osee ultimo: Israel genninahil sicut lilium, et erumpet radix eius quasi Libani; Isaiae trigesimo quJDto: Exsultabit soHludo et florebit sicxit lilimi. — Ornatissimi religione perfecta; Canticorum secundoi: Ego flos campi et lilium eonvaUium, id est ordinum Angelorum et hominum. ornatu abundanti. — Fragranlissimi suavitate caelica; Ecclesiastici trigesimo nono: Florete, flores, quasi lilium et date odorem. — - RiibentissHm caritate flammea; Ecclesiastici quinquagesimo: Quasi flos rosarum in diebus vernis et quasi lilia, qxme sunt in trunsitu aquae. — Medicinalissimi intercessione superna; Canticorum seplimo: Venler tuus sicut acervus tritici vallatus iiliis. — Expansissimi pietate continua; tertii Regum septimo: Et folium repandi lilii.
Sermo XI
Item, sermo fratris Bonaventurae editus coram Fratribus apud Assisium, de sero ad recreationem.
Aperi mihi, soror mea, amica mea, columba mea, immaculata mea, quia cwput meum plenum est rore, et cincinni mei guttis noctium, Canticorum quinto.
Rogemus Verbum incarnatum ut suavifice communicalivum solatium Angelorum et hominum, ut serapiterne cibativum refrigerium omnium salvandorum, ut plenarie quietativum praemium omnium creaturarum rationalium.
Aperi mihi, soror mea etc.
Verbum est Verbi incarnati, hodie nati, ad quamlibet animam fidelem, in quo invitat ad duo, scilicet ad culmina supermentalium virtutum, et ad munera supercaelestium deleelationum. Primum facit, cum dicit: Aperi mihi, soror mea etc, quasi quae debes mihi esse soror propter expressam conformitatera, amica per intensam caritatem, columba propter perspicacera simplicitatem, mmacM.to«a propter aeternam castitatem. Secundum facit, cum dicit: quia caput meum plenum est rore, et cincinni etc, id est affectus pleni guttis noclium, id est influentiis arcanis et Scripturarum mysteriis.
Circa totum nota, quod aperiendum est ab omni anima Christo nato, et (caput) collocandum est in mente super omnia, quia caput est, quo accipitur ipse totus. (Hoc caput) plenum est rore gratiae emundantis omnia peccata; ludicum sexto: Expresso vellere, concham rore implevit. — Rore ueritatis illuminantis omnia dubia; Isaiae vigesimo sexto: Ros lu- Vers. I. Deinde supplevimus vocem ornatn
Vers. 19; sequilur ibid. 30, 8. cis ros tuus. — Rore laetitiae suavificantis oninia tristia; Exodi decimo sexto: Mane quoque ros iacuit per circuitum castrorum. — Rore virtutis fecundantis omnia arida; Osee ultimo: Ero quasi ros, Israel germinabit sicut lilium.
Sermo XII
Item, sermo fratris Bonaventurae editus Parisius in domo Fratrum, coram Universitate in Nativitate Domini.
Emissiones tuae paradisus, Canticorum quarto.
Verbum est angelicae hierarchiae, cantantis hodierna festivitate in aere et dicentis sic ad beatam Virginem parientem; in quo describitur Christi ortus ut caelica fecunditate niirificus ex parte Virginis parientis, et ut aelerna A-ifayetoie iucundus ex parte gratiosissimae Prolis. Primum, ibi: Emissiones tuae; secundum, ibi: paradisus.
Circa totum nota, quod natus est Christus hodie de superbenedicta Virgine mundo huic raisero sicut paradinis almae Maiestatis ad venerationem; Genesis secundo: Produxit Dominus Deus de humo lignum vilae in medio paradisi. — Supernae claritatis ad contemplationem; Genesis secundo: Plantaverat autem Dominus Deus paradisum voluptatis a principio, hoc est, piantandum per carnera ordinaverat. — Aeternae suavitatis ad degustationem; Ecclesiastici vigesimo quarto: Et sicut aquaeductus exivi de paradiso. — Summae sanctitatis ad directionem.; Ezechielis trigesimo primo: Omne lignum paradisi Dei non est assimilatum illi et puicritudini eius; Ezechielis vigesimo octavo: Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia etperfectus decore, in deliciis paradisi fuisti.
Sermo XIII
Item, sermo fratris Bonaventurae editus Lugduni coram Fratribus, de sero in Wativitate Domini.
Emissiones luae paradisus, Canticorum quarto.
Verba haec possunt esse cuiuslibet devotae et fidelis animae ad gloriosam Virginem, hodie fructum salutis perpetuae parientem; in quibus describitur gratiosa et nova nativitas ut supernis inftuentiis ex parte Matris, et ut aeternis fragrantiis referta ex parte Prolis. Primum, ibi: Emissiones tuae; secundum, ibi: paradisus.
Circa totum notandum, quod persona Verbi incarnati de Virgine Maria, hodie per novam nativitatem
mundo apparens, vocatur et est paradisus quidam, et faciei eius luuiine paradiso caelesti, hoininibus in claritate, (assimilatur) propter quatuordecim nobiles conditiones, in eo repertas ab ortu et per totam vitam, quatuordecim proprietatibus paradisi caelestis correspondentes.
Apparuit namque in eo et fuit sicut aeterna maiestas ad venerationeni; Ecclesiastici quadragesimo: Timor Domini sicul paradisus benedicLionis. — Aetema wnto ad erudilionem; Ecclesiastici vigesimo quarto: El sicut aquaeductus exivi de paradiso. — Aelerna 6o-n«te ad imitationem; Genesis secundo: Planiaverat autem Dominus Deus paradisum voluptatis a principio; in quo posuit hominem, quem formaveral. — Aeterna suavitas ad recreationem; Lucae vigesimo lertio: Hodie m.ecum eris in paradiso. — Aeterna tranquUlitas ad pacificationem; secundae ad Corinthios duodecimo: Raptus est in parailisum et audivit arcana verba, quae non licet homini loqui. — Aetema formositas ad speculationem; Ecclesiastici quadragesimo quarto: Henoch placuit Deo et translatus est in paradisum, ut del gentibus poenitetitiani. — Aeterna serenitas ad contemplationem; Genesis tertio: Dura deainbularet Dominus in paradiso ad auram post meridiem. — Aeterna immortalitas ad roborationem; Geiiesis secundo: Lignum etiam vitae in medio paradisi. — Aeterna libertas ad cvolationem; Apocalypsis secundo: Vincenti dabo edere de ligno vitae, quod esl in paradiso Dei mei. — Aeterna securitas ad certificationem; Ezechielis trigesimo primo: Cedri non fuerwit altiorcs Hlo in paradiso Dei. — Aeterna caritas ad dilatationem; Genesis secundo: Fluvius egrediebatur de loco voluptatis ad irrigandum paradisum. — Aeterna iucunditas ad consolationem; quarti Esdrae octavo: Vobis apertus est paradisus, ter- plantcLta cst arbor vitae. — Aeterna pietas ad condescensionem; Genesis decimo tertio: Universa terra irrigtthatur sicut paradisus Domini. — Aeterna sanctitas ad iustificationem; Ezechielis trigesimo priaio: Omne lignum paradisi Dei non est assimilatum illi et pulcritudini eius.
Sermo XVI «.
Item, sermo fratris Boiiaveiiturae iii die Nativitatis, Parisius, coram rege Franciae et flliis et consiliaris, in aula regali, circa
Vobis apertus est paradisus, plantata est arbor vitae, quarti Esdrae octavo.
Caelestis Angelus, supercaelesti radiatus illustratione, loquens ex persona Patris aeterni pro hodierna solemnitate novae nativitatis per carnem, populum salvari volentem alloquitur verbis assumtis, in quibus Christi nativitatem describit dupliciter, scilicet ut fontale principium salutis humanae, et ut universale confugium omnis animae. Primum, ibi: Vobis apertus est paradisus; secundum, ibi: plantata est arbor vitae.
Circa omnia nota, quod Christus in sua nativitate et per totam vitam factus esl arbor vitae generi humano ad salvationem et imitationem et refectionem; cuius radix fuit caritas; Ecclesiastici vigesimo quarto '»: Radicavi in populo honorificato. — Stipes fuit humilitas; ad Philippenses secundo: Humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis; propter quod et Deus exaltavit illum. — Rami fuerunt caeleslium desideriorum aviditas; Ecclesiastici vigesimo quarto: Quasi terebinthus extendi ramos meos, et rami mei honoris et gratiae. — Flores fuerunt religionis et honestatis mores; Ecclesiastici vigesimo quarto: /tores mei fructus honoris et honestatis. — Folia fuerunt verborum sanctorum aedificationes; Ezechielis quadragesimo septimo: Folia eius ad medicinam; et Apocalypsis ultimo: Folia ligni ad sanitatem gentium. — Fruclus fuerunt sanctitatis et veritatis et bonitatis operationes; Proverbiorum terlio: Primi et purissimi fructus eius. — Umbra fuit conversationis pietas et famae suavitas; Danielis quarto: Sub umbra illius requieverunt omnes volucres caeli. — Fragranlia fuit orationis virtuositas; quarti Esdrae secundo: Lignum vitae erit illis in odorem unguenti. — Viriditas fuit devotibnis ubertas; Proverbiorum undecimo: Fructus iusti ligmim vitae.
Sermo XVII >«.
Item, sermo fratris Bonaventurae sero Nativitatis Domini apud Montem Pessnlanum, coram Fratribus quasi ad recreationem.
Accipite iucunditatem gloriae vestrae, quarti Esdrae secundo.
Verba haec pauca, ex persona Patris prolata per Angelum ad Esdram, possunt esse Angelorum nocte dominicae nativitatis cantantiura et sic ad totum genus humanum exclamantium. In quibus ipsi describunt Christi nativitatem novam et graliosam per carnem dupliciter, scilicet ut liberaliter et dignanter divinitus mundo exhibitam, el ut laetanter et desiderabililer a hominibus amplectendam. Primum.ibi:
Accipite; secundum, ibi: iitcunditatem gloriae vestrae.
Circa totum nota, quod Filius Dei natus est nobis in iucunditateni gloriae nostrae meditationis; nulla enim meditatio est iucunda vel gloriosa vel esse pot- est sine eo; Ecclesiastici trigesimo: fucundilas cordis haec est vita hominis, quae, supple, est solum Lesus Christus et a Christo et per Christum. — Nostrae contemplationis; nulla enim contemplalio est iucunda nisi de eo; Zachariae nono secundum Septuaginta: hicundare, filia Sio7i, iubila, filia lerusalem, ecce, Rcx tuus veniet tibi etc. — Nostrae locutionis; nulla enim locutio est iucunda nisi de eo; quarti Esdrae septimo: Revelabitur Filius meus Lesus cum his qui cum eo sunt, et iucundabuntur qui reUcH sunt vn annis quadringentis. — Nostrae o)-ationis; nulla enim oratio est iucunda nisi ad eum; Psalmus: Deo nostro sit iucunda decoraque laudatio. — Nostrae devotionis; nulia enim devotio est iucunda nisi in eo; quarti Esdrae secundo: lucundare, mater, cum filiis tuis, quoniam exuberant fontes mei. — Nostrae collationis; nulia enim collatio est iucunda nisi de eo; Psalmus: lucumlum sit ei eloquium meum, ego vero delectabor in Domino. — Nostrae conversationis; nulla enim conversatio est iucunda nisi ab eo et secundum eum; ludith ultimo: Erat autem populus iucumlus secundum faciem sanctorum. — Nostrae actionis; nulla enim actio vel operatio est iucunda nisi per eum; Psalmus: lucundus homo, qui miseretur et commodat. — Nostrae aedificationis; nulla enim aedificatio est iucunda vel gratiosa nisi sub eo; Ecclesiastici decimo quinto: Qui timet Deum faciet bona etc. In medio Ecclesiae aperiet os eius etc. lucunditatem et exsidtationem thesaurizabit super illum.
Sermo XVIII
Item, sermo fratris Bonaventurae in Nativitate Domini, editns in Monte Pessulano coram omni populo, post prandinm, in Gallico.
In sole posuit tabernaculum suum, et ipse tanquam sponsus procedem de thalamo suo, Psalmus.
In verbis his sanclus Propheta David, aeterno radio singulariter perlustratus, describit Christi nativitatem et explicat, primo, quantum ad nobilitatem vel dignitatem nobilissimam Virginis concipientis et parientis; secundo, quantum.nd gratiositatem elegantissimam ipsius superbenedictae conceptae et natae Prolis. Primum, ibi: In sole posuit tabernaculum suum, id est, in beata Maria elegit concipi; secundum, ibi: et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo.
I. Circa primam partem nota, quod gloriosa Mater Filii Dei in conceptu et partu Filii et per totam vitani dicitur sol propler solares sive influentias chariimatum gratiae, quas possedit et communicavit; Ecclesiastici quadragesimo tertio: Sol vas caslrorum in excelsis. — Propter solares sive sempiternales refulgentias luminum sapientiae, quibus splenduit el splendere fecit; Ecclesiastici quadragesimo secundo: Sol illuminans per omnia respexit, et gloria Domini plenum est opus eius. — Propter solares sive sempiternales affluentias ardorum benevolentiae, quibus caluit et calere fecit; Ecclesiastici quadragesinio tertio: Tripliciter.sol exurens montes, radios igneos exsufilans. — Propter solares sive sempiternales efficacias virtutis potentiae, quibus coruscavit; Ecclesiastae primo: Sol, lustrans universa in circuitu pergit spirilus, et in circulos suos revertitur. — Propter solares sive sempilernales praerogativas meritorum vitae et praemiorum gloriae, quibus excessit; Ecclesiastici vigesimo sexto: Sicut sol oriens mundo in altissimis Dei etc.
II. Circa secundam partem nota, quod Filius Dei processit hodierna die de utero virginali sicut sponmento ad illuminandvm; primi Regum undecimo, secundum alteram litteram: Cum. ortus fuerit sol de caelo, erit vobis salvatio. — Sicut flos de rosario ad redolendum; Canticorum secundo: Ego flos campi; Ecclesiastici quinquagesimo: Quasi flos rosarum in diebus vernis. — Sicut lilium de viridario ad recreandum; tertii Regum septimo: Quasi folium repandi lilii; Canticorum secundo: Ego lilium convallium. — Sicut margarita de thesauro ad confortandum; Proverbiorum vigesimo quinto: Inauris aurea et margaritum fulgens.
Sermo XIV
Item, sermo fratris Bonaventurae editus in Monte Pessulano in die Nativitatis coram Universitate, in Claustro Pratrum, de mane.
Egredimini, filiae Sion, et videte regem Salomonem. in diademate, quo coronavit eum maler
sua in die desponscUionis eius et in die laetitiae cordis eius, Canticorum tertio
Quoniam mentes nostrae tantae sunt tarditatis et pigritiae, ut vix possint assurgere ad meditandum aliquid divinum, aliquid spirituale; propterea Spiritus sanctus frequenter excitat nos et insinuat frequenter in sacra Scriptura; et in verbis his maxime excitat animas fidelium ad meditandum et considerandum, venerandum et speculandum praesentem solemnitatem Nativitatis Domini. Insinuat eam ut propinquam sive praesentem exspectantibus per spem, cum dicit: Egredimini, filiae Sion; ut excelsam venerantibus per limorem, cum dicit: et videte regem Salomonem; ut praeclaram speculantibus per fidem, cum dicit: in diademate, quo coronavit eum maler siia; ut laetabundam sive iucundam desiderantibus per amorem, cum dicit: in die desponsationis eius et in die laetitiae cordis eius.
I. Dicit ergo alloquendo animas devotas: Egredimini. Iste autem egressus non est nisi quaedam praeparatio digna. Sed praeparatio est tripiex, secundum quod triplex est operatio hierarchica. Est enim praeparatio purgativa, illuminativa, perfectiva sive consummativa. Secundum hoc est triplex egressus: a servitute libidinis in libertatem amoris; Genesis duodecimo: Egredere de terra tua et de cognatione tua etc. — Ab opacitate caliginis in diffusionem luminis; Genesis vigesimo quarto: Deambulahat Isaac etc, egressus fuerat ad meditandum in agro. — A modicitate temporis in latitudinem sive in stabilitatem aeternitatis; Ezechielis decimb: Et egressa gloria Domini a limine templi et stetit super Cherubim etc.
II. Sequitur: et videte regem Salonionem, id est Chrislum natum, vere pacificum et amabilem. Videte, inquam, eum, regem supereminentis potentiae, cui debetis reverentiae profunditatem; Apocalypsis decimo nono: Habet in vestimento et in femore suo scriptum: Rex regum et Dominus dominantium. — Superfulgentis sapientiae, cui debetis intelligentiae perspicacitatem; leremiae vigesimo tertio: Regnabit rex et sapiens erit et faciet iudicium et iustitiam in terra. — Superabundantis pacis et concordiae, cui debetis amicitiae intimitatem; Lucae primo: Regnabit in domo lacob in aeternum, et regni eius non erit finis; et Isaiae nono: Pacis non erit finis.
III. Sequitur: in diademate, quo coronavit eum mater sua. Diadema illud non est nisi humanitas Christi. Sicut enim diadema circumcingitur capitibus regum, sic ipse Christus fuit circumdatus illa beatissima carne in ventre Virginis sacratissimae, quae circumgyravit illam carnem mundissimam, quando de purissimis et virgineis sanguinibus sive humoribus suis generatus est Christus operatione Spiritus sancti. Dicit autem signanter mater sua, quoniam Pater coronavit eum diademate regni aeterni, sed mater Virgo coronat diademate temporalis regni, scilicet carnis mortalis mundissimae et venerabilis. Quod quidem diadema maternum, hodie mundo ostensum per novam nativitatem in carne, fuit venustatis multiformis gratiae, scilicet donorum, virtutuni, beatitudinum; Sapientiae decimo octavo: Magnificentia lua in diademate capitis illius seulpta erat. — Venuslatis deiformis sapientiae, scilicet unitae, acquisitae, infusae, gloriosae; Sapientiae quinto: Accipient regnum decoris et diadema speciei de manu Domini. — Venustatis singularis praeeminentiae, scilicet in caelo et in terra et in inferno; Ecclesiastici undecimo: Multi tyranni sederunt in Ihrono, apud regnum ludaeorum, supple, et insuspicabilis portavit diadema.
IV. Sequitur: in die desponsationis eius et in die laetitiae cordis eius. Haec autem dies est dies desponsationis, Ecclesiae, et laetitiae cordis eius, scilicet gloriosae Virginis parientis, propter innovationem naturae, quia, cum alios dies fecerit solem gyrando super hemisphaerium, hunc diem fecit per gyrationem sui ipsius, qui est sol iustitiae; secundi Esdrae octavo: Dies sanctificatus est Domino Deo nostro. — Propter infusionem gratiae, quia, cum dies ceteros fecerit mixtos amaritudine, hunc diem per totum mundum melhfluum fecit; Psalmus: Haec est dies, quam fecit Dominus, exsultemus et laetemur in ea. — Propter inchoationem gloriae, quia, cum alios dies fecerit laboriosos valde, hunc diem fecit quietum et amabilem et plenum caelico lacte et melle; loel ultirao: In die illa stiUabunt montes dulcedinem, et colles fluent lacte.
Sermo XV
Item, sermo fratris Bonaventurae in Nativitate Domini editns Parisius coram Universitate, in domo Pratruin.
Vas castrorum sol in excelsis in firmamento caeli resplendens gloriose, Ecclesiastici quadragesimo tertio 1».
In verbis istis Sapiens, divinitus illuminatus, describit Christi novam nativitatem in carne ut contenlivam universalis salutis; ut manifeslativam
divinae bonitatis el ul repraesentaiivam aeternae sapienliae et veritatis. Primuni, ibi: Vas caslrorum; secundum, ibi: sol in excelsis; tertium, ibi: in firmamenio caeli, Ecclesiae, resplendens gloriose.
Fuit aulem Christus in sua nativitate et a sua nativitate sol, quia aUissimus in situ propter unionem divinae naturae et primitiam altitudinis nostrae massae; Ecclesiastici vigesimo sexto: Sicut sol oriens mundo in altissimis Dei. — Splendidissimus in ortu propter fulgorem plenitudinis universalis sapientiae; Ecclesiastici quadragesimo secundo: Sol illuminans per omnia respexit, gloria Domini plenum est opus eius. — Deleciabilissimus in aspectu propter pulcritudinem elegantiae et dulcedinem universalis gratiae; Ecclesiastae undecimo: Dulce lumen, et delectabile esi oculis videre solem. — Or- dinaiissimus iii motu propter religionem et compositionem morum et totius vitae; Ecclesiastae primo: Oritur sol ei occidit et ad locum suum revertitur ibique renascens etc. — Officiosissimus in usn propter condescensionem uoiversalis pietatis el misericordiae; Matthaei quinto: Solem suum oriri facit, supple: Pater Filium, super bonos ei malos etc. — E/ficaeissimus in fructu propter praedicationem et attractionem ad caelum omnis animae; Psalmus: Ortus est soL, et congregaii sunt el in cubilibus suis collocabuntur. — Fervenlissimus in effeclu propter abundaotiam caritatis, quam habuit injiostra redemptione; Ecclesiastici quadragesimo lerlio: Fornacem custodiens in operibus ardoris, tripliciter soi exurens monles.
Sermo XVI
Item, sermo fratris Bonaventurae in Nativitate Domini apud sanctam Mariam cle Portiuncnla, quasi ad recreationem.
Plantaverat autem Dominus Deus paradisum voluplalis a principio, Genesis secundo.
Sacer Moyses in verbis his describit Christi nativitatem ut ab aelerno ordinatam et appropriatam, et ut ab ipsa Trinitate omnibus graliis ei benedictionibus adornatam. Propter primum dicit: Plantaveral autem Dominus Deus u principio; propter secundum subdit: paradisum voluplatis.
Notandum autem, quod Christi nativitas gratiosa, ab omnibus desiderata et adamata in sacra Scriptura describitur sub multiformi metaphora, ut quod una non valet altera suppleal. Describitur enim Christus nascens de Virgine Matre sub metaphora floHs albescentis propter universalem munditiam; Canticorum secundo: Ego flos campi el lilium convallium; Isaiae undecimo: Flos de radice eius ascemki. — Rosae veriiantis propter imiversalem graliam; Ecclesiastici vigesimo quarto: Quasi planialio rosae in lericho; Ecclesiastici quinquagesimo: Quasi flos rosarum in diebus vernis. — Lilii redolenlis propter universalem famam; quarti Esdrae secundo: In iilio et rosa gaudio replebo filios tuos; Ecclesiastici trigesimo nono: Floreie, flores, quasi lilium el date odorem. — Paradisi recreantis propter sapientiam; Canticorum quarlo: Emissiones tuae paradisus, dicitur beatae Mariae parienli. — Ai-eolae aromatizanlis propter universalem clemenliam; Canticorum sexto: Dilectus meus descendit in hortum suum ad areolam aromatum. — Olivae pullulantis propter universalem eleganiiam; Ecclesiastici q.uiuquagesimo: Quasi oliva pullulans etc. — Cellae pigmentariae reficientis propter universalem efficaciam; Canticorum prinio: Inlrod.uxil me rex in cellaria sua, exsvUabimus et laeiabimur in ie elc.
SliRMO XXII.
Item, sermo fratris Bonaventurae editus ad poimlum Lugdnni, in Natiyitate Domini.
Anima mea, benedic Dominum, quoniam Uberwvit lerusalem, civilalem suam, a cunclis tribulationibus eius Dominus Deus noster. Confitemini Domino, filii Israel, quoniam oslendit maiestatem suam in gentem peccairicem, Tobiae decinio tertio Anima uniuscuiusque fidehs habet ex summa devotione mentis in hodierna celebrilate benedicere Deum et confiteri Deo, ipsius magnaha exloUendo sicut viri Israelitae et electi lerosolymitae, per viginti quatuor considerationes spectantes ad hodiernae festivitatis meditationem, quae ex Evangeho noctis praeleritae summarie eliciuntur; et harum quatuor consideranlur ex parte Dei Patris, quatuor ex parte Filii, quatuor ex parte Matris, quatuor ex parle loseph, quatuor ex parte paslorum, et quatuor ex parte Angelorum.
Nam ex narte Dei Patris Filium incarnari et nasci conslitueritis habemus considerare et henedicere mirificam liberaliiaiem, quam habuil in Filium mitlendo; laudabilem fidelitatem, quae debito tempore Patris implevit promissa; ineffabilem caritatem, quoniam, nobis corapassus, sic placuit subvenire; aeternam bonitatem, quam sic nobis innotescere voluit.
Ex parte Filii venientis habemus considerare et benedicere admirabilem dignationis benignitalem.
imitandae obedienliae paternae promptUudinem, inexcogitatae clementiae circa nos pielaleni, compassivani ipsius paupertatem, humililatem etasperitatem.
Ex parte Matris parientis habemus considerare et benedicere intemeralam virginitatem, gloriosam pariendi modum singularem, partw felicis gratiositatem felicem et gaiidiuni.
Ex parte loseph invenimus considerandam et benedicendam reverenliae profunditatera, iustitiae copiositatem, obsequii sedulitatem, caritatis indefectibililatem.
Ex parte pastorum babennis considerare et beneilicei'c sanctam simplicitatem, devotam iucunditatem, laudandam soUicitudinem, prosperam fidem et devotionem.
Ex parte Angelorum considerare habemus et bcnedicere claritatis perfusivam magnitudinem, familiaritatis novam mansuetudinem, praedicationis studiositatem, novae laudis pulcritudinem et sublimitatem. — In his omnibus anima nostra habet hodie benedicere Deum.
Liberavit autem civitatem suani hodierna die, ostendendo maiestalem sti.am in gentem peccatricem, non solum Filium nasci faciendo, sed etiam diem nativitatis et horam et tempus suis mirabilibus decorando et adornando. Mirabilia autem ostensa genti peccatfici in Christi nativitate sunt ista, secundum historias varias Primo, stella quaedam praefidgida apparuit in aere in partibus orientis, in qua videbatur forma pueri pulcherrimi, et crux in eius capite splendebat et pendebat, ut ostenderet, quod ille nascebatur, qui mundum sua doctrina et vita et morte irradiare veniebat. — Secundo, Romae de Capilolio in media die, videntibus imperatore et Sibylla, circulus aureus apparuit iuxta solem et in medio virgo pulcherrima, puerum gestans, ut ostenderetur, quod ille qui nascebatur, monarcha erat orbis et splendorem paternae gloriae et figuram ipsius substantiae se demonsti'are veniebat. In eius signum prudens imperator, hoc videns, thura puero viso obtuht et deus de cetero vocari recnsavit. — Tertio, Romae templum pacis corruit, quod cum aedificatum esset, et quaereretur a daemonibus, quantum duraret; responsum est, donec virgo pareret; in signum, quod ille nascebatur, qui aedificia et oIBcia vanitatis destructurus erat. — Quarto, Romae fons olei erupit largiter et usque in Tyberim fluxit diu, ut ostenderetur, quod fons pietatis et misericordiae nascebatur. — Quinto, in nocte nativitatis vineae Engaddi, quae faciunt balsamum, floruerunt, fronduerunt et liquorem portabant, ut ostenderetur, quod ille nascebatur, qui mundum spiritualiter florere et frondere et fructum facere faceret et suo odore totum mundum alliceret. — Sexto, numerus ad triginta millia hominum est occisus imperatori rebellium, ut ostenderetur, quod ille nascebatur, qui totum mundum suae fldei subiugaret et rebelles sibi in inferno perderet. — Septimo, omnes sodomitae mortui sunt, masculi et feminae per totum mundum, sicut dicit Hieronymus super illud Psalmi: Lux orta est iusto, ut ostenderetur, quod ille nascebatur, qui naturara reformare venerat et castitatem — Octavo, animal brutum in ludaea locutura fuerat et duo boves, ut daret intelligi, quod ille nascebatur, qui bestiales faceret rationales. — Nono, omnia id.ola Aegypti corruerunt, Virgine partum edente, secundum quod leremias hoc signum dederat.egyptiis, quando ivit ad eos, ut daret intelligi, quod ille nascebatur, qui erat verus Deus et solus adorandus cum Patre et Spiritu sancto. — Decimo, Parvulo nato et in praesepio reclinato, slatim bos et asinus genuflexerunt et ipsum, quasi ratione vigerent, adoravernnt, ut darent intelligi, quod ille nascebatur, qui utrumque populum, ludaicum scilicet et gentilem, ad sui cultum vocaret. — Undecimo, totus mundus gaudebatpace et descriptus fuit, ut ostenderetur, quod ille nascebatur, qui pacem universalem amaret et promoveret et electos suos in aeternitate ascriberet. — Duodecimo, in oriente tres.soles apparuerunt, qui paulatim in ununi corpus solare redacti fuerunt, per quod ostendcbatnr, quod per Christi nativitatem trini et unius Dei notitia orbi imminebat, vel quod Divinitas et anima et caro in unam personam convenerant. — Super omnibus his anima nostra habet benedicere Deum et venerari, quoniam liberavit nos et maiestatem suam per tanta mirabilia ostendit, in nos, gentem peccatricem.
Natus est autem Dominus Lesus annis decursis a constitutione mundi quinque millibus centuni naginta novem, a constitutione sive conditione Urbis septingentis quinquaginta tribus, olyrapiade tunc centesima nonagesima quarta, quadragesimo secundo anno imperii Octaviani Augusti, Herodis Ascalonitae tunc regnantis in ludaea anno trigesirao nono regni eius, octavo Kalendas lanuarii, praeside Syriae Cyrino.
Sermo XVII
Item, sermo fi-atris Bonaventurae, editus in sero Nativitatis ad preces sociorum Lugduni, in quo continetur sninmaria intentio Evangelii historiae Nativitatis.
Exiit edictuni a Caesare Augusto,'ut describeretur universus orbis etc, Lucae secundo.
In islo reverendissimo Evangelio circa Cliristi, superbenedicti Dei Filii, graliosam nativitatem de Virgine, ad aedificationem fidelium octo summopere speculanda sunt, scilicel lemporis Cliristi nativitatis decentis gratiosa idoneitas, quia tempore Octaviani Augusti, eui totus mundus erat subditus et per eum tunc descriptus et professus. — Loci venerabilis praeordinata qualitas, quia in Ludaea provincia, Bethlehem civitate. — Intemeratae Virginis benedicta fecanditas, quia impleri sunt dies, ut pareret, el peperit Filiimi suum primogenitum. — Superbenedictae Prolis natae sublimis simul et singularis humilitas, paupertas et asperitas, quia pannis est involutus, in praesepio reclinatus, in diversorio nalus. — Beati Joseph ofiiciosa simul et pia sedulitas, quod hinc inde subministrans, venerabatur et Partum et parienlem. — Pastorum simplicium devota simul et sincera credulitas, quia erant in regione eadem... — Supernorum spirituum nova simul et mira iucunditas, quia facta est cum Angelo etc. — Humani generis inchoata et annunliata felicitas, quia dixit illis Angelus: Evangelizo vobis gaudium etc.
Sermo XVIII
Summaria intentio, ut prius, Evangelii, quod cantatur in Missa Nativitatis in aurora, liaec est. Sermo Bonaventnrae, a sociis Parisius super hoc requisitns ad aediflcationem.
Pastores loquebantur etc, Lucae secundo.
Ad nostram coramendatur aedificalionem diligen- [ia pastorum in hoc Evangelio; commendatur a tribus, scilicet a soUicitudine inquisitionis fervidae, quia loquebantur ad invicem: Transeamus etc. Et venerunt festinantes etc. — A certitudine invenlionis solidae, quia invenerunt Mariam et loseph el Jnfantem. — A gratitudine devotionis abundae, quia reversi sunt glori/icantes et laudantes Deum etc. Habuerunt enim fidem caelicam, vividam, devotam, sobriam, perspicacem, religiosam, plenam gratia, flducia, laetitia.
Sermo XIX
Summaria intentio Evangelii, quod cantatur in Missa maiori JTativitatis, haec est secundum fratrem Bonaventuram, coram sociis et magistris et baccalariis de Ordine nostro plurimis, Parisius.
In principio erat Verbum etc, loannis primo.
In isto Evangelio reverentiae singularis describitur Verbi incarnati persona dupliciter, scilicet quantum ad naturam Divinitatis altissimae, in qua declaratur ipse Dei Filius ut aeternaliter generatus a Patre, cum dicitur: Jn principio erat Verbum. — Ut personaliter distinclus in Trinitate, cum dicitur: et Verbum erat apud Deum. — Ut coaequalis in maiestate, cum dicilur: et Deus erat Ve)-bum. — Ut coaeternus in aeternitate, cum dicilur: Aoc erat/n principio apud Deum. — Ut principium omnis creaturae, cura dicilur: omnia per ipsum facta sunt. — Ut vita et ratio omnis rei factae et fiendae, cura dicitur: quod factum est etc. — Ut lux animarum, cum dicitur: et vita erat lux hominum. — Ut sapientia Angelorum, cum dicitur: et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt.
Quantura ad naluram humanitatis assumtae, in qua exprimitur ut testificatus solemniter, quia fuit homo missus a Deo etc; hic venit in testimonium. — Ut per quem irradiatus est raundus universaliter, quia erat lux vera etc. — Ut a ludaeis reprobatus damnabiliter, quia in propria venit. — Ut a mundanis et raundum araantibus ignoratus periculose et miserabiliter, quia in mundo erat, et mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. — Ut per quem adoptati sumus spiritualiter, quia quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri etc — Ut noslrae carni unitus clementer, quia Verbum caro factum est et habitavit in nobis. — Ut manifestatus verus Deus et verus homo per opera evidenter, quia vidimus gloriam eius, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiae et verilatis.
Sermo XXVI «.
/n sole posuit tabernaculum.suum, et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo, Psalmus.
In verbo proposito Propheta David satis eleganter describit nativitatem Christi, insinuans nobis primo nativitatem eius in utero, cum dicit: Insoleposuit tabernaculum suum; secundo vero nativitatem eius ex utero, cura subdit: et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo.
- Natus autem fuit Chrislus in utero, quando sacrae Virginis uterura fecit sibi tabernaculum ad manendum, iuxta quod Virgo Maria potest dicere illud Ecclesiastici vigesimo quarto: Qui creavit me requievit in tabernaculo meo. Et quoniam ipsa Virgo Mater Dei et altissima erat in dignitate in conspectu divino et parvula erat ex humilitate in conspectu suo; ideo simul comparatur tabernaculo et soli, ut ostendatur, habitaculum uteri virginalis a Deo electum simul esse humile et sublime: /HM?n7e quidem
propler naturam terrestrem, sublime vero propter gratiam supercaelestem. Corpus enim Virginis formatum erat de limo, sed purgatum et sanctificatum fuit per Spiritum sanctum descendentem de caelo, qui tanquam nobiiissimus artifex aedificavit Verbo Dei tabernaculum idoneura ad raanendum; idoneum, inquam, quia speciosum, spaliosmn et stabililum.
Facta est naraque Virgo Maria, Spiritu sancto operante, Verbi incarnati tabernaculum speciosuin -per pulcnliuUnem pudiciliae, secundum quod in Psalrao dicitur: Sanctificavit tabernaculum suum AUissimus; quod dicitur, quia Spiritus sanctus, ipsam Virginera prorsus ab orani peccato raundando et eam purissiraara reddendo, speciosiorera eara fecit, quam sit lux.solis raaterialis, sicut Anselmus dicit: « Decebat, ut illius horainis conceptio fieret de Matre purissima ea puritate, qua raaior sub Deo nequit intelligi ». Et tale tabernaculum decebat divinara sapientiara, de qua Sapientiae septimo: Candor est enini lucis aeternae el speculum sine macula Dei maiestatis; et post: Speciosior est sole et super omnem dispositionem stellarum, luci comparata, invenitur prior.
Facta est etiara tabernaculura spcUiosum per latHudinem benevolentiae, secundura illud Isaiae quinquagesimo quarto: Lauda, sterilis, quae non paris; et post: Dilata locum tentorii tui et pelles tabernaculontm tuorum extende. Quia enim Virgo Maria concepit eum qui est caput omnium electorum, et cuius membra sunt ceteri, qui salvantur; ideo araplissimam debuit habere caritatem et benevolentiara, ut cunctos electos diligeret aftectu raaterno, iuxta quod dicit Bernardus: « Maria, copiosissiraa caritate omnibus orania facta, cunctis se exhibuit debitricera, ut de plenitudine eius accipiant universi ».
Facta est etiam tabernaculum stabilitum per foiiudinem perseverantiae, secundum illud Levitici vigesimo sexto: Ponam tabernaculum meum in medio vestri, et non abiiciet vos ultra anima mea. Quia enim Virgo Maria eum concepit, qui nullum potuit habere peccatum; ideo confirmata fuit, ut amplius a Deo non posset recedere, quin potius recedentes et offendentes reconciiiaret, tanquam tabernaculum, in quo Deus semper habitat et per quod habitat nobiscum et reconciliatur nobis, secundum illud Apocalypsis vigesirao prirao: Ecce, tabernaculuni Dei cum hominibus, et habilabit cum eis. Et hoc quidera verificatura est, cura Verbum caro factum est cl habitavit in nobis. — Si igitur volumus, quod Deus habitet in nobis tanquam in tabernaculis; necesse habemus ad lioc tabernaculum accedere per devotionem, secundum illud Psalmi: Introibimus in tabernaculum eius, adorabimus in loco, ubi steterunt pedes eius; et ei conformari per imUationem, ut sit in nobis pulcritudo pudicitiae et lalitudo benevolentiae et fortitudo perseverantiae. Sic enira habitat Deus in nobis et nobiscum, et nos cum eo, secundura illud Isaiae trigesirao secundo: Sedebit populus in pulcritudine pacis et in tabernaculis fiduciae et in requie opulenta.
II. Nativitas autem Christi ex utero describitur in hoc, quod additur: et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo. Dicitur autem Christus esse sponsus animae, sponsus Ecclesiae et sponsus naturae assumtae; et hoc, quia unitur eisamorepijdico, araore benevolo et amore perpetuo. Et quoniam in utero virginali sic coniuncta est natura huraana cum Verbo, sicut unitur sponsa cum sponso amore individuo, ideo dicitur procedere sicut sponsus de thalamo suo.
Processit igitur ut sponsus humanae naturae, cui unitur araore individuo; propter quod Canticorum tertio: Egredimini, filiae Sion, et videte regem Salomonem in diademate, quo coronavit illum mater sua in die desponsationis illius el in die laetitiae cordis eius. Diadema istud, quo verus Salomon coronatur et desponsatur, humana natura est, quae in unitate personae cum Verbo Dei copulatur. Propter quod Isaiae sexagesirao primo: Gaudens gaudebo in Domino, et cxsultabit anima mea in Deo meo, quia induit nie vcstimentis salutis et indumento iustitiae circumdedit me quasi sponsum decoratum corona et quasi sponsam ornatam monilibus suis; ubi idem ipse dicitur sponsus et sponsa propter unionem duarum naturarum in una persona.
Processit igitur ut sponsus Ecclesiae, cui unitur araore benevolo, secundum illud loannis tertio: Qui habet sponsam sponsus est. Christus habet sponsam, quara sibi amore benevolentissirao copulavit, tradendo semetipsura pro illa, secundum illud ad Ephesios quinto: Viri, diligite uxores vestras, sicut et Christus dilexit Ecclesiam et se ipsum tradidit pro ea, ut illam sanctificaret, mundans lavacro aquae in verbo vitae. Unde quia sibi eam desponsavit, non amore carnali, sed amore caelesti, ideo dicitur Apocalypsis vigesimo primo: Ego loannes vidi sanctam civitatem, lerusalem novam, descendentem de caelo a Deo, paratam sicut sponsam ornatam viro suo.
Processit etiara tertio sicut sponsus animae sanctae, cui unitur araore pudico; Osee secnndo: Sponsabo te mihi in fide; et Canticorura quarto: Veni de Libano, sponsa mea, veni de Libano, veni, coronaberis. Libanus candidatio interpretatur. Nulla
auteiii aninia unitur Christo ul sponso, nisi quae habet dupUcem candidalionem, menlis videlicet et carnis. Quae habent utramque similes sunt prudentibus virginibus, quae alteram tantuni, si-ilii'i't carnis, imprudentibus, de quibus MaliliuM viiicsimo quinto: Simile esl regnum caelorvm ilcccni vinjinihus, quae accipienles lampades suas, exierunt obviam sponso et sponsae; quibus et post subditur: Ecce, sponsus venit, exire obuiam ei; quod et nunc potest dici iii solemuitate praesenti. -- Huic autem Sponso nostro debemus exire obviam gaudendo et exsultando, tanquam ad eius nuptias invitati, secundum illud Apocalypsis decimo nono: Gaudeamus el exsultemus et demus gloriam ei, quia venerunt nuptiae Agni, et uxor eius praeparavit se; et ideo Lucae secundo: Evangelizo vobis gaudium magnum, quod eril onini populo, quia natus est vobis hodie Saiuator. Hoc gaudium inchoatur in via et consummatur in patria; ad quod nos perducat etc.
Sermo.XVI1 K
Qui mane vigilant ad me invenient me, Proverbiorum octavo =.
In verbis istis proponitur nobis a Verbo incarnato dulcis promissio, quae quidem tollit antiquae exspectationis dilationem; exigit humanae considerationis altentionem; ojfert et proponit propheticae proraissionis exhibitionem sive impletionem. Primum facit, cum dicit: mane; secundum, cum subiungit: Qui vigilant ad me; tertium, cum subinfert: invenient me.
I. Primum ergo loUit ista promissio antiquae exspectationis dilationem, cum dicit: maie. Sicut enim in isto mane niateriali aer illustratur et serenatur, terra irroratur et fecundatur, ager vigoratur et quietatur; sic in isto mane spirituali, cum Verbum caro factum est, totus mundus est illustratus et serencUus splendore aeternae Sapientiae, irroratus et fecundatus rore caelestis gratiae, sed vigoratus et quietatus vigore summae potentiae. Nam istud Verbum natum est caro factum, quod est Verbura sapientissimum, clementissimum et potentissiraura; et ideo emisit radiiom splendidissimum, mundum illustrantem et serenantem; destillavit rorem fecundissimum, raundura irrorantem et fecundantem; manifestavit vigorem sublimissimura, raundum vigorantem et qiiietantem.
In isto ergo mane est mundus illustratus et serenatus ex praesenlia Verbi nati. Nara de pastoribus dicitur Lucae secundo, quod, Christo nato, claritas Dei circumfulsit illos, et limuerunt timore magno. De isto mane dicitur Isaiae quinquagesimo octavo: Tunc erumpet quasi mnne lnnicn tiuiin. et sanitas tua citius orietur; Exodi drciiini ninio: lam mane inclaruerat, et ecce, coepenuit ainllri lunilrua, id esl coraminationes tormentorum, ac micare fulgura, id est promissiones praemiorum; secundi Regum vigesimo tertio: luslus dominator in timore Dei, sicut lux anrorae, orienle sole, mane absque nubibus rutilat. — Huius splendor mentem taneebat Virginis decantantis: Magnificat anima mea Dominum etc. Huius mane claritas mentem tangebat pueri nati, cura exsultarel adhuc cubans in utero materno. Huius splendor mentem tetigit propiietissae, cum dicit: Et unde hoc mihi, ut veniat Mater Domini mei ad me? Huius splendor mentem illuminabat illius qui dicebat: Abscissus est lapis dc monte sine manibus et replevit universam terram; et illius qui dulci carmine depromebat: Hic esi Deus noster, et non acstimabitur alius adversus eum. Post haec in terris visus est et cum hominibus conversatus est; nec non illorum quorum alter »° dulci modulo decantabat: Creavit Dominus novum super terram: Femina circumdahit virum; alter vero: Ecce, virgo coneipiet et pariet filium, et vocabitur nomen eius Emmanuel. Huius splendor irradiabat illi qui dicebat:/n sole posuit tabernaculum suum, et ipse tanquam sponsus procedens de tlialamo suo; et illi qui populum subiectum confortans aiebat: Prophetam de gente tua et de fratribus tuis sicut me suscitabit tibi Dominus Deus tuus, ipsum audies; et illi qui prophetabat, dicens: Non OAiferetur sceptrum de luda, et dux de femore eius, donec veniat qui mittendus est, et ipse erit exspectatio gentium. Hoc illustratus Abraham promptus erat filium imraolare, el Abel optima quaecuraque sacrificare Deo altissimo. Huius suavitas immisil.soporem in Adam, ut videret altissiraa. Huius splendor penetrabat profunda tenebrarum, cum Balaam dicebat: Orietur stella ex lacob, et consurget virga de Israel; et profundum abyssi subintrabat, quando populus, qui ambulabdt in tenebris, vidit lucem magnam; habitantibus in regione umbrae mortis lux orta est eis.
Cum igitur istius mane splendor tetigit mentes supra dictorum de longinquo istud mane considerantium, timebit omnis anima, quae isto mane se vero lumine non noverit illustratam, quia secundum
illud Sapientiae decimo septinio: Oinnis enim orbis terrarum limpido illuminahatur lumine; solum autem illud dicitur de reprobis: Superposita erat gravis nox, imago tenebrarum, quae supervenlura illis erat. Unde lux clarissima, ab omni tenebra separata, quae illuminabal oculos Tobiae, cum nihil videret exterius, adhuc exsistens in nubilo, quam iimpidissime isto mane illmninabit mentes fidelium, et ideo apparens et irradians in aperto, quam postmodum Tobias desiderans aiebat: Beatus ero, si fuerint reliquiae seminis mei ud videndam claritatem lerusalem.
In islo mane mundus est etiam irroratus et fecundatus, quando, consperso vellere nteri virginalis, impleta est concha rore caelesti, ludicum sexto -. Quid enim per vellus de caelo roridum et conspersum nisi Virginis uterus virtute caelesti concipiens et pariens designatur? Quid per concham rore plenam intelligilur nisi raundus caelesti gratia in ortu Salvatoris repletns? Istum rorem desiderans, (saias dicebat Isaiae quadragesimo quinto: Rorale, caeli, desuper, el nubes pluant iustum. Aperiatur terra el germinet Salvatorem. Quia in rore caeU et in pinguedine te?rae est benedictio omnium; in rore, inquam, caeli, id est in rore Verbi nascentis, et in pinguedine lerrae, id est Virgiriis parientis. De isto dicilur Osee sexto: Misericordia vestra quasi nubes matulina et quasi ros mane pertrcmsiens; et Exodi decimo sexto: Mane, inquit, iacuit ros per circuitwn castrorum. Iste est ros refrigerans ani- Qiam conlra aestum concupiscentiae et fecundans (fetu) iustitiae, fructu bonae operationis, qui, destillans in fornacem ignis ardentis, fecit medium fornacis quasi ventum roris flantem. Ex islo rore generatur in nienle fidelis animae preliosissima margarita.
In isto mane nihilominus est mundus vigoratus et quielatus. Ideo dicebat Isaias Isaiae Irigesirao tertio: Domine, miserere noslri, le enim exspectavimus; osto brachium nostrum in ma.ne el salus v.ostra in tempore IribukUionis; et Osee sexto: In Tribulatione sua mane consurgent ad me. Venite et revertamur ad Dominum, quia ipse.cepit et sanabit nos, perculiel et curabit nos.
II. Secundo, exigit humanae considerationis altentionem, cum subiungit: Qui vigilant ad me. Debet autem homo fldelis vigilare ad recipiendum atlente et devote Puerum nasciturum, secundura repraesentationem fidelem, viscerose, lacrymose et virtuose, ut sit viscerose illustratus, lacrymose irroratus et frucluose vigoratus. — Debet ergo fidelis quilibet ad recipiendum devote Puerum vigilare viscerose; Canticorum quinto - Ego, inquit sponsa, rfo?-- mio, et cor meum vigilat; et apertius Isaiae vigesimo sexto: Anima mea desideravit le in nocte, sed et spiritu meo in praecordiis meis de mane vigilaho ad te. — Debet secundo vigilare lacrymose; Threnorum secundo: Deduc quasi torrentem lacrymas per diem et noclem. Consurge, lauda in nocte, in principio vigiliarum effunde sicut aquam cor tuum ante conspectum Domini etc. — Debet tertio vigilare fructuose; Proverbiorum octavo: Bmtus homo, qui audit me el qui vigilat ad fores meas quotidie et observat ad postes oslii mei; qui me invenerit inveniet vitam et hauriet salutem a Domino; Lucae secundo: Et pastores erant in regione eadem vigilanles et custodienles vigilias noctis super gregem suwm, el ecce, Angehis Domini stetit iuxta tuos. Ecce, fructus: lam, inquit Moyses Exodi decimo quarto, at/wnem vigil.ia malulina, et ecce, respiciens Dominus super castra Aegyptiorum per coUminam ignis el nubis, interfecit exercitus eorum et subuerlit rotas curruum, ferehanturque in profundum.
III. Tertio proponit et offert proplieticae promissionis e.thihil'ionem sive impletionem, cum dicit: invenient me. Invenit autem illum Puerura suavissimum qui quaerit eum cum cordis simplicitate, cum cordis tranquiUitate et cuin cordis iucunditate. Inveniunt ergo eum qui quaerunt ipsum cuin cordis simplicitate, quia cur/i simplicibus sermocinatio eius. In huius rei signum a pasloribus simplicibus est inventus; Lucae secundo: Invenietis infanlem pannis involutum et positum in pi-aesepio; Sapienliae primo: In simpUcitate cordis quaerite illum, quoniam invenitur ab his qui non lentant illum. — Invenilur etiam ab his qui quaerunt eum cum cordis tranquiUitate; Canticorum tertio: Per vicos et plateas quaeram quem d.iUgit anima mea; quaesivi iUum et non inveni. Paululum cum pertransissem eos, ecce, tranquillitas, inveni quem diligit anima mea. — Invenitur nihilominus ab his qui quaerunt eum cum cordis iucunditate; Matthaei secundo: Gavisi sunt gaudio magno valde, et intrantes domum invenerunt Puerum cum Maria Matre eius.
Invenitur autem Lesus in menlis soUtudine, in mentis soUicitudine, in mentis amaritudine. — Invenitur in me nU.s soUtudine; )me,romm trigesirao secundo: Invenit eum in terra deserla, in loco horroris et vastae soUtudinis; Canticorum octavo: Quis mihi det te, fratrem meum, ut inveniam te
foris et deosculer te, et iam me nemo despiciat? — In meritis solUcitudine; Canticorum tertio: Invenerunt me vigiles, qui custodiunt civitatem; possunt esse Filii Dei verba. — In mentis amaritudine; Lucae secundo: Invenerunt illum in templo sedentem in medio doctorum, audientem illos et interrogantem eos; et dixit Mater eius ad ilhim: Fili, qwid fecisti nobis sic? Ecce, pater tuus et ego dolentes quaerebamus te. Primum horum ponit liominem in via paupertatis, secundum in via obedientiae sive iiumilitatis, sed tertium in via poenilentiae sive austeritatis.
SEnMO XXVIII.
Dominus de Sinai venit et de Seir ortus est nobis. Apparuit de monte Pharan, et cum eo Sanctorum millia, Deuteronomii trigesimo tertio.
Quoniam statim sequitur: Qui appropinquant pedibus eius accipient de doctrina illius. Et appropinquant pedibus eius etc, per fidem mysterii incarnationis, per propositum vitae imitationis, per gemitum devotae orationis; ideo, ut possimus de doctrina eius accipere, per haec tria appropinquantes, rogemus in principio Dominum etc.
Sanctus Moyses, prinius scriptor et doctor sacrae Scripturae, in omnibus verbis suis oculum habens ad Filii Dei incarnationem, in fine verborum suorum ante mortem suam sub verbis metaphoricis propriissime eam descripsit quantum ad omnem temsignificat enim Legem illam, quae data fuit in raonte illo, et tempus Legis. — Secundo descripsit eam, in quantum est tempore Prophetarum praenuntiata, cum subdit: et de Seir ortus est nobis. Seir enim interpretatur pilosus vel caper et significat Prophetas, quorum eximius Elias fuit, vir pilosus et zona pellicea accinctus renibus; iste enim erat habitus prophetalis. — Tertio descripsit eam, in quantum est tempore legis gratiae exhibita et manifestata, cum addit: Apparuit de monte Pharan, et cum eo Sanctorum millia. Pharan enim interpretatur frugifer, quia quidquid temporibus retroactis floruerat vel fronduerat, totum tempore legis gratiae ortum est et exhibitum.
Descripsit etiam eam quantum ad omnem conditionem venientis, cum dicit: Dominus de Sinai venit etc. Nam quantum ad naluram divinam venit, quantum ad humanam ortus est nobis, quantum ad utramque apparuit nobis.
Descripsit etiam eam quantum ad omne genus causalitatis, efficientis scilicet, formalis et finalis. Nam cum dicitur: de Sinai venit,.m%w principium. Sinai enim interpretatur mandatum el significat Dominum Patrem, id est Deum, cuius mandato Filius venit. Cum vero dicitur: de Seir ortus est nobis, tangitur forma adventus. Seir enim interpretatur piiosus, vel caper. Ipse enim venit ad nos ut pilosus per austerilatem vitae, et ut caper per humilitatem et paupertatem, quia abiectus fuit in mundo isto. Cum vero additur: Apparuit de monte Pharan, tangitur finalis utilitas. Pharan enim interpretatur frugifer et significat illam plenitudinem gratiae, de qua omnes accepimus, quia tempore gratiae tunc stillaverunt montes dulcedinem, et melliflui per totuni mundum facti sunl caeli ».
I. Quantum ad primum nota, quod venil Christus ut rex venerabilis propter auctoritatem potentiae; et ideo recipi debet cum summa reverentia; Zachariae nono: Ecce, rex tuus veniet tibi, iu.itus et Salvator. -— Ut sponsus desiderabilis propter benignitatem clementiae; et ideo recipi debet cum ingenti laetitia; Matlhaei vigesimo qnmto: Ecce, sponsus venit, exire obviam ei. In argunienlum primi tn hora, in qua natus est, genuflexerunt boves et asinus coram eo. In argumentum secundi pastores festinaverunt statim videre in carne Verbum.
II. Quantum ad secundum nola., quod ortus s nobis, non sibi sicut alii homines, secundum illud Isaiae nono: Parvulus nalus est nobis,et Filius datus est nobis. Ortus est autem nobis Filius Dei ut viror virtutis ad roborandum nostram impolentiam; Isaiae trigesimo quinto: Exsultabit solitudo et florebit quasi lilium, quia viror calami et iunci orietur. — Ut splendor veritatis ad dirigendum nostram ignorantiam; secundi Regum vigesimo tertio: Sicut lux aurorae, oriente sole, mane absque nubibus rutilat etc. — Sed quantum ad efficienliam non est ortus ut viror virtutis nisi virilibus et viriHa proponentibus, nec ut splendor veritatis nisi hurailibus et pauperibus, et secundum illud Psalmi: Plantati in domo Domini, in atriis donius Dei nostri florebunt. Adhuc multiplieabuntur in senecta uberi; et secundum illud Esther undecimo: Lux et sol ortus esl, et humiles exallati nmt etc. Propter quae omnia Malachiae quarto dicitur: Orietur vobis timentibus
Chapter 6 of 64