Skip to the text
Ember
PT

Caput XV. Ex Sedis apostolicæ immobili firmitate concludi causas fidei ad eam Sedem referendas ; non autem propterea infallibili judicio finiendas : formulæ interrogandi Romani …

Ex Sedis apostolicæ immobili firmitate concludi causas fidei ad eam Sedem referendas ; non autem propterea infallibili judicio finiendas : formulæ interrogandi Romani Pontificis, de ejus judicio piam præsumptionem, non tamen continuo certam fidem fuisse ; cujus rei exempla proferuntur.

Jam ex tota antecedente doctrina id facile consequemur, ut majores, ac præsertim fidei quæstiones, in ea potissimum Sede definiri oporteat, in qua error non obtineat ; et ab eo potissimum Pontifice, qui in eam seriem intexatur quæ à fide penitus abrumpi nequeat. Id voluit sanctus Bernardus, loco celebri ad Innocentium II : « Oportet ad vestrum referri apostolatum pericula quæque et scandala emergentia in regno Dei, ea præsertim quæ de fide contingunt : dignum namque arbitror, ibi potissimum resarciri damna fidei, ubi non possit fides sentire defectum. Hæc [291] quippe hujus prærogativa Sedis.1 » Ea Sedis universim ex antiqua traditione ; non singuli cujusque Romani pontificis ; qua tamen prærogativa Sedis id fit, ut de fidei periculis ad ejus sedis Præsidem potissime referatur . Pergit : « Cui enim alteri aliquando dictum est : Ego pro te rogavi , Petre, ut non deficiat fides tua ? Ergo quod sequitur à Petri successore exigitur : Et tu aliquando conversus, confirma fratres tuos. » Exigitur certe ; quis enim neget id à Petri successore postulari ? An id officii sit semper ac necessario praestiturus, Bernardus non dicit ; ac fidenter dixerim, ad Bernardi tempora dixisse neminem.

Interim de Pontificis responso optima quæque praesumebant ; atque hinc illæ formulæ interrogandi de fide Romani Pontificis ; Hieronymi quidem clamantis ad Damasum : « Ego nullum primum nisi Christum sequens, Beatitudini tuæ, id est cathedræ Petri communione consocior ; super illam petram ædificatam Ecclesiam scio ; quicumque extra hanc domum Agnum comederit, profanus est ; si quis in arca Noe non fuerit, peribit regnante diluvio.2 » Quæ de Sedis dignitate præfatus, de ipso Damaso hæc infert : « Quicumque tecum non colligit, spargit ; hoc est, qui Christi non est, Antichristi est. » Ac paulo post : « Decernite, obsecro : non timebo tres hypostases dicere, si jubetis, » Cui cognatum illud supra memoratum Justiniani ad Hormisdam de uno Trinitatis crucifixo : « Hoc enim reputamus catholicum, quod vestro religioso responso fuerit intimatum.3 »

Quæ formulæ ideo per totam Ecclesiam frequentatæ ; quod in clero Romano tanta lux, tanta doctrina esset, atque in docenda fide tanta cautio, tantum præterea in sede nunquam defectura Christi præsidium ; ut facile præsumerent, ejus sedis Præsulem officio non defuturum. Cæterum si hæc ad summos apices, non sedi successionique universim, sed angulis quibusque Romanis Pontificibus tribuendum putant, jam dicant Liberio, dicant Sergio III, dicant cæteris, à quorum communione tantisper abstinendum fuit : « Qui tecum non colligit, spargit. » Dicant Honorio : [292] « Non timebo unam, duasve voluntates facere vel promere, si jubeatis ; » tota quidem Ecclesia confundetur. Hæc ergo piæ fiduciæ, non certæ sunt fidei.

Quod ad Hormisdam attinet, recordent ut velim , postquam à Justiniano interrogatus, spem Orientis haud satis idoneo responso destituit, Orientalem ecclesiam in prisca sententia perstitisse ; ac demum perpulisse Romanos, ut unum Trinitatis crucifixum secum agnoscerent. Jam illud recordemur, Patres atque ipsos Romanos Pontifices, sæpe ita esse locutos, ut qui de Romani Pontificis judicio dubitarent. Hinc quæsitum in synodis generalibus, an eorum decreta recte haberent, necne. Hinc illud Augustini : Romanos clericos nihil veritati nocituros, sed tantum inusturos sibi prævaricationis notam, si sancti Innocentii decreta rescidissent.4 Hinc illa contestatio monachorum Hierosolymitanorum, innocuos se esse, si Martinus cum concilio suo prava et fidei adversa definisset.5 Multa ejusmodi retulimus, quæ utique cum illis formulis concilianda sunt, ut una sit ecclesiasticæ doctrinæ facies. Conciliantur autem, si de Romani Pontificis judicio dubitatum quidem, sed interim optime præsumptum esse dicamus .

Quin etiam memoravimus similes de cæteris quoque episcopis locutiones, atque illud imprimis concilii Romani sub Damaso : « Neque enim hæresis malum cadere in Dei antistites potest6 : » non quod episcopi à fide cadere non possent, sed quod id futurum non facile praesumerent.

Notum illud Cypriani ad Florentium Pupianum in se rebellantem, de singulis quoque episcopis dictum : « Nec hæc jacto, sed dolens profero : cum te judicem Dei constituas, et Christi, qui dicit ad apostolos ac per hos ad omnes præpositos, qui apostolis vicaria ordinatione succedunt : Qui audit vos, me audit… Inde enim schismata et hæreses obortæ sunt et oriuntur, dum Episcopus , qui unus est, et Ecclesiæ præest, superba quorumdam præsumptione contemnitur, et homo dignatione Dei honoratus, [293] indignus hominibus judicatur.7 » Quem locum ad cujuscumque diœcesis episcopum pertinere, et sermonis probat series, et novissimus auctor anonymus confitetur.8 An ergo volebant singulis episcopis sic aptari illud : Qui vos audit, me audit, ut nemo à fide caderet, nemini unquam obsistendum esset ? Hæc apte, hæc temperate, hæc pia fiducia præsumebant, non ad extremos apices exigebant. Similis locus apud Cyprianum in Epistola ad Cornelium Papam.9 Quid Hieronymus ? Nonne de Rufino hæc prodidit : « Scribis quoque me litteris indicasse, quod Papa » Theophilus expositionem fidei nuper ediderit, et polliceris, » quod quidquid ille scripserit tu sequaris10 ? » An ergo Alexandrinum antistitem infallibilem cogitabat ? Subdit Hieronymus : « Si Papæ Theophili sententiis delectaris, et nefas putas Pontificum decreta convelli, quid de cæteris dicis, quos ipse damnavit11 ? » Adeo optima quæque de episcoporum judiciis praesumebant, neque tantum in fidei quæstionibus, sed etiam in particularibus causis. Unde subdit : « Quid de Anastasio, de quo nulli, ut ais, verum videtur, ut tantæ urbis sacerdos, vel innocenti tibi facere injuriam potuerit, vel absenti. » Nempe adversarii, si de fide ageretur, stricte illud urgerent, non potuisse fieri, ut Anastasius Romanus Pontifex à fide deficeret : cum de Rufini peculiari causa agatur, fateri coguntur, humani sermonis consuetudine, pro certis assumi solita, quæ pia fiducia praesumerent .

Sexcenta ejusmodi commemorare possem, sed in re tam obvia pudet esse diligentem . Quin ipse novissimus scriptor anonymus quanta refert, quæ per se ipsa vana sint, nisi in nostram interpretationem temperentur ! Nempe Innocentius I ad Macedonas hæc scripsit : « Adverti Sedi apostolicæ, ad quam relatio, quasi ad Caput ecclesiarum missa currebat, aliquam fieri injuriam, cujus adhuc in ambiguum sententia duceretur.12 » Hic anonymus, qui nihil nisi infallibilitatem cogitat, statim infert, Romanorum [294] Pontificum in fide certissimum esse judicium. Atqui non de fide, sed de disciplina variabili agebatur. Percurrat capitula lector diligens, nihil aliud quam instituta ecclesiastica inveniet ; cuiusmodi decreta non semper admitti, et etiam ad incudem revocari posse, idem anonymus cum theologis omnibus confitetur. Tum illud Innocentii perpendatur : « Adverti Sedi apostolicæ aliquam fieri injuriam, cujus adhuc in ambiguum sententia duceretur. » Audis aliquam injuriam ; non hæreticos, non schismaticos cogitabat : aliquam injuriam fieri querebatur, quod de tanta potestate non satis æqua praesumerent ; ut etiam si de fide ageretur, locus hic adversario nihil prodesset.

Idem auctor laudat Tarraconense concilium, ejusque Epistolam ad Hilarum Papam, in qua sic habetur ; « Privilegium vestræ Sedis, quo per totum orbem beatissimi Petri prædicatio universorum illuminationi prospexit, » etc . , subdunt : « Ad fidem recurrimus apostolico ore laudatam : inde responsa quærentes, unde nihil errore, nihil præsumptione, sed pontificali totum deliberatione præcipitur.13 » De Silvani Calaguritani causa agebatur, ejusque ordinationibus præter canones factis : id petunt ab Hilaro, ut quid super hac parte observare velitis, apostolicis affatibus instruantur, » Ac postea : « Erit vester triumphus, si apostolatus vestri temporibus, quod sancti Petri Cathedra obtinet, catholica audiat Ecclesia. » Exclamant Papam in fide esse infallibilem, cum de fide nullus quæreret. Praesumebat synodus Pontificem, cui depositum fidei commissum esset, ut in illo deposito, ita in peculiaribus causis, nihil errore, nihil præsumptione ; sed omnia pontificali deliberatione gesturum, ut in tanta Sede fieri consueverat. Cætera ejusmodi æque inania commemorare piget.

Memoratur et illud Paschalis II, in concilio Lateranensi III. De privilegio agebatur, quod ad investituras laicales tuendas, Henricus V Imperator à Paschale II, in vinculis detento, per vim extorserat. Bruno Signinus episcopus dixit : « Gratias agamus omnipotenti Deo, qui Dominum Paschalem audivimus proprio ore clamantem, illud privilegium ; quod pravitatem et hæresim [295] continebat.14 » Hic quidam episcopi commonere cœperant Paschalem hæreticum immerito appellari : privilegium illud malum quidem fuisse ; hæresim non fuisse. Paschalis deinde hæresis horrenda voce pulsatus, in hæc verba prorumpit : « Fratres et Domini mei, audite : Ecclesia ista nunquam habuit hæreses ; imo hic omnes hæreses conquassatæ sunt ; et pro hac Ecclesia Filius Dei in passione oravit, cum dixit ; Ego pro te rogavi, ut non deficiat fides tua. » Hæc si ad extremos apices urgent, dicant velim, an putent Papam nec hæreticum esse posse ; professionem hæreticam ab eo, ne per vim quidem, extorqueri posse. Non id dicent, sat scio. Ergo hæc ad commodam interpretationem temperanda, qua de Pontifice, propter honorem Sedis, optima præsumantur.

Quid quod Guido Viennensis, tum legatus apostolicus, mox Callixtus II Papa in Viennensi synodo definivit, « dictante Spiritu sancto, investituram omnem de manu laicà hæresim esse judicamus.15 » Quid quod Paschalis II hæc decreta firmavit, seque adeo in eam hæresim, per vim quidem, sed tamen lapsum esse confessus est ? Quid quod eadem synodus, sanctis episcopis consentientibus, ad Paschalem scripsit ; « Si nostræ paternitatis assertiones roborare nolueritis, nos à vestra obedientia repellitis. » Ubi tum illud : « Qui tecum non colligit, spargit ? » Ubi illud : « Hoc reputamus catholicum, quod vestro religioso responso fuerit intimatum ? » siquidem ea ad extremos apices exigantur. Ex quibus colligitur, quæcumque pro hac infallibilitate speciosissima venditant, ea penitus introspecta, nihil aliud præferre præter præsumptionem probabilem ac piam fiduciam.

Sic profecto nobis integra, quod ad fidem attinet, judiciorum ecclesiasticorum ratio constat. Sic enim intelligimus, aliud esse, quod pia fiducia praesumimus, aliud quod certa fide credimus. Cum episcopi ac synodi particulares de fide judicant, hos vera judicasse pia fiducia suadet ; succurrit enim illud : Ubi sunt duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum16 : meritoque præsumitur, tanto præsidio fultos ; officio non defuturos, [296] neque aberraturos ab antiqua ecclesiarum suarum traditione, cujus custodes sunt. Jam si ad Romanum Antistitem quæstio devolvitur ; atque is ecclesiarum omnium communione vigens, ad quem proinde omnia referuntur, promit judicium ex illa Petri Sede, quæ est ædificata in generationem et generationem, ubi stabiliendæ fidei tanta constantia, et adversus hæreses atque novitates tanta cautela esse solet ; multo magis præsumitur judicium, ex Petri æquitate ac prædicatione et communi ecclesiarum traditione esse depromptum . Cum vero Ecclesia catholica ipsa decernit, aut ipsa consentit, non præsumptio, sed res ipsa ; nec jam pia illa fiducia, sed πληροφορία, quam Paulus appellat, ac plenæ fidei certitudo.

Footnotes

  1. Bern., ep. cxc, sive Tract. cont. Abæl. ad Innoc. II, Præf., tom. I, col. 643. ↩

  2. Hier., ep. xiv, ad Damas., alias lvii ; tom. IV, part. ii, col. 19, 20. ↩

  3. Sup., lib. IX, c. xvi, Ep. ii Just. ad Horm., tom. IV Conc., col. 1517. ↩

  4. Aug, lib. II ad Bonif., c. iii, n. 5 ; tom. X, col. 434. ↩

  5. Vid. Conc. Later., sub Mart. I, secr. ii ; tom. VI Conc., col. 117. ↩

  6. Sup., lib. IX, cap. xix. Epist., Synod. Conc. Rom. , sub Damas., Coll. Holst., part. i. p. 166 ; tom. II Conc., col. 892. ↩

  7. Cypr., epist. ad Flor. Pap. , lxix, al. lxvi, p . 122. ↩

  8. Anon., de Libert., lib. VII, c. viii, n. 7. ↩

  9. Cyp . ad Corn. ep. lv, al. lix, p . 81 . ↩

  10. Apol. Hier. adv. Ruf., lib. III ; tom. IV, part. ii, col. 455. ↩

  11. Ibid. , col. 455. ↩

  12. Innoc. I, ep. xxii, ad Maced., tom. II Conc., col. 4272. ↩

  13. Anon., lib. I, c . v, n. 12. Conc. Tarrac., ep. I, ad Hilar., tom. iv Conc. , col. 1033. ↩

  14. Conc. Later. iii, sub Pasch . II, tom. X Conc., col. 767 et seq . Vid. Ursp., an. 1116. ↩

  15. Conc . Vienn., ep. ad Pasch. II ; tom. X, col. 785. ↩

  16. Matth. xviii, 20 . ↩

Chapter 349 of 396