X. In epistolam I ad timotheum.

Paulus apostolus (I Tim. I), etc. Hanc Epistolam scribit Apostolus Timotheo, qui fuit filius cujusdam mulieris fidelis patre gentili procreatus: et cum non esset circumcisus, et ipse esset gentilis, et de eo darent bonum testimonium fratres, qui erant in Listris et Iconio, hunc voluit Paulus proficisci secum: et ideo eum circumcidi propter Judaeos qui in locis illis erant. Eratque eruditus tam divinis Scripturis quam liberalibus artibus. Hunc Apostolus episcopum creavit: ideo eum, relictum in Asia instruit in hac Epistola de officio episcopali, scilicet quomodo pseudoapostolis resistat et quomodo Ecclesiam instruat, quales presbyteros vel diaconos ordinet; quales viduas honoret, et quomodo in Ecclesia se habeat, vel quomodo eam regat. Et est intentio Apostoli in hac Epistola instruere Timotheum de episcopalis dignitatis officio. Modus talis: primo salutat eum; deinde monet ut pseudo resistat; postea instruit de episcopali officio, docens quales debeat ordinare presbyteros et diaconos. Deinde quales viduas recipere debeat; postea de modo correptionis instruit eum; in fine autem monet ut vitet profanas novitates.

QUAESTIO I. Dei patris Salvatoris nostri, etc. Cum Filius frequenter dicatur in Scriptura Salvator, qui solus pro salute nostra mortuus est, non Pater, non Spiritus sanctus, quaeritur cur Apostolus salutem nostram ad Deum Patrem referat, dicens hic: Dei Patris Salvatoris nostri. Solutio. Deus pater in hoc, quod dignatus est nobis Filium suum mittere, et Spiritum sanctum in sacramentis Novi Testamenti tribuere, auctor est salutis nostrae et ideo Salvator dicitur.

QUAESTIO II. Et Jesu Christi spei nostrae. Item quaeritur quare spem specialiter ad Filium referat, dicens, et Jesu Christi spei nostrae, cum in totam Trinitatem speremus et credamus. Solutio. Ideo spem nostram ad Christum, quia ipse a mortuis resurrexit, et ad coelos ascendit, referimus; quia per ejus resurrectionem speramus ad gloriam resurrectionis futurae pertingere.

QUAESTIO III. Gratia, misericordia et pax, etc. Quaeritur cur praeter solitum, Apostolus in hac salutatione tria ponat dicens, gratia, misericordia, et pax. Solutio. Novem praecedentes Epistolas scripsit communiter ad Ecclesias. Hanc autem specialiter Timotheo coepiscopo; ideo tria ponit. Per misericordiam idem intelligens, quod in aliis per gratiam scilicet remissionem peccatorum; per pacem tranquillitatem et praelibationem futurae vitae; per gratiam vero intelligit donationem Spiritus sancti, qua armantur ministri Christi.

QUAESTIO IV. Ut non intenderent fabulis, etc. Quaeritur quid hic per fabulas intelligat Apostolus? nunquid legis verba, et divina eloquia sic vocat in hoc loco? et alibi dicit: Profanas et aniles fabulas devita (I Tim. IV). Solutio. Fabulas hic dicit doctrinam illorum, qui legem cum gratia praedicant esse necessariam. Vel fabulas hic dicit traditiones, quas Judaei non scriptas tenent, et alter in alterum transfundit loquendo, quas deuterosin vocant: ubi dicunt, et credunt duas uxores Deum primo creasse, ex quibus hominum texunt genealogias infinitas parientes infructuosas quaestiones. De quibus traditionibus a sacris Scripturis alienis, Dominus dicit in Evangelio: Quare irritum fecistis mandatum Dei propter traditiones vestras? (Matth. XV.).

QUAESTIO V. Finis autem praecepti est charitas, de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta. Hic definit Apostolus charitatem, ut dicit expositor. Unde potest quaeri quae sit definitio hic data, an hoc finis praecepti? an hoc de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta? Solutio. Definitio charitatis est, esse de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta.

QUAESTIO VI. Item potest quaeri an haec definitio conveniat omni charitati. Quod si concedatur, nullus est habens charitatem, qui non sit perfectus, quia legem consummans et perficiens; quia charitas finis est praecepti, id est perfectio et consummatio. Si enim finis ponitur pro consummatione in hoc loco. Alibi autem ponitur pro consumptione, ut cum dicitur, panis finitur. Alibi pro termino, ut cum dicitur: Hic finitur ager. Item, quis potest habere cor purum et conscientiam bonam sine charitate? nonne cordis munditia, et bona conscientia procedit ex charitate? quomodo ergo charitas procedit de corde puro? Solutio. Videtur mihi quod hic definitio perfectae et consummatae charitatis assignatur, et ita non convenit haec definitio imperfectae charitati. Primum datur dilectio, quae cor mundat, et ex qua bona opera fiunt, et ex quibus nascitur bona conscientia, tandem corde mundato, et bona conscientia comparata perficitur charitas et consummatur, quae est finis praecepti. Haec dico sine praejudicio melioris sententiae.

QUAESTIO VII. Bona est lex, si quis ea legitime utatur. Quaeritur quid sit legitime uti? Solutio. Ut dicit expositor, ille utitur legitime lege, qui eam spiritualiter intelligens per eam cognoscit morbum, et quaerit medicum, et qui scit eam ad tempus datam, et deserit eam propter Christum. Notandum quod injustus legitime utitur lege, cum intelligit quare data sit, et ejus timore fugit ad gratiam Christi, ut fiat justus. Justus autem legitime utitur lege, cum eam terrendo imponit injustis.

QUAESTIO VIII. Lex non est posita justo. Nonne David et alii justi, qui sub lege erant, tenebantur legem custodire, quomodo ergo lex non est justo posita? Solutio. Lex non imponitur justo, ut ei dominetur, et eum timore coerceat, et justus non est sub lege, sed potius cum ipsa, tanquam legis amicus.

QUAESTIO IX. Quia ignorans feci, etc. Dicit expositor quod istud, quia potest causam notare vel consecutionem. Ssd quaeritur quomodo ignorantia, quae culpa est, possit esse causa divinae misericordiae. Solutio. Est quaedam ignorantia ex infirmitate: ex qua si quis zelo bono agat contra Deum, ex affectu, quem habet, meretur ab illa ignorantia liberari.

QUAESTIO X. Venit in hunc mundum peccatores salvos facere, etc. Quaeritur de parvulis, qui sunt nati ex parentibus baptizatis, an pertineant ad peccatores, propter quos salvandos venit Jesus in mundum. Hi enim peccatum actuale non habent, et originale quomodo contrahere possunt a parentibus, quod ipsi non habent; quia est eis dimissum. Solutio. Sciendum est quod originale peccatum sic dimittitur in baptismo, non ut omnino non sit, sed ut culpa non sit. Manet vero corruptionis vitium etiam in baptizatis, qui generant, non ex eo quo sunt renati, sed ex vetustate corruptionis, per quam transit culpa originalis in parvulos: unde et ipsi indigent remedio. Unde et ipse medicus ait: Parvulos sinite venire ad me (Marc. X).

QUAESTIO XI. Quorum ego primus sum. Nonne Cain et Saul priores Paulo fuerunt? quomodo ergo Paulus inter peccatores primus? Solutio. Primus erat Paulus non ordine temporis, sed magnitudine iniquitatis. Cui solutioni sic objicitur: Nonne Paulus peccavit per ignorantiam, et multi alii scienter? sed majus peccatum est peccare scienter quam per ignorantiam: non ergo Paulus primus erat inter peccatores magnitudine iniquitatis, cum alii, maxime illi, qui peccaverunt in Spiritum sanctum, multo pejores sint Paulo etiam secundum statum primum, in quo fuit blasphemus, persecutor, contumeliosus. Solutio. Paulus magnitudinem delictorum suorum considerans omnibus peccatoribus judicavit se pejorem, licet in oculis Dei aliter fuit.

QUAESTIO. XII. Regi autem saeculorum immortali, invisibili, soli Deo, honor et gloria in saecula saeculorum. Amen. Dicit expositor quod homo assumptus a Verbo ex eo tempore rex est saeculorum, ex quo assumptus est a Verbo; sed si homo assumptus non est homo, nec Deus, nec persona, ut quidam ausi sunt profiteri, quomodo homo assumptus ex quo est assumptus, et non ante, rex est saeculorum? Nos autem dicimus quod homo assumptus a Verbo est homo et Deus: ipsum Verbum a quo assumptus est, et coepit in tempore esse rex saeculorum, quando videlicet coepit assumi a Verbo. Quando enim coepit esse Deus homo, coepit et homo esse Deus, sicut multae auctoritates protestantur.

QUAESTIO XIII. Qui omnes homines vult salvos fieri (I Tim. II). Cum Deus sit omnipotens, et divinae voluntati nullus resistere possit, quomodo non omnes salvi fiunt, cum Deus omnes velit salvos fieri? Vel nunquid voluntas ejus est, ut reprobi salventur? Ambrosius sic solvit: Deus vult omnes salvos fieri, si ipsi velint. Sed nonne multi volunt salvi fieri, qui tamen non salvantur? quomodo ergo verum est, Deus vult omnes salvos fieri? Ideoque alii sic exponunt: Deus vult, etc., placeret ipsi, si omnes salvarentur, vel omnes, id est de omni genere hominum aliqui. Vel sic: Omnibus gratiam offert, per quam si volunt salvari possunt. Sed haec solutio quomodo vera? Nonne multi sunt et fuerunt, qui ne verbum quidem praedicationis audierunt? Vel omnes vult salvos fieri, id est facit sanctos velle, ut omnes salvi fiant. Vel sic: Vult omnes salvos fieri, id est nullus fit salvus, nisi ipse velit. Simili modo intelligitur illud: Qui illuminat omnem hominem (Joan. I), id est nullus illuminatur, nisi ab ipso, et omnes in Christo vivificantur, juxta eumdem modum oportet intelligi. Sic de ambiguo diversae sententiae dantur.

QUAESTIO XIV. Unus mediator Dei, et hominum homo Christus Jesus. De mediatore jam superius ex parte dictum est. Hic autem illud sufficiat intueri quod dicit expositor, quod in quantum est homo, est medius, non in quantum Verbum. Sed nonne inter angelos, et Deum Patrem, et etiam inter Spiritum sanctum medius est in quantum est Verbum, licet aliter inter angelos et Deum Patrem, et aliter in Spiritum sanctum medius sit et Patrem? Solutio. Bene concedi potest quod, in quantum est Verbum, medius inter rationales creaturas et Deum Patrem est; sed non est medius inter Deum Trinitatem, et homines in quantum Verbum est, sed in quantum est homo similis Deo in justitia, hominibus in mortalitate. Si enim in quantum est Verbum, esset medius inter homines et Deum Trinitatem, jam aliquid esset medium inter seipsum et aliud, quia verbum inter se et homines; quod non est concedendum. Dicet aliquis: Jam Christus non est mortalis, quomodo ergo est medius inter homines mortales, et Deum immortalem, cum ideo medius dictus sit; quia similis est hominibus per mortalitatem, et Deo per justitiam? Solutio. Adhuc nos Christus Deo Patri tanquam mediator optimus reconciliat per id quod pro nobis fecit in diebus carnis suae, id est mortalitati.

QUAESTIO XV. Adam non est seductus, sed mulier. Quaeritur uter plus peccaverit, an Adam, an Eva? Solutio. Dicunt doctores, quod mulier non solum peccavit; sed etiam virum peccare fecit. Cui solutioni sic objicitur: Adam est seductus, quia non credidit verum esse, quod hostis persuasit; mulier vero est seducta credens verum esse, quod serpens dicebat; et sic consequens est quod ille scienter, et illa per ignorantiam peccavit; sed gravius est scienter peccare, quam per ignorantiam. Unde consequens est quod plus peccaverit vir quam mulier. Solutio. Ignorantia illa non habuit excusationem, quia ex culpa processit, dubitando enim respondit dicens. Ne forte moriamur (Gen. III). Vir autem cogitavit de Dei misericordia, et poenitentia; et ideo minus peccavit.

QUAESTIO XVI. Quaeritur quomodo verum sit, quod non est seductus? Nonne credidit commissum esse veniale, quod erat mortale? Ergo et ipse aliquo modo est deceptus. Solutio. Non est seductus prior, et in eo, in quo mulier, ut dicit auctoritas. Sed nunquid non est seductus, si prior non est seductus, et in eo in quo mulier? Si enim quis non est vulneratus in capite, ergo non est vulneratus? Nunquid ad negationem determinatam sequitur simplex negatio? Solutio. Doctores Novi Testamenti quandoque dicunt aliquod non fuisse, quod Scriptura Veteris Testamenti non dicit fuisse. Unde quia scriptura Geneseos loquens de seductione mulieris, nihil dicit de aliqua seductione viri, ideo Apostolus dicit: Adam non est seductus, sed mulier. Juxta eumdem modum loquendi, alibi idem Apostolus, quod Melchisedech non habuit principium, neque finem, non patrem, non prolem asserit, cum tamen in veritate principium, et finem, et patrem, et forsitan prolem habuerit, sed quia scriptura sic inducit eum, ut nec de ejus genealogia, nec nativitate, nec morte aliquid dixerit, ideo Apostolus asserit omnia praedicta non habuisse, Et Ambrosius dicit quod vir cum prima muliere benedicitur, et non cum secunda, quasi diceret: In sacra Scriptura legimus benedictionem viri cum prima muliere, sed non legimus, ubi Deus benedicat virum cum secunda.

QUAESTIO XVII. Salvabitur autem mulier per filiorum generationem. Si generatio filiorum salvet, quid faciet continens vel virgo? nunquid non salvabitur, quia non habet filios? quid est quod alibi ait Apostolus: Beatior autem erit, sive vidua, sive virgo, si sic permanserit? Solutio. Non ponit causam salutis in filiorum generatione; sed potius in fide et dilectione, unde subjungit: Si permanserit in fide et dilectione. Et est sensus, et si mulier fuerit causa peccati, tamen salvabitur non solum continens, vel virgo, sed etiam nupta, etsi nunquam a filiorum generatione cessans, sed per filiorum generationem incedens ab hoc mundo exierit, si tamen permanserint in fide et dilectione. Vel augmentum salutis valebit ei, si filii ejus per doctrinam, et industriam ipsius permanserint in fide et dilectione, Vel mystice potius intelligitur. Mulier typus est carnis, quae alibi signatur per turturem. Adam est figura rationis, quae per passerem figuratur. Filii sunt bona opera, quae per pullos turturis intelliguntur, qui in nido Catholicae fidei tantum vivunt; extra non vigent, imo conculcantur, quia bona opera non prosunt paganis, Judaeis, haereticis, schismaticis. Unde dicit hic: Si permanserit in fide et dilectione, scilicet filii mulieris, pulli turturis, bona opera.

QUAESTIO XVIII. Si quis episcopatum desiderat, bonum opus desiderat (I Tim. III), etc. Sed iste ambitiosus desiderat episcopatum, nunquid potest inferri, ergo desiderat bonum opus? Solutio. Episcopatus est intentio super suam, et aliorum vitam, et sic nomen est operis, quod desiderat bonus, qui intermissa, sed non relicta, Rachele decora facie, cum Jacob intrat ad Liam oculis lippam, propter filiorum fecunditatem, de monte contemplationis cum Moyse descendit ad campos actionis, Non enim sic debet quisquam esse otiosus, ut in eodem otio non cogitet utilitatem proximi, nec sic actuosus, ut contemplationem Dei non requirat. Episcopatus etiam nomen est dignitatis, quam desiderat ambitiosus, qui vult potius praeesse quam prodesse.

QUAESTIO XIX. Unius uxoris virum, etc. Quaeritur an monogamus debeat dici, et possit ordinari, qui ante baptismum habuit uxorem; et ea dimissa renatus est in Christo et post fidelem duxit. Solutio. Dicit Hieronymus quod talis non est bigamus, et quod potest ordinari; cui jam novo nec stupra, nec alia imputantur. Sed Augustinus dicit, quod monogamus non est, nec debet ordinari, licet ei non obsit, quod prius fecerat; propter mysterium quod in ordinandis servari debet; quod in praedicto non potest servari.

QUAESTIO XX. Sed nunquid Hieronymus, et Augustinus, in solutione praedictae quaestionis contraria sentiunt? Solutio. Hieronymus dicit quod talis monogamus est quantum ad meritum, nec est peccatum si ordinetur. Augustinus vero dicit, quod monogamus non est quantum ad vim sacramenti, nec potest ordinari, ubi sacramentum monogamiae servetur; nec exigitur, ut in quolibet ordinando servetur, alioquin virgo non possit ordinari, cum non sit unius uxoris vir. Ecclesia est convocatio multorum ad unius Dei cultum.

QUAESTIO XXI. Magnum pietatis sacramentum, etc. Quaeritur quid hic dicatur sacramentum. Quandoque enim sacramentum dicitur rei sacrae signum, ut sacramentum baptismi et altaris, quandoque dicitur aliquid occultum et secretum, sive mysterium. Solutio. Sacramentum vocatur Christus secundum deitatem occultus, qui causa est totius religionis, et verae culturae. Quis enim unquam fuit pius et devotus in fide, nisi sacramenti hujus prius percepta cognitione?

QUAESTIO XXII. Quod manifestatum est in carne, etc. Quaeritur de qua manifestatione hic agatur. Solutio. De illa, quae facta est praedicatione, virtutibus, et signis in carne assumpta ostensis.

QUAESTIO XXIII. Justificatum in spiritu. Nonne sermo praecessit de Verbo Dei? hoc autem non est justificatum, sed potius ab aeterno justum natum. Solutio. Cum sermo fit de Christo, diligenter intuendum est quod dicatur, et secundum quid; hoc ergo, justificatum in spiritu, intelligitur Christus secundum assumptum hominem, secundum quem immunis est ab omni peccato, omnimodam habens justitiam.

QUAESTIO XXIV. Apparuit angelis. Hic habemus auctoritatem, quod angeli proficiunt in scientia per ea, quae fiunt in Ecclesia, quod jam superius super locum; ut multiformis sapientia innotescat, etc., diligenter prosecuti sumus, et expositor idem testatur in hoc loco.

QUAESTIO XXV. Nihil rejiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur (I Tim. IV). Quaeritur an hoc sit contrarium legali doctrinae, quae discernit quosdam cibos, dicens alios mundos, alios immundos? Solutio. In lege quaedam animalium dicta sunt immunda non natura, sed significatione: ut si de porco, et agno requiratur, utrumque mundum in natura, quia omnis creatura bona est; in significatione tamen agnus mundus est, porcus immundus.

QUAESTIO XXVI. Pietas ad omnia utilis est, promissionem habens vitae, quae nunc est, etc. Quaeritur quid vocet promissionem praesentis vitae; nam de promissione futurae constat. Solutio. Temporalium sufficientiam et spiritualium abundantiam. Utrumque enim Deus promittit cultoribus. Sufficientia temporalium promittitur, ubi dicitur; Primum quaerite regnum Dei et haec omnia adjicientur vobis (Matth. VI). Abundantia spiritualium ubi scriptum est: Quicunque haec, vel illa reliquerit propter me, centuplum accipiet (Matth. XIX), id est in praesenti spiritualium bonorum jucunditas temporalium bonorum affluentiam tantum excedit, quantum centenarius unitatem superat.

QUAESTIO XXVII. Quae data est tibi per prophetiam, etc. Quaeritur, quid vocet prophetiam? Solutio. Prophetiam vocat electionem sanctorum qui elegerunt eum in pontificem. Vel potius Spiritus sancti inspirationem, per quam cognovit Apostolus ipsum esse dignum episcopatu.

QUAESTIO XXVIII. Cum impositione manuum. Quid ea est? Solutio. Impositionem manuum vocat verba mystica, quibus confirmatur ad hoc opus electus, auctoritatem accipiens, conscientia sua teste, ut audeat vice Domini sacrificia offerre.

QUAESTIO XXIX. Dignus est operarius mercede sua (I Tim. V), etc. Quaeritur, an id, quod a plebe datur praedicatori, sit debita merces et condigna; et an peccet, si pro ea praedicat, et an qui hoc facit vendat Evangelium. Solutio. Quis audeat dicere non esse mercedem, quod ipsa veritas vocat mercedem? Non tamen pro tali mercede debet praedicare, sed ut aeternam mercedem accipiat a Domino. Necessitatis itaque est accipere unde vivitur, charitatis est praebere, imo debitum, ut qui accipiunt spiritalia, ministrent carnalia. Praedicator debet accipere, ut praedicet; non praedicare, ut accipiat.

QUAESTIO XXX. Peccantes vero coram omnibus argue. Huic videtur esse contrarium, quod Dominus dicit in Evangelio: Si frater tuus peccaverit in te, corripe eum inter te et ipsum solum (Matth. XVIII). Nunquid tam bonus discipulus discordat a tam bono Magistro? Solutio. Utrumque verum est, et aliquando illud, quod Dominus ait proprio ore scilicet quando tu solus sis, faciendum est; culpa enim occulta secreto debet argui, ut Joseph justus fecit de Maria, solus suspicans adulterium; alioquin, si aliter feceris, eris proditor, non corrector. Aliquando etiam faciendum est, quod Veritas dixit ore Pauli scilicet quando palam peccatur. Publica enim offensa publica indiget satisfactione.

QUAESTIO XXXI. Modico vino utere. Quaeritur quomodo id consuluit. Solutio. Speciale dat consilium, ut semetipsum salubri regat doctrina, prudenter enim vult Deus serviri sibi, non ut nimia abstinentia debiles fiant, et post medicorum suffragia requirant sui.

QUAESTIO XXXII. Languens circa quaestiones, et pugnas verborum (I Tim. VI), etc. Quaestio erat, an aliquis esset servus, cum omnes ex eisdem patribus sint orti, et omnes Christus redemerit. Item pugna verborum liberaverit, quia Dominus dicit: Si Filius vos liberavit, vere liberi estis (Joan. VIII), quae et similia videntur dissentire a doctrina apostolica, quae hortatur servos subjectos esse dominis suis, et similiter verbis Domini dicentis: Reddite ergo quae sunt Caesaris Caesari, etc. (Luc. XX.) Sic autem solvenda est talis controversia verborum; hoc, si Filius vos liberaverit, vere liberi estis, intelligendum est de spiritali libertate, non de carnali. Paulus autem loquitur de libertate et servitute carnali quam non tollit spiritalis.

QUAESTIO XXXIII. Radix omnium malorum est cupiditas. Alibi dicit Scriptura: Initium omnis peccati est superbia (Eccle. X). Hic autem, quod avaritia vel cupiditas. Si enim avaritia habetur species pro genere, quomodo utrumque verum est? si enim superbia initium est omnibus peccati, ergo cupiditatis; et si cupiditas radix est omnium malorum, ergo super biae; et sic idem causa est et effectus ejusdem. Solutio. Cum dicitur quod radix omnium malorum est cupiditas, vel omnis peccati initium superbia, si genera singula intelliguntur, falsum est, si autem genera singulorum, verum est. Nullum enim genus peccati est, quod non quandoque ex superbia, quandoque ex cupiditate nascantur. Nam sunt aliqui qui divitias cupiunt, ut per eas ad culmen honoris pertingere valeant; sunt alii, qui ideo dignitatem appetunt, ut ditiores fiant.

QUAESTIO XXXIV. Solus potens. Nonne angeli potentes sunt, unde et virtutes, et potestates vocantur? Solutio. Solus Deus potens per naturam ex eo quod est; angeli vero per gratiam ex eo quod acceperunt, potentes sunt.

QUAESTIO XXXV. Qui solus habet immortalitatem, etc. Nonne animae et angeli etiam per naturam sunt immortales? Solutio. Solus Deus habet immortalitatem, id est immutabilitatem, quia nec potuit, nec potest, nec poterit peccare. Hanc immortalitatem non habent nec angeli, nec animae sanctorum, licet enim sint immortales per gratiam, tamen mutabiles per naturam vere esse creduntur.

QUAESTIO XXXVI. Qui lucem habitat inaccessibilem. Propheta dicit: Accedite ad eum, et illuminamini (Psal. XXXIII): nonne ipse Deus est ipsa lux, quam dicitur inhabitare? quomodo monemur accedere ad hanc lucem, si ipsa est inaccessibilis? Solutio. Nemo ex se accedit ad eam, sed cui datur dono ejus.

QUAESTIO XXXVII. Quem nemo hominum vidit, nec videre potest. Nonne Abraham vidit Deum, et Moyses, et caeteri patres? Quomodo ergo verum, quod nemo Deum vidit unquam? Item, nonne et nos ejus visionem speramus? Sed quomodo, si nemo potest eum videre? Solutio. Deus in natura sua est invisibilis oculo carnis illae vero visiones sanctis patribus in creatura subjecta exhibitae sunt. Unde Moyses post figuras illas, in quibus Deus videbatur, ait: Domine, ostende mihi faciem tuam (Exod. XXXIII). In futuro autem videbitur Deus a mundo corde, et nunc videtur a sanctis angelis.

QUAESTIO XXXVIII. Devitans profanas vocum novitates, etc. Quaeritur an omnes vocum novitates sint vitandae. Solutio. Non, quia non omnes sunt profanae, ut hoc ipsum nomen Christianum, homousion, mandatum novum, et testamentum novum, et canticum novum, novitates vocant non profanas, sed sacras, et religioni congruentes. Hypostasis autem tempore haereticorum notabat profanam novitatem, quo nomine haeretici utebantur, nunc in significatione personae, nunc in significatione substantiae, ad deceptionem simplicium, ut si concederent Trinitatem esse hypostasim unam, inferrent: Ergo sunt una persona; sin autem dicerent Patrem, Filium et Spiritum sanctum esse tres hypostases, concluderent: Ergo sunt tres substantiae. Nunc autem hoc vocabulum non notat profanam novitatem, quia redactum est ad significationem personae. Unde concedimus modo simpliciter Trinitatem esse tres hypostases, et non unam; quod non erat concedendum sine determinatione olim, quando adhuc retinebat multiplicem significationem.

QUAESTIO XXXIX. Et oppositiones falsi nominis scientiae, etc. Quaeritur quid vocet Apostolus scientiam falsi nominis. Nunquid logicam? sed si hoc est, quomodo Augustinus vocat dialecticam scientiam scientiarum, quae non solum facit scientem, sed etiam demonstrat scientem? Solutio. Ut arbitror, scientiam falsi nominis vocat artem sophisticam, cujus oppositiones devitandae sunt a piis et mansuetis: quia non valent, nisi ad subversionem simplicium.