Caput XVI. De assiduitate speculationis.

Decimus lapis dictus est assiduitas speculationis. Jacob declinans a malo, dansque locum irae, dum peregre proficiscitur festinans, ne fuga sua fieret hieme aut Sabbato, hunc lapidem in itinere invenit, inventumque capiti suo supposuit, ne non haberet ubi caput suum reclinaret, dum in via obdormiret (Gen. XXVIII). In hoc lapide in pace, in idipsum obdormit et requiescit, et in itinere requiem invenit, quam nec in cubiculis stratisque purpureis invenire possunt qui mollibus vestiuntur, et in domibus regum sunt. Reclinato itaque capite, Jacob in hoc lapide, clausisque oculis concupiscentiae (quos apertos legimus in primo parente), dum in hoc reclinatorio alta quiete sopitur, dum exteriorum omnium libenter obliviscitur, animus ejus ad interiora evigilat, videtque quae prius vigilans et videns videre non poterat. Scala usque in coelum porrecta, ante ejus oculos erigitur, Dominusque innixus scalae conspicitur, ut per invisibilem formam, invisibiliumque figuram, in intellectibilium intelligentiam, speculantis animus sublevetur. Felix cui visibilium scientia fit scala ad invisibilia cognoscenda. Pulchrum spectaculum videre hujus scalae scalaria modo congruo, proportionabiliterque locata, et usque in summum ordinatae distinctionis continuatione producta, ut per multiplicem creaturarum differentiam, dignitatumque degradationem ordinate distinctam, distincteque ordinatam, paulatim se animus ad superiora promoveat, provectionisque gradibus semper ad altiora conscendat, donec invisibilia Dei a creatura mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciantur, et Dominus innixus scalae videatur. Quis, quaeso, hoc, nisi in hoc reclinatorio dormiens videret, quis hoc evigilans efficeret, ut ascensionis suae scalam usque in coelum protenderet, et visibilium speculationi speculationem invisibilium continuaret? Quid quod in hoc ascensionis tramite angelicae occursionis alludium sponte se ingerit, ut humanae investigationi divina revelatio occurrat? Itaque videntur angeli in hac scala nunc ascendere, nunc vero descendere, et nunc ad summa, nunc ad ima animum erudire, ut in divinis et humanis multa, quae per seipsum non poterat, ex divina revelatione cognoscat. Et possent quidem angeli sine scalae ministerio pro desiderii sui arbitrio, sive in ima descendere, sive ad summa evolare, nec opus esset divinae inspirationi in ulla revelationum suarum manifestatione ullius corporeae similitudinis instrumentum quaerere, nisi vellet nos primo per speculum, et in aenigmate, et non statim facie ad faciem videre. Ascendunt itaque angeli in hac similitudinum scala atque descendunt, atque alii post alios modo accedunt, modo discedunt, ut dum multiplicium revelationum alia ingeritur, alia subtrahitur, speculantis animus multiformiter illuminetur, ut quae simul pro intelligentiae suae exiguitate capere non poterat, succedenter et per morarum intervalla sigillatim intelligat. Ecce quid inveniunt, qui in hoc lapide obdormiunt. Felices quibus vertitur in scalam, quod aliis solet esse in ruinam. Felices quibus exteriorum scientia fit scala ascensionis, non ruina dejectionis. Felices quibus scientia illa quae inflat, non est ad inflationem, sed ad inflammationem ejus quae aedificat. Felices quibus temporalium pulchritudo fit aeternitatis instigatio. Oportet ergo, ut animadvertis, caput in lapide reclinare, et in hujus speculationis desiderio animum obdurare, et huic studio pertinaciter insistere, qui cupit hanc ascensionis scalam invenire.