CXLIV. Vander Vledermuse

Die leste voghel die onse Here den Joden verboet, dat es de Vledermuus. Die vliecht des avents in den somer, ende in den winter niet. Si es sonder vloghele ende plumen; maer hare voete ende hare beene sijn ghecleedt met enen dunnen velle, daer si mede vliecht ghelijc den voghel. Si en leecht oec gheene eyere, maer si baert ende soecht hare jonghe. Viere voete heeft si, ende tande alse de muse doen. Ende si heeft cranke oeghen: ende daer omme scuwet si dat licht der sonnen, ende vliecht in der nacht, ende leeft met mosien ende met vlieghen. Ende si es so stare, al vlieghende dreecht si wel ·ij· jonghe met hare; ende alser vele te gadere comt, so hanghen si so vaste in een, die eneghe gherijnt, hi beweechse alle: cume mach mense scecden¹.

Met desen voghelen verstaen wi die menschen die onverstendich sijn, ende daertoe onghestadich, ende-altoes hen selven meinende in haren werken². Dese vlieghen des avents in den somer; dat es, wanneer dat de gracie Gods hare nature beweecht, so werden si heet in der begherten, ende gripen ane grote werke van penitencien: ende met den selven so gheet die sonne der gracien onder, want gracie soect altoes de eere Gods, ende nature eighen ghewen. Ende hier omme, al werden si beweecht van der gracien Gods, si vlieghen met haren dunnen velle sonder vloghele ende plumen, dat es met eighenen wille, sonder caritate ende sonder inwendeghe doechde. Ende dit moet sijn des avents in den somer, want hare natuerleke licht en wilt der sonnen niet wiken, noch sijns selfs vertien³. Ende hier omme hebben si cranke oeghen, die niet en werden verclaert met gracien, want si vlieghen alleene in senleken werken van buten, ende en connen de rechte waerheit niet verstaen. Maer si leven met mosien ende met vlieghen, dat es met den love der menschen, die onghestadich es⁴. Ende hier omme voeren si, waer si vlieghen, ·ij· ochte ·iij· van haren jonghen met hen, dat es hare ghetoende wise die altoes begheert, bekist ende gheloeft te sine van den menschen⁵.

Siet, dit sijn vledermuse, die vlieghen alse voghele, want si gheliken goeden menschen in den wisen van buten; maer van binnen gheliken si den beesten, want al haer begheren es vleesch ende nature. Ende hier omme en vlieghen si in den winter niet; dat es, wanneer dat si der gracien Gods niet en ghevoelen, so vercoudt de nature ende wert traghe in werken van penitencien: dan ligghen si stille, ende werden becoert van den viant, ende vallen bi wilen in groven sonden. Want so wat mensche die sine goede werke werct alse ute hem selven, ende toe hem selven, ende omme hem selven, hi es onghestadich, ende wert bedroghen: maer die sine goede werke werct als ute Gode, ende toe Gode, ende omme Gode, hi es ghestadicht, sine werke sijn ewech ende vrochtbaer. Ende hier omme, ieghewelc hoede heme vore de vledermuse die hen selven meinen, ende Gods eere niet en soeken, noch der menschen salicheit niet en roeken: want alse diere vele te gadere comt in ene secte, ende die ene wise voeren van buten, die sijn so starc ende so eenwillech in haren doene, die eneghen gherijnt van haerre secten, si waghen alle⁶. Si sijn blent ende overmoedich⁷, ende anetreckende die ane hen hanghen, ende cume mach mense van hen ghesceeden⁸.

Siet, nu hebbic u ghenoemt alle de voghele, ende hare bediedinghe. Ende also alse God den Joden die voghele verboet in lijfleker spisen, also verbiedt hi ons dat si bedieden in gheesteleker spisen. Alle andere voghele waren den Joden reine ende gheorloeft in spisen: also sijn ons alle manieren van scouwene gheorloeft⁹, die hier niet wederproeft en sijn¹⁰. Pepele¹¹, ende Spelthanen¹², ende al selke dinghe mochten si eten; ende al dat vliecht ende springt met ·iiij· voeten dat was hen reine, in dien dat sine beene achter lan- ghere waren dan vore; maer waren de beene ghelijc lane, so waest hen onreine ende verboden.

Ende hier omme onse gheesteleke leven dat wi vore ons draghen, dat moet hebben corte beene, also dat onse inwendeghe ufeninghe altoes neder ende oetmoedich blive vore den oeghen Gods; maer achter moete wi hebben langhe beene, also dat onse natuerleke leven hoeghe verhaven si, ende den gheeste volghe boven vleesch ende bloet, ende boven alle eertsche dinghe. Ende alse wi onse noetdorft nemen, so en sele wi niewerincs raste soeken, maer vlieghen ende springhen haesteleec alse de spelthane, toe den dinghen diere ons noet es. Maer wille wi vlieghen in der locht, in een gheesteleec leven, ende daer toe wandelen op der eerden in een beesteleec leven, ende elken gnoech sijn¹³, so ghelike wi den voghelen, die ·iiij· voete hebben ende de beene ghelijc lanc: ende die sijn alle onreine ende van Gode verboden.

Hier ave niet meer¹⁴. Maer in de istorie der figuren, haddic begrepen in den beghinne ·vij· poente, die alle behoeren tote enen volmaecten levene. Diere hebbic vive ontbonden, na wise ende na voertganghe der figuren. Maer de figure die hier na volcht, die betekent ons die ·ij· leste poente, die den mensche volmaken in alre heilicheit. Want Moyses bescrijft ons van Gods weghen¹⁵ dat innechste, ende dat volmaecste, ende dat edelste dat in den tabernakel was. Ende hier mede versta wi dat innechste, ende dat edelste, ende dat heilichste, dat wi in den tabernakel onser sielen venden ochte ghevoelen moghen. Ende also alse die dinghe waren in dat heileghe der heileghen, dat was in dat binnenste des tabernakels, also sijn die dinghe die si bedieden in dat binnenste onser sielen. Ende hier omme willic u de figure vertrecken¹⁶, ende daerna gheesteleke ontbenden, ende dan sele wi hebben van onsen tabernakele een inde.

Footnotes

1. Sur. usqueadeò sibi cohaerent, ut qui unum tactu commoverit, simul omnes moveat, et aegrè disjungi possint. ↩

2. Sur. et seipsos semper in suis spectanles actibus. ↩

3. Sur. neque sese vult abnegare. ↩

4. Sur. humunu laude, cujus nulla constantia vel stabilitas est. ↩

5. Sur. videlicet forìs apparentia quaedam propriae voluntatis instituta sua, ab hominibus sciri ae laudari semper appententia. ↩

6. Sur. simul omnes moventur. Het verouderde wagen, alleen overig in zyn frequentatief waggelen, beteekent movere en moveri. Zie Kiliaen. ↩

7. Sur. coeci sunt ac animo tumidi. ↩

8. Sur. sibique adhaerentes intantum sibi attrahunt et adjungunt, ut perquam difficilè ab illis divelli et abjungi queant. ↩

9. Sur. itidemque nobis omnibus contemplationum modis uti permissum est. ↩

10. Sur. qui quidem hic minime sint reprobati. Het verouderde wederproeven beantwooordt volkomen aen het latynsche reprobare. ↩

11. Kiliaen vertolkt pepel door papilio. Surius laet het onvertaeld. ↩

12. Thans sprinkhanen. Zie Kiliaen. ↩

13. Sur. et utrique satisfacere velimus. ↩

14. Sur. Sed de his dictum sit salis. ↩

15. Sur. jussus à Deo. ↩

16. Sur. Primo igitur figuram ipsam commemorabimus. Onder alle de beteekenissen van vertrekken, geeft Kiliaen ook die van vertellen, verhalen. Zie hem op het woord alsmende Van Hasselt's byvoegselen. ↩