Caput XX. Paupertatem voluntariam recte Deo voveri

Restat pars quaestionis postrema, in qua, ut promisimus, tria vota monastica defendenda sunt. Incipiemus a voto paupertatis, inde ad votum obedientiae, postremo ad votum continentiae, de quo potissima quaestio est, veniemus.

Igitur paupertatem voluntariam recte suscipi, ac Deo voveri, primo probatur ex illis verbis Matth. V: Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum, est regnum coelorum (d). Ubi notandum est, pauperes in Scriptura tribus modis accipi solere. Primo dicuntur pauperes, qui sunt afflicti, ut Psalm. XXIV: Unicus, et pauper sum ego, tribulationes cordis mei muHiplicatce sunt. Secundo dicuntur pauperes, qui sunt humiles, ut Isaiae ultimo: Ad quem respiciam nisi ad pauperculum, et contritum, et trementem sermones meos? Tertio dicuntur pauperes proprie, qui non sunt divites, idque tribus modis, aut actu, sed non affectu, aut affectu, sed non actu, aut actu simul, et affectu.

Quinque igitur existunt hujus loci expositiones. Prima est Calvini in hunc locum, qui per pauperes intelligit afflictos. Sed haec expositio non est germana; nam coincideret tunc haec prima beatitudo cum tertia: Beati qui lugent; aut cum ultima: Beati qui persecutionem patiuntur. Et praeterea non est expositio Patrum, ac demum Lucae VI, Dominus pauperibus divites opponit.

Secunda expositio est Chrysostomi in commentario hujus*loci, et Augustini lib. I. de sermone Domini in monte, qui per pauperes intelligunt humiles; quae expositio vera quidem est, sed non primario intenta, ut paulo post ostendemus.

Tertia esse posset, ut beati dicantur illi, qui sunt pauperes actu, non affectu, sed haec falsa expositio est, et a Patribus reprehenditur; non enim beati, sed miseri sunt isti pauperes. Quocirca Dominus addidit, spiritu, id est, voluntate, et electione, nec qualicumque voluntate, sed spirituali, ut notat S. Ber-

nardus serm. I. de festo omnium Sanctorum. Fuerunt enim etiam Philosophi quidam voluntate pauperes, sed non spiritu pauperes, quia non propter Deum, sed propter curiositatem amarunt paupertateib.

Quarta expositio esse posset, quod beati dicantur pauperes affectu, licet non actu. Haec vera est, sed non est praecipue intenta, ut mox ostendam.

Est igitur quinta, ut beati dicantur, qui propter Deum sponte eligunt paupertatem, et proinde etiam humilitatem; et pauperes spiritu hoc loco nominari eos, qui sunt voluntarie pauperes, et proinde etiam humiles; nam ut plurimum divitiae elationem, paupertas humilitatem gignit. Ita exponunt B. Ambrosius in cap. VI Lucae, B. Gregorius Nyssenus. B. Hieronymus, et venerabilis Beda in cap. V Matthaei, necnon S. Leo I. in sermone de illis verbis Domini Matth. V. qui paupertatis voluntariae, et humilitatis simul meminerunt. Item Chromatii, et Anselmi in hunc locum, Basilii quaest. 205. Bernardi serm. I. de festo omnium Sanctorum, 'et recentiorum, ut Abulensis, Lyrani, Cajetani, Jansenii, et aliorum, qui de paupertate voluntaria, et actuali exponunt, et recte; nam in primis verbum Graecum 7rrw-/o?, mendicum proprie significat; ut etiam Latina vox pauper, non humilem proprie, sed egenum significare solet.

Deinde praemium illud ( Quoniam ipsorum est regnum caelorum) propriissime respondet verae paupertati. Praeterea Luc. VI, Pauperes, qui beati esse dicuntur, non superbis, sed divitibus opponuntur; sic enim paulo post subjungit Dominus: Vce vobis divitibus. Denique Christus actu et affectu pauper fuit, et docuit sine dubio id quod ipse fecit. Praeterea saepius divitias periculosas esse dixit; nam Matth. XIII. comparavit spinis, quae suffocant sementem, et Marci X: Quam difficile, inquit, qui pecunias habent, intrabunt in regnum coelorum. Et: Facilius est camelum intrare per foramen acus, quam divitem in regnum coelorum.

Hinc ergo sic argumentari possumus pro voto paupertatis. Id omne Deo recte vovetur, quod ex ejus testimonio scimus esse bonum, et illi gratum, sed paupertas voluntaria testimonio Christi bona est et Deo grata, cum beati dicantur ejusmodi pauperes, et illi promittatur regnum coelorum in praemium, igitur ejusmodi paupertas Deo rectissime vovetur.

Secundum testimonium est Mattii. XIX. ubi Dominus ait: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quce habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo. Et ibidem: Ecce, nos reliquimus omnia, et secuti sumus te, quid ergo erit nobis? etc. Quod enim hic detur consilium verae abdicationis facultatum, supra demonstravimus in disputatione de Consiliis Evangelicis. Quod autem hinc sequatur, posse voveri, paupertatem patet ex argumento paulo ante facto. Et praeterea ex utroque testimonio non solum colligitur paupertatem recte voveri posse, quod tamen ad rem nostram sufficit, sed etiam colligitur hortatam esse Dominum ad vovendam hanc paupertatem; parum enim prodesset dare omnia pauperibus, et fieri pauperem spiritu, si quis paulo post iterum rediret ad lucra, et opes comparandas. Quocirca sancti Patres intellexerunt his testimoniis commendari paupertatem perfectam, quse suscipitur cum proposito, et voto semper ita permanendi.

Itaque S. Augustinus in epist. 89. quaest.

4. et in Psalm. CITI, concione 3. totum hunc locum refert ad professionem monasticam; et S. Bernardus in declamatione super hunc locum Evangelii: «Haec, inquit, sunt verba, quae contemptum mundi in universo mundo, et voluntariam persuasere paupertatem. Haec sunt quae Monachis claustra replent, deserta Anachoretis. »

Tertio testimonium est Actor. IV. ubi sic legimus: Multitudinis autem credentium erat cor unum, et anima una, nec quisquam eorum quce possidebat aliquid suum esse dicebat, sed erant illis omnia communia. Quod autem ex voto ita viverent primi illi Christiani in Hierusalem, docet S. Augustinus serm. 1. de communi vita Clericorum, ubi dicit, idipsum se cum suis facere voluisse, quod primos Christianos fecisse testantur Acta Apostolorum jam citata, et tamen ibidem saepius repetit, nemini licere in tali vita habere proprium, idque ex professione facta Deo. Sic enim loquitur de quodam Presbytero suo, qui contra professionem aliquid retinuerat, et inde testamentum cum moreretur fecerat: « 0 dolor, inquit, illius societatis, o fructus natus non de arbore, quam planta-

vit Dominus! Sed Ecclesiam scripsit haeredem. Nolo numerare ista; non amo amaritudinis fructum, ego illum Deo quaerebam; Deo societatem professus erat, hanc teneret, hanc exhiberet, nihil haberet, testamentum non faceret. »

Quartum testimonium est Actor. V. ubi Ananias et Saphira uxor ejus, cum vitam communem profiteri velle viderentur, et tamen aliquid proprii sibi clam retinuissent, continuo ab Apostolo Petro detecti et increpati, atque a Deo invisibiliter percussi interierunt. Hic Petrus Martyr in lib. de Votis dicit, se nullum votum videre; peccatum enim Ananiae et Saphirae fuisse mendacium, ambitionem, avaritiam, et hypocrisim, non autem voti violationem, seu sacrilegium. Sed facile possumus ostendere, primo ex circumstantiis loci hujus, deinde ex testimoniis Patrum, Ananiam et Saphiram vovisse, et tanquam sacrilegii reos esse punitos.

Quod igitur Ananias et Saphira voverint vitam illam communem, colligitur ex illis verbis: Fraudavit de pretio agri, conscia uxore sua. Non enim fraudasse diceretur, nisi rem jam obligatam promissione, subripuisset. Quod autem rem non prseceptara voverint, patet ex illis verbis: Nonne manens tibi manebat, et venumdatum in tua erat potestate? Quod denique votum illud Deo factum esset, et proinde ejus violatio sacrilegium fuerit, testantur verba illa: Anania, cur tentavit Satanas cor tuum mentiri te Spiritui sancto, et fraudare de pretio agrii Quid enim est mentiri Spiritui sancto, nisi fallere fidem datam Spiritui sancto?

Posset quidem utcumque dici mentitus Spiritui sancto, si mendacium tantum sancto Petro dixisset, in quo sine dubio erat Spiritus sanctus: tamen nemo negare potest* quin magis proprie dicatur mentiri Spiritui sancto, qui promittit aliquid Deo, et non servat, quam qui mentitur homini alicui sancto. Praeterea severissima illa poena, quam Deus ipse continuo sumpsit de Anania et Saphira, omnino clamat majus illud peccatum fuisse, quam simplicis mendacii, et avaritiae, et ambitionis, atque hypocrisis; quomodo enim potuit puniri culpa ulla atrocuius? Itaque, sine dubio, sacrilegium fuit, quod eo modo puniri meruit.

Accedat jam communis expositio Patrum. S. Joannes Chrysostomus, homil. 12. in

Acta Apostolorum: « Quare, inquit, hoc fecisti? voluisti habere? oportebat initio habere, et non promittere. Nunc autem postquam consecrasti, majus sacrilegium commisisti; qui enim aliena rapit, forsan alienarum rerum desiderio rapit. Tibi autem licebat tua retinere, cur igitur sacra fecisti ea, et postea accepisti? »

S. Hieronymus in epistola ad Demetriadem, quae est octava primi Tomi: « Ananias, inquit, et Saphira dispensatores timidi, imo corde duplici, et ideo condemnati, quia post votum obtulerunt quasi sua, et non ejus, cui semel ea voverant, partemque sibi jam alienae substantiae reservaverunt. »

S. Augustinus serm. 27. de verbis Apostoli: «Dum, inquit, ex eo quod promiserat, partem subtraxit, sacrilegii simul condemnatur, et fraudis. » Et serm. 10. alias 12. de diversis, in editione Lovaniensi: « Si Deo, inquit, displicuit detrahere de pecunia quam voverant Deo, quomodo irascitur quando vovetur castitas, et non exhibetur? » Et infra: « Potest igitur virgini sanctimoniali nubenti dici quod ait Petrus de pecunia: Virginitas tua numquid non manens tibi manebat, et antequam eam voveres in tua fuerat potestate? »

S. Fulgentius in epistola de debito conjugali, c. 8: « Quam, inquit, sit malum, quamque sollicite fugiendum, si quis de hoc quod Deo voverit, aut retinere, aut rapere aliquid mortifera prevaricatione pertentet; exemplo sunt Ananias et Saphira. >;

S. Gregorius lib. I. epist. 33. ad Venantium: « Ananias, inquit, Deo pecunias voverat, quas postea victus persuasione Diaboli subtraxit, sed qua morte mulctatus est scis. 3

Arator lib. I. in Acta Apostolorum hunc locum enarrans, sic ait:

Falsi crimen habet: cumque est jam cautio voti. Stare decet, nec velle prius violare sequenti, etc.

QEcumenius in commentario hujus loci aliquoties sacrilegium vocat Ananiae peccatum. Beda in eumdem locum dicit, ab Ananiee exemplo natum esse deterrimum illud Monachorum genus, quftd Sarabaitarum dicitur, qui sub vita, et professione monastica, aliquid proprii retinere volunt. Atque hsec de Scripturis pro voto paupertatis.

Confirmari potest hoc idem ex traditione Patrum. S. Urbanus Papa I. in epistola sua decretali: « Quicumque vestrum, inquit, vitam communem suscepit, et vovit se nihil proprium habere, videat ne pollicitationem suam irritam faciat. » S. Basilius in constitutionibus monasticis, cap. ult. dicit, Monachum salutem animae perdere, et furem esse, atque alterum Judam, si quid privati possideat. At cur ita, quaeso, si nulla est promissio, nullum votum?

S. Hieronymus in epist. 22. ad Eustochium de virginitate, scribit adeo arctam fuisse in Monachis sui temporis professionem paupertatis, ut nemini liceret vel necessaria petere; tametsi vigilabat praepositorum diligentia, ne cui aliquod necessarium deesset: « Quia, inquit, non licet ^dicere cuiquam, tunicam, et sagum, textaque juncis strata non habeo. Ille ita universa moderatur, ut nemo quid postulet, nemo non habeat. » Ibidem scribit, aliquando in monasterio quodam Nitriae repertum fuisse Monachum jam moriturum, qui nescio quot solidos sibi retinuerat. Quocirca placuisse Macario, Isidoro, aliisque sanctis congregatis in unum, ut cum mortuo pecuniae infoderentur, clamantibus omnibus, pecunia tua tecum sit in perditionem. Quod idem postea in simili casu fecisse S. Gregorium, scribit Joan. Diaconus, lib. I. cap. 15. Vita B. Gregorii, et ipse etiam Gregorius, lib. IV. Dialogorum, cap. 55.

S. Augustinus in Psal. XXV: « Alius, inquit, vovet relinquere omnia, et ire in communem.vitam, in societatem Sanctorum; magnum votum vovit. » Et lib. XVII. de civit. Dei, cap. 4: «Dixerunt, inquit, potentes illi, ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te. Hoc votum potentissimi voverant, sed unde hoc eis, nisi ab illo, de quo hic continuo dictum est, dans votum voventi? »

Joan nes Cassianus lib. IV. de institutis renuntiantium, cap. 13: «Illam, inquit, virtutem inter caeteras eorum institutiones vel commemorare superfluum puto, quod scilicet nulli' cistellam, nulli peculiarem sportellam liceat possidere, nec tale aliquid, quod velut proprium retinens suo debeat communire signaculo. » Et c. 33. de hac ipsa renuntiatione perfecta loquens: « Sicut, inquit, immensa gloria fideliter servientibus Deo, ac secundum regulae institutionem ei adhaerentibus repromittitur in futurum, ita poena? gravissimae praeparantur his, qui tepide eam, negligenterque fuerint executi, et secundum hoc quod professi sunt, vel quod ab hominibus esse creduntur, fructus etiam congruos sanctitatis eidem exhibere neglexerint; melius est enim secundum Scripturae sententiam non vovere quemquam, quam vovere, et non reddere. »

Adde etiam Concilium Aurelianense I. can. 21. ubi graviter Monachi puniri jubentur, qui contra professionem suam aliquid proprii possidere voluerint.

Contra paupertatis votum una est objectio Joannis Brentii in Confessione Wirtembergica, cap. de votis monasticis. Aut is, qui vovet, est pauper conditione, aut dives: si pauper est, nihil habet quod possit vovere se relicturum aut daturum, sed debet ferre patienter crucem sibi a Domino impositam; Quam si praeterea vovet, idem facit ac si in morbo Voveret se aegrotaturum; qui est furor, non pietas: si autem dives est, aut vovet ponere omnia in commune, aut dare omnia pauperibus propter majus meritum, et vivere deinceps ex eleemosynis: si primum, nihil aliud agit, quam providere sibi de certiore, et copiosiore victu, quod est fugere, ffbn amare paupertatem: si secundum, peccat contra fidem, et charitatem; contra fidem, quia unus est mediator Dei et hominum, qui nobis omnia meruit; cui facit injuriam, qui suis propriis operibus mereri se arbitratur; contra charitatem autem, quia charitas praecipit ne sine necessitate molesti simus proximo nostra mendicatione.

Respondeo ad primum membrum, etiam pauperes recte vovere, et multum dare, dant enim id omne quod acquirere possent. Augustinus epist. 89. qusest. 4: «Neque, inquit, mihi minus imputabitur, quia dives non fui. Nam nec Apostoli, qui primi hoc fecerunt, divites fuerunt: sed totum mundum dimittit, qui, et quod habet, et quod optat habere, dimittit. » Neque est simile votum aegritudinis voto paupertatis; nam Christus dixit; Beati pauperes, non beati aegroti, Matth. Y. Et: Si vis perfectus esse, vende omnia quce possides, et da pauperibus, Matth. XIX. non autem si vis perfectus esse, projice sanitatem, cura ut aegrotes. Denique tenemur, si possumus, sanare aegritudinem, ne nostrae mortis causa fuisse videamus: at ditescere nemo tenetur.

Ad secundum membrum dico, ponere omnia in commune, esse vere amare paupertatem; nam ille vere est pauper, qui nullius rei est Dominus, qui nihil habet quod vendere, donare, permutare, destruere possit, et quam aliam paupertatem elegerunt primi Christiani, nisi istam qua nemo aliquid diceret suum, sed essent illis omnia communia? Actor. IV.

Ad tertium; Nego esse contra fidem, dare omnia sua pauperibus propter majus meritum, alioqui Christus aliquid contra fidem consuluisset, cum ait: Vende omnia quce possides, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo, Matth. XIX. Non enim pugnant merita nostra cum Christi meritis, sed ex illis potius ut effectus ex causa promanant; nam sine Christi meritis nulla sunt nostra merita. Ille enim, praeter alia, etiam potentiam merendi nobis acquisivit merito mortis suae. Nego etiam esse contra charitatem proximi mendicare; quandoquidem neminem cogunt dare eleemosynam mendicantes, sed potius occasionem divitibus praebent comparandi sibi regnum coelorum. Sed de hoc infra latius.