Distinctio XXVI

Inde est, quod quidam doctorum dixerunt, illam mulierem non pertinere ad matrimonium, quae non expcritur carnalem copulam. Ait enim Augustinus: «Non dubium est, illam muliereni non pertinere ad matrimonium, cum qua docetur nou fuisse commixtio sexus». Item LeoPapa: « Cum societas nuptiarum ita a principio sit instituta, ul pi-aeter commixtionem sexuum non habeat iu se Chrisli et Ecclesiae Sacramentum; nou dubium est, illam mulierem nou pertinere ad snalrimonium, in qua docetur non fuisse nupliale mysterium». Uem Augustinus: « Non est perfectura coniugium sine commixlione sexuum ». — Hoc si secundum supcrficiem verborum quis acceperit, inducilur in errorem tantum, ul dicat, sine carnali copula non posse contrahi matrimonium, et inter Mariam et loseph non iuisse coniugium, vel non fuisse perfeclum; quod nefas est sentire. Tanto enim sanctius fuit alque perfectius, quanto a carnali opere immunius. Sed superius posita ea ralione dicta intelligendum est, non quin perlineat nuiiier illa ad malrimonium, cum qua non est permixlio sexuum; sed non perlinet ad matrimonium, quod expressam et plenam teneat figuram coniunclionis Chrisli et Ecclesiae. Figurat enim illam unionem Chrisli el Ecclesiae, quae est in carilale, sed non illam, quae est In na.lurae conformitate. Est ergo et in illo matrimonio typus couiunctionis Chrisli et Ecclesiae, sed illius tanlum, qua Ecclesia Christo carilate unitur, nou illius, qua per susceptionem carnis capiti membra uniuntur; nec ideo lamen minus sanctum est coniugium, quia, ut ait Augustinus, « in nuptiis plus valet sanctitas Sacramenti quam fecundilas ventris ». Est eliam coniugium signum spirilualis couiuuctionis et dilectionis animorum, qua interse coniuges uniri debent. Unde.postoIus ait: Viri, diligite uxores veslras, ul corpora vestra. ila, ut admisceantur plures errores. Kam 1. locus (Non est dubium) non invenilur in August., sed est conlinuatio 2. loci, praeter sexuum coniunclionem kaberet in se Christi et Ecclesiae Sacramentum). Tertius locus est August., 1. Soliloq. c. 10. n. 17, scd ibi sensum habet diversum, cum agatur de xisu malrinionii.

Cum alia Sacramenta posl Haec est ultinia pars totalis parlis, in qua agit

de Sacramenlis. In hac enim parle uUimo

de Sacramento matrimonii; et quoniam lunc

res perfecte cognoscitur, quando cognosecundum quadruplex genus causae: ideo

ista habet quatuor partes. In prima agit de masecundum causam formalem. In secunda secausam efficientem, infra distinctione pro-

Posl hoc advertendum est, quid sit coniu- In tertia secundura causam fmalem, infra (rigesima prima: Post haec de bonis con-

In quarta secundum causam materialem, quae

personarum legitimitas; haec enim est dispositio

parte suscipientis; et per opposilum agit de illeet hoc agit infra distinctione trigesima

Nunc superest attendere, quae personae etc. Prima pars, in qua determinat de raatrimonio

causam formalem, habet duas: quia enim

formaliter convenit Sacramentum et siet signum sacramentale dno in se continet,

quod tale signum significat divinam instiet naturalem repraesentationem.: ideo

Ad intelligentiara praesentis distinctionis seduo, quae determinat Magister de Sacramatrimonii, duo principaliler quaeruntur.

Prirao quaeritur de eius institutione.

Secundo, de eius integritale.

Circa primum ostenditur, quod matrimonium

institutum ante lapsum:

1. Per iUud quod dicitur Matthaei decimo nono: legistis, quod ab initio qui fecit homines

trimonii Sacramentum etiam ante peccalum legitur institutum».

3. Item, rationa videtur: quia usus coniugii est ad proci'cationem prolis; sed prolis procreatio conveniebat statui innocenliae: ergo tunc debuit institui.

4. Item, matrimonium est apud omnes, ergo est de dictamine naturae; sed talia ab initio homini sunt impressa: ergo etc.

Contra: 1. Hugo de sancto Victore -: « Tempus inslitutionis Sacramentorum ex tunc esse coepit, quando homo a gaudiis paradisi eiectus esl »; et iia videtur, quod matrimonium post lapsum sit institutum.

2. Ilem, ratione videtur: quia Sacramentura est medicina contra morbum; sed tempore slatus innocentiae nuUus fuit morbus: ergo etc. Si tu dicas, sicut dicit iIagister quod «institutum est in officium, non in remedium»; quaeritur tunc: quare simihter alia non sunt instituta in officium el post in remedium, sicut matrimonium?

3. llem, Sacramenta sunt signa visibilia rerum invisibilium, per quae homo manuducitur ad spiritualia cognoscenda; sed Adara non indigebat manuduci, quia « spirituali mente erat praeditus''»: ergo non fuit necesse institui in statu innocentiae.

h. Itera, ante lapsum non erat maior inordinatio vel libido in aclu generativae quam in actu nutritivae; sed Hcuit Adae comedere de omni ligno: ergo similiter videtur, quod licuit ei coire cum omni muliere; aut si non; quaeritur: quare magis est arctatus ad istum actum quam ad alium?

Item, cum post lapsum habeamus Sacramentum, quod respicit actum nutritivae et generativae, et utrumque est in remedium % quare Adam similiter non habuit in statu innocentiae Sacramentum, quantum ad utrumque actum in officium? Et videlur, quod magis debuit habere quantum ad nulritivam, quia nutriliva magis erat ibi in usu quam generativa.

c 0 N c L u s 1 0. Matrimonium fuit institutum tempore status innocentiae lantum in officium, post lapsum etiam in remedium.

Respondeo: Dicendum, quod quia inslitutio respicit usum, et usus matrimonii est in remedium 1 Cfr. supra pag. 436, iiota 2.

• Libr. I. de Sacram. p. VIII. c. 12: Tempus insiilulionis Sacramentorum ab eo incepisse creditur, quo primus parens merito inobedientiae a gaudiis paradisi expulsus etc. et est in officium; usits autem aliorum Sacramen torum est tantum in remedium: ideo matrimonii com usus non tantum convenit infirmis, sed etiam sanis; et ideo duplex fuit eius institulio: una ante lapsum do in officium, et aha post lapsum in remedium Est autem usus raatrimonii in remedium contra ignoran-iiy tiam, dum erudit in quantum signum;et in remedium contra concupiscentiam, dum illam refrenat ut medicamentura. Sic et eius officium fuit quantura Dop ad duas operationes polentiarura: et quantura ad actum cognitivae, nt homo videret exterius coniunctionera in creatura, quam intelligebat interius, non, inquara, ut erudirelur, sed ut, videndo materiahler quod sciebat, oblectaretur. Simihter quanlum ad actum generativae fuit in officium, ut, quia per se homo non potuit speciem conservare, adiuncta socia, in aclum illum conservationis prodire posset. dicendura, quod non est simile, quia ibi fit conlinua deperdilio per calorem; ideo frequens debet fieri reslauratio et de muUis, non de uno tantum. — Ahter potesl dici, quod duplex est deperditio, sci-Aiiai licet quantum ad humidum nulrimentale et radi- cale; simililer duplex est restauratio, scilicet quan- tum ad humidum nutrimentale per lignum para-! disi, et sirailiter quantura ad huraiduin radicale per lignum vitae; hoc autem, ut dicit Augustinus, sotj non solum fuit in usum, sed etiam in Sacramen- j tum. Signiticabat enim pastum sapientiae interiorem; et quia una est sapientia, unicus fuit ille cibus, licet alii essent plures. Similiter, quia in actu con- j iugii inlelligitur coniunctio Christi et Ecclesiae; et j Christus est sponsus unicus, et Ecclesia unica: inde! est, quod divina institutione est mulier viro matri- 1 monio coniuncta, sicut et lignum vitae provisum in Sacramentum. Quia vero per peccatum est amissa conservatio individui salva nihilominus illa quae i est speciei; ideo remansit matrimonium, sed non j reraansit illud lignum; habuerunt taraen aliquod signum, quousque Christus incarnaretur

Si tunc quaeratur: quare magis quantum adQoa nutritivara et generativam Adam habuit Sacramenta vin quam quantum ad alias potentias, ut visum etc? dicendum, quod isla fuerunt in usum et in talem codd. RSTUX habuit, ed. 1 cum multis codd. hominum, ( cod. L hominem, Vat. perperam non habeamus. i

qui veniebat ex indigentia. Nam Adam nec se poterat conservari nec per se poterat ge- Kt ideo indiguit aliquibus, quibus utereet quia usus exterioris hominis et indigenlia similitudinem interioris, quia anima non

I. Quid sit niatrimoniiim re et nomine, explicalur infra 27. a. 1. ct dub. 1; de ratione Sacramenti, quae ci comcfr. infra n. 2. ct d. 31. a. I. q. 2. 3; de consensu iit eiusdem d. 27. a. 2, et d. 28-30; de indissolubilitate 27. a. 3. et d. 33. a. 3; de bonis Iribus eiusdem d. 31. 1; de usu ibid. a. 2. et d. 32; de unitate d. 33. a. 1. et 3; relatione eius ad virginitatem ibid. a. 2; de impedimentis 34-42; de toto tractatu Breviloq. p. VI. c. 13. II. Communes et necessario faciendae sunt dislinctiones niatrimonium in ratione vel contracius, vel Sacramenti;

in officium., vel m remedium; denique ut primitus a Oeo, vel ut ad dignilatem Sacramenti elevatum a qui est « venerabilium Sacramentorum institutor atque (Conc. Trident. Sess. XXIV. prooem.). De I. quaeslione: Scot., hic q. unica n. 18. etn. 9. seqq. S. Tliom., Iiic q. 2. a. 2; Suppl. q. 42. a. 2; S. c. Gent. IV. 78. — B..lberl., hic a. 6. — Petr. a Tar., hic q. I. a. 2. Richard. a Mcd., hio a. 1. q. 2. — Dionys. Carth., de hac seq. q. hic q. 2. III. De 2. quaeslione: Scot., loc. cit. n. 13. — S. Thom., citt. et q. I. a. 1; Suppl. q. 41. a. 1. — B. Albert. rem

Secundo quaeritur, a quo fuerit Sacramenlum instilutum. Et quod a Deo, videlur:

1. Per illud Matthaei decimo nono: Quod Deus, Iiomo non separet; hoc dicitur de conquae est in matrimonio: ergo si isla est Deo: palet etc.

2. Item, hoc ipsum videlur: quia Genesis primo eis Deus: Cresciie ei muliiplicamini; sed ilcrementum erat per usum actus matrimonialis: matriinonium fuit a Deo institutum.

3. Ilem, hoc ipsum oslendilur per rationem:

si Sacramenla sunt a volunlate humana; et lale est variabile et mutabile, cum Sacramenta immutabilia: videlur, quod non solum hoc, sed omnia alia sunt a Deo inslituta.

4. Item, Sacramenta, quanto maiora sunt, tanto maiore instituenda sunt; sed Sacramentum matriesl praecipue magnum, sicut dicitur ad Epheper se potest vivere, nisi reficiatur a Christo, nec similiter per se bona opera facere, nisi fecundetur ab ipso: ideo patet, quod utrumque fuit Sacramentum, nec penes alios sensus oportuit alia Sacramenta inslilui. tangit hic a. I. — Pelr. a Tar., loc. cit. a. 3. et 1. — Richard. a Med., loc. cit. q. 1. 3.

IV. Quaestionem 3. Pelr. a Tar. (hic q. 2. a. 1-3.) dividit in tres quaestiones secundum tria tempora: aiite peccatum, et tunc usum matrimonii ad finem generis conservandi praeceptum fuisse docet; post peccatvm et ante sufficienlem niultiplicalionem generis humani, et tunc eliam praeceptum fuisse; denique fuit praeceptum, sed tantum indidgentia. Eundem modum dicendi adhibet S. Eonav. Non re ipsa, sed tanlum n modo loquendi dissenlientes, alii, ut Scol. (loc. cit. n. 18.) et Durand. (hic q. 2.), dicunt, praeceptum illud, ulpotc non revocatum, adhuc durare, scilicet co sensu, quem sic e.hibet S. Thom. (liic q. 1. a. 2. ad I; cfr. Suppl. q. 41. a. 2.): « Dicendum, quod pi'acceptum illud non cst revocatum, non tamen obligat unumquemque, ratione iam dicla, nisi illo tempore, quo paucitas hominum exigebat » ctc.

De 3. quaeslione praeter locos citt.: B. Albert., hic a. 10. — liichard. a Jled., hic a. 3. q. 1-3. — Dionys. Carth., Iiic q. 1. sios quinto: Sacramentum hoc niagnum est: ergo a maximo Deo, non ab homine institutum fuit.

Contra: 1. Institulio matrimonii fuit in illo verbo: Hoc nunc os ex ossibus meis ei caro de carne mea etc.; sed istud verbum fuit Adae, non Dei: ergo fuit institutum ab homine, non a Deo.

2. Item, si Sacramentum matrimonii est institutum a Deo; et in his quae sunl a Deo instituta, non potest Ecclesia aliquid mutare nec disponere: ergo nec circa matrimonium. Sed tota die dispensat quantum ad hoc Sacramentum: ergo etc.

3. Item, non legitur, Deum esse locutum de matrimonio, nisi quando dixit: Cresciie et multipUcamini etc.: et cum hoc etiam dictum sit bestiis, videtur, quod etiam inter beslias constituit. Sed hoc est inconveniens: ergo etc.

4. Item, malrimoniuin contrahilur per humanum consensum: ergo est contractus humanus;

6 Gen. 2, 23.

sed contractus humani sunt instituli abhominibus: ergo etc.

Sacramentum Matrimonii fuil institutum a Deo Adam interius illustrante.

Respondeo: Dicendum, quod- institutio matri- 1. monii est a Deo. — Sed notandum, quod quaedam Sacramenta, quae sunt pure fidei, sicut baptismus et confirmatio et consirailia; quaedam autem non tantum sunt fidei, sed etiam naturalis dictaminis; et talia sunt poenitentia et matrimonium, sed tamen non omnino sunt de dictamine iuris naturalis. Quae primo modo sunt Deus instituit mandando; quae secundo modo instituit inteiHus illustrando; et sic instituit matrimonium. Unde ipse non praecepit Adam, quod Evam duceret in uxorem, sed iUustravit eum interius, ut intelligeret, eam: sibi dandam in uxorem, et omnibus posteris per liberum consensum uxores illo modo coniungi. Unde Adam sic illustratus dixit: Hoc nunc os etc, et sicut dicit Magister in littera prophetice est locutus; et ideo verbum illud non fuit a semetipso, sed a Deo: et ideo institutio huius Sacramenti fuit a Deo.

1. Et sic palet primura.

Tertio quaeritur, quaUter fuerit institutum matrimonium; et est quaestio, utrum institutio matrimonii fuerit sub praecepto. Et quod sic, videtur:

1. Per textum Genesis: quia praeceptum est, quod crescerent et multiplicarentur; sed non poterat hoc fieri nisi per coniunclionem raaris cum femina; hoc autera est matriraonium: ergo raatriraonium fuit institutum sub praecepto.

2. Item, Magister in littera: « Prima insUtutio raatriraonii habuit praeceptura »; sed prima fuit in paradiso: ergo etc.

3. Itera, ratione videtur: quia matrimonium ordinatum erat ad conservationera speciei quantum

4. Ad illud quod obiicitur, quod tunc Ecclesia nihil rautare polest; dicendum, quod Dominus in-Noi stiluit Sacramentum quoad formam et quoad materiam, quantum illi tempori congruebat, excipiendo soUim patrem et matrem; et quia aUae personae secundum diversa tempora debebant congruere institutioni, de legitimitale personarum reUquit Ecclesiae dispensandum; et circa hanc dispensat Ecclesia.

5. Ad illud quod obiicitur, quod Dominus non est locutus de matrimonio nisi ibi: Crescite et multipUcamini; dicendura, quod falsum est, immo locutus est per Adam, quando Adam, Spiritu sancto iUustratus, dixit iUud verbum in persona Dei; et hoc patet, quia Matthaei decimo nono repetit ilUid ut verbum Dei.

6. Ad iUud quod obiicitur, quod est contractus; humanus; dicendum, quod non est pure humanus;N et hoc patet sic. lo matrimonio namque duo sunt: et rautua obligatio et obligationis mutuae indisso- j lubilitas; et quamvis primura sit hominis, secun- j dum est instituentis; et ralione iUius indissolubili- tatis praecipue matrimoniura tenet rationera Sacra- j menti et signi sacri: et ideo non ab homine ortura I habet, sed a Deo; et hoc melius patebit infra % quando agetur de insolubiUtate matrimonii. ad generativam, et esus Ugnorum ordinatus erat ad conservationem individui quantum ad nutritivam — quia, etsi nunquam moreretur, tamen determinalo tempore in aUam vitam transferretur — sed esus cadebat sub praecepto: ergo et coitus.

7. Item, omnes qui possunt, tenentur pro loco et tempore multiplicare prolem spiritualem, revocando scilicet hominera a peccato: ergo cum secundum statum primum raultiplicatio corporalis esset coniuncta spirituaU, videtur, quod omnes tenebantur, et sic videtur, insUtutum fuisse raatrimonium sub praecepto.

Contra: I. Si fuit instilutum sub praecepto, A(!

ergo illud praeceplum fuit iuris nahiralis, aut Non disciplinae, quia unum solum fuit; iuris naturalis, quia adliuc maneret: ergo modo fuit institutum sub praecepto.

2. Item, semper licitum fuit iiomini facere quod est; sed melius est omnino continere quam quia castitas virginalis est dignior coniugali: licuit non coire nec nubere. Sed non licuisset, fuisset vel esset sub praecepto: et sic etc.

3. Item, si praeceptum fuit, cum Abel uxorem habuerit, videtur, quod peccaverit; sed conslat, lioc est falsuni, quia Abel est primus iustorum, lestatur Dominus Matthaei vigesimo terlio: sanguine Abel iusti: ergo etc.

4. Item, ad matrimonium maxime requiritur consensus: ergo nullo modo arctari debuit per praeceptum.

institutio matrimonii praeceptum habuit affirmativum et fuit de iure naturali, non simpliciter, sed secundum tempus; secunda vero Jiabuit indulgentiam, non praeceptum. Respondeo: Dicendum, quod «prima institutio praeceptum habuit», sicut dicit Magiet praeceptum illud fml affirmativum et fuit naturalis. Sed attendendum, quod ius natu-

Consequenter quanlum ad secundum articulum de niatrimonii integritate, et circa hoc tria. Primo quaeritur de integritate quantum ad si-

Quaeritur igitur primo, quid sit in Sacramento signum, el quid signatum.. Et cum signum in Sacramentis sit elemensicut dicit Hugo quod « Sacramentum est elerale quaedam dictat simpliciter, quaedam secundum tempus: simpliciter, ut Deum amandum; secundum tempus, ut omnia esse communia. Dico igitur, quod praeceptum de usu matrimonii fuit naturale secundo modo, quia, quamdiu pauci erant, dictabat ius naturale, quod multiplicanda esset proles ad cultum Dei. Sed cessante isto statu, cessavit praeceptum; et ideo secunda instilutio tempore legis gratiae habuit indulgentiam, non praeceptum.

1. Et ex hoc patet primo obiectum.

2. Ad secundum dicendum, quod nec tempore legis naturae institutae nec etiam corruptae in statu primo perfectius fuit continere quam nubere: primo quidem, quia non erat ibi pruritus nec turpitudo aiiqoa; secundo vero, quia erat obedientiae meritum; unde caelibatus loannis non praefertur coniugio Abrahae

3. Ad illud quod obiicitur de Abel, dicendum, quod illud erat praeceptum affirmativum, et ideo non obligabat ad semper, sed pro loco et tempore; et ideo non peccavit, quia nondum senuerat.

4. Ad illud quod obiicitur de libertate consensus, dicendum, quod sicut praeceptum non aufert motum caritatis, qui motus maxime gratuitus et liberalis est; sic non aufert libertatem consensus nec diminuit. Praeterea, quamvis Dominus praeciperet contractionem matrimonii cum aliqua, tamen, utrum cum hac quis contraheret, vel cum aha, rehquit in mera hioertate contrahentis. gnificationem.

Secundo, quantum ad causalitatem.

Tertio, quantum ad utrumque. mentum etc. ex similitudine repraesentans »; et cum liic nullum sit elementum, non videtur habere significationem Sacramenti. Si dicas mihi, quod vir et mulier se habent in ratione elementi; contra:

differt elementum ab eo qui suscipit Sacramentum: ergo si viri et mulieris est Sacramentum illud ut susceplivum, non ergo ut figurativum.

2. Item, sicut appropinquavit tempus veritatis, debuerunt signa Sacramentorum evidentiora esse: cum ergo vir et mulier fuerint semper materia hujus Sacramenti, videtur, quod in nova lege non sunt materia sive elementum. — Si dicas, quod verbum, quo exprimitur consensus, est elementum; contra lioc est, quod istud semper fuit opportunum. — Si dicas, quod addita est benedictio anuli et nuptiarum; hoc nihil est, quia haec non sunt de substantia Sacramenli.

Item quaero, quid sit signatum in hoc Sacramento; et videtur Apostolus dicere ad Ephesios quinto quod coniunctio Christi et Ecclesiae, ubi ait: Sacramentimi hoc magnum est, ego autem dico in Christo et in Ecclesia.

3. Sed si homo non peccasset, Christus incarnatus non esset, secundum communiorem et probabiliorem opinionem; et nihilominus magnum fuisset Sacramentum: ergo non tanlum coniunctio Chrisli et Ecclesiae est signatum.

k. Item, si significat coniunctionem fidelis animae cum Deo; sed haec est separabilis et solubilis: ergo et matrimonium. Si utrumque; tunc ergo, cum duplex sit coniunctio, et una sine alia, videtur ergo, quod istud Sacramenlum non sit unura, sed plura.

3. Item, cum in aliis Sacramentis sit aliquid, quod est res tantum, aliquid, quod est signum tantum, aliquid, quod est res ei signum; quaero, utrum illud sit in hoc; et si est, quaero, quid sit illud. Si dicas, quod consensus exterior est signum, interior res et signum, unio Christi et Ecclesiae res tantum; obiicitur: quia, sicut ordinantur secundum causalitatem, sic ordinantur secundum significationem: ergo si primum non est causa secundi, sed magis e converso: patet etc.

C 0 N c L u S I 0. In matrimonio signum principale est verbum, vel nutus exprimens consensum et ut annexum copula carnalis; signatum vero principale est duplex coniunctio Christi et Ecclesiae.

Respondeo: Dicendum, quod sicut in aliis Sacramentis aliquid est, quod est res tantum, aliquid, quod est signum tantum, aliquid, quod est res et signum; sic et in matrimonio. Et hoc est in omnibus Sacramentis generale, differt tamen in modo comparandi, et hoc, quia quaedam Sacramenta sunt totaliter ab institutione, quaedam sunt partim naturae dictamine, partim ab institutione. Illa sunt totaliter ab inslilulione, quorum usus respicit ea quae sunt fidei pure, ul baptismus et eucharistia; et ista habent signa significantia secundum tionem interius et exterius; et ideo talia habent elementa convenientia, instituta et exterius adhibita; et in talibus verum est, quod signa ista evidentiora fiunt secundum appropinquationem veritatis; et in talibus verum est, quod primum signum est causa secundi, et secundum quodam raodo causa tertii, ut patet in baptismo — Sunt et alia, quae data modo ab instinctu naturae sunt — ut matrimonium, in quo est maris et feminae coniunctio; et poenitentia, in qua est offensae emendatio — partim a fide, scilicet quod ilia coniunctio significet coniunctionem Dei et animae, el illa emendatio faciat reconciliationem Dei cum anima. El talia quidem suam primam institutionem habuerunt in paradiso, matrimonium autem magis. Et quia quodam modo sunt a natura; et in statu naturae non debebat homo subdi elemento: ideo non fmnt in elemento extra sensibili; habent tamen exterius signum, quod quidem significat interiorem coniunctionem per naturam suae signiftcationis, sicut verbum, vel nutus, et aliud additum, quod significat naturaliter consensum interiorem animorum, scilicet copula carnalis; secundum quod significat con iunctionem Christi el Ecclesiae, vel Dei et animae, et hoc est secundum fidem et institutionem.. Est enim habile per naturam et signiftcat per institutionem, quia unus est mas et significat Christum, alius autem femina et significat animam.

Et ex hoc patet responsio ad primum, quid sit hic signum, quia primo et principaliter est bum, vel nutus, in quo exprimitur consensus; ut annexum est distinctio sexuum.

1. 2. Patetetiam, quare non habet elementum, sicut alia Sacramenta. — Patet etiam, quare signum non crevit in evidentia, quia non erat omnino secundum institutionem; ideo immutabile est quanlum ad ipsum signiftcans, augmentum tamen est in evidentia significandi, quia cerlius nunc scitur, quid significat matrimonium, quam ante sciretur. stinctu naturae pro in statu naturae (Vat. addit institiUae). Superius post magis sola Vat. addit aperte. Inferius pro vel nutus plurimi codd. et ed. I perperam vel virtus (idem recurrit aliquanto inferius), et pro aliud additum pauci codd. et ed. 1 illud additum, cod. G aliquid additum, V;it. illud additur.

Ad illud quod quaeritur, quid sit ibi signatum;

quod unum est signatum principale, coniunctio Christi et Ecclesiae; et quia ista est dupliciler, scilicet per caritatem et naturae conformitatem, dupliciter in hoc Sasignificatur: prima per consensum animosecunda per commixtionem sexuum.

3. Ad illud quod obiicitur, si homo non esset etc.; dicendum, quod adhuc significasset Christi sive Dei cum Ecclesia, licet non expresse, et coniunclionem cum fideli anima;

I. De I. quaestione cfr. infra d. 27. a. I. q. 1, a. 2. q. 1.

doc(rinam alii Scliolastici profltentur in quaestione, matrimonium sit Sacramentum. De eadem quaestione: Scot., hic q. unica n. 14. — S. Thom., q. 2. a. I; Suppl. q. 42. a. 1. — B. Albert., de hac et qq. hic a. 14. — Petr. a Tar., hic q. 3. a. 'I. — Richard. Med., hic a. 4. q. I. — De hac et 2 seqq. qq. Durand., hic 3; Diony. Carth., hic q. 2. II. Quoad 2. quaestionem dicit Durand. (loc. cit.), quod opinentur Iheologi, aliter iuristae, quibus tribuit opinio- 1. hic relatam, quod scilicet matrimonium non conferat; et quod hic defeclus sit ratio, quare in pacto eiusintervenire possit pecunia (cfr. solut. ad 4.). Pro hac falsa ille cilat <i Gaufredum in sua Summa til. de Sacranon ilerandis » et « Ostiensem in Summa » (eodem lit.).

ni.us canonistarum, quorum aliqui fuerint cardinavel praelati, « quorum est specialiter scire, quid Ecclesia praedicat et observatJi, Dunand., refragantibus aliis, illam opinionem tenet tanquam veram. Sed a Con- Trident. (Sess. XXIV. can. I.) ut haeretici reprobantur

Secundo quaeritur, quid sit in hoc Sacramento et quid causatum. Et quod aliquid efficiat,:

1. Quia, ut dicit Augustinus, et habetur in litquod « sanis erat ad officium aegris est ad »; sed quod nullam habet efficaciam non remedium: ergo si malrimonium praestat aliquid efficit.

2. Item, si est Sacramentum novae legis: ergo quod figurat sed tamen Dominus praeviderat, ila futurum esse: et ideo sic instituerat. Si tamen homo non peccasset, Sacramentum a significatione vacuum non esset S. Ad illud quod obiicitur, quod primum non est causa secundi; dicendura, quod ubi est significatio secundum institutionem, primum polest esse causa secundi; sed ubi per naturam, secundum, quod est interius, est causa exterioris, quia e(fectus exterior signum est causae interioris, ut verbum consenfiendi interioris

consensus est signum, septem legis evangelicae Sacramentis, a Christo Domino institutum, sed ab hominibus in Ecclesia inventum, neque gratiam conferre ». — A S. Thoma et Petro a Tar. affertur etiam alia opinio, quae ipsi matrimonio novae legis illum tanlum effectum tribuit, quem S. Bonav. matrimoniis ante Christum vindicat, scilicet quod declinet a malo, excusando actum coniugalem.

Dc 2. quaestione: Scot., loc. cit. n. M. 1.3. — S. Thom., hic q. 2. a. 3; Suppl. q. 42. a. 3.; S. c. Gent. IV. c. 78. — Petr. a Tar., loc. cit. a. 2. — Richard. a Med., hic a. 4. q. 2.

III. (onclusio quaestionis 3. a tlieologis auctori coaevis communiter approbantur. Magister lamen (hic c. 6.) refert aliam opinionem, ortam ex quibusdam locis Patrum vel depravatis, vel male intellectis, ut pag. 660, nota 3. observatum est. Eadem opinio singularis iterum nuper invenit quendam defensorem. Cfr. infra d. 27. dub. 5. S. Thom., locc. citt. a. 4; Suppl. a. 4. — B. Albert., hic a. 15. — Petr. a Tar., loc. cit. a. 3. — Richard. a Med., loc. cit. q. 3.

3. item, malrimonium est magnum Sacramentum in nova lege, ergo non tantum repraesentationem, sed etiam institutionem et sanctificationem continet; sed Sacramentum sanctificans donat gratiam: ergo elc.

4. Item, sicut Sacramentum repraesentat ex simihtudine, ita figurat ex institutione, et ita sanctificat ex benedictione; sed in nova lege est benedictio nuptiarum: ergo videtur, quod sit sanctificatio: sic etc.

5 Vide supra d. I. p. I. q. o, et lit. Magistri, d. IV. c. 1. — Vat. ex hoc arg. et seq. unum facit, in hoc arg. omissis verbis ergo efficit quod figurat, et in seq. Ilem... in nova lege.

CoNTRA: 1. Si Sacramentum aliquid eiEcit, efficit quod figurat; sed istud significat coniunctionera Christi et Ecclesiae et hanc non efficit: ergo nec aliquid aliud.

2. Item, Sacramentum, quod dat gratiam et habet efficaciam, ab omnibus debet accipi, qui habent morbum; sed omnes habent morbum concupiscentiae: ergo omnes debent nubere. Sed bonum est homini non nubere: ergo non dat gratiam.

3. Item, si dat gratiam; quaero: quam? Si coniungit animam Deo et desponsat, vel unit etiam membra ad invicem; cum animam fieri sponsam Christi, et membra uniri sit effectus baptismi et eucharistiae, videtur, illud Sacramentum superfluere.

4. Item, Sacramentum, quod dat gratiam, si vendatur, vel sub pacto pecuniae accipiatur, facit intervenire simoniam: ergo qui aliquam duceret uxorem cum pacto pecuniae esset simoniacus; quod falsum est.

c 0 N c L u s 1 0. Matrimonium in nova lege non iatUum praestat remedium, secl etiam aliquod donum gratiae.

Respondeo: Ad hoc voluerunt aliqui dicere, quod 1. illud Sacramentum nullam dat gratiam; et quod dicilur, quod Sacramenta novae legis dant gratiam, dicunl intelligi de his quae in nova lege sunt instituta; nec est hoc Sacramentum remedium per efficaciam, sed per indulgentiam. Et inde est, quod concupiscentiam non minuit simpliciter sive secundum habitwn, minuit tamen secundum indulgentiam et secundum actum, ut non urat, secundum quod dicilur primae ad Corinthios septimo, quod melius esl nubere quam uri.

Alii dicunt, quod in Sacramento matrimonii da- 2. tur gratia digne et devote suscipientibus ratione benedictionis superadditae; Deus enim eis benedicit ad benedictionem sacerdotis. — Sed haec positio non videtur valere, quia illa benedictio est sacramentalis; et & sacramentale %[a,, quanto magis Sacramentum!

Et ideo tertio modo dicendum, quod suscipienet tibus hoc Sacramentum detur remedium, quantum 1-,,. „., est de ratione Sacramenti, quod excusat coitum et facit, illud esse veniale, sive non esse peccatum, 1 Ut ostensum est quaest. praeced. quod alias esset peccatum; et hoc potest esse sine dono gratiae, et habuit hoc illud SacrameDlum stalim post lapsum. Sed nunc tempore legis novae non lantum praeslat illud remedium, sed etiam aliquod gratiae donum digne suscipionlibus, utpole his qui ex caritalis consensu uniuntur ad procreandum prolem ad divinum cullum.

Ratione enim expressionis consensus in individuam consuetudinem vitae, et ralione benedictionis Ecclesiae, cuius esl Sacramenta debite tractare, sublevatur anima a corruptione concupiscentiae inordinata, et datur gratia ad copulam singularem et ad copulam utilem et ad copulam inseparabilem. Ex hac gratia fit remedium contra triplicem inordinationem concupiscentiae, et nascitur triplex bonum matrimonii. Concupiscentia enim inclinat ad midtas, quia luxuriosus non est una conlentus; et in malrimonio datur gratia homini, ut soli uxori veUt coniungi, et ita pronilas ad multas excluditur per copulam singularem. — Concupiscenlia etiam inclinat ad delectationem, non ad utililatem, quia luxuriosus non quaerit nisi satisfacere appelitui; et in matrimonio datur gratia, ut non cognoscat uxorem nisi propter prolem, el ita excluditur per copulam utilem. — Item, concupiscentia fastidium generat post impletionem; unde luxuriosus, postquam cognovit unam, illam respuit et vadit ad aliam; in matrimonio vero datur gralia, ut semper velit esse cum una, et ita excluditur per copulam inseparabilem. — Ex copula singidari oritur bonum fidei, ut ad aliam non accedat; ex copula utili bonum prolis; ex copula inseparabili bonum Sacramenti.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quomodo efflcit quod figurat; dicendum, quod figurat coniunctionem animorum primo et hanc efficit, non primo uniendo, sed magis, sicut confessio contritionem; et hoc iterum quodam modo efficit coniunctionem cum Deo; quia, si membrum raembro magis unitur, per consequens etiam magis unitur Christo. Sed in eucharistia, dum membra magis uniuntur Christo, et per consequens magis uniuntur ad invicera, imde Christo incorporantur; et sic patet differentia.

2. Ad illud quod obiicitur, quod tunc omnes deberent accipere uxores; dicendum, quod in matrimonio datur gratia ad remedium, sed in voto

anima, ut gratia detur ad perfectius re- Unde quia perfectius minus perfecto est ideo non omnes debent nubere, sed faciunt qui vovent continentiam. Sed quia omnes capiunt verbum istud S ideo utrumque necessarium, et remedium voti et religionis et malrimonialis coniunctionis.

3. Ad aliud palet responsio; quoniara in boc Sanon fit desponsatio, sed figuratur ipsa quae esl Dei ad animam; sed desponsaquae fit et fguratur, esl desponsatio viri et; ubi per consequens datur aliqua gratia ad desponsationem et unionem ipsius anihoc tamen est ex consequenti.

4. Ad illud quod obiicitur ultimo de simonia, quod malrimonium accipit rationem spiet gratiae, quando consensus iungitur ubi explicatur significatio, et obtineper benedictionem sanctificatio; et ideo in besacerdotaii consistit ratio spirilualis prae- Nam raatrimonium habet aliquid de contractu et annexum temporale ut temporale. Et, si quis venderet benedictionem, esset simoqui autem consentit fmaliter propter pe-

Tertio quaeritur, ulrum carnalis commixtio sit integritate matriraonii quantum ad significationem effwaciam. Et quod sic, videtur:

1. Quia in institutione matrimonii dicitur:

duo in carne una, et Dorainus ipse repetit decirao nono; sed hoc non est ante comergo commixtio est de integritale.

2. Item. Augustinus dicit, et habetur in Uttera: dubium est, illara mulierem ad coniugiura non cum qua docetur commixtio sexuura non ».

3. Item, ratione videtur: quia coniugium est coniunclionis Christi et Ecclesiae in confornaturae; sed boc solura est in comraixtione: elc. cuniam, quamvis peccet, non tamen iudicatur simoniacus, maxime quia ipse non est Sacramenti dispensator. — Et praelerea, multa temporalia sunt adiuncta, ut mutua educatio et filiorum enutritio et alia plura, et ideo licet dotes accipere; et si quis cum pactione magnae dotis conscntiat, simoniacus non esf — istud Sacramentum, etsi aUquo modo cum aliis conveniat in praestando remedium, habet tamen carnale officium coniunclum, ratione cuius in pactione non cadit vitium simoniacum, etiam si alias detur — cadit tamen in peccatum, quia contra gratiam disponilur. — Haec autem po-..11,. tuit esse ratio, quae movit illos qui dixerunt, gratiam in hoc non dari. Sed qui recte vult respicere et iudicare, necesse habet pretiosum a vili separare, ratione quorum diversa huic Sacramento contingit attribuere; et sacri canones boc innuunt, in quibus ab antiquo stalutum fuit, ut vir cum uxore in primo die benedictionis carnabter non conveniret ob reverentiam illius JDenedictionis Ecclesiae, quae, etsi videatur annexa Sacramento, utique fit in quantum signum; in quantum tamen habet efficaciam et est ecclesiaslicum, spectat ad eius esse corapletura. Et sic patet totura.

4. Item, matriraoniura est institutum in remedium concupiscentiae; sed hoc remedium habetur ab his solum, qui matrimonio sunt coniuncti: ergo hoc reraediura non est per continentiam, sed per commixtionem, quia aliter non esset magis remedium nubere quam non nubere.

Contra: Quod non sit de integritate quantum ad significationem, videlur:

i. Quia perfectum matrimoniura fuit inter Adara et Evam ante cognitionem carnalera, et ante dixit: Hoc nunc os, quara eam cognosceret: ergo commixtio non est de integritate.

2. Item, perfectum matrimonium fuit inter Mariam et loseph, quia fuit ibi bonura prolis, fidei et Sacraraenti; et sine comraixtione: ergo etc. gratia'] detur substituunt aliquid detur et desponsatur pro disponitur.

Item, quod non sit de inlegritate in ratione remedii, videlur:

3. Quia Augustinus dicit, quod « sanctior est copula mentium quam corporalis »: ergo maior datur ibi efQcacia contra concupiscentiam in unione mentali quam carnali.

4. Item, in actu illo etQcitur homo totus caro: ergo per oppositum, cum gratia, quae est remedium contra concupiscentiam, faciat spiritualem, nunquam datur in illo actu.

5. Item, in actu illo satisfit concupiscenliae; sed dum satisfit ei, ipsa inlenditur; sed quod intendit concupiscentiam non est remedium, iramo venenum: ergo carnalis commixtio non prodest, immo obest ad remedium matrimonii. Copula carnalis non est de integritate matrimonii quoad esse necessitatis, sed solum quoad esse completionis.

Respondeo: Dicendum, quod integritas rei dupliciter accipitur, videlicet quantum ad esse necessitatis, vel quantum ad esse compktionis sive ple- Si loquamur quantum ad esse necessitatis, verum est, quod Sacramentum matrimonii esse habet sine commixtione carnis; si autem quantum ad esse plenitudinis, sic est de eius integritate. Et sic procedunt rationes ad partes oppositas.

Et hoc patet sic. In matrimonio enim considerantur haec tria, scilicet signum, ofjicium, remedium. Quantum ad sig niflcationem, dicendum, quod si- duplex est eius significatio: significat enim coniun-. _,,.. ir. i re-ctionem Christi ct Ecclesiae per caritatem et coniunctionem per naturae conformitatem. — Simihter duplex est officium: unum est mutuae educaiionis et fomenti, et aliud procreandae prolis. — Simihter duplex est remedium: unum est quan-

In parte ista sunt dubitationes circa litteram, et primo quaeritur de situ huius partis. Videtur lum ad concupiscentiae defluxionem, ut scihcet noa in omnem mulierem intendat; aliud quantum ad inordinationem, ut scilicet non libidine, sed amore prolis procreandae sive matrimoniali affectu mulierem cognoscat.

Primum igitur signatum et primum officium et primum remedium sunt in Sacramento matrimonii quantum ad coniunctionem animorum, secundum autem solum quantum ad coniunctionem corporum. Et primum est de substantia matrimonii quantum ad esse necessarium; secundum quantum ad esse plenum.

Et sic patet responsio ad utramque partem, distinguendo perfectionem duplicem sive duplicem integritatem sufficienliae et plenitudinis. Et secundum hoc distinguunt iuristae matrimonium, scilicet matrimonium ratum et matrimonium consummatum.

Ad illud ergo quod obiicitur, quod gratia non datur in illo actu, ergo non est remedium contra peccatum; dicendum, quod remedium aliquod contra peccalum est dupliciter: aut quia hberat a peccato commisso, et hoc est per gratiam, quae in eo confertur; quoddam, quod liberat a peccato, quod committeretur alias, et tale remedium est matrimonium, quia raulti infirmi urerentur concupiscentia, nisi haberent uxorem, quam cognoscendo carnis adustionem evadunt; et in tali quantum ad usum non est necesse gratiam dari, quamvis in actu illo possit homo mereri, sicut habebitur infra

Ad illud vero quod ultimo obiicitur, quod non est in remedium, immo contra, quia intendit concupiscentiam in satisfaciendo ei; dicendum, quod qui cognoscit uxorem clebite concupiscentiae non satisfacit, sed potius obviat, ne uratur; et ideo non intenditur, sed remiltitur in eo fervor hbidinis. Sed qui cognoscit, ut delectetur, non cognoscit matrimonialiter; et tahs non habet remedium, immo praestat concupiscentiae fomentum. enim, quod Sacramentum matrimonii deberet primo situari sive primo de eo tractari. Primum quidem, quia prius est quod animale, deinde quod spirituale; sed matrimonium respicit statum animalem, inde pro sive substituunt nec sine (quod eliam plures alii codd. exhibent).

Cfr. verba, quae Gratian. C. Cum inilialur (.35.), C. 27. q. 2, praemittit, et C. Institutum est (39.), ibid., subiungit, ubi distinguitur triplex malrimonium, scil. iniiiatum, raium ct consummatum (vide infra d. 27. dub. S.).

5 Dub. 3; cfr. d. 31. a. 1. q. I. et a. 2. q. I. seq., d. 32. a. I. q. 1. ad 3. Cfr. etiani quaest. praeced.

spiritualem: ergo etc. — Item, matrimonium est inter omnia institutum: ergo primo debuit de determinari. ftESPONDEo: Dicendum, quod, sicut tactum est, non ordinantur secundum statum per-, vel imperfectionis, nec secundum tempus; sed ordinantur secunduni comparalioad statum hominis indigenlis his Sacramenlis. quoniam quinque prima Sacramenta respiciunt inin se principaliter, sed duo ullima sunl ad scilicet ordo et coniugium; coniugium inter minus habet de proprietate Sacramentorura legis et minus de perfectione, cum nunc sit indulgentia: ideo recte post alia delerde ipso. Et sic patet responsio ad obiecta. Item quaeritur de hoc quod dicit: Sub praedictum est hominibus: Crescite et multiplietc. Cum illud idem dictum sit bestiis, non sunt rationis capaces, quoraodo tale praepoluit dari? Respondeo: Dicendum, quod homini fuit et beet praeceptum et morale et sacramenbeneclictio ratione potentiae in generando, sed ralione capacitatis in ratiocinando, sed sacramentale ratione coniunctionis indiin significando. Ex hoc patet, quod bestiis fuit benedictio illud verbum, quia non sunt capaces; patet etiara, quod non fuit sacra-

Cap. I.

Quae sint consideranda in coniugio. Post hoc advertendum esl, quid sit coniugium, quae sll e/ficiens causa coniugii, et causa, propter conlrahi debeat, et quae sint bona coniugii, et per ea excusetur coilus canialis, et quae sint personae ad matrimonium. Sunl et alia plura matrimonio consideranda, quae sub corapendio permentale nisi ratione institutionis matrimonii in coniunctione Adam et Evae, quae postmodum est secula.

Item quaeritur de hoc quod dicit: De minoribus bonis est coniugiim, quod non meretur palmam. Videtur enim falsum, quia omne quod fit ex caritate, meretur palmara; sed aliquis potest ex caritate contrahere et uxorem cognoscere: ergo etc.

Respondeo: Dicendum, quod illud verbum aut intelligitur solum, quando quis utitur coniugio ad vitandam fornificationem, aut intelligitur de palma, secundum quod dicit quandam superexcellentiam ad meritum quantum ad aureolam, sive quanlum ad fructum sexagesimum..

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit: De minoribus malis, id est venialibus, est coitus, qui fit causa incontinentiae. Videtur enim falsum dicere: quia inconlinentia est peccatum mortale: ergo et concubitus, qui fit propter incontinentiara, est raortale peccatum.

Respondeo: Dicendum, quod concubilura fieri causa incontinentiae dupliciter potest intelligi: aut ul incontinentia intelligatur ut aspernanda, aut ila ut intelligatur ut assequenda sive prosequenda; et prirao modo intelligit Magister, secundo niodo opponit. — Utrum autem sit peccatum in eo qui sic coire intendit, infra melius patebit.

Cap. II.

Quid sit coniugium.

« Sunt igitur nuptiae vel matrimoniimi viri mulierisqiie coniunctio maritalis inter legitimas personas, individiiam vilae consuetudinem retinens'». «Ad individuara consuetudinem pertinet, quod absque consensu alterius neuter continentiam profiteri polest, vel orationi vacare»; ct quod inter eos, dum vivunt, vinculum coniugale permanet, ut alii se copulare non li- « Ita codd. 0 U X. Immediate post codd. F G L N W Y aa praebent verbum intelligatur, et subinde codd. NQY ita ut intelligatur..Alii codd. communiter et edd. kgimi: aut ul continentia iniendaiur ut aspernenda, sive prosequenda [edd. ciim aliquot codd. aspernenda, aut quod intendatur (inteUigaturj ut assequenda sive prosequenda'], lectio falsa, ut patot ex conlextu.

ceat; et ut invicem alter alteri exhibeat quod quisque sibi. Hac autem descriptione legitimorum et lidelium tantum matrimonium includitur.

Cap. III.

Be consensu, qid efjlcil coniugium.

Efjlciens autem caim matrimonii est consensus, non quilibet, sed per verba expressus, nec de futuro, scd de praesenli. Si enim consentiunt in fuluruni, dicentes: accipiam te in virum, et ego te ia uxorem; non est iste consensus efficax matrimonii. Item, si consentiant mente et non exprimant verbis vel aliis certis signis; nec talis consensus efficit matrimonium. Si 2. autem vcrbis explicant quod lamen corde non volunt; si non sit coactio ibi vel dolus, ol)ligatio illa verborum, quibus consentiunt dicentes: accipio te in virum, et ego te in uxorem, matrimonium facit.

Quod aulem consensus matrimonium faciat, subdilis probatur testimoniis. Ait enim Isidorus: << Consensus facit matrimonium ». Item Nicolaus Papa: « Sufficiat solus secundum leges eorum consensus, de quorum coniuuctionil)us agitur; qui solus, si forte in nuptiis defuerit, cetera eliam cum ipso coitu celebrata frustranlur ». Item loannes Chrysostomus: «Matrimonium quidem non facit coitus, sed voluntas; et ideo non solvit illud separatio corporis». Item Ambrosius: «Non delloi-alio virginilalis facit coniugium, sed paclio coniugalis». — Ex his apparet, quod consensus, id est pactio coniugalis, matrimonium facit; et ex tunc coniugium est,etiamsi non praecesserit vel secula sit copula carnalis.

C.p. IV.

Quanclo incipit esse coniugiuni.

Quod enim ab ipsa desponsatione, in qua paclio coniugalis exprimitur, coniuges sint, Sanctorum teslimonia probant. Ait enim Ambrosius: « Cum initiatur coniugium, coniugii nomen adsciscitur; cum coniungitur viro, coniugium est, non cum viri admixlione cognoscitur». Item Isidorus: « Coniuges verius appellantur a prima desponsalionis fide, quamvis adhuc inter eos iguoretur coniugalis concubitus». Item Augustinus: « Coniux vocalur ex prima desponsationis fide, quam concubitu non cognoverat nec fuerat cogniturus. Nec peierat nec mendax manserat coniugii appellatio, ubi nec fuerat nec futura orat carnis ulla commixiio. Propter quod fidele coniugium ambo parejites Christi vocari meruerunt non solum illa mater, sed etiam ille pater eius, sicut coniux matris eius, utrumque mente, nou carne». — Ex his evidenter insinuatur, quod ex tempore, quo intercedit consensus voluntarius ac maritalis, qui solus coniugium facit, veri coniuges suiit sponsus et sponsa.

Cap. V. De opinione quorundam, qui dicunt, coniugium non esse ante carnalem copuLam.

Quidam tamen asserunt, verum coniugium non contrahi ante traditionem et carnalem copulam, nec vere coniuges esse aliquos, antequam intercedat commixlio sexus; sed a prinia flde desponsalionis vir sponsus, et mulier sponsa est, mn cotiiux. Sponsos aulem et sponsas coniuges frequenter appellari dicunt, non quia sint, sed quia fuluri sunt, cuius rei sponsionem invicem fecerunt. Et secundum hoc verba praeniissarum auctorilalum intelligenda fore Iradunt.

Cap. VI.

Qicod sponsa potest eligere monasterium sine sponsi consensu.

Quod vero inter sponsam et coniugeni plurimura intersit, ex eo astruunt, quia licet sponsae ante car-i nalem copulam, inconsulto vel nolente sponso, monaslerium eligere; quo facto, sponso etiam licet aliam ducere. Coniugatus vero vel coniugata nec continentiam, nisi ex communi consensu, servare valet nec monaslerium petere, nisi uterque continentiam pariler profilealur. Quod vero liceat sponsae monaslerium eligere, auctoritalibus Sanclorum probatur. Ait enim Eusebius Papa: « Desponsalam puellam non licet parentibus alii viro tradere, lamen licet sibi monasteriura eligere». Item Gregorius: « Decrela legalia desponsalam, si converti voluerit, nullo penitus censuerunt darano muictari ». « P>efert eliam Hieronymus, quod Macarius, inter Christi eremitas praecipuus, celebralo Mai nupliarum convivio, cum vespere thalamum esset insolitudinem sibi elegit. Beatus eliam Aiexius similiter AI( ex nuptiis divina gralia vocatus, sponsam deseruit et nudus Chrislo famulari coepit. — His auctorilalibus et exemplis liquet, licere sponsis sine consensu suarum sponsarum, et e converso, continentiam profiteri ».

Cap. VII.

Quod cotiiugatus sine coniugis consensu tiequit profiteri continentiam.

Hoc autem coniugalis nullatenus licet. Non enim potest vir melioris vitae propositum sumere sine uxoris consensu, et e converso. Unde Gregorius, scribens 3 Can. Desponsatam (27.), ibid. Seq. locus est Gregor., VII. Kegest., indict. 15. epist. 23. (alias 20.) ad Fortunalum; C. fl«- creta legalia (28.), ibid. Tertius apud Gralian. super C. Scripsit

patriliac: « Sunt qni dicunt, religioiiis graconiiigia ilebere solvi. Yenini sciendum est, quia, hoc lex iuimana concessit, tamen lex divina pro- Si vero ulrisque conveniat continenlein vitam hoc quis audeat accusare? Sic eniin multos novimus cum suis coniugibus et prius convitam duxisse et post ad sanctae Ecclesiae migrasse. Si vero continentiam, quam vir apmulier non sequitur, aut quam uxor appetit, coniugium dividi non potest, quia scriesl: Mulier pote&tatem suae carnis non habet, vir; similiter el vir potestatem sui corporis no?i sed mulier ». Idem: « Agalhosa, latrix praesenquesta est, virum suum contra voluntatem suam monasterium esse conversuin. Quapropter experientuae praecipimus, ut diligenti inquisitione discune forte eius voluntate conversus sit, vel ipsa se proiniserit. Et si hoc tua diligentia repererit; illum in monasterio permanere provideat et hanc, promisil, mutare compellat. Si vero nihil horum nec quoddam fornicationis crimen, propter quod uxorem dimittere, praedictam mulierem commicognoveris; ne illius conversio uxori relictae in fleri possit perditionis occasio, volumus, ut suum illi, etiam si iam tonsuratus est, reddebeas, omni excusatione cessante; quia nisi forcausa virum uxorem dimittere nulla ratio Postquam enim copulatione coniugii viri et uiiuin corpus efflcilur, non potest ex parle et ex parle remanere in saeculo». Ilem ex synodo: « Si quis coniugatus converti ad niovelit, iion est recipiendus, nisi prius a castimoniam profltente fuerit absolutus. Tales tunc sine culpa sequuntur Christum, relicto saesi habent ex pari voluntate castitatis consensum ».: « Si vir et uxor divertere pro sola religiosa iiise consenseriiit vita, nullatenus sine conscientia flat, ul ab eo singulariter proviso constituanloco. Nain uxore nolente, vel altero illorum, etiam tali re matrimonium non solvitur».

Cap. VIII.

De aduUerinis coniugiis. Item Auguslinus: « Si abstines sine uxoris vo- Iribuis ei fornicandi licentiam, et peccatum tuae imputabitur abstinentiae ». Item Nicolaus « Scripsit nobis Thielberga regina, regia se dignitate vel copula exui et sola vita privata es.se desiderare. Cui scripsiraus, non hoc aliler posse, nisi eandem vitam vir eius Lotharius ele- ». — Ex his patet, quod comMa/i sine communi continentiain profileri.vel habilum religionis non valent; et si fecerint, revocari debent. Sponsi vero possunt sine communi consensu monasterium eligere; unde videtur inter sponsum et sponsam sed spe futurorum, quia ex (ide, quam ex desponsatione sibi invicem debent, postea efiiciuntur coniuges. Praemissas etiam auctoritates, quibus asseritur, quod consensus matrimonium facit, ita intelligi volunt, ut consensus vel pactio coniugalis non ante coitum faciat matrimonium, sed in coitu. Sicul enim defloratio virginitatis non facit matrimonium, nisi praecedat pactio coniugalis; ita nec pactio coniugalis, antequam adsit copula carnalis. Ex pactione igitur coniugali sponsi et sponsae fiunt ante coitum, in coitu vero efflciuntur coniuges. Facit enim pactio coniugalis, ut quae prius erat sponsa in coitu fiat coniux. trahendo malrimonio, non est autem ibi consensus de praesenti; et est desponsatio habens consensum de praesenti, id est pactionem coniugalem, quae sola facit coniugium. In illa ergo desponsatione, ubi est pollicitatio contrahendi matrimonium, sponsi tantum et sponsae fiunt, non coniuges; et talibus sponsis licet sine communi consensu continentiam profiteri et monasterium eligere. In ea vero desponsatione, ubi est consensus de praesenti, coniugium contrahitur, et ab illius desponsationis prima fide veti coniuges appellantiir. Secundum hanc distinctionem desponsationis de sponsis varie loquuntur doclores.

Cap. IX.

Quod muUipliciter sponsics et sponsa accipitur.

Aliquando enim sponsas vocant, quae talem habuerunt despousationem, uhi fuit pactio coniugalis de praesenti; et illae vere coniuges sunt. Unde Gregorius: « Si quis uxorem desponsaverit vel subarrhaverit, quamquam postmodum, praeveniente die mortis eius, nequiverit eam ducere in uxorem; tamen nulli de consanguinitate eius licet accipere eam in coniugio; et si inventum fuerit factuni, separetur omnino».Item lulius Papa: « Si quis deponsaverit uxorera vel subarrhaverit, et vel praeveniente die mortis eius, vel irruenlibus quibusdam causis, eam non cognoverit; nec fraler eius nec ullus de consanguinitate eius eandeni sibi lollat in uxorem ullo unquam tempore ». Item Gregorius: « Qui desponsatam proximi sui puellam ceperit in coniugium, anathema sit ipse et omnes consentientes ei, quia secundum legein Dei mori decernitur. Nam divinae legis mos est, sponsas appellare eomuges„ ut in Evangelio: Accipe Mariam co?iiugem tuam; el in Deuteronomio: Si quis aUerius sponsam in ag?-o vel in quoUbet loco oppresserit, vel adduxeril in domuni suam; moriatur, quia uxorem proximi sui violavit.

3 Can. Scripsit nobis (26.), ibid. — Infra ante continentiam cod. A et edd., excepta I, addunt monasterium eligere. Qucie sequunlur occurrunt eliani apud Gratian. super eundem canoncm.

nou quae iam uxor erat, sed quae a parentibus uxor fieri clebebat». — Ex bis colligitur, quod sponsae quaedani coniuges sun.t ante coniniixlionem sexuum. — Sed forte illud movet quod in fine capituli dicilur: Nou quae iam uxor erat, sed quae uxor fieri debebat. Quod non ita debet intelligi, quasi uxor vere non fueril, ex quo pactio coniugalis intercessit; sed quia nondum Iraducta fuerat, nec res uxoria intercesserat, scilicet concubitus coniugalis.

Vocalur etiam sponsa, quae sic viro desponsala est, ut uou intercesscrit consensus de praesenti, sed sponsio fuluri. Secundum quem moduni illud decretum intelligitur: « Si quis sponsam filii oppresserit, et post filius eius eam duxerit; paler poslea non babeat uxorem, nec niulier virum; filius, qui palris faciuus ignoravit, aliam ducat». Si coniux illa fuisset, quod ulique foret, si in sponsalibus pactio coniugalis inlercessisset, non permitteretur spOnso aliam ducere. Moechis autem poena non uubendi ex rigore infligitur, ut alii terreautur. Item ex eodem: « Quidam desponsavit uxorem et dotavit et cum ea coire non poluit, quam clauculo frater eius corrupit et gravidam reddidit; decretum est, ut, quamvis nupta non potuerit esse legitimo viro, desponsalam tamen fratri frater habere non possit; sed moechus et nioecha fornicationis quidem vindictam sustineaut, licita vero eis coniugia uou negentur». De illa desponsatione hoc inteJligi debet, ubi non fuit consensus coniugalis de praesenti, alioquin uon liceret eis alias sortiri coniugia. Secundum hoc etiam illud inlelligi debet: « Stalutum est a sacro conventu, ut, si quis sponsam alterius rapueril, publica poenitentia mulctetur et sine spe coniugii maneat. Et si ipsa eidera crimini cousenliens non fueril, licentia nubeudi alii non negetur ». « Apparet, hanc fuisse desponsatam sine pactione coniugali de praesenli, et ideo non fuisse coniugem; cui, vivenle sponso, alteri nujjendi licentia uon negatur». Sunt enim quaedam

Haec est secunda pars, in qua agitur de causa efficiente coniugii, quae quidem est consensus. Et quoniam non omnis consensus facit coniugium, ideo primo determinat Magister in generali, quod consensus sit matrimonii causa. Secundo inquirit, qualis sit ille consensus, infra distinctione vigesima nuptialia pacta de fuluro, ex quibus sponsi et sponsae vocantur nec exinde coniuges sunt; et est quaedam pactio coniugalis de praesenti, quae sjjonsum et sponsam etiam coniuges facil. Et utraque pactio desponsalio vel sponsalia interdum dicunlur, proprie lamen sponsalia dicuntur quaedam solenuua pacta nuplialia.

De nuplialibus pactis, ubi est lanlum sponsio fu- (urij ait Augustinus: «Institutum est, ut iam sponsae non stalim tradautur, ne vilem habeat maritus dalam, quam uon suspiravit sponsus dilatam ».

Cap. X.

Quae sponsa sit vidua, niorluo sponso,

et quae non.

Et est sciendum, quod illa sponsa, quae lantum in futuro est pacta, mortuo sponso, non remanet vidua, quia non fuerat vir eius. Unde si quis eam duxerit, ad sacros ordines conscendere uou prohibetur, quia uou duxit viduam. Viduae enim maritus aeque, sicut bigamus, sacerdos fleri prohibetur; ex tali autom copula nullus arcelur a sacris ordinibus.

Secundum hoc intelligendum est quod ait Pelagius Papa de illo qui, mortuo sponso eius, sponsam ducit in uxorem: «Nihil est, inquit, quantum ad hunc arliculum altiuet, quod ei obviet de cauonicis institutis, quin ad sacros ordines promoveri valeat». Si vero talis sponsa fuisset, inter quam et sponsum eius consensus de praesenti intercessisset, eo mortuo, vidua remansisset; cui copulatus iu coniugio ulterius ad sacros ordines uon accederet, cum viduam duxeril. Non est igitur ambigendum, quin solus de praesenti consensus coniugium efficiat, et exinde veri coniuges appellentur. Ideo post talem consensum si quis alii se copulaverit, etiam si carnis commixlio illic sequatur, atl priorem copulam revocandus est. octava: Hic quaeri debet, utrum consensus de futuro etc.

Prima pars habet duas. In prima determinat de ipso coniugio quantum ad quidditatem. In secunda vero quanlum ad causalitatem, ibi: Efficiens autem causa matrimonii etc. In prima parte duo facit. ibid. — Ibi codd. et edd., excepta 8, falso omiUunt woh ante suspiravit, refragante canone et originali Augustini. — De seqq. cfr. Gratian. super C. Quod autem interrogasti (29.), ibid.

5 Can. Valentino (20.), d. 34; cfr. C. Debitum pastoralis '6.)X. de Bigamis non ordinandis, libr. I. tit. 21.

prima breviter praemitlit, de quibus intendit In secunda breviter definit coniugium maet hoc ibi: Sunt igitur nupliae vel matrietc. Et haec duo sunt quasi praeambula cognoscendam matrimonii causahtatera sive ori- Efficiens autem causa matrimonii est. Haec secunda pars huius distinctionis, in qua agit de efficiente, et dividitur haec pars in quatuor In prima veritatem narrat. In secunda con-

Ad intelligentiam praesentis distinctionis secuntria, quae determinat Magister, tria principaquaerunlur. Primo quaeritur de matrimonii quidditate. Secundo, de causalitate.

Quantum ad primum quaeritur, utrum malrisit coniunctio raaris et feminae. Et quod videtur:

1. Per rationem, quam ponit Magister in lit- « Matrimonium, inquit, est maris et feminae ».

2. Et quod ila sit, ostenditur ratione. Solo viro non est matrimoniura; similiter sola muexistenle, non est matrimoniura: ergo raatriesl in simultate et in coniunctione unius alterum.

3. Item, nihil absolutum esl ununiMnduobus; sed raatriraonium unum est in viro et feergo non dicit quid absolutum, sed relatura. illud, quodcumque sit, cum non sit disparitas, conformitas, non est disiunctio, sed coniunctio.

4. Item, illud, ad quod consequuntnr ista tria scilicet fides, proles et Sacramentum, est recte hoc autem est coniunctio maris et firmat, ibi: Quod autem consensus matrimonium faciat etc. in tertia impugnat, ibi: Quiclam tamen asserunt etc. In quarta obiectiones in contrarium determinat, ibi: His aulem ila responclemus. Fit aliquando desponscttio etc. Subdivisiones partium manifeste apparent in his duabus parlibus ultimis, maxime utrum ex solo consensu contrahatur insolubile vinculum. — Et sic tria continentur in hac distinctione, scilicet matrimonii quidditas, causalitas et insolubilitas.

TertiOj de insolubilitatc.

Circa primum quaeruntur duo.

Primo quaeritur, quid sit coniugium genere, sive re.

Secundo, quid sit nomine. feminae, ubi est fules in singular i tate, jro/e in fecunditate et significatio in insolubilitate: ergo elc.

CoNTRA: 1. Multiplicato superiori essentiali, multiplicatur mfenus: ergo si matnraonium est coniunctio, quoties vir et uxor coniunguntur, toties matriraonium contrahitur, et ita inter eundem virum et eandem raulierera erunt plura matriraonia; quod si falsura est: ergo etc.

2. Item, nullura Sacramentum iteratur super eandem materiara: ergo si matrimonium est coniunctio viri cum muliere, ex quo semel coniungitur, non debet araplius coniungi cum eadem. Sed hoc est falsum et inconveniens: ergo etc.

3. Item, omne Sacramentum est signum sensibile; sed nulia relatio est signum sensibile, coniunctio autem raaris et ferainae est relatio: ergo coniunctio talis non est signum, ergo nec Sacramentum: ergo «, simplici conversa, nullum Sacramentura est coniunctio, ergo nec matrimonium.

Petr. Hispan. Summul. tr. de Proposilion., agens de conversione propositionum, conrersionem simplicem ita describit: Simplex conversio est, quando do subiecto lit praedicatum, et de praodicalo subiectum, manento eadem qu:di(ate et quantitate propositionis. Et hoo modo convertitur universalis nogativa in se, et parlicularis affirmativa iu se. Iixemplum, ut: nullus homo cst lapis: ergo nullus lapis est homo; quidam homo est animal: ergo quoddam animal esl homo. Cfr. Aristot., I. Prior. c. 2. — Vat. a simplici conversione.

4. Item, si matrimonium est coniunctio, aut ergo corporum, aut animorum. Non animorum, quia tunc matrimonium esset in patria; non corporum, quia tunc inter Mariam et loseph non fuisset coniugium.

D. Item, sive sit coniunctio corporum secundum commixtionem, sive animorum. secundum consensum; contingit, talem coniunctionem removeri per odium: ergo et matrimonium solvi et destrui. Sed hoc falsum est, ut iam patebit: ergo matrimonium non est coniunctio.

c 0 N c L u s 1 0.

Matrimonium recte dicitur coniunctio maris et feminae.

Respondeo: Dicendum, quod matrimonium secundum genus remotum esl signum; specificatio autem vel descensus ad genus inferius accipitur secundum comparationem ad signatum; unde cum signatum in hoc Sacramento sit coniunctio Christi et Ecclesiae, et coniunctio non polest melius significari quam per coniunctionem exteriorem-, sicat baptismi ablutio per ablutionem aquae exteriorem: ideo, sicut baptismus dicitur ablutio, sic matrimonium dicitur essentiahter et secundum genus suum coniunctio. — Et nota, quod sicut in ablutione baptismi est ahquid permanens, sicut impressio characteris interior, et aliquid transiens, ut lotio exterior, et utrumque dicitur baptismus; sic in matrimonio est ahquid permanens, et hoc est vinculum, per quod ligatur vir et muher, quantumcumque exterius separentur; et est aliquid transiens, sicut coniunctio primo facta per verbum exterius, vel per exteriorem actum; et utraque dicitur maii momwn, et utraque est coniunctio. Et ideo recte matrimonium coniun-

I. Etiam S. Thom. (liic q. I. a. 1. quaesliunc. 1; Suppl. q. 44. a. 1.) cum aliis docet, malrimonium esse in genere coninnctionis, qua coniuges ordinantur ad aliquod unum, et quae simul est o vinculum, quo ligantur formaliter, non eftrimonium consequitur j>. Idem (locc. citt. quaestiunc. 3. et a. 3.) explicat etiam deflnitionem Hugonis a S. Vict., quod matrimonium sit o duarum idoncarum personarum legitimus de coniunclione consensus » [definitio per causam; nec non tertiam, quod sit 0 consortium vitae communis et conimunicatio divini ctio dicitur et est, sicut rationes primae ostendunt.

1. Ad illud quod obiicitur, quod muUoties conest usus vinculi. Dico igitur, quod prima et secunda, quia respiciunt subslanliam matrimonii, non iterantur, sed solum tertia; et ad mullipiicationem illius non sequitur multiplicatio matrimonii, quoniam non est genus in essendo, sed actus in utendo sive usus in agendo.

2. Et ex hoc patet sequens, quia non est iteratio Sacramenti; et sicut frequenter manducare corpus Christi non dicit Sacramenti iterationem, sed usum; sic in proposito intelligendum; licet non sit simile omnino, quia quod semel manducatum est iterum manducari non potest; sed haec mulier, quae semel cognita est, iterum cognosci potesl.

3. Ad illud ergo quod obiicitur, quod est signum sensibile; dicendum, quod sicut similitudo corporalis sensu percipitur non ratione sui, sed Nol ratione qualitatum, in quibus est assimilalio, quae sensu deprehenduntur; sic intelligendum est in proposito. quod quamvis coniunctio secundum se non sit perceptibilis ul relalio, est tamen ratione eorim quae coniunguntur, ut viri et muheris, et ratione signi, in quod, vel per quod coniunguntur.

4. 3. Ad illud quod quaeritur, utrum sit corporum, an animorum; dicendum, quod animorum in corporibus, quia est coniunctio ratione utentium et habentium sexus distinctos; illa autem coniunctio, quae respicit totum coniunctum et est matrimonium essenliahler, non est affectio anraontm, vel approximatio corporum, sed quoddam vinculum obligatorium, quod non perimitur, sive affectu, sive corpore separentur. Et per hoc patet responsio ad ultimum. et humani iuris » [secundum effectum, ad quem ordinatur]. De 3. deflnitione dicit B. Albert. (hic a. 2.), quod sit decretistarum, qui « parum solent curare de deflnitionibus, vel aliis ad subtilem intellectum pertinentibus ». Cfr. hic dub. 1.

De 1. quaeslione praeter citatos locos: Scot., hic q. 'I.et supra d. 16. q. unica n. 17. — B. Albert., loc. cil. et a. I. — Petr. a Tar., hic q. 1. a. I. — Richard. a Med., supra d. 26. a. i. q. 1. — Dionys. Carlh., hic q. I.

II. De nomine matrimonii etiam alii coaevi magistri referunt easdem vel similes etymologias, plerumque parum solidas. text. 20.), ad quam cognoscendam requiritur, ut cognoscens conferat extrema (relationis) inter se, quod non est sensilivae, sed rationalis potentiae (cfr. Arislot., III. de Anima, text. 37, et August., de Vera Relig. c. 29. n. 53. scqq.). Sensitivae po- (vide supi-a pag. 286, nota 9.). — Inferius pro quae sensu et ed. 1 perperam quae sensus deprehendunt).