Distinctio XXXVIII

4. Item, votum est obligatio spontanea sive quae ad solum Doum et ad ea quao Dei sunt magis proprie proprie.

sed nullus obligatione voluntaria obliganisi velit obligari; et nullus vult obligari verbo, qui intendit se obligare: ergo etc. CoNTRA: Ostenditur quod promissio non sit de voti:

1. Per aliam definitionem voli: « Votum est boni conceptio cum deliberatione firmata» haec definitio dicit voti subslantiam — sed hoc polest esse sine promissione: ergo etc.

2. Item, Gregorius super Ezechielem: « Qui agere deliberant et deliberata non faciunt, se elevant, cadunt »: ergo deliberatio melioris ad faciendum, alioquin non esset casus; sed est ibi alia obligatio quam voti: ergo sola desine promissione est volum: non ergo proest de essenlia voti. Item, quod nec st obligandi intentio, idetur:

3. Quia aliquis promotus ad sacros ordines, inordines suscipere et nuUo modo obligari ad nihilominus obligatur, ac si intenderet: videtur, quod de substantia voti non sit obliintentio. h. Item, si aliquis iurat alicui, non intendens obhgare ad id quod verba significant, iudicatur ita obligatus, ac si intenderet: ergo pari videtur in voto, quod flt sine intentione. Item, cum ista duo simihter faciant ad esse iuscilicet promissio et obligandi intentio, quae sit ditferentia. essentia voti sunt promissio et obligandi intentio; et in voto simplici requiritur verbum interius, in solemni exterius. Respondeo: Dicendum, quod ista duo sunt de voti, scilicet promissio et obligandi inten- Cum votum sit obligatio nova et voluntaria, de novo est superaddita, promissio est necesquia vero voluntaria, oportet, quod velit et ita, quod se obligare intendat. Sed conpromittere alicui duplici verbo, scilicet inte- 81S riori et exteriori. Promissio quantum ad verbum interius cogitationis et deliberationis est de necessitate voti simplicis, quod obligat quantum ad Deum, qui intuelur cor. Sed promissio quantum ad verbum vel signum exterius est de necessitate voti solemnis, quod obligat quantum ad faciem Ecclesiae, quae iudicat secundum ea quae patent. Secundum hoc duplex datur definitio de voto; illa magistralis et communis est de voto siraphci: « Conceptio melioris propositi » etc.

4. 2. Ad illud quod obiicitur per definitionem voti et auctoritatem Gregorii, in sola deliberatione votum consistere; dicendum, quod non intelligunt de qualibet deliberatione, sed de illa quae firmat propositum; et haec est quae consensui addit promissionem; aliter non firmat, unde licitum est dissentire.

5. Ad illud quod obiicitur, quod obligandi intenlio non est necessaria, sicut patet in ordine; dicendum, quod intentio respectu alicuius potest esse dupliciter: aul principaliter, quia de illo cogitat et illud placet, aut quia intendit aliquid antecedens ad illud, vel simpliciter illi annexum; sicut si aliquis intendit vovere regulara monachorum, per consequens et ad continentiam obligari intendit et ad obedientiam; alioquin stulte appetit et vult. Similiter, quia ordini sacro annexum est volum, si intendit ordinem sacrum suscipere, per consequens et ad continentiam obligari principaliler, vel ex consequenti; quod si nullo modo intendat, non est votum; sic nec matrimonium.

6. Ad illud quod obiicitur, quod qui iurat in dolo tenetur; dicendum, quod duplex est forum, scilicet iudiciale et poenitentiale. In foro iudiciali iudicatur secundum exteriora, in foro secundum conscientiam. In foro iudiciali, quia «fraus nulli debet patrocinari », accipiuntur verba secundum intellectura coramunem et sanum; et quia fraus non debet ei patrocinari, iudicatur teneri, sicut si secundum intentionera rectam verba dixisset. In foro poenitentiali, ubi est iudicium secundura veritatem, iudicatur, istura peccasse in dolo, sed nequaquam ex illa promissione esse obligatum; unde S. Vict. in libro de Sacramentis, parte XII, sic deflnit votum: Votum est sponsio animi voluntaria. Et quidam iurisperiti sic: Votum cst alicuius boni cum deliberatione facta promissio. Antiqui autom doctores theologiae sic: Votum est conceplio boni ciendum vel non faciendum se Deo obligat. Alii auteni sic: Votum cst promissio melioris boni ex deliberationo firmata.

sicut matrimonium contractum per verba exteriora sine consensu oomi est malrimonium solum secundum interpretationeni fori mdicialis, non secundum veritatem; sic de YOto dicendum.

Ad illud quod ultimo quaeritur de differentia voti ad iuramentum obligatorium, dicendum, quod

I. In solvendis Iribus huius ai-ticuli quaestionibus S. Tliom. aliique doctores conveniunt.

De I. quaestione: S. Tliom., hic q. I.a. I. quaestiunc. 1; S. II. II. q. 88. a. I. — B. Albert., hio a. I. — Petr. a Tar., hic a. I. q. I. — Richard. a Med., hic a. 2. q. 1.3. — De hac et 2 seqq. qq. Durand., hic q. 1; Dionys. Carth., hic q. 1.

Secundo quaeritur, de quo sit votum,sive de materia, circa quam est votum; et videtur, quod sit circa omnia.

1. Et primo videtur, quod de omni bono: quia omne bonum potest homo promittere et spondere Deo et in tali sponsione obligatur; sed non est alia quam votum: ergo etc. Unde et in baptismo promittit quod est necessitatis, scilicet abrenuntiare satanae.

2. Item, quod sit de minori bono, videtur: quia licitum est illud velle: ergo licite potest se homo ad illud obhgare, ergo licite vovere; et istud videtur per simile in matrimonio, in quo quis obligat se ad stalum iniperfectionis

3. Item, quod sil de indijferenti, videtur: quia cibus et potus, quantum est de se, dicunt aclus indifferentes, quia naturales sunt; sed circa cibum et potum contingit esse votum,ulpote votum abstinentiae: ergo et circa indifferentia.

4. Item, videtur, quod de malis possit esse votum: quia occidere innocentem est malum; sed lephte propter votum occidit fdiam suam virginem et laudatur de voto. Unde Hieronymus dicit, quod «ideo ponitur in catalogo Sanctorum», quia «Deo placuit animus voventis »: ergo elc.

5. Item, conscientia non magis obligat quam votum; sed conscientia erronea ligat, quia quod non est ex fide est yeccatum id est contra conscien- 1 Cod. aa sujiplet huiusmodi obKgatio.

2 Ed. 1 cum mullis codd. jMrperam perfectionis.

3 lud. M, 30. seqq. — Sententia Hieron. habetur in Epist. M8. (alias 34.) n. S: lephte obtulit virginem flliam, et idcirco lur. Cfr. Epist. 60. (alias 3.) n. 8. In II. Coinment. super triplex est differenlia, scilicet in obiecto, medio et ftne. In obieclo, qnh votum fit Deo, sed iuramentum homini; in medio, quia iuratur per Deum, vovetur per promissionem; in fine, quia iuramentum esl ad astruendam veritatem, votum autem ad augendam honestatem et bonitatem.

II. De 2. quaestione: S. Thom., locis citt. quaesliunc. 2. et a. 2. — B..lbert., hic a. 2. — Petr. a Tar., loc. cit. a. 2. — Richard. a iMed., hic a. 3. q. 1-3.

III. De 3. quaestione: S. Thom., locis citt. quaestiunc. 3. et a. 8. — D. Albert., hic a. 3. — Petr. a Tar., loc. cit. a. 3. — Richard. a Med., hic a. i. q. 1-3. tiam: ergo et votum erroneum; sed tunc errat homo in voto, quando vovet malum pro bono: ergo etc.

Contra: 1. Quod non sit de bono praecepti, videtur: quia super illud =: Vovete et reddite, Glossa: «Vovere est voluntatis, sed reddere necessitatis »: ergo est de his solum, ad quae homo non ahunde, sed voluntarie obligatur; sed talia sunt supererogationis: ergo etc.

2. Item, quod non sit de minori bono, videtur per definitionem voti«: « Votum est conceptio melioris propositi cum deliberalione firmata »: ergo non videtur, quod sit de statu imperfectionis et minori bono. Et ideo videtur, quod votum debet esse ad proiuotionem salutis nostrae, non in dispendium; sed obligare ad stalum minus bonum est in dispendium salutis, quia secundum Bernardum: «Nemo bonus, qui non vult esse melior»: ergo etc.

3. Item, quod non sit de indifferenti, ostenditur per definitionem; dicitur enim, quod « votum de his quae Deo pertinent, fieri debet»; sed talia non sunt indifferentia: ergo etc.

4. Itein, quod non de malis, videtur: quia dicit Isidorus: «In malis promissis rescinde fidem, in turpi voto muta decretum»; sed votum verum est immutalMle voventi: ergo votum turpe vel de turpi non est votum verum.

o. Item, votum verum obligat ad id, de quo est; sed nuUus obligari potest ad raalum: ergo etc. alias 43. n. S.) exhibet Pctr. Lombard. in hunc loc.: Vovere enim consulitur voluntati, sed post voti promissionem necessario redditio exigitur. Haym. super hunc loc. ait: Vovere consilium est, solvere autem vota praeceptum.

« Cfr. quaest. praeced. — Edd. in hac deflnitione pro cum exhibent animi.

minoris: nullus faciens id, ad quod tefacit malum; sed si homo obligatur ad maet facit raalum, facit id, ad quod tenetur: ergo malum non facit malum.

c 0 N c L u S I 0.

generaliter loquendo, est de his quae ad Deum pertinent et faciunt ad salulem; simpliciter vero et proprie est de his quae promovent ad salutem ullra statum communem. Respondeo: Dicendum, quod votum generaliter est de his quae ad Deum pertinent et faad salutem; simpliciter vero et proprie est his quae promovent ad salutem ultra stalum Unde quaecumque sunt talia, cadunt voto; quae autem his opposita sunt, ut quae ad salutis vergunt, sub voto cadere non quoniam votum debet hal3ere comites, quos iuramentum, scilicet veritatem, iudicium et Primo namque necesse est, ut in eo sit iustiscilicel ut illud quod vovetur, speclet ad saluet sit bonum et honestum. — Secundo est iuut vovens deliberate voveat, non praecipi- — Tertio, quod sit in eo verilas, ut quod et iuste vovit, hoc persolvat. Si ergo illud vovetur, ad detrimentiim iustitiae faciat; non ibi lex voli nec obligatio, sed ipsi voto fit iniunec est obligatio ad servandum, sed potius ad sicut de conscienlia erronea iudicatur.

hanc regulam communem iudicandum est his quae quaeruntur in speciali.

1. Quod enim quaeritur, utrum votum sit de bono, scilicet praecepti et consilii; dicendum, yolum, proprie accipiendo, est de bono superlarge tamen, si dicatur quaecuuique tepotesl esse de bono praecepti. — Et per patent obiecta ad utraraque partem. Illud enim quamvis non sit obligatio de novo, est tatestificatio obligalionis, qua homo non solum se obligatum, sed etiam complacet sibi in obhgatione, et obligatio necessaria fit voUintaet sic multi faciunt de necessitate virtutem.

2. Ad illud vero quod quaeritur, utrum sit de bono; dicendum, quod niinus bonum est considerare: uno modo, prout dicit staquendam licitum; alio modo, prout dicit privationem maioris boni. Primo modo licitum est vovere illud respectu mali, quia respectu illius est quodam modo maius bonum. Secundo modo, prout privatorium raaioris boni, licilum non est, nec obligatur quis ad servandum, sed ad poenitendum; ut si quis voveat, quod Deo serviet caste in statu saeculari,et nunquam ingredietur religionem: priraum bonum est et licitum, sed in quantum privat statum altiorera, illicitum est, quia gratiam Dei duro corde repellit; et hoc est in praeiudicium salutis et in derogationem abundantis iustitiae. — Et si tu obiicias: licitum est sic esse, ergo et vove?-e; dicendum, quod sicut laudari non est malum, tamen appetere laudem est malum; sic in tali statu esse non est malum, sed obligare se, ut non possit ad melius pervenire, obligationeS quae fiat Deo, Deo iniuriam facit. Nec est simile de matrimonio, quia est obligatio facla alii personae, quae contenta est illa et non quaerit perfectiorem; Deus autem vult semper quod raehus est.

o 11-111 T S. Ad illud quod quaentur de indifferenti, cendum, quod indifferens est dupliciter: unura, quod informabile est motu et circurastantia virtutis, sicut comedere et abstinere, et hoc potest voveri; aliud, quod nihil facit, quantura est de se, ut levare festucam vel ire ad prata, et de tali proprie non est votum; et si quis tale quid voveat, iudicio caret, quia nihil vovendum est, nisi quod creditur rationabiliter esse acceptum Deo. Unde si tale votura voveat quis, non est tenendum, sed commutandum. Et per hoc palet utrumque obiectum.

4. Ad illud autem quod obiicitur de malo, dicendum, quod aliquid simpliciter est malum; et hoc nullo modo potest quis vovere, et si vovet, peccat, sed non obligatur. Ahud est, quod uno casu contingenle, potest esse bonum, alio casu contingente, potest esse malum; et hoc potest voveri sub conditione eventus boni; quodsi vovetur in omnem eventum sine conditione, indiscretura est votum, et non tenetur ad illud — Quod ergo obiicitur de voto lephte, dicendum, quod quia vovit in omnem eventum, votum fuit indiscrelum; sed tamen, quia devotio et fides movit, sed indiscrete eraisit, inde duo fuerunt in voti emissione: unum laudabile, alterum vituperabile; similiter in voti implelione duo fuerunt, scilicet fi.gura et factum, et factum fuit vituperabile, sed flgura laudabilis. Quantum ergo ad diversa ia voto lephte, dicendum, quod laudatur ab Apostolo et Hieronymo, sciUcet quantum ad fldem et 5 Aliqui codd. omittunt nd illud, codd. V bb legunt: tenetur. Ad illud quod obiicitur.

devotionem; sed quantum ad indiscretionem et crudelitatem vituperatur ab Augustino; dicit enim, quod fuit in vovendo stultus et in reddendo fuit impius.

5. Ad illud quod obiicitur, quod conscientia er;mea obligat; dicendum, quod conscientia dicitur erronea dupliciter: aut quia credit, se teneri ad id, ad quod non tenetur, lamen non tenetur ad eius

Tertio quaeritur de materia in qua, sive de suJDiecto, in quo est votum. Et videtur, quod sit in omni habente usum rationis:

1. Quia omnis talis habet usum liberi arbitrii; test se voluntarie obligare diabolo per peccatum, nullo impediente: ergo multo fortius potest se obligare Deo per votum.

2. Item, omnibus patet via salutis, et aequalis est conditio omnium quantum ad hoc; sed votum est de his quae promovent salutem: ergo omnes sunt aequales in vovendo.

3. Item,hoc ostendilur per definitionem voti quia est « conceptio boni animi deliberatione firmata »; sed omnes ratione utentes possunt bonum concipere: ergo etc.

Contra: 1. Numerorum trigesimo dicitur, quod si fuerit mulier in domo viri et voverit aliquid, et vir statim, ut audivit, contradixit, non erit promissionis rea: ergo mulier coniugata non potest auctoritate sua vovere; similiter videtur de viro, quia non habet sui coiyoris potestatem.

2. Item, puer et puella, quamdiu sunt impuberes, sunt omnino sub dispositione parentum et tutorum, sicut servus sub dispositione domini: ergo si omnino subsunt, nihil per se vovere possunt.

3. Item, religiosus abrenuntiavit propriae voluntati; sed votum est obligatio procedens ex propria voluntate: ergo non potest vovere.

4. Item, servus subest imperio domini sui, unde si intret religionem, potest ipsum extrahere: ergo non est suus; sed votum est a libertate: ergo etc.

1 Cfr. II. Sent. d. 39. a. 1. q. 3. — Vvopeccatum codd. FG impleiionem, et pro factum cod. Q effectum. opposilum; et talis error non est periculosus, et talis ligat. Est et alia erronea, quae credit bonum quod non est bonum, immo malum; et talis ligat non ad peccatum nec ad factum, sed ad se deponendum K Sic votum erroneum, quod vergit in malum, est dimittendum, quia non obligat ad faciendum l SimpHciter libere vovere potest quinemini subest; qui autem subest, secundum id, in quo sub-,i est, non potest per se vovere.

Respondeo: Dicendum, quod votum procedit a, libera voluntate. Omnis ergo, qui libere potest fa- coni cere quod vult, nullo impedimento in se existente, nullo homine de facto praepediente, nullo iure pro-; hibente, potest simpliciter vovere; qui autem in j omnibus subest nihil potest per se vovere; qui au- tem in aliquibus subest, secundum id, in quo subest, i circa hoc vovere, quod sit stabiie, sine eorum au-; ctoritate. Vir autem subest uxori in debito carnis; ideo contra hoc non potest vovere. Religiosus sub-Dert est in omnibus quae sunt infra religionem; et ideo nihil potest vovere sine sui praelati voluntate Sed.J servus subest quantum ad servitium corporale; De ideo quod contra hoc sit vovere non polest nisi do- ] mini auctoritate; si quid autem est, quod libere pos- sit facere, illud potest vovei-e. i

1. Ad illud quod obiicitur, quod omnes sunt soit liberae voluntatis; dicendum, quod verum est ad vo- ™" vendum, sed non omnes sunt hberae voluntatis ad j faciendum omne quod volunt; et haec vohmtas re- quiritur in voto. 1

2. Ad illud quod obiicitur de obligatione dia- boli, dicendum, quod illa flt sola voluntatis hber- > tate; sed non sic est de obhgatione ad Deum quan-; (c. 2.), illum hominem vocat liberuni, « qui sui ipsius et non

ad volum, quoniam votum respicit aliquod opus, cuius frequenter liberum arbitrium non posse, vel de facto, vel eliam de iure.

3. Ad illud quod obiicilur, quod omnibus palet salutis; dicendum, quod verum est quantum ad quae sunt praecepii, non quantum ad ea quae supererogationis, quae respiciunt status diverquibus aliqui sunt apti, aliqui vero minime.

4. Ad illud quod obiicitur, quod omnes pos-

Consequenter quantum ad secundum articulum de voti obligatione, et circa hoc tricL quae- Primo quaeritur de obligationo voti per com-

Utrum votum continentiae Quantum ergo ad primum sic proceditur; et, quod votum continentiae universaliter immatrimoniura, et quod votum solemne impecontrahendum et dirimat iam contractum;quaede voto simplici, utrum sit impediraentum sive impediens matrynQniUfn.,Et quod dirimat:;,,...ti.,;i,-(,-, pw-,r,p j,,,iii hf.

1. Dicit Caelestinus Papa, Extra, de Voventibus ordinatis, quod non possunt contrahere matrimo- Rursus quidam etc, quod « votum simplex contrahendum, sed non dirimit iara con- ».

2. Item, non magis obligat votura simplex quam; sed iuramentum non impedit matrimoita ut dirimat iam contractura: ergo etc.

3. Item, si votura siraplex matrimonium diricum volum illud sit occultum, et quilibet siraulare, se vovisse; qnandocuraque malitiose coniugum vellet, posset malrimoniura separari legitiraum.

4. Item, videtur, quod nuUo modo impediat, sicut se habet matriraonium consumraatum ad solemnizatum, ita matrimonium non consumad votum non soleranizatum; sed raalrimonon consummatum non impedit votum, ergo

sunt concipere et deliberatione firmare; dicendum, quod, sicut superius dictum est, firmatio illa est per promissionem; non autem omnis promissio firmat nisi promissio obligatoria; nulla aulem promissio est obligatoria, nisi quae fit ab eo qui polest se obligare; et talis est proprii iuris respectu illius quod vovere debet; et quia non omnes sunt tales, ideo non omnium est vovere, sed illorum tantummodo, qui hoc habent parationem ad matrimonii contractionem.

Secundo, per comparationem ad commutationem.

Tertio, per comparationem ad dispensationem.

vel dirimat matrimonium. nec dirimit: ergo votam non solemnizatum non impedit nec dirimit malriraonium.

Sed contra: 1. Ratio, quare votum rescindit et dirimit matrimonium, ut dicit Magister in est, quia « voventibus non solum nubere, sed etiara velle nubere est daranabile »; et quia nuptiae sunt eis daranabiles, ideo irritantur; sed hoc non solum in voto solemni est, sed etiam in simplici: ergo etc.

2. Itera, Caelestinus dicit et auctoritas in decretali praemissa, quod « apud Deura non minus obligat votum simplex quam votum solemne »: si ergo non rainus obligat; cum obligatio voti solemnis irritet matrimoniura, videtur, quod et obligatio voti simplicis.

3. Ilem, qui voto simplici vovet continentiam tenetur nunquara coire: ergo quotiescumque coit, peccat mortaliter; sed nullus potest obligari ad mortale peccatum: ergo cum matrimonium obliget coituiu, iste non polest obhgari matriraonio.

Uera quaero, quare magis votum solemne matrimoniura dirimat quam simplex. Si dicas, quia privatum, et ideo non scandalizat nec potest probari; conlra hoc est, quia matrimonium contractura in clanculo sic irritat matriraonium sequens de facto, sicut contractum in manifesto. Et praeterea, 5 Cod. E separare.

volum emissum in publico coram omnibus eliam in foro iudicatur simplex nec dirimit matrimonium iam contractum.

C 0 N C L U S 1 0. Probatur, quod votum simplex continentiae impe-. oboidil quidem malrimonium contrahendum, non autem simplex, sed tantum solemne dirimit matrimonium iani contractum.

Respondeo: Dicendum, quod volum continentiae est tale votum, quod generaliter impedit matrimonium contrahendum, sed non dirimit iam contractum solemnizatuui. — Et rationem huius assignant aliqui Ecclesiae institutionem. Quod enim vovens sit persona illegitima, hoc non esl ex voto, quia in ipso malrimonio perfeclio continentiae servari potest ab eo qui debilum non exigit, sed solvit. Unde Augustinus dicit, quod « compulatur pro sanctificatione perfecta, si non exigis, sed reddis quod debes». Sed quod impediat, hoc est ex constitutione Ecclesiae, cuius est personas legitimas, vel iilegilimas matrimonio delerminare. Ratio autem, quare Ecclesia de voto solemni instituit, ut dicunt, est, quod in volo solemni non polest decipi, et potest in fractione eius scandalizari, quia publicum est; sed in voto simplici neutrum habet locum, quia privatum cst. — Sed haec solutio videtur supponere duplex falsum: unum, quod sit ab m5<«toZiowe talis illegitimitas, quia Ecclesia, ut communiter dicitur, non potest ibi dispensare; potest autem dispensare generaliter in suis constitutionibus. Aliud falsum est: quia votum solemne non dicitur, quia notorium vel publicum; quia votum, quaDtumcuraque publicetur, nisi aliud adsit, simplex iudicatur nec impedit matrimonium iam contractum; unde aliud est votum puhlicum, aliud solemne.

Ideo alia ratio assignatur veracior a voti solemnizatione. Votum enim tripliciter solemnizatur, scilicet ordinis susceptione, professionis emissione et habitus professorum assumtione cum aliis, quae hominem professum ostendunt. Et hoc est commune in voti solemnizatione, quod fiat coram persona, quae locum Dei tenet et quae votum potesl;

rfx.vMnn!'.i?aorip<j-i nrrifnofint'f]x-i

1 Cod. Pjgsi-sM (votiiin).

• Enarral. in Ps. 149. n. 15. Cfr. supra lit. Magislri, d. XXXIl. c. 2. — Superius pro perfectio continentiae edd. perfecto continentia.

3 Cfr. infra q. 3.

• In additione Glossae super praeallegatam decretalem Rursus quidam legitur: Unde versus:

Votum solemne demonstrant quatuor isla:

Ordo sacer, scriptum, professio pi-aestita sponle,

Et professoruni vestis suscepta scienter.

Ordo sacer, veslis, professio religionis,

Quae sit facla palam, faciunt solemnia vota. approbare; qua recipiente votum continentiae, transfertur poteslas corporis vovenlis in alium, quia alius adest, qui recipit. Sed in voto simplici, ubi homo mera se obligat voluntate et in nullius manibus hoc facit, obligatur quidem, sed tamen dominium sui corporis in alterum non transfertur. Et quia quod translatum est in potestatem unius non potest transferri in potestatem alterius: ideo, emisso voto solemni, non potest malrimonium contrahi, in quo esl translatio dominii proprii corporis. Sed quod translatum non est adhuc transferri potest; ideo, voto simplici emisso, potest vir potestatem sui corporis in matrimonio dare: ideo, si contrahat, contractum est. — Amplius, in voto solemni Deo et homini obligatur, sic et in malrimonio; et quoniam utrobique est par obligatio, et par obligatio non solvit vinculum paris obligationis, sed bene praepotens solvit vinculum minoris obligationis: ideo obligatio voti solemnis non potest infringi per superveniens vinculum matrimonii. — Hoc autem non ideo dico, quod faciat scandalum, quia et illud potest esse in volo simplici; sed hoc facit obligatio duplex cum translatione potestatis in alterum. Est igitur haec summa rationis, quia votum solemne obligat aequaliter districte; ex opposito non sic simplex; ideo impedit.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod ratio irritationis matrimonii est, quia, post votum damnabile est nubere; dicendum, quod hoc non est ratio lota, sed concausa.

2. Ad illud quod obiicitur, quod non minus obligat etc.; dicendum, quod verum esl quantum ad culpam sive transgressionem; tamen minus obligat quantum ad alterius vinculi solutionem, ut fiat vis in hoc quod dicit quantum ad Deum. Hoc enim dupliciter dicitur: vel quantum ad Deum ut obieclum, quia votum astringit astriclione necessitatis; vel quantum adDeum, id est quantum n.d divinum iudicium. Deus autem hunc qui obligatus est voto solemni, reputat magis obligatum, pro eo quod non solum reputat eum obligatum sibi, sed etiam homini; non solum reputat promissionem factam acceptam, immo per ministrum potestatem corporis esse iranslatam: et ideo Deus iudicat, quod votum solemne iiii'pediat'i et non simplex. Et hoc non tantum est li..;!iiijjj;iiiii;..... fnrfpriiin rifin ffl!

.:in!iiOi(><; tiO!f Superius pro veracior Q.oM:lJY've'ior, edd. et accipitur. Inferius pro qua recipientc pluros codd. quia rccipiente (edd. quia in recipiente), cod. K (I a secunda manu) legit: quia in voto solemni continentiae transfertur etc.

in foro Ecclesiae, sed eliam in foro.

3. Ad illud quod obiicilur, quod tenetur nuncoire; dicendum, quod verum est, nisi fortiori solvatur; et quia matrimonium fortius est, dicunt, quod cum consummatur matrimonium, omnino absolvitur a voto, sed debet de eo poeagere, quia votum violavit; unde dicunt, potest debitum petere et solvere — Sed hoc credo, scilicet quod absolvatur a voto quantum matrimonium, nisi in quantum ius matrimonii

4. Votum solemne religionis irritare matrimonium, declaest a Concilio Trident. (cfr supra d. 27. a 1. q. I. scho- Votum simplex vero non dirimit matrimonium, sed tantum, exceptis votis simplicibus, in Societate Iesu primum novilialum emissis, quae a Gregorio XIII. paria lioc solemnibus posita sunt. — Multum tamen ab antiquo est de intrinseca ratione, qua difforuni ista vota et solemnia. Cum S. Bonav. etiam S. Thomas, B. AI- Petr. a Tar. ct Durand. docent, in voto solemni non fieri promissionem cum obligatione, ut in simplici, sed etiam iraditionom sive translationem corporis, qua ipsa per- Deo consecratur. Scotus vero cum Richardo a Med. docet, votum diffei-re a simplici hoc tantum,quod habeat anquandam institutionem ecclesiasticam, quosdam elTectus Prima senlentia sibi constans vult, vota sodirimere iure divino matrimonia nec admittere proprie

Secundo quaerilur de obligatione voti in comad commmutationera, utrum possit com- Et quod non, videlur.. Levitici ultimo: Animal, quod immolari Domino, mutari non potest, nec in peius in melius: ergo etc.

2. Item, Ecclesiastis quinlo: Quodcumque vo-, redde: ergo ad illud quod vovet homo, teergo non potest coramutare.

3. Item, sicut verilas locutionis consistit in convocis et intellectus, sic veritas voti in conpromissionis et solutionis; sed quandocumque discordat ab intellectu, est ibi falsitas: ergo et voto, quando proraissio a solutione. Sed unusquistenetur esse verax in promisso: ergo etc. iiiit)iiiiir

JrftUlHI compeliit eum agere contra votum; sed non compellit ius matrimonii debitum petere — quia hoc est libertatis — sed solum solvere. — Ideo dico, quod potest sine peccato solvere, quia facit id, ad quod tenetur, nunquam tamen potest sine peccato petere; et si uxor moriatur, tenetur omnino continere Quod lamen obiicit, quod matrimonium non consummatum non impedit votum; ratio huius est, quia nullum fit ei praeiudicium, potest enim uxor, sive sponsa alteri nubere; sed per matrimonium omni voto praeiudicium generatur. dispensalionem, ne a Summo quidem Pontifice. Secundum Scolum tota differenlia fundala est in iure ecclesiastico, unde etiam proprie dispensatio fiori polest. Sentontiae Scoti favent plures constitutiones et ipsa praxis S. Sedis. lam Bonifacius VIII. (libr. III. tit. 15.) dicit, « quod voti solemnitas ex sola constitutione Ecclesiae est inventa»; quod repetit Gregor. XIII. Consi. Ascendente Domino. Unde antiqua illa doctrina aliquatenus limitanda est, praesertim quoad 3. quaestionis solutionem. ca. — S. Thom., hic q. I. a. 2; S. II. II. q. 88. a. 7; Suppl. q. I. a. 4. 5. — Richard. a Med., hic a. 7. q. 1-3. — Durand., hic q. 2; Dionys. Chart., hic q. 2.

III. De quaestione 2. et 3: S. Thom., locis citt. hic a. 3. 4, S. a. 10. 11. — B. Albert., hic a. 16-18. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. 1-S. — Richard. a Med., hic a. 8. q. 1-3, a. 9. q. 1-3.

4. Item, quod non possit sine auctoritate superioris, videtur. Bernardus de Dispensatione etc.: « De bene ordinatis monasleriis nullus meo consilio egredielur desiderio arctioris vitae sine licentia superioris »: si ergo de hoc raagis lenetur, patet etc.

5. Item, qywd superior non possit mutare, videtur: quia aeque obligat votum solemne, ut matrimonium; sed matriraoniura nulla auctorilate superioris potest rautari: ergo nec votum.

CoNTRA: 1. Volum institutum est ad fovendam; sed dicit Bernardus: « Quod ex caritate institutum est contra caritatera sustineri non debet »: ergo ubi est necessitas vel utilitas, cum caritas exigat, potest commutari; sed hoc est per votum: ergo etc.

2. Item, semper licet proficere secundum statum: ergo et volum de bono in melius commutare, ergo etc.

3. Item, si quis emittit dao vota incompossibilia, quorum alterum est perfectius, impleto perfectiori, absolvitur ab alio, etiam quod prius vovit: ergo etc.

4. Item, sicut testamentum est propriae voluntatis, ila et votum; sed licet, quamdiu homo vivit, mutare testamentum: ergo et volum sine omni licentia. Votuin potesl cum praelati auctoritate mutari et propler necessitatem superveniejitem et propter periculum imminens et propter maiorem utilitatem voventis.

Respondeo: Dicendum, quod licet volum mutari i. ex causa, illud scilicet, quod recipit recompensationem; sed non ex levitate nec ex propria voluntale, quam obligavit, sed ex necessilate sive utilitale, cum praelati auctoritate; exceplo voto religionis, vel etiam status perfectioris, in quod potest aliud votura commutari sine praelati licentia, quia propter sui dignitatem licenliam dant iura. Sanum tamen est consilium, quod fiat superioris auctoritate, ubi non creditur, quod contradical, ne videatur ex levitate procedere et auctoritatem superioris contemnere.

Tertio quaeritur de obligatione voti in coraparatione ad dispensationera, et quaeritur, utrum Summus Pontifex possit dispensare in voto. Et quod non, videtur:

1. Quia Glossa super illud Psalmi: Vovete et reddite etc: « Reddere est necessitatis »; sed circa necessitats salutis, non polest dispensari: ergo etc.

2. Item, obligatio voti esl secundum ius naturale, quod patet, quia omni terapore cucurrit; sed Pontifex non potest in ea quae sunt iuris naturalis: ergo etc.

3. Item, Bernardus dicit: quaedam sunt praecepta moralia primae tabulae ordinantia ad Deum; quaedara secundae ordinantia ad proxiraum; quaedara superaddita, ut canonicae sanctiones et Patrum instituta. In primis non potest dispensare nec homo Ratio auteni, quare licet votum mutare et commutare, est propter necessitatem supervenientem, vel propter periculum, quod imminet frequenter in observatione, vel propler maiorem utililatem et voventis et aliorum. In his enim ratio recta et divina illustratio manifeste clamat, quod per niediatorem et procuratorem debeat et possit provideri, ut Deus non damniflcetur, nec iste periclitetur, in quo et iste debuit salvari, et Deus honorari, et propter quod volum ordinatum est fleri. Et ideo ex hoe potest mutari.

Quod tamen obiicit de testamento, non est simile, quia testamentum non obligat, ut votum.

1. Ad illud quod obiicitur de Levitico secundum Glossam - solvendum est: p?'opria auctoritate.

2. 3. 4. Ad illud quod obiicitur de Ecclesiasle, dicendum, quod illud intelligitur in se, vel in aequivalenti. — Et per hoc patet de verilate, quia concordat impletio promissioni, dnm datur aequivalens illi. — Quod vero dicit Bernardus de ascendentibus ad altiorem statum, credo, quod dicilur consulendo.

S. Ad illud quod obiicitur ultimo de matrim.onio, solvendum, quod non est simile: quia vinculum matrimonii ligat non tantum ratione promissionis, sed etiam significationis rei insolubilis, in quam nulla potest auctoritas. — Praeterea, non est unum matrimonium melius alio, sicut votum; el ideo non competit matrimonium permutari nec coramutari, sicut competit de voto. nec Deus; in secundis non homo,sed Deus; in tertiis et homo et Dens. Ratio autera huius est: quia praecepta primae tabulae immediate ordinant ad Deura: si ergo votum immediate ad Deura ordinat, videtur etc.

4. Itera,qui non facit quod promittit mentitur; sed Papa non potest dispensare in mendacio: ergo nec in voto.

5. Item, quod non in voto continentiae specialiter, videtur: Ecclesiastici vigesimo sexto: Non esi digna ponderatio continentis animae: si ergo continentia nullo modo potest recompensari, patet etc.

6. Item, quod nec in voto paupertatis, videtur, quia perfectius est pro Deo mendicare quara conlinere: ergo perfectius est votum paupertatis: ergo si dispensare non potest in voto continentiae, nec paupertatis.

7. Ilem, quod nec in voto obedientiae, videquia hoc est perfectissimum, quia in castitate homo corpus suum, in paupertate mundum, obedientia niactat homo se ipsuni: ergo etc. Sed contra: 1. Quod possit in omni dispenvidetur: quia votum unum non minus obHquam aliud; sed potest dispensare in aliquo, utin voto peregrinationis et abstinentiae: ergo et omni.

8. Item, quod speciahter in voto continentiae, quia dispensatio locum habet,ut dicit Ber- S ubi cadit necessitas, vel communis utilised possibile est, quod aliquis ex defectu muincurrat periculum mortis, sicut dicitur de rege sed possibile est, quod omnes morianqui possunt generare, solo eo remanente, qui, et remanente Papa et muliere: ergo si necesesl conservationis speciei, in casu isto posset

9. Item, possibile est ex malrimonio pacem Ecdari, quae est communis uliHtas; sed commuutiHlas praeferenda est bono privato: ergo etc.

10. Item, quod in volo paupertatis, videtur: dispensare potest in voto abstinentiae; sed raaest carnem suam macerare quam divitias dimitergo etc.

11. Item, quod in voto obedientiae, videtur: Summus Pontifex assumit de reHgionibus ad et praelationes; sed sic assumti non teobedire praelatis sui ordinis, quibus voveobedienliam: ergo etc.

potest dispensari a Summo Pontiftce, prout dispensatio dicit iuris declarationem, non autem, prout dicit iuris relaxationem. Respondeo: Dicendum, quod dispensatio dicitur uno modo m:?, relaxatio, alio modo iudeclaratio. — Dicunt ergo aliqui, quod Papa poin voto dispensare, secundum quod dispensatio iuris relaxatio, eo quod eius auctoritas est obHgationem voti. Et rationem huius assiquia Papa est immedialus omnium praelatus, ad ipsum spectat omnium ordinatio, maxime ad ea quae sunt supererogationis. Et quia voluntates eius subsunt auctoritali et dis-; nullum votum aliter debet emitti nisi cum hac conditione, nisi dominus Papa de vovente aHter duxerit disponendum; et ideo nullus obligatur ad votum faciendum, cum Papa aHter disponat; quodsi tuam conditionem non apponat, lamen non potest eam excludere. Et ideo dicunt, quod in omni voto potest dispensare et ab omni tali obligatione absolvere. Et ad omnes rationes respondent, quod non est ibi obHgatio absoluta,?,&& conditionata; et ideo dispensare polest, cum possit iHam conditionem infringere, si sibi aliud de vovente placet disponere. — Sed cum iUa quae Deus consulit facienda — et absque dubio bona sunt — sine haesitatione totis visceribus amplectenda sint; videtur etiam, cum Deus voluerit, unumquemque liberum esse, quod unusquisque sine conditione aliqua talia possit et debeat vovere.

Et ideo alii dicunt, quod Papa in nullo voto potest dispensare, secundum quod dispensare est iuris relaxatio, quia obligatio voti pendet ex iure divino, non humano,ex iurenaturaH, non ex constitutione Patrum. Propterea Papa non habet posse nec auctoritatem in votum relaxando ius, quia illud non est ei subiectum; habet tamen polestatem, quantum ius sibi dat; et ideo dispensare potest, secundum quod dispensatio est iuris declaratio. Et haec posilio est rationabilior et securior est, quia magis per ipsam satisfit conscientiae.

Ad intelligentiam eius est notandum, quod ius obHgationis voti constituitur ex duplici iure naturah, ex hoc videlicet. quod homo debet esse verax,.,.,., 1, in promisso; et ex alio, quod nuiu debet homo promittere, nisi salva sua salute et divitiae maiestatis honore: ergo ex iure naturaH est, quod quis per votum non impediri debet, quin facere possit sibi ulilius et Oeo acceptabilius; et ideo in omni voto, quod recipit recompensationem melioris boni, sive simpHciter, sive pro loco el tempore, dominus Papa, cuius est ius dilucidare, polest dispensare.

Et in hoc communiter omnes conveniunt, sed diversificantur penes modum dispensandi Aliqui enim dicunt, quod non est aliquod votum, quod loco et tempore non recipiat recompensationem; ideo nullum est, in quo non possit dispensare. Unde dicunl, quod bono continentiae praefertur bonum universaHs Ecclesiae, ut pax; et ideo in voto continentiae, de quo minus videtur, potest fieri dispensatio, vel simpliciter, vel ad tempus, sicut etiam aliquando factum est.

Alii vero dicunt, quod votum continentiae non

recipit recotnpensationem, quia non est digna ponderatio animae continentis, quando obtinetur victoria de domestico inimico; in omnibus aliis est recompensatio: ideo potest dispensare in omnibus, praeterquam in hoc. ii);il:iK'j!;r;

Tertii dicunt, quod perfectioni religionis, quae 3. est in imitatione Christi, nihil potest aequari nec pro illa recompsnsari; et illa substantiahter consistit in triplici voto, scilicet continentiae, paupertatis et obedientiae: et ideo in his tribus non potest dispensare. Perfectio enim consistit in assimilatione ad Chrislum masime, sicut dicit Augustinus in libro de Vera Rehgione; et quia in nuUo tantum assimilatur homo Christo, sicut in his; nihil potest haec tria homini recompensare; quoniam recompensatio non tantum aliorum respicit bonum, verum etiam voventis, quoniain Deus vult, quod magis sit unusquisque solhcitus de sua salute quam aliorum.

Quae istarum trium opinionum sit verior, fatcor uie nescire; et satis potest quaehbet sustineri, Ideo nuUam assero. Si quis tamen velit hanc ultimam acceptare, non occurrit ei inconveniens manifestum, ut dicatur, quia nec in omni nec in nullo, sed in quodam sic et in quodam non.

Ad illud ergo quod obiicitur, quod in nullo potest dispensare; dicendum, quod iUa argumenta currunt, secundum quod dispensatio est iuris relaxatio; et sic non polest, potest tamen, secundum quod dispensatio est iuris declaratio, quia ius concedit, votum non teneri, cum potest recompensari; et universaliter domini Papae est hoc ius interpretari: et ideo in omnibus aliis ab his tribus polest dispensare.

1. Ad illud quod obiicitur, si potest in uno, et in omnibus; dicendum, quod non est simiie; quia recompeusationis mehoris non stat uniformiter in omnibus.

2. 3..d illud quod obiicitur, quod in voto continentiae potest cadere necessitas et utilitas; dicendum quod non cadit; et praeterea, cum certitudo cadit, non cadit necessitas, quia nunquam est in-

In parte ista sunt dubitaUones circa Utteram, et primo quaeritur de hoc quod dicit: Qui priva- 1 Eccli. 26, 20. — ImmediatG post pi-o quando codd. LY quoniam ibi, cod. aa quia, et pi'o victoria cod. Y (E a sccunda manu) triumplms, mulli codd. dupliciler, cui in cod. V secunda manus addidit victoria.

2 Cap. 16. n. 30. seqq. et c. 41. n. 78. — Superius verbis el illa in cod. V secunda manus interseruit quia, quam lectionem sequuntur edd. Subindc ex cod. K (I a secundn mnnu) substituimus et ideo in liis, cod. A et in iiis, edd. quod in liis.

3 Codd. L Y incertitudo, cod. 1 (a secunda manu) etpraeterea, ubi incertiiudo, edd. certitudo non. Mo.x pro nisi codd. N aa aliter quam. flrmitas, a qua non possit quis nisi per coitum liberari. Non cadit necessitas respectu speciei, quia nunquam erit aliquis solus. Non cadit ibi maior utilitas facientis, et ibi non est, quia commutat meritum centesimi fructus in meritum trigesimi. — Praeterea, si totum hoc esset, incertum esset, quia nescitur, utrum infirmus coitu sanaretur; nescitur, utrum ex coitu aUquis generaretur; nescitur eliam, utrum ex matrimonio pax reformaretur; el non est dimittendum certum pro incerto: ideo non valet.

4. Ad illud quod obiicitur, quod votum abstinentiae voto paupertatis est maius; dicendum, quod falsum est: quia exercitatio corporalis est ad nio- Ral dicum utilis, pietas autem valet ad omnia, ut dicit Apostolus; et summa pietas est, quod omnia vendantur et dentur pauperibus. — Praeterea, difficilius est;plures enim inveniuntur, qui volunt ieiunare quam qui vohint mendicare. — Praeterea, ibi non tanlum est abdicatio rei terrenae, sed eliam voluntatis habendi; unde pauperculus veniens ad reUgionem diraitUt totum raundum raUone voluntaUs.

b. Ad iUud quod obiicitur de voto obedienUae, quod fit dispensatio in religiosis, qui promoventur; dicendum, quod licel in praelationibus non teneantur oljedire et multa habeant, quae non licerent eis, si essent subditi; tamen in neutro voto est dispensatum. Nam in voto paupertatis non dispensatur, quia non licet tali religioso habere proprium, etiam si Papa dispenset; sed tamen potest bona Ecclesiae dispensare, sicut abJDas bona monasterii, nec amit- Ut meritum paupertaUs; sed est divinarum non dominus, sed dispensator, non amator, sed contemptor, non conservalor, sed dispersor in pauperes. — Simihter in voto obedientiae non est dispensatum, quia omnem obedientiam, quam debebat prius suo superiori, debet Papae; et Papa a sua obedientia non potest eum absolvere; et in talibus nieritum obedienliae commutatur in meritum pastoralis curae; nec est dispensatio, sed exemptio proprius debet dici tum faciunt volum peccant mortaliter contrahendo. Videlur enim falsum dicere, quia possibile est, quod contrahant, ita tamen, quod nullo modo carnaliter conveniant, sicut loseph et Maria % el TiburUus et

ergo ibi non est culpa. — Itera, si est ibi peccatum: ergo nullus debet de hoc licensed mulier, quae vovit volo privato, licentiade matrimonio contrahendo, titulo de Eo quod non possunt etc, in decretali Veniens etc; dicitur « de voto violato eongruam satisfactionem et ei cui vult, in Domino nubendi licentiam postponas». Respondeo: Dicendum, quod contrahens matriaut intendit contrahere solum intendendo consentiendo in coniugalem socielatem, aut in carnalem, sive propter hbidinera, sive progenerationem. Primum est licitum, secundum mortale peccatum De primo non loquilur Mased de secundo, quia omnes contrahentes sic contrahere consueverunt. Quod quaeritur de illa quae vovit voto simdicendum, quod Ecclesia non dat ibi licentiam, sed, sicut patet ex liltera anlecedenti, Apparatus dicit ibi, « est comparativa permissio, permittitur malum fieri, ne veniat peius », sipatet ex eo quod dicitur Causa vigesima sequaestione prima, Considera, quod Salvaetc Unde illud factum nullo modo trahendum ad consequentiam, quia, sicut habetur in aliis eiusdem tiluli, votum simplex impe- — Et nota, quod praedicta mulier simplici voto quia, elsi in manibus eremitae voverit, tamen, non se obligabat ad religionem specialem, sed ad conliDentiam, et ille eremita non persona publica, nec ipsa veslem mutavit, non votum solemne Item quaeritur de hoc quod dicit: Solemne voviolare peccatum est et scandalum. Videtur haec duo male distinguere, quia ipsum scanpeccatum est. — Ilem quaeritur, utrum sint duo peccata. Et quod sic, videtur: quia franfuit, cuius frater erat Tiburtius) et Caecilia cfr. Breviar.

die 22. iov. II. Noct. lect. 4. et 3. Sive Qui clerici vel voventes malrimonium contrahere X. lib. IV. tit. 6. c. S. Supple: illis qui privatum fecerunt votuni continentiae. supra a. 2. q. I. et d. 28. q. 6. ad 1. 3 Scil. Glossa (cfr. supra pag. 798, nota 3.). In ipsa de- (VeniensJ dicilur: Nos itaque attendcntes, lutius esse, praefata mulier post fidem [cuidani viro absenti datam de et votum [in manibus cuiusdam eremilae] simpliincurrat etc. — Summam seq. canonis Considera [codd.

, quod hic Salvatur (8.) Gratian. exliibet his ver- Infirmis iurare conceditur. — Subindo respicitur Regul. regul. 28: « Quae a iure communi exorbilant nequaquam consequenliam sunt trahenda » libr. V. tit. 12, in VI. gendo votum peccat in Deum, sed scandalizando in proximum

Respondeo: Dicendum, quod scandalum unitum peccato non facit novum peccatum quantum ad transgressionera nec quantum ad poenitentiam, sed novam addit circumstantiam aggravantem, ut fornicatio publica ultra privatam; duplex tamen esse posset quantum ad accusationem. — Quod obiicitur, quod unum copulatur alteri; dicendum, quod hoc non est propter diversitatem peccati, sed circumstantiae adiectae. — Quod obiicitur, quod in Deum etc; dicendum, quod idem peccatum et in Deum et in proximum potest esse, sed in Deum principaliter, in proximum ratione circumstantiae adiunctae; et ideo hoc non facit diversa peccata, quia peccatum numeratur ratione actus, circa quem est, non ratione eius, in quem est. Si quis enim una actione offenderet plures homines, uno peccato peccaret.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod non potest probari quod occuUe factum est etc Videtur enim mala esse ratio, quia defectos probationis non aufert matrimonium nec facit.

Respondeo: Aliquorum opinio.fuit, ut Hugutionis,quod votum simplex ita impedit apud Deum, ut solemne; unde illud non est matrimonium in conspectu Dei, sed solum in facie Ecclesiae, quia non sunt testes, per quos possit dirimi; et semper alter coniugum fornicatur, alter vero per ignorantiam excusatur. — Sed nunc per iura nova satis determinatum est, qaod vinculum voti simplicis non aufert obligationem matrimonii, tum quia minus est, tum quia potestas corporis non transfertur, tum etiam, quia in matrimonio, si non petatur, sed reddatur solum, sicut debet facere qui vovit, pro sanctificatione perfecta reputalur; unde defectus probationis non est ratio sufQciens, sed quaedam congruentia adiuncta.

DuB. IV.

Uem quaeritur <ie hoc quod dicit: Viduas a proposito recedenles elc. Videtur enim male dicere, quia propositum non obligat aliquem: ergo videtur, quod non sint huiusmodi propter hoc obligatae, ergo possunt retrocedere.

Respondeo: Dicendum, quod Gregorius intelligit non de proposilo simplici vel qualicumque, sed de proposito, quod est firmatum publica testificatione, in qua est votum solemne; et istae sunt quae primam fidem irritam faciunt, ac per hoc damnationem habere noscuntur.

DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit: In virginali proposito se permanere simulaverunt. Videtur enim falsum dicere, quia ubi est simuIaLio non est votum verum: ergo nec Domino obligatur qui se simulat obligari.

Respondeo: Dicendum, quod promissio simulata dupliciter polest esse: aut quia non habet stabilitatem, aut quia non habet interiorem assensum correspondentem. Et haec duplex est, quia quaedani fit timore vel metu, « qui potest cadere in constanlem virum », sicut David simulavit se stultum corara Achis, primi Regum vigesimo primo; quaedam intentione decipiendi alios. — Prima simulatio sirapliciter obligat, quia necesse est, ex quo serael se obligavit voluntarie et ore spopondit, quod permaneat in sua pollicitatione. — Si vero spopondit signo, non corde; tenetur apud forura iudiciale et coram Ecclesia, si non affuit tiraor; apud Deum vero tenetur facere poenitentiam de duplicitate et mendacio. — Si vero terlio modo fuit simulatio, tunc nec apud Deum nec apud Ecclesiam obligatur. Hic autem fit sermo de sponsione simulata primo modo, sicut patet Causa vigesima septima, quaestione prima. Posset etiam fieri secundo modo, scilicet quando etiam non habet intentionera; tunc enira corapellitur ab Ecclesia, sicut dicitur Extra, de Regularibus et transeuntibus ad religionera, Vidua si sponte velum.

DuB. VI.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Virgines et viduas, sive velatae fuerint, sive non, nullate- 1 In verbis huius dubii. — Eodem modo solvitur lioc dub. a S. Thom. et Petr. a Tar., hic circa lit.

• Codd. 1 K quae.

3 Vers. 'I.3. (cfr. UI. Scnt. d. 38. q. 2. ad 3.). — De metu vide supra pag. 700, nola I.

<* Can. Viduas (2.) et C. Hae vero (9.). Cfr. hic Ii(. Magislri, c. 2. — Superiiis pro apud Deuni vero tenelur cod. F apud Deum non, teneinr tainen.

= Libr. III. lit. 31. c. i. nus coniugium sortire posse. — Videtur enim male dicere, quia velum est in signum professionis, sicut habitus est religiosis viris; sed ante habitus susceptionem non videtur solemnizari votum: ergo non videtur omnino impediri coniugiura.

Respondeo: Dicendura, quod contingit votum solemnizari tribus modis, scilicet ordinis susce- i ptione, habitus assumtione, ubi est distinctio pro-ai fessorum a non professis, et propria testificatione, dum tamen fiat in manu publicae personae. Quamvis ergo tales non susceperint velum; si tamen se astrinxerunt in manu publicae personae ad continentiam, nullo modo possunt contrahere, nec de iure nec de facto. Si autem se voto simplici astrinxerunt, non possunt, scilicet sine peccato; possunt tamen de facto.

Ddb. VII.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Quidin omni- i bus peccatis est gravius quam adulterium'? Videtur enim male dicere, quia gravius est peccatum in Spiritum sanctum, quod non remittitur, neque in hoc! saeculo neque in futuro. Item, gravius est pecca- tum incestus, sicut in littera sequenti habetur; item, - adhuc gravius est peccatum contra naturam; item,; gravius est homicidium et uxoricidium, de quo so- i leranis poenitentia imponitur Causa trigesima tertia, quaestione secunda, Admonere etc.

Respondeo: Dicendum, quod peccatum dicitur esse gravius multis modis: aut ratione contemptus, fnoi et sic peccatum ra Spiritura sanctum; aut ralione tatf libidinis, ut peccata contra naturam, in quibus li-, bido totum absorbet naturale iudicatorium; aut ra- j tione ingraiitudinis, et sic peccatura Adae in para-: diso; aut ralione punitionis, et sic peccatum adul- ] terii, in quo praecipiebanlur moechus et raoecha lapidibus obnii, sicut dicitur Deuteronomii vigesimo secundo Et sic accipitur in proposito, cum dici- j tur, quod est gravius etc. Dub. Vlii.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Secundum namque in poenis tenet locum. Videtur enim raale dicere, quia ordo transgressionum et punitionum est secundum ordinem praeceptorura; sed istud, scilicet non raoechari, non est secundura mandatum, sed est in secunda tabula. — Si dicas, quod

locum tenet ratione poenae lapidalionis, debetur blaspliemo, Levitici vigesimo quarto, adultero, Deuteronomii vigesimo secundo; o6?Yatunc, quia eadem poena infligitur filio contuet protervo, Deuteronomii vigesimo primo. Respondeo: Dicendum, quod aliqui dicunt, hoc iateliigendum sic, quod secundum locum tenet, peccatum blaspbemiae est a parle animae, sed adulterii est a parte corporis, et peccahomicidii a parte coniuncti. — Sed istud non quoniam eadem poena pro istis omnibus est omnes enim capite plectebantur. — Et ideo est dicere, quod hoc intelligitur ratione poelapidalionis; homicidium vero puniebatur selegem ralionis i''*«, Si vero obiiciatur de filio inobediente, dicenquod non ratione inobedienliae solum, sed ralione aliorum peccatorum, quae erant in reipulMicae, quia luxuriosus, et consi- °. Si quaeratur, quare adulterium ita graviter pudicendum, quod propter duo, scilicet quia in destructionem concordiae ac per hoc reipuquia erat generativum magnae infaraiae; poratione pronitatis magnae. Et haec est causa, tam gravis poenitentia pro uxoricidio impout pronitas refrenetur

DuB. IX. Item quaeritur de hoc quod dicit: Exsecrabilifit in meretrice, sed exsecrabilius in uxore. Videenim falsum dicere, quia magis peccat qui abure non concessa, quam qui re concessa; quia dupliciter, iste uno modo: ergo gravius ille. — Augustinus, de Bono coniugah ante illud verin originali dicit: « In rebus ad utendum conlonge fit ralionabilius, quam in eis quae non concessa, vel minor, vel rarus excessus »: ergo uxor sit ad utendum concessa, palet etc. Respondeo: Dicendum, quod excessus in usu polest esse dupliciter: aut secundum natuaut contra naturam. Si secundum naturam. tolerabilior est in uxore, propter hoc quod habet excusationem aliquam. Si contra naturam, econtra esl, quoniam in matrimonio sunt quaerenda bona matrimonii, et honestius tractanda est coniux quam meretrix; ideo, cum peccatum contra naturam et sit contra bona matrimonii et sit in contumeliam uxoris, cui est quaedam honestas maior in tractando eam exhibenda: hinc est, quod gravius peccat qui facit in uxore; et ideo etiam dicitur, quod propter illud peccatum, scihcet contra naturam, mulier potest diniiltere et fugere virum. Et sic patet, quod quamvis pluribus modis peccet qui peccat cum meretrice, quam qui peccat cura uxore; tamen hic intensius peccat propter raaiorem contemptum DuB. X.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod legitimarum foedera nuptiarum redintegranda credamus etc. Quaeritur ergo hic, si aliquis moriatur et resuscitetur, utrum uxor sua sibi reddenda sit. Et quod sic, videtur per Htteram istam, quia primae nuptiae fuerunt legitimae. — Item apparet per illud quod dicitur ad Hebraeos undecimo: Acceperunt mulieres de resurrectione mortuos sitos. — Item ratione videtur: quia isti qui resuscitanlur, non privantur heredilate paterna: ergo nec iure uxoris. — Item, qui resuscitantur divino iudicio ut dormientes sunt; sed matrimonia sunt regenda iure poli: ergo si quantum ad Deum hic dormiens iudicatur, sicut somnus non solvit matrimonium, ita nec tahs mortuus, ut videlur. — Item, si solvitur: ergo si resurgat, oportebit contrahi cum eadera: ergo bigamus iudicatur: ergo si non oportet, quod contrahat; videtur, quod primum vinculum adhuc maneat.

Contra: ad Romanos septimo: Mortuo viro, soluta est raulier a lege viri: ergo videtur, quod matriraonium sit solutum. — Item, ponatur, quod mulier, viro suo mortuo, statim contrahat; constans est, cum non sit alligata, quia non est cui ligetur, quod matrimoniura est verura: ergo si primus resurgat, propter hoc non solvetur. — Item,ita vere morluus est iste, sicut ille qui incineratur; sed tali, creaturae, ut in rebus ad utendum concessis, etiam cum m«- dus exceditur, longe sit tolerabilius, quam in eis, quae concessa non sunl, vol unus vel rarus excessus. Cfr. C. Adulterii (II.), C. 32. q. 7.

quando resurget, non reddetur uxor, sicut Dominus determinat, Matlhaei vigesimo secundo: ergo pari ralione videtur in proposito.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut superius dictum est, vinculum malrimoniale non fundatur in anima, sed in coniuncto; unde cum aliquis moritur, slatim perit altera pars relationis, et ideo vinculum statim solvitur; et si mulier alii esset matrimonialiter iuncta, non esset separanda. Si tamen alii non est iuncta, et ipse vult eam, ex quadam honeslate est ei reddenda.

Quod ergo oljiicilur, quod sunt redinlegranda, verum Bst, quando solum de facto sunt soluta. — Quod obiicitur de undecimo ad Hebraeos, dicendum, quod mulieres acceperunt mortuos filios, non maritos. — Quod obiicitur de heredilate, dici potest, quod illud est etiam gratia et honestas, quod ei reddatur; attamen non est simiie, quia de uxore nihil potest vir post mortem disponere. Praeterea, aliud est de rebus; potest enim testari de rebus, sed non potest uxorem rehnquere alii. — Quod obiicitur, quod sunt dormientes: dicendum, quod verum est respectu potentiae, sed respectu veritatis in iudicando Deus iudicat vere mortuum. — Ad illud quod quaeritur, ulrum sit bigamus; dici potest, quod non, si illa non cognovit virum alterum, pro eo quod non dividit carnem, nec ilia divisit

DuB. XI.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Quodsi viri in dilectione suarum coniugum perseverent. Videtur enim male dicere, quia ex hoc videtur, quod non debet redintegrari, nisi veht vir. Contra: esto quod muher petat; cum excusetur a fornicatione, videtur, quod vir non possit eam repeUere: ergo sive diligat, sive non, debet eam resumere. — Item quaeritur, utrum tahs putatio excuset fit quod non, videtur: quia nullus debet committere se discrimini: ergo quantumcumque vir muheris se absentet, nisi sit certa, peccat, si conlrahit cum aho. i. Quaeritur ergo, pro quanta certitudine excusetur.

2. Quaeritur etiam, si dubitat, virum suum vivere,utrum debeat debitum reddere; videtur enim, quod non: quia nulius dubitans, utrum aliquid sit peccatum morlale, debet illud facere: ergo etc.

Respondeo: Dicendum, quod mulier, quae pulat virum suum interemptum et conlrahit, aut credit hoc praesumtione tenui, quae magis debet generare dubi- 1 Vers. 30.

2 Dist. 27. a. 3. q. 1.

3 Secundum Haymonem in liunc loc. tationem quam fidem, aut credit praesumtione probabili. Primo modo non excusatur, si contrahat, sicut dicitur Extra, de Sponsalibus et matrimoniis, ubi dicitur, quod quantumcumque vir moretur in bello, et uxor sit iuvencula, tamen non debet contrahere, donec de viro mortuo aliquam habeat certitudinem; qua habita, tunc sine peccato potesl contrahere, utpote si iuramentum habeat ducis exercitus, vel sociorum eius, qui mortem noverunt; et tunc excusatur. — Quodsi muher incipiat post contractum matrimonium dubitare de morte viri; aut est dubitatio levis; et haec secundum consilium praelati poterit a corde removeri, et polerit debitum exigere et petere; si y ero probabiliter dubitat, debitum debet reddere, sed non exigere; si vero certificatur de vita primi viri, nec petere debet nec reddere, sed statim secundum virum deserere. Et hoc probatur per illud quod dicitur Extra, de Secundis nuptiis Dominus ac Redemptor, et Causa trigesima quarta, quaestione secunda, Cum per bellicam. S evo mn statim revertitur, tunc imputatur ei crimen adulterii, nec polest ad priorem virum redire, nisi ipse veht. In hoc casu loquitur Leo Papa.

Ex his patent omnia obiecta. Non enim debet contrahere, nisi certitudinem habeat demorte;nec debet petere, quando probabihter dubitat; nec debet reddere, quando esl certa de vita; quodsi ahter faciat, iudicatur fornicationis rea.

DuB. XII.

Ilem quaeritur de hoc casu, quem ponit Magister de eo qui relinquit uxorem suam, abiens in regionem longinquam; de tali quaeritur, utrum, mortua uxore, vir possit contrahere cum alia secunda. Et quod non, videtur: quia poliutio per adulterium cum fide data impedit matrimonium, sicut supra ostensum est; sed hoc est hic: ergo etc. — item quaerilur, utrum talis, vivente uxore legitima, debeat reddere debitum, si compellat ipsum Ecclesia. Et videtur, quod non, quia ipse fornicatur; sed magis debet quis permitlere se excommunicari quara fornicari.

Respondeo: Ad primum dicendum est, quod si, altero ignorante, contractum est, est matrimonium in favorem illius qui ignoravit; si aulem ille qui ignoravit, cerlificatur, non debet talis nec potest sibi copulari, veritate certificata. Sed primus non debet puniri, qui ignoravit, quia non peccavit; et ideo, si 5 Libr. IV. tit. 21. c. 2. — Seq. locus est C. 3i. q. 1. et 2. c. 1.

1" In verbis huius dubii. — Inferius post petere edd. supprimuin solvalur, polerit secundum matrislare. Quod quaerilur, utrum, vivente prima, possit sine peccato cognoscere; dicit Magister, sic, si reddat debitum compulsus ab Ecclesia.

Cap. I.

De dispari cullu. Posl haec de dispari cultu videndum est. Haec est una de causis, quibus personae illegiUmae flunt contrahendum malrimonium. Non enim licet Chricum genlili vel ludaea inire coniugiuni, quia in veteri testamento prohibitum est, fideles viinfideles ducere uxores, Domino dicente: Non acuxores de filiabus alienigenarum filiis tuis ne eos post deos suos. luxta hoc Domini praeludaeorum couiugia cum alienigenis inilaEsdras Hoc idem eliam in novo testamento serva- Unde Auguslinus: «Ne uubat femina, nisi suae reviro, vel ne vir talem ducat uxorem. Id enim, ut iubet Dominus, docet Aposlolus, ulruraque praetestamenlum ». Ilem Ambrosius: «Cave, Chrisligenlili vel ludaeo flliam luam tradere; cave, ne vel ludaeam vel alienigenam, id esl haereliet omneni alienam a fide lua uxorem accersas ». Ilem: « Si quis ludaeae, sive Chrlsliaua ludaeo, ludaea Christiano carnali consorlio miscealur, quilantura nefas admiserit, a chrisliauo coelu prosegregetur ». — Ex his aliisque pluribus teslimoapparet, non posse conlrahi coniugium ab his qui diversae religionis et fidei.

Cap. II. coniugio fidelis et infidelis et duorum infidelium. Huic autem videlur obviare quod Apostolus ait imparibus coniugiis: Ego dico, non Dominus: Si frater habet uxorem infidelem, et haec consentit cum- illo, non dimittat illam; et si qua muetc. Sed « aliud hoc esse, aliud illud, evidenter Augustinus Ibi enim agitur de illis coniugiis Sed illud hodie non tenetur, quia ecclesiastica excommunicatio non obligat ad faciendam fornicationem nec excusat; et ideo talis non debet Ecclesiae obedire; et lioc habelur Exlra, de Sententia excommunicationis, Inquisilioni. fldelium et infidelium, quae contrahunlur ab eis in dispari religione et fide manentibus. Aposlolus vero agit de illis qui unius eiusdemque iufidelilalis fuerunt, quando coniuncti sunt; sed cum venissel Evangelium, aller sine allera credidit. Intelligisne quid dicam?» « tende, ul rem ipsam diligentius explanem. Ecce coniuges duo unius infldelitatis fuerunt, quando coniuncti sunt; nulla de his quaeslio est, quae perlineat ad illud praeceptum veteris et novi testamenti, quo prohibetur fidelis cum infldeli copulare coniugiura. lam sunt coniuges, et ambo adhuc sunt infideles; tales sunt adhuc, quales coniuncti sunt. Venitque Evangelii praedicator, credidit eorum unus vel una, sed ita, ut infldelis cum fideli habilare consentiat; non iubet Dominus, ut fldelis infidelem dimitlat taliter coniunclum». « Nec Apostolus iubet, ut non dimiltat, sed consulit, ut, si quis aliter agat, non sit transgressor, sicut et de virginibus consulit». « Monet ergo, quod est lucrandi occasio, cum possil licite relinquere, sed non expedit». « Tunc enim non expedit id quod licilum est, quando perraitlitur quidem.sed usus ipsius ahis affert impedimentum salutis, sicut discessio fidelis ab infldeli, quam non prohibet Dominus, quia coram illo non est iniusta; sed Aposlolus, ne flat, consilio caritatis suadet, ul nemo in ea re iussionis necessilale teneatur, sed consilii voluntate libere laciat». — Ex his monstratur, et inter infideles coniugiura esse, et consilium Apostoli non obviare praecepto Domini, quo iubet, fidelem non iungi infideli, et si coniuncti fuerint, separari. Legitur enim, quod « Esdras propheta, immo Dominus per eum, iussit Israelilis uxores dimillere alienigenas, per quas ibant ad deos alienos, non illae per maritos acquirebanlur Deo. Recte hoc praecepit; quia per Moysen iusserat Dorainus, ne quis uxorem alienigenam duceret. Merito erc;o quas duxeranl, Domino prohibente, Domino iubenle, diiniserunt »; quia, ut ait Ambrosius, « non est putandum matrimonium quod exlra Dei decretum est faclum; sed cum cognoscitur, emen- 3 Libr. I. de Abraham, c. 9. n. 84; C. Cave (1S.), ibid. Seq. locus est C. Si quis ludaicae (17.), ibid.

clandum, ul quando fidelis infideli copulatur». Sed ut ait Auguslinus: « Cum coepisset gentibus Evangelium praedicari, iam coniunctos genliles gentlJibus compent coniugibus; ex quibus si non ambo crederent, sed unus vel una, et infidelis cum fldeli consentiret habitare; nec prohiberi a Domino debuit fldelis infldelem dimittere uec ittberi: ideo non prohiberi, quia iuslitia permittit a fornicante discedere; et infidelis hominis fornicatio est maior in corde, nec vera eius pudicitia cum coniuge dici potest, quia omne quod non est ex fide peccaltm est, quamvis veram fidelis habeat pudicitiam, eliam cum infldeli coniuge, quae non habet veram; ideo autem nec iuberi, quia nec contra iussionem Domini genliles fuerunt ambo coniuncti ». « Licitum ergo erat per iustitiam fideli Infidelem dimittere; sed licitum non erat faciendum propter llberam benevolentiam». — Evidenter npparet, et inter infideles coniugium esse, et Apostolum de illis agere, qui io infidelilate coniuncti fuerunt, et post alter ad fidem conversus est, cum quo infidelis habilare consentit; et liunc non dimittere fideli consulit Apostolus, quia forte per fidelem salvabitur lufidelis.

Cap. III.,; J3e fornicatione spirituali propter quam

diinitti coniux potest.

Potest tamen licite dimittere, quia in infideli est fornicatio, si non corporis, tamen mentis. Causam enim fornicationi Dominus exceplt; fornicationem vero generalem et universalem intelligere coglmui-, non modo scilicet corporalem, sed et spiritualem; de qua Augustinus alt: « Idololatria et quaelibet noxia superstilio fornicatio est. Dominus autem permisit, causa fornicationis uxorem dimiltl, sed non iussit; et sic dedit Apostolo locum monendi, ut qui voluerit non dimlttat»; potesl tamen licite dimittere. « Si enim fornicatio carnis detestanda est in coniuge, quanto magis fornicatio mentis, id est infldelltas »?

Cap. IV. ''Pro quibus peccatis possit fieri separatio, vel non.

Si autem quaeris, an propter aliud vitium nisi propter infldelitatem vel idololatriam possit dimitti; attende, quid Augustinus ait: « Si infldelltas fornicatio est, et idololalrla infldelltas, et avaritia idololatrla; non est dubitandum, et avaritiam fornicationem esse. Quis ergo quamlibet illicitam concupiscentiam potest a fornicationis genere separare, sl avaritia fornicatio est?

3. Ex quo Intelligitur, quod propter illicitas concupiscentias, non tanlum quae in stupris cum alienis viris vel feminis committuntur, sed ob quaslibet, quae animam a lege Dei aberrare faciunt et pernlclose corrumpi, possit sine crimine et vlr uxorem suam dimittere, et uxor virum ». Item, « rectlsslme dlmittltur, si viro suo dicat: non ero uxor tua, nisi mihi de lalrocinio divitias congeras, vel nisi sollta lenoclnia exerceas, aut si quid aliud facinorosum vel flagltlosum a viro suo expetat. Tunc ille, si veraciter poenitens est, habetque fidem per dilectionem operantem, membrum, quod eum scandallzal, amputablt ». — Ex hls apparel, quod uon solum infldelltas, sed et quaelibet concupiscentia, quae pernlciose turpilerque corrumpit, foriicatio spiritualis i est, per quam vir uxorem, vel uxor virum dimittere; potest. Consulit lamen Apostolus, ne fidelis dimittat infidelem volenlem cohabltare nec a Deo revocare.

Cap. V.

An liceat fideli aliam ducere„ vel non. ).

Hic quaeritur, si fidelis Infidelem dlmlttat, vel in- J fidelis a fideli dlscedat, an liceat fideli aliam ducere. Videtur auctoritas testari, quod vivente lila, alteram ] ducere non valeat. Ambrosius enim verba Apostoli Ambros exponens ait: «Alioquin, si dlscedllis ab Invicem et j volentes cohabllare dlmiltitls et aliis vos copulatis, adulteri estis, et fllii vestri, qui de hac copula na- Dnbinm scuntur, immundl, id est spurii sunt ». Ilem: « Si quis Canon.i habuerit uxorem virginem ante baptismum, vivente i illa, post baptismum alteram habere non potest, Cri-,i mina enim in baptismo solvuntur, non coningla».

Sed econtra Ambrosius lestatur: Si infidelis, dicit Aposlolus% disccdit, discedat. Non enin est servituti subiectus frater aut soror in kuiusmodi; quia « non debetur reverentia coniugii ei qui horret aucto- Ambroi rem coniugii. Non est enim ratum matrimonium, quod; sine Dei devotione est; et ideo non est peccalum ei qui dimittitur propter Deum, si alii se copulaverit. j Contumelia enim Creatoris solvit ius matrimonii circa eum qui relinquitur, ne accusetur alii copulatus. Infi- 1 deiis autem dlscedens et in Deum peccat et in matri- j monium, nec est ei servanda fides coniugii, qui ideo I recessit, ne audiret, Christum esse Deum chrlstlano- rum conlugiorum. Si vero ambo crediderint, per co- Dubinin: gnitionem Dei confirmatur coniugium». j Altende, haec praedictis contraria posse videri, ita ut slbl Ambrosius conlradlcei-e videatur. « Sed di- Gratiann stlnguendum est hic: aliud esse dimittere volentem cohabitai-e, aliud dimllli propter Deum ab illo qul hor- j ret nomen Chrisli. Ibl lex benevolentiae non servatur, hic veritas custoditui-. Et ideo, cum liceat dimittere vo- lentem cohabltare, non tamen, ea vivenle, aliam ducere licet; discedentem vero sequi non oportet, et ea vivente, aliam ducere Ilcet. Sed hoc non est Inlelli- j gendum, nisi de hls qui In iufidelltate sibi copulati sunt. Sed si ad fidem uterque conversus est, vel sl uterque I tegilima (4.), ibid., ct respicitur Gal. 5,6. — Pro congeras edd., excepta 1, congreqes, refragantibus codd., canone et originali.

fidelis malrimonio iunclus est, et posl alter eorum a flde discesserit et odio fidei coniugem reliquerit, dimissus discedentem non coniitabilur; nec tamen, illa vivente, alteram ducere poterit, quia inter eos fuerat ratum coniugium, quod non potest solvi ».

Cap. VI.

Utrum coniugium inter- infideles sit.

Sunt taraen nonnulli, qui inter infideles asserunt non esse coniugium, quia nec rata nec legitima est eorum copula. Rata non est, quia solvi potest; nec legitima, quia Apostolus dicit: « Omne quod non est ex fide, peccatum est. Eorum autem coniunctio non est ex fide, et ideo peccatum est; non est igitur coniugium, quia nullum coniugium peccatum est. Augustinus etiam dicit, quia non est vera pudicitia infidelis cum fideli. Sed vera negatur esse pudicitia, non quod infidelium coniugium non sit verum, sed quia non habet illud triplex bonum, quod excusat coitum el meretur praemium. Item, illud Apostoli: Omne quod non est ex fide, peccalum est; non ita intelligendum est, ut quidquid flt ab infidelibus peccatum sit; sed omne

Supra determinata sunt iinpedimenla matrimonii, quae impediunt respectu omnis personae. Hic determinantur impedimenla, quae respiciunt personas determinatas. Et dividitur haec pars in duas, quoniam aliquae personae non sunt legitimae propter nimiam distantiam, ut illae, in quibus est cultus disparitas. Quaedam propter nimiam convenienliam, ut illae, in quibus est spiritualis, vel carnalis proximitas. Ideo haec pars habet duas. In prima agit de impedimento, quod venit ex cultus disparitate. In secunda de impedimento, quod venit ex proximitate, infra distinctione quadragesima: Nunc superest de cognatione etc.

Prima pars habet duas. In prima agit de cultus disparitate per comparationem ad matrimonii contractionem. In secunda per comparationem ad dissolutionem, ibi: Potest tam.en licite dimittere etc. Prima pars habet duas. In prima determinat verilatem. In Gratian. super can. cil. — Pro iunctns est et pro potest solvi edd., excepta 'I, coniunctus est, et dissolvi potest.

2 Rom. 14, 23; cfr. Gratian. super C. Omnes deinceps (14.), ibid. q. 1. — Locus August. est I. de Coniugiis adultequod fit contra fidem, id est conscientiam, male fit et ad gehennam aedificat. Vel, in omni eo, quod infldelis facit, peccat, non quia illud facit, sed quia non eo modo illud facit, quo debet, non referens ad debitum flnem.

Cap. VII.

Quod coniugium sit legitimum.

Copula igitur maritalis, quae est inter infideles, coniugium est legitimum, sed mnratum: legilimum, quia est inter legitimas personas; sed non ratum, quia sine fide. Coniugium vero fidelium legitimum est et ralum, si tamen legilimae sunt personae. Quod autem legitimasii infidelium coniunctio, Augustinus testatur dicens: « Uxor legitima societate coniuncta sine ulla culpa relinquitur, si cum viro christiano permanere noluerit». — Ex hoc etiam probalur, quod infideli ad fidem converso Apostolus consulit infidelem non dimittere; quod non faceret, si non esset inter eos legitimum coniugium. Legitimum est quod legali institutione vel provinciae moribus, non contra iussionem Domini conlrahitur. secunda dissolvit dubitationem, ibi: Huic auteni vi detur obviare etc.; ubi ostendit, quod quamvis matrimonium non possil conlrahi inter fidelem et infidelem, potest lamen esse, si prius contractum est., Polest tamen licite dimittere, quia in infideli etc. Haec pars secunda agit de matrimonii dissolutione, et haec pars duas habet. In prima determinat veritatem. In secunda manifestat mentientes, ibi: Sunt tamen nonnulli, qui inter in/ideks etc., ubi reprehendit eos, qui dicebant, inter infideles non esse coniugium. Prima pars habet duas. In prima parte agit de dissolutione matrimonii quoad cohabitationem inter eos qui sunt disparis cultus. In secunda agit de dissolutione matrimonii quoad vinculi fractionem sive omnimodam separationem, ostendens, quod si inlidelis non vult cohabitare, fidelis potest contrahere, ibi: Hic quaeritur, si fidelis infidelem dimittat etc. rinis c. 18. n. 20. Quoad explicalionem liuius loci ad Romanos cfr. II. Sent. d. XLI. c. 1.

3 De Fide ct operibus c. 16. n. 28; C. Uxor legilima (4.), ibid. — De seqq. cfr. Hugo, Sum. Sent. tv. 7. c. 8.

Ad intelligentiam praesentis distinctionis quaeritur de impedimento, quod habet esse in matrimoriio ex cultus disparitate. Et de hoc duo quaeruntur principaliter.

Primo quaeritur de disparitate cultus per comparationem ad matrimonii contraclionem.

Secundo, per comparationem ad dissolutionem.

Circa primum quaeruntur quatuor.

Utrum matrimonium possit Quantura ergo ad primum sic proceditur et ostenditur, quod matrimonium possit contrahi inter fldelem et infidelem:

1. Et primo exemplo: quoniam loseph contraxit cum muliere Aegyptiaca nec reprehenditur, sicut dicitur Genesis quadragesimo primo; similiter Moyses cum Aethiopissa, sicut innuitur Numerorum duodecimo, nec ipse reprehenditur.

2. Item, hoc videtur auctoritate, Deuterommn vigesimo primo: Si egressus ad pugnam videris mulierem pulcram in medio captivorum et adamaveris eam, intrabis ad eam dormiesque cum ea, et erit uxor tua; constat, quod de infidelibus loquitur.

3. Item, primae ad Corinthios septimo: Sanctificatur mulier infidelis per virum fidelem, et e converso: ergo inter fideles et infideles est coniugium sanctum: ergo et licitum.

4. Item, ratione videtur: quia diversitas sive disparitas morum non impedit matrimonium contrahendum: ergo pari ratione nec diversitas fidei sive cultus divini matrimonium impedit.

5. Item, matrimonium est Sacramentum commune fidelibus et infidelibus: ergo si ad omnes se extendit, disparitas sive talis repugnantia ipsum non tollit.

6. Item, omne impedimentum matrimonii impedit, pro eo quod obsistit alicui bono matrimonii; sed cultus disparitas nec nocet bono prolis, quia potest educari ad cultum Dei, nec fidei nec Sacramenti: ergo nullo modo impedit.

Primo quaeritur, utrum matrimonium possit contrahi inter fidelem et infidelem.

Secundo, ulrum Sacramentum matrimonii possit contrahi inter infldelem et infidelem.

Tertio, utrum matrimonium contractum inter infideles excuset a peccato.

Quarto, utrum matrimonium contractum in infidelitate ponat in numerum cum matrimonio fidelium.

inter fidelem et in/idelem.

Contra: 1. Probatur exemplo: primi Esdrae ultimo dicitur, quod Esdras separavit viros ab uxoribus alienigenis: ergo non erat inter eos matrimonium.

2. item,af«ctor?toteLegis,Deuteronomii septimo: Non sociabis cum eis connubia; loquilur de infide- libus et alienigenis.

3. Item, Ambrosius in libro de Patriarchis: «Cave, Christiane, gentili vel ludaeo filiam tuam dare ».

4. Item, potissima distantia est inter fideles et infideles, sicut Christi ad Belial, et lucis ad tenebras: si ergo in matrimonio magna est unio, nullum potest esse inter eos matrimonium. Disparitas, quae est in fide, solummodo impedit matrimonium, sed.ea quae est in fidei Sacramento sive baptismo, dirimit illud.

Respondeo: Dicendum, quod in veteri testamento distinguendum erat inter infideles: quia quaedam mulieres erant infideles et erant de terra Chaia naan,quam Dominus promiserat filiis Israel — propter illius gentis obstinationem in infidelitate mandaverat eas occidendas — et de talibus prohibitum erat. Unde si quis de populo Israel cum illis contraheret, cura esset contra Domini praeceptum, non erat matrimonium. — Quaedam erant infideles de aliis nationibus; et de talibus non erat prohibitum.