Distinctio XXXVI

II. De 3. quaestione: S. Thom., locis citt. a. 4. — Petr. a Tar., loc. cit. a. 4. — Richard. a Med., bic a. o. q. 2.

Utrum conditio servilutis Secundo quaerilur, utrum conditio servitutis cum errore impediat matrimoniuni. Et quod non, videlur:

1. Quia niagis est tolerabilis in coninge servitutis conditio quam qualitas leprae: ergo si error qualitatis talis non impedit, mullo mimis nec error conditionis.

± Item, error fortunae, sicut iura dicunt, non impedit matrimonium; sed possibile est, quod servitus sil a fortuna, sicut aliquis capitur « casu in bello et efficitur servus, vel propter paupertatem, quae est a fortuna secundum usum loquendi, se vendit in servum: ergo etc.

3. Itera, servus, quantum est de se, persona est legitima ad contrahendum; sed conditio servitutis non tollit plenum consensum, quia, si cognoscil substantiam eius et qualitates et accidentia, lalis cognitio sufficit ad hoc, quod consentiat: ergo non est ibi illegitimitas personae nec defectus consensus: ergo est matrimonium plenum.

4. Item, peior est conditio servilutis spiritualis quam corporalis; sed error conditionis spiritualis non impedit matrimonium: ergo etc.

Contra: 1. lura dicunt Causa vigesima nona, secundaet decrelalis, de Coniugio servorum, quod error conditionis impedit matrimonium contrahendum et dirimit iam contractum.

2. Item, ratione videtur: quia illud est impedimentum matrimonii, quod est contra bonum matrimonii; sed servitus est contra bonum prolis, quia, si liber cum ancilla contrahat, filii non sunt liberi, sed servi, quia, sicut dicunt iura, « partus sequitur venlrem ».

3. Ilem, est conlra bonum fidei, quia dominus potest vendere uxorem alienigenis, ipso viro nolente, maxime infidelibus, ubi, si sequitur eam,imminet ei periculum fidei; si vero non sequitur, non potest petere debitum nec habere

4. Item, nullus puniri debet sine culpa, ipso nolente el ignorante; sed opprobrium et infamia est alicui, quod sit servus, vel etiam servili personae errore impediat malrimonium. subiectus: ergo ubi intervenit error conditionis, non est matrimoniura.

Quaeritur igitur, quare et quando error conditionis impediat matriraonium. Conditio servitutis cum errore tunc matrimonium dirimit, quando liberi cum servis contrahunt.

Respondeo: Dicenduin, quod error conditionis potest esse tripliciter: aut paris, ut cum servus conlrahit cum ancilla; aut raelioris, ut cum servus cum libera; aul deterioris, ut cum liber cum ancilla. In primis duobus casibus error non impedit matrimonium, in tertio vero impedit matrimonium et dirimit, nisi post cognitionem conditionis consenserit verbo, vel facto.,

Ratio autem huius est propter duo, scilicet propter favorem Libertatis et causae matrimonialis, quae maxime favorabilis est. Unde quia qui contrahit cum ancilla quodam modo perdit libertatem, quae est, sicut dicitur in iure civili, «bonum inaestimabile», et quam nullus perdit nisi nolens, quia perditam recuperare non polest etiam volens: ideo in ftivorem libertatis ius servatur erranti, ut, si velit, possit ancillam deserere. — Et praeterea, servitus est contra bonum prolis et fidei; et quia iura favent matrimonio, ideo praesumunt, errantem in conditione non consentire, ideo nec raatrimonium esse. Et ideo, quod impediat, hoc facit constitutio Ecclesiae ex praedicta veniens ratione.

1. Ad illud quod obiicitur de qualitate, dicendum, quod non est simiie: quia nulla qualitas est ita contra bona matrimonii, ut servitus; nulla etiam ita obviat bonis matrimonii, ut servitus, de his quae non impediunt.

2. Ad aliud dicendum, quod libertas non computatur inter bona fortunae, irarao omnibus aliis praeponderat.

3. Ad illud quod obiicitur, quod nec error nec servitus impedit; dicendum, quod servitus per se 5 Cfr. infra dub. 2. — Cod. Iv (I a secunda manu) nec reddere.

lustinian., I. Institiit. imperial., Quibus ex causis manumittere non licet (tit. 6.), Cum ercjo. et D. L., de Kegulis iuris (tit. 17.), lex Libertas (107.). — Wox pro nisi nolens, quod liabet ed. I, Vat. cum codd. nisi volens (cod. G invitus vel nisi volens; cfr. infra ad 3.).

non impedit, cum est scita. quia quilibet, cum vult, potest efBci servus; sed jnorato impedit, quia non debet puniri nolens.

k. kA illud quod ultimo obiicitur de servitute

Tertio quaeritur, cuius conditionem sequatur proles, ulrum patris, an matris. Et quod patris, videtur:

i. Quoniam denominatio fieri debet a principaliori et digniori-; sed pater est nobilius et dignius principium quam mater, et principalius: ergo si magis debet principiatum regulari secundum regulas dignioris principii, videtur, quod partus debeat sequi patrem.

5. Item, in saCra Scriptura nunquam ponitur genealogia mulierum, sed polius viroruni: ergo generalio principaliter spectat ad viros: ergo et germen generationis.

6. Item, repromissio de semine benedicto, scilicet Chrislo, facta est viris principaliter, quamvis nasci deberet de muliere — non enim facta est repromissio Sarae, vel Bersalee, sed Abraham et David — ergo videtur, quod proles magis sit ipsius viri quam mulieris: ergo etc.

7. Item, unumquodque principiatum, quod producitur secundum unitionem, plus sequitur illud cui plus assimilatur; sed fdii plus assirailantur patri: ergo magis debent sequi patres.

Contra: 1. De Coniugio servorum dicit decreu Inclecens videtur, ut genili ex libera filii ad serviendum retrahantur »: ergo qui nascuntur ex matre libera sunt liberi: ergo sequuntur matrem.

2. Item, si quis seminat in terra aliena, fruclus esl domini terrae, non seminantis; sed venter mulieris respeclu seminis viri est sicut terra respectu sementis: ergo videtur, quod sicut fructus sequitur terram, ita partus sequatur ventrem.

3. Ilem, hoc videtur in animalibus, quoniam si animal masculini sexus impraegnat animal femi- Vide scliolion ad praecedentem quaest.

2 Ctr. supra pag. 247, nota 8. et pag. 470, nota 7. spirituali, dicendum, quod etsi sit peior ipsi servo, non tamen adeo redundat in alium, ulpote in prolem, vel etiam in uxorem; et praeterea facilius test expelli nini sexus, ut equus equam, puUus sequilur equam, non equum: ergo pari ratione videtur in proposito.

4. Item, hoc videtur pe?- 5w«'te in artificiabbus: quia, si quis aedificat in terra aliena, aedificium cedit solo, non solum aediflcio: ergo si quis generat in alieno ventre, proles sequitur ventrem.

c 0 N c L u s 1 0. Conditio prolis congrue sequitur matrem, licet in aliquibus regionibus alia sit consuetudo.

Respondeo: Dicendum, quod secundum leges civiles sive ius imperiale « partus sequitur ventrem ». — Et ratio huius esl valde conveniens, quoniam prolis duplex est principium, pater scihcet et mater. Paler est principium honorabiiius,._&ed mater est principium substantialius; et ideo in iionoribus et municipiis filius sequitur patrem, quoniam illa acquiruntur paterna soUiciludine et in hereditate palrimoniali. Sed quoniam mater est principium substantialius, quantum ad id quod est, sequitur matrem; et quoniam libertas et servitus respiciunt hominem secundum id quod est, non secundum id quod habet: hinc est, quod secundum leges civiles rationabiliter valde institutum est, ut partus sequatur ventrem;et hinc est, quod coniunctio ad prolem generandam matrimonium appellatur '-. — Et huic concordat ius canonicum, sicut patel in decretali prius posita; concordat etiam ius divinum, scriptum in lege Moysaica, ubi dicitur Exodi vigesimo primo, quodsi dederit dominus uxorem alicui, qaem emerit, et ille postmodum egredielur libera ponit liberla sive libera, ct serviiium pro serviendum. Cfr. C. Dilectus (8.), X. de Servis non ordinandis (lib. I. tiL 18.).

liber, quod filii deben!; remanere domino, qiii dedit ei uxorem, licet ipse egrediatur liber; concordat etiam midtiplex ratio et similitudo naturalis. Et ideo, quia hoc dictat ius civile, et ius canonicum approbat, et divinum confirmat, et naturale commendat; ideo recte dicendum, quod partus debet sequi venlrem.

Verumtamen aliquae partes, quae non sunt huiusmodi legibus subiectae, non servant hanc consuetudinem, immo partus sequitur conditionem deterioris; unde si alter est servus, fllii sunt servi, et similiter, si mater ancilla; et si ambo sint diversorum dominorum, filii dividuntur. Hunc morem servat Francia in aliquibus partibus, hcet non ubique; sed tamen constitutio legahs multo nobihor est et rationabilior quam haec consuetudo.

1. Ad ihud ergo quod primo obiicitur, quod pater est dignius principium; dicendum, quod verum est, non tameii suhstantialius; et ideo in dignitatibus patreai debet sequi, non in substantia sive in libertate corporis sui Et est exempkuu: quia no-

Consequenter quantum ad secundum arliculum quaeritur de impedimenlo, quod venit ex defectu aetatis. Et circa hoc tria quaerunlur.

Primo quaeritur, utrum slatus aetatis impediat matrimonium.

Circa primum sic proceditur et ostendilur, quod status aetatis impediat matrimonium:

1. Quia statum aetatis sequitur impotentia cosed impotentia coeundi impedit matrimonium: ergo et status aetatis.

2. Item, statum aetatis consequitur indiscretio; sed discretio requiritur ad consensum legitimum, et consensus ad matrimonium: ergo tahs potest esse status aetatis, quod impedit matrimonium.

3. Item, iura canonica et civilia dicunt, quod impuberes non possunt contrahere matrimonium;

79S bilius principium fructuum agricuUurae est cultor quam ager; fructus tamen est agri, sive domini agri.

2. 3. Ad illud quod obiicitur, quod sacra Scriptura genealogias attribuit viris; dicendum, quod verum est et conveniens — nam et hunc modum habemus, quod filium denominamus a patre, unde dicitur Petrus Martini, non Berthae,ut in pluribus — similiter repromissio fit viris; tamen ex hoc non sequitur, quod proles debeat sequi virum secundum conditionem libertatis, vel servitutis, sed secundum conditionem dignitatis et honoris, quae non substantiam respicit, sed potius qualitatem.

3. Ad iUud quod obiicitur, quod fihus assimilatur patri; dicendum, quod assimiiatio non venit a substantia, sed a virtute formaiiva, quae principaliter viget in semine viri, quando masculus generatur; et ideo frequentius filii assimilantur patribusl Attamen, quantumcumque sit patri simdior in figura et proprietatibus, plus tamen traxit a matre de substantia; et ideo ex hoc non sequitur, quod in libertate patrem sequatur K

Secundo, utrum defectus aetatis impediat contractionem sponsahum.

Tertio, utrum sponsalia contracta post septennium possint dissolvi per mutuum consensum. sed impuberes iudicantur ratione aetatis, ut masculus ante decimum quartum annum et femina ante duodecimum: ergo etc.

Contra: 1. Status pubertatis non impedit susceplionem aUcuius aUerius Sacramenti, quae maioris sunt perfectionis: ergo nec matrimonium.

2. Item, quare non possunt contrahere ante tempus pubertatis? Aut propter impotentiam coeundi, aut propler defectum discretionis. Si propter impotentiani; sed multi infirmi sunt impotentes reddere delMtum, et tamen possunt contrahere; praeterea, multi senio confecti sunt impotentes, et tamen possunt contrahere; -praeterea, multi eliam ante annum decimum quartum coeunt. Si propter defecLum discretionis; contra hoc est, quod muUi sunt discretiores in decennio, quam alii in vigesimo anno, qui possunt contrahere: ergo etc.

Item, quaeritur, quare tempus pubertatis citius completur iu muliere quam in viro? Et videlur, deberet, quia quantum ad sponsalia contrahenda ad par tempus et aequale masculus et femina iudicantur, ut puta ad septennium: ergo pari ralione ad matrimonium contrahendum.

Ante tempus pubertatis de iure non polest contrahi matrimonium.

Respondeo: Ad praedictorum inleliigentiam est notandum, quod matrimonium est in officium et in remedium et in Sacramentum vel signum: in officium, inquam, procreandi prolem, in remedium contra impulsum hbidinis, et in Sacramentum insolubilis coniunctionis naturarum Christi. Quoniam igitur ante tempus pubertatis non possunt masculus et femina generare, nec fervore libidinis excitantur tanquam impotentes ad eius actum; quia etiam ante terapus illud sunt variabiles, et matrimonium est immutabile: decreverunt iura, tales personas non esse legitimas, antequam ad tempus veniant pubertatis.

I. De. quaeslione sive de impedimento aetatis lcx positiva omnia satis deterniinavit.

De eadem: Scot., hic q. 2. — S. Thom., hic a. S; Suppl. q. S8. a. S. — B. Albert., liic a. 6. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. 1. — Richard. a Med., hic a. 6. q. I.

II. De sponsalibus in genere alii Lombardi commontatores plerumque agimt supra d. 27.

De hac 2. quaestione: S. Thom., d. 27. q. 2. a. 2; Suppl. q. 43. a. 2. — E..lbert., d. 27. a. U. — Petr. a Tar., d. 27. q. i. a. 2. — Richard. a Med,, d. 27. a. 3. q. 1. — De hnc et scq. q. Durand., d. 27. q. 3; Dionys. Carth., d. 27. q. 3.

III. De dissolutione sponsalium (q. 3.) notandum est, quod cum S. Alphonso Liguori (Theol. Moral. VI. c. 1. dub. 3. n.

Utrum defectus aetatis Secundo quaeritur, utrum defectus aetatis impediat contractionem sponsalium. Et quod sic, videlur:

1. Ad illud ergo quod obiicitur de Sacramentis aliis, dicendum, quod non est simile.quia utilia et necessaria sunt ante lempus pubertatis.

2. Ad illud quod quaeritur, quid impediat; dicendum, quod defectus aetalis ratione instabilitatis puerilis et impotentia coeundi naturahs. — Quod obiicit de senc et infirmo non est simile, quia stabiles sunt in sensu et in affectu. — Sed quod dicit, quod ante possunl; dicendum, quod iura iudicant et instituunt non ea quae semper, sed ea quae fmnt frequenter, et quia, licet ante tempus indicium aliqui possint coire propter accelerationem naturae, tamen ut frequenter anle illud tempus non possunt. Quia tamen iura viderunt, quod ahqui possent; ideo non tantum arctaverunt, quin etiam proximi puberlati circa medium annum possint contrahere.

Ad illud quod quaeritur: quare citius completur tempus puberlatis in muliere? dicendum, quod tempus sponsalium determinatur quantura ad discretionem, sed tempus pubertatis quantum ad potentiam coeundi; et quia citius potest coire femina quam masculus: ideo etc. — Si tu quaeras: quare mulier cilius potest quam masculus? responderi polest, quod hoc fit niultis rationibus: primo, quia prius fit solutio viscositatis propter raeatus largiores; secundo, quia difficilius est agere quam pali; tertio, quia natura imperfecta in muhere appetit virum, sicut materia formam; unde propter maiorem appetitum naturae maior fit acceleratio. 9bh.) communiler docetur, sponsalia eliam iurata solvi per votum, inutuum consensum non tantum valide, sed etiam licite, dummodo adsit rationabilis causn; qua deficiente, solutionem esse saltem veniale peccatum. Eliam S. Thom. (S. II. II. q. 89. a. 9. ad 2.) docet, promissionem iuratam, quando promittitur aWqmA pertinens ad utilitatem alterius, posse solvi consensu utriusque. — Quoad quaesl. 2. incidentem Richard. a Med. octo illis casitaus addit alios duos: «Nonus, si probctur fama de impediincnto inler cos, vel scandalum de eorum coniunctione, Extra, dc Sponsalibus, Cmn in tita. Decimus, ut aliqui dicunt, si sponsalibus superveniat siniplex continentiae votum » etc.

De 3. quaestione: S. Thom., locis citt. a. 3. — B. Albert., d. 27. a. 16. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. 2. — Richard. a Med., loc. cit. q. i.

contractionem sponsalium.

1. Quia sponsalia de necessitale obligant ad Irimonium; sed matrimonium non contrahitur nisi propria voluntate: ergo sponsalia non contrahunqite, codd. PQ quidem ante, cod. G quandoque ante'] possunt [cod. 0 addit coire'], et subinde post institmmt prosequuntur non secundxtm ea... sed secundum ea.

tur, nisi placeant sponso et sponsae. Sed non habent usum rationis nisi in determinata aelale: ergo etc.

2. Item, iura canonica dicunt, sicut patet Extra, de Desponsatione impuberum, per totum, quod qui contrahunt sponsalia ante seplennium nihil faciunt: ergo etc.

Contra: 1. In Sacramento baptismi obbgatur parvulus per alium ad renuntiandum saeculo - et ad contrahendum matrimonium cum Deo: ergo pari ratione possunl parvuli per alios ad matrimonium obligari.

2. Itera, ubi deficit fides propria, succurrit fides parentum: ergo pari ratione, ubi deficit discretio parvulorum, supplet discretio parentum,et sic etc.

Item, quaeritur: quare tempus septennii est determinatum ad sponsalia contrahenda? Et videtur, quod non sit conveniens: quia quod ante non possunt contrahi, aut hoc est propler defectum cliscretionis, aut locutionis. Si discretionis; sed etiam tunc discretio deficit. Si locutionis; sed ante sciunt parvuli loqui: ergo etc.

c 0 N c L u s 1 0. Sponsalia de iure non possunt contrahi ante septimum annum.

Respondeo: Dicendum, quod sponsalia de iure non possunt contrahi ante septimum annum; et si contrahantur de facto, nihil fit; permittitur tamen ipsum nihil in re quod est aliquid in spe, propter bonum pacis.

Tertio quaeritur, utrum sponsalia contracla post septennium possint dissolvi per mutuum consensum. Et quod non, videtur:

1. Quia, sicut se habet aetas puberum ad contrahendum malrimonium, ita aetas impuberum ad contrahenda sponsalia; sed puberes conlrahentes matrimonium non possunt solvere: ergo elc.

2. Item, sicut Dominus instituit, matrimonium non solvi, ita praecepit non periurare et fide non raentiri: ergo si contracta sunt sponsalia per iura- Generat. aninial. c. 6. — Superius pro viscositaiis Vat. virtuositaiis.

1 Libr. IV. til. 2. Cfr. liic lit. Magistri, c. i.

Ratio temporis haec esl, quia, sicut non possunt aliqui matrimonium conti-ahere nisi proprio consensu et proprio signo exprimente consensum; sic non possunt ad matrimonium obligari, nisi placeat et complacentiam verbo vel signo exprimant; et quia ut frequenter ab illo tempore incipiunt intelligere quae dicunt, et loqui secundum proprium affectum: ideo ex tunc incipiunt valere.

1. Ex his patent obiecta, quia non est simile de obhgatione mali-imonii et Saci'amento baptismi, quia illa est necessaria ad salulem; ideo merilo per ahum subvenitur aegrolo.

Patet etiam ratio temporis, quia, quamvis non sit plena discretio ad discernendum bonum a malo in eis; tamen est discretio ad intelligendum quod dicitur, et respondendum, quod libeat, vel non liljeat.

2. Ad illud ergo quod obiicitur de Sacramento baptismi, patet responsio, quod non est simiie, sicut saepe dictum esf, propter hoc quod est contra originale, quod non est per voluntalem perpelratum; et ulterius, in baptismo non obligatur parvulus nisi ad ea, ad quae tenetur de iure naturali: unde non est ibi votum nisi valde large. Et si tu obiicias, quod parvulus polest obligari, ubi est bonum suum; dicendum, quod verum est in possessionibus; sed in matrimonio, ubi est servitus corporis, et debet esse mutuus amor, decrevit Deus, ut nullus possit nec debeat nisi propria voluntate obligari. — Est enim ibi quoddam mirabile, quia horao invenit in rauliere aliquam complacentiam. quam nunquam posset in alia invenire, ut dicunt experli. mentum interpositum, videlur, quod necessario teneantur consummare.

3. Item, de Sponsalibus et raatrimonio dicitur in decreiali secunda, quod « hoc potest tolerari »: si ergo permissio non est boni, sed mali; videtur, quod hoc sit malum.

A. Item, in eodem in litulo decretalis Commissum, quia iuravit aliquam ducere in uxorem, propter iuramentum, si vult intrare religionem, prius deberet contrahere; sed si licerel alicui pertransire,

liceret maxime tali: ergo si huic non licet, multo minus nec alicui.

Contra: 1. Si promitlo tibi dare centum, si Fnndamenta.absoivas me, sum absoUitus nec periuro, si non do:

ergo pari ratione in proposito.

2. Item, si duo iurent simul ire Romam et post poeniteant et mutuo se absolvant, absoluti sunt:

ergo etc.

Quaeritur igitur, qualiter sponsalia contrahan- QQaestionestur, et quibus modis solvantur, et lertio, quis sit effectus sponsaiium.

C 0 N C L U S 1 0.

Sponsalia etiam iurata multis modis solvi possunt, et etiam mutuo el voluniario consensu, accedente causa rationabili.

Respondeo: Dicendum, quod sponsalia multis conciosio d. uiodis soM possunt, sicut iam patebit; et unus inter illos modos est, quando mutuo se absolvunt.

De isto autem modo dicunt aliqui, ut Ilugutio, De inraiis quod modus iste non est licitus, quia non fit sine opinio 1. pgggjfQ propter fidem iuramenti; sed solum est permissus, quia coacta coniugia malos habent exilus;

et hoc dicit propter illud quod dicit decretalis, «quod potest in patientia tolerari ».

Alii dicunt, quod cum iuramentum obligatoopinio 2. rium nunquam obliget nisi ad voluntatem eius cui fit, videtur, quod ad instar illorum qui iurant simul ire ad aliquem locum — sicut ipsa decretalis dicit — quod mutuo se possunt absolvere; et si veniat ex causa aliquo modo ralionabili, dicunt esse licitum, licet sit minoris perfectionis, sicut sonat deconcinsio 2. cretalis; el haec positio videlur magis probabilis, quidquid dicat Apparatus

1. Ad illud quod obiicitur de matrimonio, dicendum, quod non est simile propter significationem.

2. Ad illud quod obiicitur de iuramenlo, dicendum, quod non obligat nisi sub conditione.

Ad illud quod quaeritur, quomodo contrahantur; dicendum, quod quatuor modis: simplici promissione, fidei datione sive iuramenti inlerpositione, datis arrhis sponsalitiis, anuli subarrhatione Ad illud quod quaeritur, quibus modis solvantur; dicendum, quod in octo casibus. Primus est, voto solemni superveniente, puta si alter sponsorum intravit religioneml — Secundus, superveniente matrimonio, puta si contrahat cum aliqua per verba de praesenli post sponsalia. — Tertius, superveniente affinitate, puta si cognovit consanguineam sponsae, et hoc facto vel fama probari potest. — Quartus, superveniente incurabili infirmitate, puta lepra, vel mutilatione alicuius membri. — - Quinlus, altero se absentante, puta cum vadit in regionem longinquam sine licenlia. — Sextus, altero fornicante, pula cum alter cognoscit alteram quam sponsam suain. — Septimus, ulroque volente, puta cum ambo consentiunt. — Octavus est, minore petente, puta si contracta sunt sponsalia inter aliquos duos, quorum alter est in aetale debita, alter est minor.

Primis duobus modis solvuntur sponsalia ipso facto, aliis per iudicium Ecclesiae.

Ad illud quod quaeritur, quis sit sponsalium effectus; dicendum, quod duplex: unus obhgationis ad matrimonium, ad quod astringuntur per promissionem, quae est in sponsalibus — unde dicuntur a spondeo, spondes — unde compellendi sunt ad matrimonium contrahendum, nisi timeatur de uxoricidio, vel aliquis dictorum casuum interveniat. — Alius effectus est publicae honestatis iustitia, quae est, quod nullus consanguineorum propinquorum sponsi potest conlrahere cnm sponsa, vel e converso. definiuntur, quod « futurarum simt nuptiarum promissa (alias: promissio) ».

5 Quia ita solvitur matrimonium ralum seu sponsalia de praesenti; cfr. supra d. 27. a. 3. q. 2. — Secundus casus insinuatur C. Si inter (31.), X. de Sponsalibus et matrim. (lib. IV. tit. I.); terlius C. Super eo (2.), X. de Consanguinit. et affin. (lib. IV. tit. M.); quartus C. Litteras (3.), X. de Coniugio leprosorum (lib. iV. tit. S.) ei C. Quemadmodum (25.), X. de iureiurando (lib. II. llt. 2i.); quintus C. De illis autem (5.), X. de Sponsalibus et inairim. (lib. IV. til. I.);sextus C. Quemadm,odum paulo antc citato; dc seplimo et oclavo, praeter ca quae in hac quaest. dicla sunt, cfr.,X. de Dosponsal. impuberum (lib. IV. lit. 2..

lusiinian., D. XXXIII. de Sponsalibus (tit. 'I.),lex Sponslipulari et spondere.sibi uxores futuras (2.). — De secundo tiim. (Ilb. IV. til. 1.).

In parte ista siiiil dubitationes circa litteram, et primo de lioc quod dicit: Si ipsa femina fuerit in servitiUe delecta etc.; quaerilur, si, antequam plene detegatur, sunt in causa et lite, utrum debeat sibi reddere debitum. Et quod non, videtur: quia aut cognoscit eam affectu maritali, aut non. Si sic, generat sibi praeiudicium et consentiens reputatur. Si non cognoscit affectu maritali, peccat mortaliter- — Sed contra hoc est, quia nullus debet spoliari iure suo ante causae cognitionem.

Respondeo: Dicendum, quod talis potest dupliciler nosse, quod illa sit ancilla, quam liberam credidit: aut levi suspicione, aut prol)abiit vel veheraenti praesumtione sive certa cognitione. Primo, 1. non debet petere, quousque inquirat j-sed tamen,si Ecclesia compellat, debet reddere, quia ignorantia eum excusat, si non est uxor; nescit enim, utrum 2. sit uxor. — Secundo modo, sive Ecclesia compellat, sive non, non debet, quia aut tunc sibi praeiudicat necessario, aut fornicatur; et propler mandatum Ecclesiae non est fornicandum. — Aliter iudicandum est de uxore fornicaria, quae vere axor est, cui, cum ex mandato Ecclesiae redditur debitum, non generatur praeiudicium, nec incurritur aliquod peccatum.

Ilem quaeritur de hoc quod dicit: Uno coniugio permanentes, dominis suis serviant. Videtur enim niale dicere: quia ponatur, quod unus dominorum vendat servum ad remotas terras; si ancilla sequitur virum, privatur iure suo dominus eius; si non tenetur sequi; tunc ergo non fuit verum coniugium. — Item, ponatur, quod uxor sit libera, servus venundetur gentilibus; quaerilur, utrum debeat sequi eum. Et quod sic, videtur per legem matrimonii.

Respondeo: Dicendum, quod si servus et ancontraxerunt, dominis coniradicentibus, ipsi sibi praeiudicant, non dominis suis; et ideo, si dominus indiget, potest anciilam vendere, et si non potest vendere in lerra sua, potest vendere in aliena. Si tamen in terra sua possit vendere, tenetur;

Edd. omittunt si non esl uxor. alioquin manifeste iniuriatur viro et abulilur re sua in praeiudicium alienum. — Si vero dominis consentientibus; tunc simpliciter dicendum, quod non potest aliquis eorum vendi a domino in praeiudicium coniugis; et si alter vendat, debet alter compelli, vel quod redimat, vel debet eum emere, vel ancillae licentiam dare, quod virum sequatur.

Ad illud quod quaeritur, utrum debeat sequi virum, si venundetur hominibus gentilibus; dicendum, quod dominus suus non debel eum vendere gentilibus, pro eo quod est ibi periculum fidei. Si tamen vendat de facto; si uxor non timet periculum peccati, quod sit in conlunieliam Dei, vel ahcuius fornicationis alterius, potesl et debet virum sequi; sed vix video, quomodo possit eum sequi sine periculo fidei, aut aliquo alio peccato moris.

Ilem quaeritur de hoc quod dicit: Si mulier virum liberum acceperit etc., utrum aliquis possit se ipsum vendere. Et quodnon, videtur primae ad Corinthios sexto: Non estis vestri; empti enim estis pretio magno: ergo etc.

Respondeo: Dicendum, quod est emplio, vel venditio ad obsequium humanum et ad servitium divinum. Divino autem serviiio non repugnat obsequium hominis sive servitus corporalis, sed servitus spiritualis, quae est servitus peccati Dicendum ergo, quod quia fideles redempti sunt et Dei templa facti sunt, non possunt se vendere, ut faciant mala; possunt tamen se vendere ad obsequia.

Ilem, iuxta hoc quaerilur, ulrum pater possit vendere prolem suam, uxore invila. Et quod sic, videtur: quia ad ipsum spectat regimen domus. — Ad oppositum autem est, quia partus plus sequitLU malrera.

Respondeo: Dicendum, quod filii non debent vendi nec possunt vendi sine culpa, nisi sit paupertatis et farais necessilas, in quo casu uxor debet viro consentire. Quod si in aho casu velit, non potest, cum uxor dissenlit, sicut vir non potest vendere nec alienare dotera uxoris, quamvis sit dominus domus; sic in proposito. Et quod in tempore necessitatis et famis vendi possint, probatur per id quod scribitur Nehemiae quinto. hic q. 1. a. 2. ad 4; Petr. a Tar., liic q. 1. a. 2. ad i. et circa lit.; lUchard. a.Med., hic a. i. q. 2. spicitur I. Cor. 3, 16: Nescitis, quia templum Dei eslis elc.

DcB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit: ludicatum esl, uxorem minime debere dimiUi; ulrum vir possit se vendere, uxore iiivita. Et quod non, videtur: quia vir non habet polest.atem sui corporis, sed mulier: ergo etc. Item, mulier non potest se vendere, viro invito: ergo cum ad paria iudicentur, patet etc.

Item, quaerilur, utrum, si uxor consentiat, per hoc efficiatur serva.

Respondeo: Dicendum, quod si uxor contraxit cum libero, ita quod uterque est hber, uxore dissentiente, non debet vir nec potest se facere servum eatenus, ut praeiudicium generetur aliquod mulieri, quin reddat sibi debitum, cum petit; unde sicut servus contrahens contra volunlalem domini non potest facere contractum matrimonii in praeiudicium domini; sic nec vir in praeiudicium uxoris; nihiloniinus tamen, quia caput est mulieris "-, quantum ad alia, excepto debito, potest servum se facere, quamvis uxor non possit, cum sit sub potestate viri.

Si vero uxor consenliat in venditionem viri, tantum tunc vir potesl se vendere in omne obse-

Cap. I. In quibus ordinibus nequeat contralvi malrimoniuni.

Siinl igilur quidam ordines, iii quibus iiuUalenus polest con!i"ahi coniugium, et si iulercesserit copula, flt divortium, ul sacerdotium, diaconatus et subdiaconatus. In aliis vero permittitur sortiri coniugium, nisi religionis habilum sumserint, vel votum continentiae fecerint. Unde Leo Papa: «Clericos, lectores, ostiarios, exorcistas, acoIylhos,si extra votum et hali(um inveniuntur et continentiam profiteii nolunt, uxorem 1. ducere virginem Ecclesia Romana permitlit, non vlduam, vel repudiatam; quia deinceps nec ad subdia- 1 Episl. 1. Cor. 7, L

• Eph. 5, 23. ot I. Cof. 11, 3. — Seq. locus est Gcn. 3, 16: Sub viri potestale eris.

3 Dub. praeced. — Idem dub. solvunt B. Albert., hic a. ii; Petr. a Tar., hic q. 1. a. 3; Richard. a Med., hic a. 5. q. I.

Hic c. i.

= Secundum Aristot., I. Poster. c. 7. (c. 8.). Cfr. ibid. c. 2i. (c. 30.), ubi ostendit, rerum fortuitarura non esse scientiam: VI. Melaph. text. S. seq. et XI. c. 7. (V. c. 2. et X. c. 8.). — Superius pro disciplinarum cod. F disciplinales [i. e. scienquiurn domini, et mulier praeiudicat sibi; tamen nec mulier nec proles vendi potest a viro, nisi ipsa consentiat, nisi forle in articulo necessitatis; hoc dico de prole, ut praedictum estl Et sic patet, quomodo littera illa intelligilur.

DuB. V.

Item quaeritur, si ante quatuordecim annos puer contraheret per verba de praesenti et de facto corrumpat sponsam; utrum separari queat. Et quod non, videtur, quia est malrimonium ralum et consummatum. — Contrarium videtur per illud quod dicilur in littera: Si ante praedicta tempora etc.

Respondeo: Dicendum, quod in hoc differunt constitutiones iuris et demonstrationes disciplinarum: quia demonstrationes fiunt de his quae fiunt semper, et si fiant de his quae frecjuenter, non tamen ut frequenter, sed ut semper — exemplum est de eclipsi — sed constitutiones iuris de his quae sunt saepe. Si ergo aliquis sit exceptus a generalitale hominum, pro eo quod in eo « malitia supplet aetatemS); iudicandum est, sicut si haljeret aetatem. Et sic est in casu proposito intelligendum el in aliis consimilibus. conalum provehi poterunt, nec laiciis uxoreni sortitus non virginem, vel bigamus ad clericatum ». Item ex Carthaginensi Concilio-: « Placuit episcopos, presbyteros, diaconos, subdiaconos eliam ab uxoribus abstinere; quod si non fecerint, etiam ab ecclesiastico removeantur otlficio; ceteros vero clericos ad hoc non cogit». Item LeoPapa: « Lex continentiae eadem est ministris altaris, quae episcopis et presbyteris; qui, cum essent laici, velleclores, licite uxores ducere tuerunl; sed cum ad praediclos pervenerunt gradus, coepit eis non licere quod licuit». Itein in sexta Synodo: « Si quis eorum qiii ad cleruni accedunt, voluerit nupliali lege mulieri copulari; hoc ante ordinem subdiaconatus faciat ». (lib. IV. til. 2.). — Mox post sicul si muUi codd. pei'peram addunt uon, cod. A homo. — De hoc dubio ciV. supra a. 2. q. "1, ubl eliam in scholio allegantur alii auctores, qui de hoo tractant.

Noliila. Ilem Galixlus Papa: « Preshyleris, ciiaconibus, subdiaconibus et monacbis concubinas liabere, seu matrimoniuni contrahere penitus interdicimus; contracta quoque malrimonia ab huiusmodi personis disiungi, et personas ad poenitenliam debere redigi, iuxta sacrorum canonum definilionem iudicamus ». Item Gregorius: «Nullum facere subdiaconum episcopi praesumant, nisi qui se caste viclurum promiserit; quia nullus debet ad ministerium altaris accedere, nisi cuius castitas anle susceplum minisleriuni fuerit approbata ».

Cap. II.

De inlerfectoribus suarum coniugum.

His adiiciendum est de occisoribus suarum coniugum; de quibus Nicolaus Papa scribit Radulpho Bi-

De impediiiientis iuris

Haec est pars, in qua Magister principaliler determinat de his quae matrimonium impediunt simpliciter. Et habet haec pars duas, quia tale impedimentum duplex est: quoddam,quod simpliciter impedit cumomni; quoddam, quod cum quodam sic, cum quodam non: ideo secundum hoc haec pars habet duas. In prima parte delerniinat de his quae simpliciter impediunt et cum omni. In secunda de his quae cum aliquibus sic, cum aliquibus non, infra distinctione trigesima nona: Post liaec de dispari cultu etc.

Prima pars habet duas. In prima parte agit de

.d intelligenliam huius brevis distinctionis secundum duo, quae in ea tanguntur, duo hic principaliter quaeruntur.

Primo quaeritur de ordinis impedimenlo.

Secundo de uxoricidio.

Circa primum quaeruntur tria. turicensi arcliiepiscopo: « Interfectorcs suarum coniugum sine iudicio, cum non addis aduUerarum, vel aliquid liuiusrnodi, quid aliud habendi sunt quam homicidae? Ac per hoc ad poenilentiam redigendi; quibus ponilus denegatur coniugium ». « Hic videtur Nicolaus permiltere marilis pro adulterio, aut alio huiusmodi uxores suas interficere; sed ecclesiastica disciplina spirituali gladio, non maleriali, criminosos ferire iubet». Unde ideni.Nicolaus: « Inter haec vestra sanclitas addere studuit, si cuius uxor adulterium perpetraverit, ulrum marito eius liceat secundum [nundanam legem interficere? Sed sancta Dei Rcclesia nunquam mundanis constringitur legibus, gladium non habet nisi spiritualem ». Item PiusPapa: « Quicumque propriam uxorem absque lege et sine causa interfecerit aliamque duxerit, armis depositis, publicam agat poenitentiam, et si contumax exsliterit, anathematizetur, usquequo consenlial »., quae sunl ordo et crimen. impedimento, quod impedit propter ecclesiasticam institutionem. In secunda de eo quod impedit propter propriam obligationem, infra distinctione trigesima octava: Nunc de voio inspiciamus etc.

Et quoniam ecclesiastica institutio quosdam excludit a matrimonio propter excellentiam vitae, ut clericos; quosdam propter enormitatem culpae, ut uxoricidas: ideo haec pars habet duas particuias. In prima determinat de impedimento ordinis. In secunda de impedimento criminis, ibi: His adiicicnduni est de occisoribus suarum coniugum etc. Utraque pars remanet indivisa propter brevitatem.

Primnm est, utrum ordines minores impediant matrimonium.

Secundo, utrum ordines sacri.

Tertio quaeritur quantum ad ecclesiasticum statutum, per quod sacri ordines impediant matrimonium. enini ipsi teniplum Dei, va.=a Doniini, sacrariumSpiritusS.debeant esse ct dici; indignum est, eos cubilibus et immunditiis servire (est C. Decerriimus (2.), ibid.).

2 Can. Interfeclores (o.), C. 33. q. 2. Seq. locus esl apud Gralian. super hunc can.

3 Ca„. fjiter haec (6.), ibid. Ultimus locus est C. Quicumque propriam (7.), ibid.

Quantum ergo ad primuni, quod minores ordines non impediant raatrimonium, videlur:

i. Per nuiltas auctoritates, quas adducit Magiin litlera, maxime de illa Leonis Papae, quae sumta est de distinctione trigesima secunda.

2. Item, in Extra, de Clericis coniugatis, dicit Alexander tertius: « Si qui clericoruch infra subdiaconalum acceperint uxores, ipsos ad retinendas uxores districtione ecclesiastica corapellatis ».

o. Item, ralione videtur: quia ad minores ordines ut plurimum parvuli pronioventur; sed tales non sunt cogendi ad continentiam: ergo etc.

h. Item, iu ingressu religionis est slatus, in quo quis probat et probatur, antequam ad votum continentiae obligelur: ergo pari ratione — immo raulto fortiori, cum difficilius sit in saeculo continere — status debet determinari, in quo clerici possint probare et probari, utrum velint vivere casti, et in illo non debent ad castitatem obligari; sed iste est ordinum inferiorum: ergo etc.

Contra: 1. Distinctione trigesima secunda: «Lectores, cum ad annos pubertatis venerint, cogantur aut uxorem ducere, aut contraentiam profiteri »: ergo si lectores sunt in statu inferiorum ordinum, videtur, quod compellantur ad continentiam: ergo etc.

2. Item, minores clerici stalim, uL sunt clerici, in sortem Dei sunt vocati, et ideo dicti sunt clerici, quia in sortem Dei sunt segregati; sed qui habet uxorem est divisus, sicut dicit Aposlolus primae ad Corinthios seplimo: ergo nullus clericus potest nec debet habere uxorem: ergo etc.

3. Item, omnis clericus in minori ofQcio sive ordine constitutus potest habere beneficium ecclesiasticum, maxime si intendat ulterius promoveri, saltem benellcium sine cura; sed nullus coniugatus potest nec debet habere beneficiura praebendale, sicut dicitur Extra, de Clericis coniugatis, Diver sis fallaciis etc.

ergo nullus clericus potest esse 1 llic c. I.

• Uhv. 111. lit. 3. c. 1.

4. Item, omnis clericus in minori officio constitutus potest gaudere privilegio clericali; sed nullus uxoratus potest gaudere privilegio clericali: ergo nullus clericus polest esse uxoratus. Maior manifesta est, minor patet per decretalem de Clericis coniugatis loannes, et infra, ubi dicitur, quod « uxoratus etiam tonsuratus non potest privilegio clericali gaudere ». 5' tu dicas, quod istae rationes non valent, quia qui est clericus potest non esse clericus, et ila potest esse uxoratus; contra: ordinis Sacramentum est per impressionem characteris: ergo sicut baptizatus non potest esse non baptizatus, ita videtur, quod clericus non possit fieri non clericus sive non ordinatus.

c 0 N c L u s I 0. Ordines minojes per se non obstant contractui et usui matrimonii; sed ministerium et benefi- cium, quae illis non sunt necessario annexa, in Ecclesia occidentali oppositionem habent ad matrimonium quoad usum. j Respondeo: Dicendum, quod in ordinibus mi- Disun noribus esl considerare ordinem et officium sive 1 ministerium et 6e?e/?aum; secundum haec tria possunt comparari ad niatrimonium. Et ordo minor conch nullara habet oppositionem ad matrimonium ratione sui sive characteris, nec qufntum ad contractum matrimoaii nec quantum ad usum; sed ministe- condn rium et beneficium secundum Ecclesiara occidentalein oppositioneiii habent ad raalrimonium quantum ad usum propter honestatem. Et quoniara clericus in minoribus ordinibus non tenetur nec est alliga- tus ad officium nec ad ministerium; ideo potest condai contrahei-e sine aliquo impedimento. Et ita concedendura est, quod minores ordines matrimonio non 1 pracstant impedimentum.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod lecto- soMc res debent continentiam promittere; dicendum, quod 5 Libr. 111. tit. 3. c. o.