Distinctio XXVIII

4. Ad illud quod obiicilur, quod est Sacramentura Ecclesiae; dicendum, quod verum est; tamen

etiam ab his qui sunt extra Ecclesiam, ut non tamen ad salulem nisi ab his qui in ipsa Ecclesia; et baplismus accipitur in ocquia est Sacramentum necessitatis, et non est

Sexto et ullimo quaerilur, in quid debeat esse et quod in carnalem copulam, videtur:

1. Quia ita dicit Hieronymus quod « voventivirginitalem non solum nubere, sed etiam velle damnabile est»; sed non esset damnabile, esset contra votum; et non esset contra votum, consentirent in opus carnis: ergo necesse erat illud consentire.

2. Item, in omnia, in quae consentit vir et uxor, consentire frater et soror licite, excepta cocarnali: ergo si inter fratrem et sororem non licite contrahi matrimonium, patet etc. Si tio mihi, quod oportet consentire in copulam quaero, quid vocetur copula coniugaet tandem oportet ad hoc devenire, quod ibi copula carnalis.

3. Item, Augustinus dicit, et habetur infra di- Trigesima, et loquitur de purissima Vir- «Committens virginitatem suam divinae dispoconsensit in carnalem copulam »: si ergo matrimonium purius illo, nullum sanctius, omni oportet consentire.

4. Item, si qua mulier dical: consentio in te, tamen non cognoscas me, non est matrimonium: si ista conditio est contra substantiam matri-, ergo tenetur consentire in carnalem copulam.

5. Item, malrimonium ad hoc instilutum est, sint duo in carne una: ergo necesse est ad quod sit matrimonium, quod carnaliter unianvel in carne, vel in voluntate: ergo non est sine carnali copula. Contra: I. Magister dicit in littera, quod consensus cohabitationis vel carnalis copulae non coniugium ».

6. Ilem, in distinclione trigesima dicilur: «Con- Maria in copulam marilalem, sed non in cocarnalem ».

69b ibi periculum, immo vitatur periculum; sed illud in facie Ecclesiae accipitur salubrius, in occulto vero accipitur vere, sed non salubriter, quia contra ecclesiasticam sanctionem.

3. Item, hoc ipsum expresse dicit Hugo in libro de Virginitate Mariae; et tamen ex consensu suo malrimonium contraxit: ergo non oportet in carnalem copulam consentire.

4. Item, ratione videtur: quia nullus consentiens in actum carnis est virgo perfecte; beatus loannes est virgo perfecte: ergo non consensit in actum carnis. Et consensit in matrimonium, quia de nuptiis est a Domino vocatus: ergo etc.

5. Item, nullus vovens continentiam virginalem potest sine peccato consentire in actum carnis; beata Virgo vovit, sicut dicit Augustinus, et ipsa innuit in responsione sua, quam dixit: ergo peccavit, si in actum sive in carnalem copulam consensit. Et constat, quod sine peccato nupsit: ergo elc.

6. Item, possibile est, inter duos esse plenum matrimonium et perfectum sine commixtione carnali: ergo possibile est, quod aliquis consentiat in matrimonium, non consentiendo in commixtionera carnalem; si hoc polest esse in re et effectu, potest esse in consensu et causa. Consensus, qui matrimpnium facit, est consensus in mutuam suorum corporum potestatem, quae tamen aliter datur in contractione, et aliter in consummatione matrimonii.

Respondeo: Dicendum, quod quorundam opinio fuit, quod ad hoc, quod contrahatur matrimonium, necesse est absolute consentire in copulam carnalem. Et dicunt hi, quod beata Virgo et loannes consensit, tamen sine peccato; quia loannes nec voverat nec proposuerat virginitatem servare; beata Virgo, quia non voverat, sed tantum proposuerat. — Sed haec opinio iniuriam facit Virgini gloriosae, quia, quamvis excuset a culpa, minuit tamen vir- 8 Cap. 1. et 4. — Post Hugo cod. L addit et probat.

5 Cfr. supra pag. 683, nota 6. — Voci beatus cod. G praemittit sed.

ginitalis eius gloriam, ut iam non debeat Virgo su- per omnes virgines nuncupari; quod noster refugit aniraus pariler et auditus. Unde iiaec opinio satis convenienter a magistro Hugone reprol)atur.

Aliorum opinio fuit, et istius fuit Anlissiodorenopmio. sis, quod necesse est consentire in copulam carnalem non in particulari, sed in universali; non explicite, sed implicite. Oportet enim consentire in copulam coniugalem, quae conlinet in se quatuor, scilicet cohahitalionem et mutuum obsequium et mutuam corporum polestaiem et copulam carna- Non sufficit. /ewi. — Sed illud non videlur sufficiens, quia conslat, quod beata Virgo bene sciebat legem coniugii et sciebat explicite et cogitabat de actu coniugum;

aut ergo consentiebal, aut dissentiebat. Si consentiebat, redit primum inconveniens: si dissentiebat, ergo nec in generali nec in speciali consentiebat.

Terlia opinio est, quod oportet consentire in opinio 3. camaiem copulaiu vel absolute, vel sub condilione, videlicet nisi Deus aliler disponat, vel si placuerit Deo; et tali modo consensit Virgo beata. ul videlur dicere beatus Augustinus et hoc non repugnat vir- Non proba- ginitati. — Scd certe omnis, quicumque recte consenlit, taliter consentit. Praeterea, non est consensus condilionatus, sed absolutus ille qui luatrimonium facit, et maxime cum non stel conditio; Deus autem nolebat, Virginem copulari carnaliter viro.

Et propterea dicendum, quod consensus, qui opinio au- matrimonium facit, est consensus in mutuani suorum corporum polestalem; et hoc sonant veri)a, cura dicimt: accipio te in meuiu, vel in meam; et sic con- Noiandam. sensit beata Virgo et loseph. — Sed notandum, quod aliter datur potestas corporis in contractione matrimonii, aliler in consummatione. In contractione ita dalur uni, ut non possit, illo vivente, dari alii; ita etiam datur illi, ut ius habeat petendi, et necesse sit reddere petenti,nisi moriatur mundo per volum castilatis solemne et ingressum in religionera. Quo- De matrimo- niam igitur beata Virgo divina inspiratione noverat, ginis. "'vel fortassis ipsius loseph relatione, quod nunquam vellet uti eius corporis potestate, sed eius custodire virginilatem; ideo potuit et debuit ei committere sive dare. Sciebat eliam, quod si vellet exigere, quod posset publicando votum contraire; et sic patet ilcoroiia- lud. — Si ergo volumus islara mutuam corporuiu potestalem vocare copulam coniugalem; sic leala Virgo consensit in copulam, ut omnes nubentes. — In matrimonii autem consummatione omnino trans- Locc. superius allcgalis. — Opinio Guliel..nlissiodor. Liabetur in ipsius Summa aurea, lib. III. Ir. 28. c. 2. q. 3.

• Viile infca lit. Magislri, d. XXX. c. 2.

3 Cfr. supra d. 27. a..3. q. 2. in corp. — Inferius )ro commiUere sice dare edd. commiUi sive dari. fertur potestas, ita quod nec voto privato nec solemni possit petenti debitum adversari. Unde glo- d riosa Virgo matrimonium consensit contra/iere, sed cerla fuit, quod nunquam matrimonium consummaret, et hoc scivit Spiritus sancti revelatione, vel loseph relatione, vel quia considerabat de voli publicatione; quia in Lege praeceptura erat servare, sed nullus fuerat ausus hoc vovere. Et hoc tangitur in libello illo, quera transtulit Hieronynuis de Nativi-f tate Mariae qui quamvis sit apocryphus. continet lainen multa verissima.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod velle nupn bere damiiabile est; dicendum, quod Hieronymus loquitur de illis qui volunt nubere ex carnis petulanlia, et tales magis appelunt coniunctionem corporum quam animorum.

2. Ad illud quod olDiicitur, quod in omnia IValer et soror praeterquam in copulam carnalem possunt consentire; dicendura, quod falsum est; non enim possunt sibi suorum corporum dare mutuam potestatem; unde alter potest alii mibere, altero contradicenle.

3. Ad illud quod obiicitur, quod dicit Auguslinus, quod consensit in copulam carnaleni; dicen- dum, quod illud intelligitur, quia consensit in mutuam corporum potestatem, quae ad carnalem copulara ordinatur, non taraen de necessitate; et beata Virgo in illam rautuam corporum potestatem absolute consensit, residuum vero, scilicet ordinationem in actum, divinae dispositioni commisit, credens semper, quod Dominus ipsam servaret sine macula. Exemplum est de beata Caecilia.

4. Ad illud quod obiicitur, quod conditio illa impedit; dicendum, quod verum est contra collationem mutuae potestatis; in consensu enim in copulam coniugalera datur polestas pelendi debitum, licet non teneatur ad statim, sed viam habet, per quam evadere possil; quae etsi non erat nota omnibus, erat tamen nola spiritualibus mentibus; sicut cerlura esl nobis de gloriosa Virgine et probabilius praesumitur de loseph, quoniam hoc non est iuris positivi, sed luagis est iuris divini.

b. Ad illud quod obiicitur, quod est propter carnaleiu copulam; dicendura, quod verum est, quod prima et principalis institutio ad hoc fuit, et lamen hoc non est lota ratio sive causa matrimonii, sicut melius patebit infra, iramo etiam fidei et Sacramenti et mutuae educationis; et hoc supra deterniinalum est, ubi agitur, utrum carnalis copula sit cle integritale Sacramenti.

Ilaec aulem sine praeiudicio dicta sint, maxime reverentiam Virginis; non enim possumus quin inler Mariam et loseph fuerit verum coniugium, cum hoc dicat Scriptura evangelica, et Sancti omnes in hoc consentiant. Rurmn, pietas fidei et reverentia Virginis non patitur nos sentire, ipsius

In parte isla sunt dubitationes circa litteram, et primo de hoc quod dicit: Si quis promilUU alicui et iuret elc.; quaeritur, ulrum iuramentum addat ad promissionem. Si enim nihil addit, ergo frustra apponitur; si addit, ergo firmior est promissio et maius vinculum. Sed contra: maius vinculum superveniens solvit minus, ut votum privatum solvitur per matrimonium consummatum: ergo si ahquis spondeat alicui cum simplici fide, et post alii cum iuramento; videtur, quod teneatur ad secundam.

Respondeo: Dicendum, quod in his quae sunt eiusdem fori generis, quamvis unum sit maius alio, lamen non solvit. Unde matrimonium coMitmmalum non solvit ratum, eo quod utrumque est malrimonium et ligat in facie Ecclesiae; similiter nec sponsalia solvunt sponsalia, sed malrimonium sponsalia solvit; et ideo standum est primae fidei et obligationi. Nam secundum iuramentum nullum est, eo quod contra id est, quod fideliter adimplere tenetur; unde faciendum est secundum ilhidlsidori: « In maiis promissis rescinde fidem »: ideo iurando peccavit, sed non peccavit adhaerendo primae.- DUB. 11.

Ilem quaeritur de hoc quod dicit: Non aulem sic est, quando iuramentum coniugii praesentis consensus atlestatione fimiatur. Videtur enim male dicere, quia matrimonium ante copulam solvitur beatissimam et purissimam et integerrimam animam ad opus carnis fuisse aliquantulum inclinatam; nec credo, ipsam in dubio se super lioc posuisse. Si quis tamen aliter dicat, dnm tamen Virgini non faciat iniuriam, non est magna vis facienda. Cavendum est enim diligenter, ut honor Dominae noslrae in nullo ab aliquo minuatur, qui etiani in periculo capitis debeat integer custodiri. per votum solemne: ergo cum matrimonium consummatum tantae sit obligationis, ut votum; videtur, quod simihter solvere debeat.

Respondeo: Dicendum, quod non est simile, quia hic sunt obligaliones eiusdem generis; praelerea,. uterque vivit uiundo; eiiterum, in sequenti matrimonio fides promittilur et datur mulieri. In voto autem solemni est obligatio alterius generis; praeterea, moritur homo mundo, quod solvit tale vinculum; et iterum, fides et obsequium promiltitur Deo. cui plus tenemur quam alii: et ideo non est simile. Slatus perfectionis assumitur; et ideo lale votum licilum est ac per hoc obligalorium; secundum autem matrimonium non est licitum, et iden nec robur habet nec obligalionem. Et sic patet, quod non est simile.

Item quaeritar de hoc quod dicit, quod sine benedictione non fil coniugimn quantum ad /tonestatem Sacram.enti. Videtur enim falsum, quia in secundis nupliis est Sacramenlum honestum, et lamen nori est benedictio.

Respondeo: Dicendum, quod in secundis nuptiis, maxime quando mulier est vidua, non fit benedictio propter defectum Sacramenti, sicuL infra patebit. Fit autem benedictio et celebratur Missa de Trinitate propter triplex bonum matrimonii, qund tribus personis appropriatur: ijonum prolis Patri, bonum lidei Filio, bonum Sacramenti sive vincnli indivisibilis Spiritui sancto appropriatur.

5 Cfr. dub. praeced.

Cap. unicuai.

Quod no)i est consemus legitimicSj ubi est coactio.

Oportet aiilem, coiisensum coiiiugalem liberum esse 1 a coaclione. Coaclus enim consensus, qui nec consensus appellari debet, coniugium non facit, sicut teslatup Urbanus Papa, scribens Sanctio, regi Arragonum, iii haec verba: «De neptis luae coniugio, quam te cuiflam milili claturum, necessitatis instante ai-ticulo, sub ritlei pollicitatione firmasti, hoc, aequitate dictaule, decrevimus, ut,si illa virum iJJuin omnino, ut dicitur, renuit et in eadem volunlatis auctoritate persistit, ut viro ilii se prorsus deneget nupluram; nequa- 2. quam eam invitaia ac renitentem eiusdem viri cogas coniugio copulari». Ilein-: «Si verum esse consliterit quod nobis legati lordanis principis relulerunt, scilicet quod ipse coactus et dolens filiam suam nolentem, flenteni et pro viribus reniteutem Rainaldo desponsaverit; quoniam legunt et canonum auctoritas talia sponsalia iion approbat; ne ignorantibus leges et canones nimis durum videatur, ita sentenliam temperamus, ut, si princeps cum assensu (illae id quod coeptum est, per-

De consensu quoad

Oportet aulem, consensum

Supra egit Magister de consensu, qui deficit a parte exteriori. Hic agit de consensu, qui deficit defectu interiori, scilicet a ratione voluntarii; tainen isle et praecedens el inlerius et exterius deficit, sed hoc per arctationem dictum esse inlelligendum est. Consensus autem dupliciter deficit, aut a parte vo- Unitatis per coactionem, aut a parle rationis per errorem. Ideo primo quaerit, ulrum consensus coaclus faciat raatrimonium. Secundo, utrum erroneus,

Ad intelligentiam praesentis distinctionis tria quaeruntur.

Primo quaeritur, utrum consensus coactus faciat matrimonium.

1 Can. De wptis iwie (.3.), C. 31. q. 2. — Pro firmasti pleriieque edd. conftrmasli, et voluntate pro mluntatis auctoritate, refraganlibus codd., ed. 'I el caiione.

• Can. Si verum esse (.), ibid. — Codd. el edd., exceptis 8. el Vat., omiUunt noleniem mUi flenlem, refragante etiani canone.

3 De his et praocedenlibus cfr. Ilug., Sum. Sent. Ir. 7. c. 6. ficere voluerit, concedamus. Sin autem legatus noster ulrasque parles audiat, et si nihil fuerit c parle Raiualdi, quod amplius impediat; ab ipso lordane Sacramentnin, quo constent haec (uae dicla sunt, accipiat. Et nos canonum ac legunt scripta sequenles, deinceps non prohibemus, quin alii viro, si voluerit, praedicta eius (ilia, lantum in Domino, nubat».Ex his apparet, «coniugium (ieri inter consentientes et spontaneos, non inter renitentes et invitos; verumtamen qui inviti et coacli coniuncti sunt, si postea ab aliquo lemporis spatio sine conlradictione et querimonia cohabitaverint, facultatc discedendi vel reclamandi habita, coiiseniire videntur, et consensus ille consequens supplet quod praecedens coactio tulerat''».

Consentire autem probalnr qui evidenter non contradicit, secundum illud: « lu sponsalibus eorum consensus exigendus est, quorum in nuptiis desideratur. Intelligitur lamen seniper jiatri lilia consentire, nisi evidenler dissentiat ». Item: « Sponsalia, sicul nuptiae, consensu fiunt contrahentium. Et ideo, sicut in nupliis, ita et in sponsalibus filiam familias consentire oportet»; « quae, si patris voluntati non repugnat, consentire intelligitur ». interiorem per coactionem.

liberum esse a coactione etc. infra dislinclione trigesima: Nec solum coactio impedit vel excludit consensum etc.

Prima pars habet tres partes. In prima veritatem delerminat. In secunda explanat, ibi: Ex his apparet, coniugia fieri etc. In lertia vero illud quod determinavil circa matrimonium, applicat ad sponsalia, ibi: Consentire autem probatur qui evidenter non contradicit.

Secunilo, utrum consentiens in renitentem generet sibi praeiudicium.