Distinctio XIII

4. Item, beatus Petrus, primae Canonicae secundo capitulo: Vos estis gens sancla, regale sacerdotium; loquitur ad omnes bonos: ergo etc. [Wnldenses], eliam se posse consecrare, ligare ct solvere, quia merilum dnt potestatem, non officium... Itaque non soluiii is qui.sacerdotium sortitus est, s.ed quicumqu(! Christum [cuius irtute consoci'atio lil] in so iiso habet ct eius liguram gerit pcr conversalioncm bonam, sicut Moyses, idonous osl, ut bonediclionom praestol.

C 0 N C L U S I 0. Soli sacerdotes possunt conpcere eucharistiam..

Respondeo: Dicendum, quod soli sacerdotes possunt confic.ere, et si alii faciunt, nihil omnino faciunt. F.t lioc quideni docet noslra fules, quam ab.postolis percepiuius, et ipsi aDomino; unde ordinaverunt Ecclesiam secundum Dei inslitutionem. Et quia Aposloli et eorum postmoduiu successores potestalem conficiendi personis specialibus contulerunt, quos et sacerdotes appellaverunt; ideo solum illis tenet fides licitum esse.

lluic consonat ratio: quia Sacramentum illud, quod in magna i'everenlia habendum fuit, specialibus personis commissum est et commitli debuit; aut ergo ratione sanctilatis, aut ratione auclorilatis. Si sanctitatis, ul dicunt haeretici; tunc ergo nemo est certus, utrum conficiat, et salus noslra pendet ex aliena bonitate. Si auctoritatis; et auctoritas potest tam bonis quam malis concedi, et hanc vocamus ordinem sacerdotii: constat ergo, quod illi soli possunl.

Utrum potestas consecrandi magis Tertio quaeritur, cum polestas sacerdotalis concurrat ad consecrandum et verbi virtus; quaeritur: circa quod magis residet potestas, an circa verbum, an circa sacerdolem? Et quod maior poteslas circa ministrum, videlur:

1. Quia Deus communicat virtutem rebus secundum congrnentiam ipsarum; sed aniraa ministri, cum sit spiritualis et Dei imago, maioris virtutis est capax quam verbum sensibile: ergo penes ipsum magis residet virtus.

2. Item, sacerdos operatur per verbum sicut per instrumentnni; sed nobilior est polentia agentis quam instrumeiili, sive virtus operandi inagis est penes agentem quam penes instrumentum: ergo etc.

3. Item, verbum est effectus sacerdotis; sed effectus non est maioris virtutis quam causa, quia « causa prima plus influit quam secunda »: ergo sacerdos plus inflait quam verbum, cum sit causa verbi.

CoNTR.: I. Sacerdos non potesl nisi per virtu- I i.llOll

' Co(.l. II siipiilel conficere. Qiionil pnieccdenlia cfi. lo;in. 20, 21; Miitlh. 28, IS. 19; Act. 20, 2S; 11. Cor. 3, 10.

• Vido supra (i. 5. a. 1. q. 1. ad 2.

-1.11 1 r dum, quod non est simile: quia illud est Sacramentum primum et necessarium - nec in tanla veneratione habendum.

2. Ad illud quod obiicitur, quod bonus laicus est magis dignus; dicenduin, quod non consideratur in [)olestale conficiendi dignilas, sed lantum auctoritas, quae est in sacerdotibus ratione characteris.

3. Ad illud quod obiiciliu, quod solis Apostolis diclum est: Accipite ci comedite; similiter: Ite c.t baptizare; palet responsio: sicut enim ipsi exposuerunt facto, aliter est hoc commissum, aliter illud. Sicut enim in Ecclesia instituerunt, patet, quod indifferenter baptizari permiserunt, et specialem potestatem et auctoritatem personis speciaiibus contulerunt. maxime ad hoc Sacramentum conficiendum; hanc autem dicimus ordinem, et personae potestatem illam habentes vocantur sacerdotes.

k. Ad illud quod obiicitur, quod Sancti dicuninv jacerdotes; dicendum, quod non dicuntur sacerdotes ab oblalione corporis Domini, sed sui, quia unusquisque corpus suum offert hostiam viventem, ad Romanos duodecimo

circa sacerdotem, an circa verbim. tem verbi; sed « propter quod miumquodque, et illud magis »: ergo elc.

2. Ilem, sacerdos non recitat illud verbum sicut suum, sed sicut Clirisli; sed verbura Christi plus potest quam minister Chrisli: ergo magis residet penes verbuni.

3. item, verbum esl de Sacramento isto; sed ordo est aliud Sacramentum: ergo Sacramentum raagis per accidens respicit consecrationem quam verbuin; et si hoc, patet etc.

c 0 N c L u S I 0. Secundiun opinionem probabilem dici potest, unam esse potestatem conftciendi eucharistiam, consistentem in ministro et in verbo, ac potestatem sacerdotis quoad snbstralum esse nobiliorem.

Ad hanc quaestionem dupliciter respondetur secundum duplicem opinionem de virtute verbi. —

i. Quidam enim dicunt, quod vei'bum liabet virtutem quandam, quae est qualilas absohUa et est sicut causa efficiens consecrationis. Et hi ponunt, quod poteslas conficiendi principaliler residet penes verbum, et verbum illam virtulem habet, quia est verbum Christi. Et est exempkim de praecone sive nuntio, qui compeilit populum per ediclum regis; potestas quidem compeliendi consislil principahter in edicto; et lianc halet, quia exit a i'ege. — Per hoc patent obiecta ad oppositum.

.lia posilio est, quod virtus verbi non est aU- 2. qua qualilas al3Soluta, sed solum ordinatio ad talem effectum, ut ad eius prolationem fiat, non ad prolalionem factam a quolibet, sed ab habenle Ghri- 1. sli signaculum. Et secundum hanc posilionem dicendum, quod una est potestas conficiendi, consistens in ministi'o et in verbo, sicut in lilleris papalibus. — Si quaeratur: ubi est maior vis, in verbo sive.. - -n t i i m scripto, an in sigulo? dicendum, quod una vis est in utroque, quia unum dat vim alii. Nam charta scripta sine sigillo non habet aliquam vim, similiter nec charta sigillata sine scripto. — Rationes aulem ad uti'amque parlem procedunt, ac si essent diversae potestates omnino.

Et si quaeras: quomodo est ihua potestas in duoin- )%- dicendum, ouod una ordinatio est et virlus, et, polestas illa est per ordmationem ad hunc eiieclum; nihilominus tamen haec tria quasi una ordinatione concurrunt, scilicet ordo, verbum el elemenlum. Penes elementum est ordinatio per modum potentiae passivae; penes verbum ordinatio per modum potenliae activae; similiter penes sacerdotem, sed in sacerdote polestas est ad modum generalis et primae -, in verbo per modum specialis et immedialae. Cum enim potestas sit in sacerdote ad conficiendum et absolvendum; verbo lamen cum intentione

Quarto quaeritur, utrum melior sit Missa boni sacerdotis quam mali. Et quod non, videlur.

1. Augustinus in libro de Corpore Christi: pro « In myslerio corporis et sanguinis Domini nihil maius, iiiliil a malo minus perficitur sacerdote ».

2. Item, rfl/«o)ie videtur: quia unus non baptizat melius quam alius; nulli enim data est potestas excellentiae: er<yo pari ratione nec melius conficit.

1 Cutl.:ia ncldil non in prncconc, ct );iulo superius post regis siibiuiigli ire aliaibi. "- Etid. mecliate.

3 Vide supra pag. 226, noLii I. — Supcrius posl characterem cum codd. 1: aa sul)S(iliiimus (jui pj-o quae. Cfr. supra d. 6. p. I. q. I. prolato arctatur ad hoc, ut conficiat. Polestas autem illa in sacerdote ponit characterem, qui est qualitas absoluta nobilitans animam sacerdotis; in verbo secundum hanc opinionem nihil ponitnovum, quod sit aliquid absolutum, sed ad aliqaid. Et ideo si quantura ad substratum loquamur, posset dici, quod nobilior est potestas sacerdotis, quantum ad id quod est in eo.

Et quod obiicit in contrarium, quod non potest nisi per virtutem verbi; dici potest, quod verbum pi'olalum el habet ordinationem et habet virtutem divinam assisteniem. Ralione frimi se habet ad sacerdotem sicut inslrumentum: ratione vero virtutis assistentis sicut agens nobilius; et de illa vir lute concedo, quod nobilior est. Sed tamen propter hoc non sequilur, quod verbum sit nobilius; bene tamen conceditur, quod immediatius.

Sic igitur duobus modis respondetur secundum duas opiniones. Quae autem harum opinionum verior sit, difficile est diiudicare, et difficilius videtur aliquam harura improbare. Nam prima, quae dicit, quod in vei'bo est virtus divinitus, dicit, hoc esse supra naluram secundura immensitatem divinae potentiae; et quis potest negare, quin Deus possit hoc facere? Et si potest, quis neget, quod det Sacramentis, si placet? Et etiam multae auctoritates videnlur hoc dicere. — Similiter quis audeat alteram improbare, quae dicit, quod in verbo est efficax ordinatio, et amplius ibi esse asserere non praesumit? Et hoc quidem verum est. Quis aulem audeat arguere, si amplius non vult asserere, cum nec fides cogat, nec aucloritas compellat amplius dicere, maxime adhuc perspecta quae non possit satis exponi hoc modo sine sensus distorsione? Et ideo, quia magis est sobria et inagis intellectui consona, potest cui placet huic positioni satis adhaerere secure.

3. Item, nihil quod in bonitate non polest crescere nec decrescere, fit a bono melius vel a malo peius; sed corpus Christi in bunitate non potest crescere nec decrescere: ergo Sacrainentum esl aequale a bono et a malo ministratum.

4. Item, si Missa dicitur melius ab nno quam ab alio, videtur secundum hoc, quod spes possit poni in liomine; quod est inconvenicos.

Contra: 1. « Plura bona paucioribus bonis sunt 5 Id csl, (iil videtur) eliam.si quam maxime pcrspiciatur.

" Viilc scliolion ad I. huius articuli quaesl.

Ita allesatur iu C. Iiilra cailiolicam!'.), C. I. q. I, ct ab Algcru (cfr. hic lit. Magistri, c. I.), scd cst Paschasii liailberti, lib. de Corp. (t saug. Doiuini, c. 12. n. 1.

meliora »; sed in Missa mali sacerdotis hoc solum acceptat Deus, scilicet Chrisli corpus, in Missa Jjoni acceptat omnes orationes et devoliones: ergo Missa boni est melior.

2. llem, melius est quod est fructuosius sed Missa boni sacerdotis est fructuosior, quia mehus exauditur, et magis in ea ad devolionein homines provocantur: ergo est melior.

3. Ilem, si aeque bona est, ergo male prohibent sacri canones audire Missam ab haereticis et schismaticis et simoniacis el fornicariis noloriis l Propler hoc quaerilur: quare magis lioruni Missam prohijjent? ct qui dicunlur nolorii fornicarii?

C 0 N C L U S 1 0. Quoad suhslaniiale non differunt Missae sacerdotis boni, vel mali, sed tanlum quoad aliqua circumacliacentia Missa mali minus valel.

Respondeo: Dicendum, quod de Missa est loqui quantum ad subslantiale, quod esl ibi, et hoc est confeclio corporis et sanguinis Domini; et quan- 1. tum ad hoc aequahtas est in omnibus, quia unum et idem ab omnibus fit. Sunt etiara in Missa ahqua circumadiacenlia, sicul petitiones, orationes, obsecrationes et devotus modus et atTecLus; et quantum ad hoc mehus valet Missa boni sacerdotis, quia magis provocat ad devotionem. Et si quis hijentius audiat Missam sacerdotis devotioris; credo,quod bene facit, duin tamen credat, ipsum in subslantiah non superexcedere peccatorem; alioquin periculose errat-et. — Rationes procedunt ad partes oppositas secundum has duas vias.

Consequenter quantum ad secundum articulum quaeritur de sumente.

Et circa hoc duo quaeruntur.

Primo quaeritur, utrum corpus Christi traiicia-

Et quod miis traiiciat in ventrem, videlur:

1. Quia qui sumit aliquid sumit et illud quod inseparabiliter est unitum; sed mus sumit species.

Ad illud vero quod quaeritur: quare quorundam Missae audiri prohibenlur? dicendum, quod lioc est in poenam peccali eorum, quia non sunt digni conficere; el si conficiunt, non suiit digni aiidiri. — Alia ratio esl, ut confusi de culpa, redeant ad gratiam. — Terlia ratio est, ut alii relrahantur ab eorum imitalione Unde hoc est opus iustitiae, misericordiae et providentiae.

Ad illud quod quaeritur, quare magis illa quatuor genera peccatorum; dicendum, quod hoc est, quia directe repugnant Sacramento huic. Nam in hoc Sacramento est secretum fidei, et ideo repelluntur haeretici; est vinculum carilatis, ideo schismalici; est vas graliae, unde eucharislia dicilur, ideo simoniaci, qui graliam emunt et vendnnt; est elcvans hominem ad statum spirituakm., ideo repelluntur nolorii fornicarii, qui oninino sunt carnales. — Et dicuntur notorii fornicarii non propter suspicionem, vel alia signa probabilia, sed secundum ordinem iuris condemnati de tali crimine, vel sponte in iudicio confessi, vel canonice convicti. vel etiam propler evidentiam facti sive sceleris. Et voco evidentiam, quaiido factum ila nolorium est, quod non indiget teslibus, cum nulla possit tergiversatione celari. Rt hoc dicitur in quadam decrelali de Cohabilatione clericorum et niulierum, Vestra; et infra: « Sine dubitatione teneatis, quod a clericis et presbyteris fornicariis, quamdiu tolerantur nec habent operis evidentiam, licite divina mysteria audiantnr, et alia recipiantur ecclesiastica Sacramenla ». — Ex hoc patel, quod omnes tales, quando conficiunl, peccant; et simililer, qui praeter necessitatem audiunt, quia faciunt contra Ecclesiae statuta tur in ventrem muris.

Secundo quaeritur, utrum descendat in ventrem hominis. et in illis speciebus est corpus Chrisli inseparabiliter: ergo etc.

ergo etc. ct (iregorius a Missis.saccrdoliim, quos tales revera esse con- 6 Cfr. supra d. S. p. I. dub. 2.

7 Cap. Veslra duxit devotio!.), X. lib. 111. lli. 2, ubi textus originalis, quem cdd. sc.'uunlur, voci fornicariis praemittit quamquam.

8 Cfr. supra q. I. in fino corp. — Vide scliolion ad I. huius articuli quaest.

creaturain quamlibet; sed corpus Christi traiicitur in ventrem peccatoris, si peccator sumit: ergo et muris.

3. Item, quaero: quid mus comedit? aut sxibstcmliam, aut accidentia. Si subslantiam; sed non est Jbi nisi substantia corporis Christi: ergo manducat corpus Chrisli. Si accidentia; sed accidentia non sunt sine subieclo, nisi quamdiu est ibi corpus Christi: ergo si in ventrem muris descendunt accidentia, simihter videlur quod et corpus Christi.

4. iLem, quid esset hoc inconveniens, cum videamus, corpus Christi ila esse in vase poJluto, sicut in mundo?

CoNTnA: I. Magister dicit in htlera quod non suniit corpus Christi.

2. Ilem, ratione videlur: quia qui masticando traiicil in venlrem ahquem cibum illum manducat: ergo si mus in ventrem traiicit, manducat; sed non sacramenlaliter nec spiritualiter: ergo nullo modo.

3. Ilem, si mus jjaptizetur in nomine Trinitatis, nihil 'reciperet niagis, quam si in aqua simpHci lavaretur, quia non est susceptibilis Sacramenti: ergo pari ratione nihil plus sumit, quam si comederet panem simplicem. Praefertur opinio, quod casu iUo occurrenle, corpus Christi non descendit in ventrem muris.

Respondeo: Dicendum, quod circa hoc duae fuerunt opiniones.

Quidam enim dicunt, quod corpus Christi con- 1. tinetur in illis speciebas inseparabiliter, quamdiu sunt Sacramentum. Sacramentum autem sunt per naturam panis et per naturani consecrationis verbi; et ideo, cum consecralio non dimittat hosliam, quamdiu salva est forma paiiis; lamdiu Sacramentum est, quamdiu Ibnna panis salva est. Et ideo, cum Sacramentum sit contenlivmn veri corporis, secunduin quod Sacraraenliim; taindiu conlinet, quamdiu salva esl species panis iii modica parle. Et isti dicunt, quod ubicumque ponantur species, sive in loco mundo sive immundo, sive in ventre nmris sive in loco alio, dicunt, quod ibi est corpus Chrisli. Et quia videntur corpori Domini derogare et Sacramenlo; dicunl, quod hoc polius est in laudem utriusque. Nam corpus Christi non patitur iniuriam aliquam, cum sit glorificatum et inquinari nullo modo possit. Sacramenlum etiam laudatur, quod adeo est sacrum et rei nobili coniunclum, quod non potest separari vel auferri sibi continentia ex aliquo, dum salva sit forina. Et quia ubicumque est Sacramenluin, et species illae sunt sanctissimoruni symbolorum, in quibus est Christus; ubicumque esl, nobiliter est. Dicunt eliam, quod nos in hoc reprehendimur, quod loca humilia despicimus et vestimenta mutamus, cum Chrislus, ubicumque collocetur illa species, esse habeat; cura etiam non relinquat illud operimenlum, quousque sit corruptuin. — Et si tu obiicias tunc, quod inus manducat; respondent, quod falsum est, quia nec sumere debet dici corpus Christi nec manducare, cura nullo inodo ipsum altingat, nec per convenientiara in nalura nec per cognitionera quantulamcumque nec per dilectionem. — Quantunicnmque auleni haec opinio muniatur, nunquam tamen adeo munilur, quin aures piae hoc abhorreant audire, quod in ventre muris, vel in cloaca sit corpus Christi, quanidiu species ibi suljsistimt.

Propler boc esl alia opinio, quod corpus Chrisli nullo modo descendit in ventrem muris. — Ratio autem, quae hos movet, est: quia Christus non est sub illo Sacramento nisi eatenus, qua ordinabile est ad usum humanum, scilicet ad manducationem; sed sicut mus rodit, ila et inhabile facit, el ita Sacramentum esse desinit, et corpus Chrisli ibi esse desinit, et substantia panis redit; sicut Iiinocentius dicit, et auctoritas supra habita est distinclione praecedenti ubi quaesitum est, utruni accidenlia nntriunt. El haec opinio comraunior est et cerle honestior et rationabilior.

i. Ad illud ergo quod obiicitur, quod inseparabiliter est unitum speciebus; dicendum, quod verum est, (iiiamdiu liabent ralinnein Sacraraenli et sunt habiles ad usuni humanura; hoc autem non est, cum mus coraedit.

2. Ad illiul quod obiicilur, quod iiiagis deleslalur peccaluin; dicendum, quod in peccatore ct est natura et est ciUpa; et quaravis culpa displiceat, tanien naluram, quain fecit, non odit; iinino tantum diligil, quod paratus est remiltere culpain, si ipse consenliat; et ratione habililalis naturalis idoneus est peccalor suinere niagis quain mus —

quamvis mus non sit peccalor — quia nunquam peccalum ita vitiat nec corrumpit naturam rationalem, quin sit nobilior quam irrationalis.

3. Atl illud quod quaeritur: quid comedit?respondetur dupliciler secundum duas opiniones: vel quod comedit accidenlia, quae sunt virtule supra naluram possibilia converti in subslanliam; vel quod comedit substantiam panis, quae redit, sicut superius- tactum fuit.

Si quaems: quid fit de corpore Clirisli? Nmiin-quid evolat? dicendum, quod sicut in panis conver-

I. Opinionem I. Iiic relalnm ciim B. Alberlo et Scolo defendit S. Tliom. (IV. Sent. d. 9. q. 1. a. 2. quaesliunc. 3; S. 111. q. 80. a. 3. ad 3.), eamqiic verioreni esse iudicant,k.x. p. IV. q. II. m. 2. a. 'i. %. — Scot., Report. IV. Senl. d. 8. q. 3. n. 2. — B. Albert., Iiic n. 38. ot d. 9. a. S. — Petr. a Tar., hic q. unica a. 6. — nichard. a Jled., IV. Scn;. d. 9. a. 1. q. 3. — Dunmd., IV. SnU. d. 9. q. 3. — Dionys Carlh., IV. Senl. d. 9. q. I.

II. -:iiam in.soq. (2.) quaestione S. Doclor recodit ab aliis, cum i)rae!'erat socundam opinionom ac conseal, primam, quae videlur esse nunc comiininis, sicut et quartam, esse minus

Secundo quaeritur, utrum corpus Chrisli descendat in ventrem hominis. Et quod sic, videtur:

1. Auctoritate: de Consecratione, distinctione secunda: « Qui residua corporis dominici, quae in sacrario relicla sunt, consumunl, non statim ad percipiendos communes cibos conveniant, ne putentur sacrae participationi commisceri»; sed hoc non diceret, nisi descenderet in ventrem: ergo etc.

± Item, Beda ibidem: « Si quis per vcracitalem vel edacilatem eucharistiam vomuerit, quadraginta diebus poenileat»: sed non vomilnr, nisi quod traiicilur: ergo etc.

3. item, corpus Christi coniunctum esl illis speciebus, quamdiu manent sub formis suis; sed non statim transmutanlur, immo descendunt in ventrem sub suis proprietatibus: ergo el cnrpus Christi cum eis. sione corpus Chrisli non descendit localiler nec mutatur aliqua mutatione, sed sola panis conversione incipit esse sub illis speciebus; sic sola panis reversione desinit esse ibi, ila quod nulia fit in eo mutatio, nec localis nec aiia. Qui potesl capere capiat, et qui non. credat, el hoc sibi sufficiat.

4. Ad illud quod obiicitur de vase polluto,dicendum, quod non est simile; quia adhuc pollulio vasis non aufert habilitatem ad usum, ac per hoc non aufert, quin sit Sacramentum, et ila non toUit contentum. probabilem; non lamen hoc doi et eum asscrlionc explorala, sed secundum piobnbililalem; immo supra d. 12. p. 1. a. 3. q. I. ad 3. potius primnm opinionem docere videlur. — Tangitur hic otiam alia quaostio, scilicet qim tmnpore oucharistia producat cffoclum suum principalem, qiii est augmenlalio grnliae; do qno vnriae fuerunt opiniones. Supra d. 12. p. I. a. 3. q. 1. ad 3. (cfr. d. 9. a. I. q. 2.) docetur, manducutionem non osse complelam, nisi posiquani fuerit iraicctio in slomachum, et cuni hac coniungi inoorporntionem.

Do hac (2.) quaeslione: Alex. Hal., loc. cit. a. 4. % 3. — loois, ubi loquuntur de manducalionc corporali eucliarisliae (supra d. 9.) el do prnoseiuia Chrisli sub spcciobus, donec hae non sint corruplae.

4. Item, corpus Chrisli aut vadit in ventrem, aut in mentem; non in mentem, quia solus Deus illabitur: ergo in ventrem.

5. Itein, pro quanto dicitur corpus Christi manducari sacramenlaliter? Si propter masticationem tantum: ergo sl quis masticarel species et spueret, diceretur sacramentaliter manducasse; quod falsum esl: ergo oporlet, quod non lantum llal masticatio, sed eliam incorporatio. Sed si species sine conlento Iransiniltuntur in ventrem, desinunt habere Sacraluenli rationem: ergo propter hoc non erit manducatio sacramentalis: necesse est ergo, quod manducet corpus veruin l

6. Item, quod inconveniens est, si descendat in ventrem? Videmus enim, corpus lucis per omnia transire incoinquinalum nec aliqua refugit, nec aquaticulos digestus in secessum funditur (Vat., quae sequitur le.Mum cnnonis, elfundilur). Non pauci codd. nec putentur pro ne pulentur.

" Cnn. St per ebrietatem vet voracitnlem eiicliaristiam dubia Bedno), c. de Ebrielale.

muntla nec imiminda: ergo simililer, immo mullo forlius, Christi corpus gloriosum.

Contra: I. Matlhaei decimo quinlo-: Omne Imn.,.

cessum: ergo conslat, quod ab ore non vadit in ventrem.

2. Item, Ambrosius: « Non est iste panis, qui vadit in corpus, sed panis vilae aeternae, qui animae substantiam fulcit ».

3. Item, ratione videtur: quia cunstat, quod corpus Christi iion est cibus ventris, sed raentis:

ergo non transit in ventrem, sed in mentem.

4. Item, si transit in ventrem, vadit ad officia venlris, quae sunt digerere et dislribuere et ad singulas parles transmittere, vel emittere in secessum;

sed hoc falsum: ergo etc.

c 0 N c L u S I 0.

Relatis quatuor opinionibus, securior declaratur ea quae asserit, quod corpus Ckristi manet in stomacho sub speciebus, quanidiu hae sunt sub propria forma ei habent rationem reficiendi.

Respoxdeo: Dicendum, quod in vmlrcm ire Disi.nciio 1. est dupliciter: aut quantum ad s ubs tantiam, aul quanlum ad cibandi e/[icaciani K Primo niodo descendit aliquod corpus in ventrem, etiam si non sit DisiiQctio-2, cibus; secundo modo non nisi cibus. — Simililer in menteni ire est dupliciter: aut quantum ad substantiam, et sic vadit illud quod illabitur animae, el hic est solus Deus; aut quantum ad ef/icaciam, et sic dicilur iro in mentem quod ipsam reficit. — Si ergo loquamur quantum ad cibandi efficaciam; sc conciusio 1. cerlum est, quod corpus Ghristi non vadit in ven- Item, sed in mentem, quia caro Christi non reficit ventrem, sed mentem, sicut ostendunt quatuor rationes ultimae. — Si autem loquamur quantum ad coDdio± substantiam; sic certum est, quod non vadit in mentem. Sed ulrum vadat in ventrem, dubinm est propter diversitatem opinionum. Unde notandum, quod quatuor fuerunt hic opiniones.

Aliqui enim dixerunt, quod non solum in venopinio 1. trem, sed etiam vadit quocumque illae specios de- Similitudine lucis iilitui- c[..m respi'clu Imius Sa..raincnti Augusl., in loan. Evang. Ir. 5. n. 1.5.

3 Libr. V. du Sacram. c... n. 24. Cfr. supra lit. Magistri, d. XII. c. -i. feruntur, salva illarum nalura, sive in ventrem muris sive in locum immundum.

Aliqui dixerunt, quod non solum in ventrem opinio hominis vadit, sed ibi manet, quamdiu species illae sunl ordinabiles ad refectionem. Unde dixerunt, quod in ventrem vadit et raorattir, quousque refeclionis operatio compleatur.

Aliqui dixerunt, quod ad ventrem pervenit, op™° quousque sint in sumtum esse, et amplius non ciebus, quamdiu sunt cum aliquo sensu, ut visu,!' vel gustu. Et hoc dicunt quod sensit Hugo % qui il dicit: «In visu, taclu et sapore tecum est; quamdiu sensus corporalis afTicitur, praesentia corporis non aufertur; postquam autem sensus corporalis jj perciplendo deficit, deinceps corporalis praesentia li quaerenda non est, sed spiritualis retinenda: dispen- 1 satio completa perfectum est Sacramenlum, virtus manet, Christus de ore transit ad cor; melius est,. ut eat in raentem tuain quam in ventrem ». Ralio autem diversitatis harum opinionum haec.o. esl: omnes enim in hoc consenliunt, quod tamdiu °'"™l est corpus Christi in illis speciebus, quamdiu est ratio Sacramenli. Dicunt igitur primi, quod species;™,J„'j panis consecrati tamdiu est Sacramentum, quamdiu "'°"°j cst species panis, cum virtus consecrationis ipsam respiciat, secundura quod est panis; ideo nunquam desinit, illa proprietate salva. Et ex hoc oritur est ad refectionem humanam; ideo enim inslituta est et ad hoc ordinatur, et boc habet, quando est extra et in slomacho, quia reficit. Et ex hoc oritur! secunda positio. — Tertii dicunt, quod lamdiu sal- '™.tj nis; et quando raanducatio corapleta est, iam Sa- j cramentum non est, sed fuit. Et ex hoc habet or-; tura tertia positio. — Alii dicunt, quod quia Sacra- p™ -",,„,.. nione. I mentum est signum, et signum est quod se offert: sensibus'», quod tamdiu species est Sacramentum,; quamdiu nala est sentiri ab aliquo sensu; et ideo, j cum deficit perceplio sensuum, deficit ratio Sacra- menti et praesentia corporalis. l!

Quid aulem in tanta diversitate tenendum est, I difficile est iudicare. Videtur tamen nriraa oninio iidiciumi ' l.opiniii dc liac opiiiioiio. Ed. I qaoiisque incipiant cousnmi. Eadeni cd. I cum iion paucis codd. perveniunt pro pervenit (corpus Clirisli), el mox cum fere oiiinibus codd. morantur pro movcnirem pervonit ct manot ibi, usquequo siimlio complota sit, et amplius non moratiir.

8 Libr. II. ile Sacram. p. VIII. c. 1.3: In visu, in lactu, in saporccorporalitortocum ost. Quamdiu sonsus corrioraliter alticiedd. tamdiu.

quae ilicit, quod defertur, quocumque species deferaniur, nimis ampla; quia lunc et mus in ven- Ireai traiiceret, et in cloacam descenderet; quod aures piae abhorrent; et si diceremus, haeretici et infideles deriderent nos et irriderent. — Similiter opinio, quae dicit, quod deficit, deficienle sensu illarum specierum, videtur esse nimis arcta. Nunquam enim secundum hoc posset dici, corpus Christi sumi vere,cum non dicatur sumtus esse cibus, qui non percipitur nec pervenit usque ad stomachum. Unde nec verbum Hugonis intelligendum est quantum ad aclum sentiendi, sed quanlum ad idoneitalem. Et praeterea, sensus non tantum est in gustu linguae, sed etiam sentit homo descensum cibi, quousque quiescat in stomacho.

De duabus positionibus mediis, quae sit verior, non est facile iudicare, cum ulraque mullum sit 1. probabilis. Probabile enim est, quod sumtione completa et manducatione, cum iam Sacramentiuii habuit finem suum, propter quem erat, desinit esse Sacramentum: et hoc dicit Hugo de sancto Victore ct videtur hoc sensisse. Dicit enim sic: « Pnstquam raanducasti, si coriMjralem praesentiam Christi quaeris, in caolo quaere, ibi est ad dexteram Patris»; et hoc videlur salis probabile. Quamdiu enim Christus est sub speciebus illis, esl adorandus; sed stultus esset qui adoraret Christum in venire manducantis.

Secundum hanc posilionem satis palet responsio ad obiecta, exceptis his quae de commixlione et obiiciunt, ad quae polest responderi: pridecretum non dicit, quod commisceanlur, sed commisceri pulentur. Secundo vero, quod

In parte ista sunl dubilaliones circa litleram, et primo de hoc quod dicit Augustinus: Nihil a bono maius, nihil a malo minus perficitur sacerdote. Videtur enim ex hoc, quod malus sacerdos aequaliter perficiat ea quae spectant ad Missam, ut bonus; et ila videtur. quod sicut bonus sacerdos non peccat, ila nec inalus.

Ouaerilur ergo de sacerdote, qni scienter ma-

1. Uis est et lenelur conficei'e, propter hoc quod habet parochiam: quid debet facere? Si dimiltit, peccat;

1 Ex cod. oa suffecimus pro qmusque, sunVngiime.-Me.xnndro Hal., quocumque. Cfr. supi-n de I. opiruoiie. corpore Chrisli, postquam illud sumsi et manducavi? Audi ergo. Corporalem praeseniiani Christi ciuaeris? In caelo quaere.

Ibi Christus est nd dexteram Dei Patris sedens [Mni-c. Ifi, 19 ] ».

In fine cap. uit: Post haec ergo si corporalem iiraesentinm Clirisli quaeris, in caelo quaere. Ibi quneie, ubi cl prius fuit etc.

3 Edd. addunt dc specierum vomitu. Supcrius pro primum ct Secundo edd. Ad primum ct Ad secundum.

• Edd. ac si.

31 i dicil Beda, quod aliquis vomil, hoc dictum est% el poena imposita, non nisi quia species illae fuerunt conlenlivae dominici corporis; et ideo in magna reverentia sunt habendae, maxime quia fuerunt sanctissimis symbolis consecratae; et ideo comburuntur, et cinis debila reverentia reservatur. Ille autem, qui vomit, graviler pmiitur, quia, quanlum in se est, vomit corpus Christi; el sic de illo dicendum esset, qui proiicerel in cloacam. — Sic potest isla opinio salis probabililer suslineri.

Nihilominus tamen alia videtur securior el auctoritatibus raagis concordare, quod corpus Christi cum illis speciebus descendit ad stomachum et sub illis esl, quamdiu illae sunt sub propria forma el habent rationem reficiendi, quia secundum ordinationem ad refectionem humanam Sacramentum erant; unde concedunt, quod corpus Domini est in stomacho, quia ibi sunt species ul cibus; et ideo, si evomuntur species, evomitur eucharistia, et si species possit ab aliis discerni, sumenda esset. Si auleni species illae Iranseant stomachum indigeslae per aliquam infirmitalem, lunc sunt extra proprielalem refectionis; et ideo, si vadnnl in secessimi, non est ibi corpus Domini. — Utrum autem hoc sit verum, nescio; tamen securumm videtur,quod si quis evomat species perceptibiles, magna reverentia esl exhibenda; et magna diligentia adhibenda, ne quis evomal; et periculum est ei dare, de quo praesumeretur, quod non possit tenere. — Secundum hanc positionem satis patet responsio ad obiecta. Poena autem imponenda evomentibus determinatur satis de Consecratione, distinctione secunda. si conficit, facit contra conscientiam; et ita videtur esse perplexus. — Quaeritur etiam de sacerdote, qui non tenelur celebrare, si, postquam indutus fuerit, occurrat ei remorsus de aliquo mortali, utrum debeat desislere, an procedere.

Respondeo: Dicendmn, quod sacerdos aut tenetur ad celebrandnm, aut non. Si 71071 tenetur, credo, quod non debet accedere, nisi prius fuerit contritus el etiam confessus; et quantumcumque contrilus sit, nisi prius confileatur, si mortale est, non credo, quod bene faciat celebrando sive acce- (lendo. — Si autein occurrat ei aliquis casus in 5 Scilicet species. — Edd. cnm pluribus codd. crat. Superius pro quia secundum edd. et secundum..Miquanlo inferius pro per aliquam Vat. propter aliquam.

« Can. Si per ebrietatcm (28.)... evomuerit, 40 diebus poenileat, si Inicus est; clerici vel monnchi, seu diaconi el presbyteri 70 diebus pocnitennt; episcopi 90. Si pro inrirmilntis causn evoniuerint 7 diebus poeniteant. — Vide scholion ad praecedentem quaest.

" Vai., omisso confessus; et, hic lesu: si renorsus est de mortali. Si aulem non cst de mortali, credo etc. Aliquanto inferius pro in tali slatu codd. F G aa in tali casu.

Missa, vel niortale peccalum, de quo iion fuil contritus; in tali statu potest occurrere, quod si habel sacerdotis copiam, debet confiteri, si liabet aptitudinem liorae. utpote ante canonis inchoalionem. Si non habel, dixerunt aliqui, quod si adest populus, sufGcit contrilio cum proposilo confitendi, quia scandalizaret populum, si dimitteret;- si aulein non limeret scandalum, consulunt dimittere, maxime cum nihil cogat. — Verumtamen credendum est, quod sine peccato potest quod inclioalum est perficere; si propositum confitendi habel cum contritione, tolum supplelur; nec video ibi contemptum.

Si autem tenelur cantare el non habet copiam sacerdotis; dico, quod tenetur se praeparare per contritionem et propositum confitendi; et ita sufQcit ad hoc, quod oon peccet, si accedat cum verecundia et reverentia. — Si autem non se praeparet, et cantat; dico, quod peccat peccato omissionis, cum omiLtit conleri; alio eliam peccato, si est occuUus simoniacus-; si manifeslus, dico, quod scandalizat; si autem prohibitus ab Ecclesia, peccat omnibus his modis et peccato transgressionis. — Scd intelligendum est semper, quod unum est peccatum, et reliqua omnia sunt sicut annexa sive circumslantiae aggravantes, sicut si aliquis occidat homines propler lucrum

Sed quid dicemus de eo cui accidit remorsus 3. de irregularitate? Tunc ibi non est remedium contritionis nec etiam confessionis.

Ad hoc respondent aliqui, quod cum irregulari 1. siL prohibitum conficere lioc Sacramentum, et eum irregularilas non delealur per contritionem, sed solum per dispensationem, quod quantumcumque adsit populus, et scandalum limealur — cum « non sit faciendum contra verilatem vitae propter scandalum » et contra praeceptum — quod tenetur aut deponere conscientiam irregularilatis, aut dimittere Missam; et hoc, dico, anle consecrationem, et maxime ante inchoationem canonis.

Aliqui dicunt, quod prohibilio propter irregu- -2. laritatem ad ipsum non se extendit, maxime cum accessit sine conscientia irregularitatis. Unde propler reverentiam Sacramenti et scandalum populi dicunt, quodsi dolet et libenter faceret quod in se es.sel, dicunt, a Domino esse dispensatum ut lunc.

Si vero quaerilur de illo qui inciperet habere 'i.. conscientiam, quod non esset sacerdos; hic dicendum dupliciter; quod ant debet dimittere Missam ante consecrationem, aut conscientiam; el debet fingere infirmitatem. — Ideo sanum consilium est, >foiand quod homo se ante diligenter praeparet et in Missa non cogitet de se, sed magis de Sacramento.

Item super hoc quod dicit: Nec bonorum dispensatorum meritis amplialur, quaeritur: quis Qnaesiii magis peccat, utrum scilicet sacerdos malus, qni conficit et non sumit, an ille qui utruraque facit? Et videtur, quod ille magis, qui utrumque facit, quia plus praesumit, et inaior est irreverentia. — Item, quaeritur, quis plus peccet, utruni ille qui Q™esiit propter timorem et reverentiam nihil audet facere, an ille qui conficit. Et videtur, quod magis ille qni p conficit, quia facit maiorem. contumeliam Sacramento, alter reverentiam. — Similiter quaeritur de Qaesucii illo qui tantum sumit corpus et non sanguinem.

Respondeo: Dicendum, quod gravius peccatAd.qus; ille qui simulal se facere, quam ille qui conlicit et qui conficit et sumit partem, quain ille qui confi- - cit et sumit totum. j El ratio huius est, quia irreverentia polest uisiinciiil fieri Sacramento uno modo, quia ille qui ministrat, est indignus, nihilominus lamen facit, sicut Ecclesia instituit; alio modo, quia non solum est indi- gnus, sed etiam in ipsa celebratione non servat ritum, quem debet; et tunc non solum exliibet irreveroitiam, sed etiain facit contumeliam, quia Sacramentum non perficit, sed dimittit incompletum. El ideo ordinatum est, nt nullus se simulet celebrare, in decretali de Missarum celebratione, libro lertio De homine, et infra: « Licet is qui pro sui criminis conscienlia reputat se indignum, peccet graviter, si se ingerat irreverenter ad illud; gravius tamen videtur ofFendere qui fraudulenter illud praesumserit simulare, cum ille in solius Dei misericordis inaniim incidat, iste vero non solum Deo, cui non veretur illudere, sed populo, quem decipit, se astringat ». Ordinatum etiam est, ut qui conficit cornmunicet, de Consecratione, distinctione secunda, ex Concilio Tolelano: « Certum est, quod hi qiii sacrificantes non edunt, rei sunl dominici

< Uliimuni membrum et granus ille usque totum desidcralur in cdd.

Sacramenli et ab ipsa qua se indecenter privaverunt gratia comniunionis uno anno se repuisos noverint». Ordinatum est eliam, ut sanguinem sumant; unde de Consecratione, distinctione secunda, Gelasius Papa: «Aut integra Sacramenta percipianl, aut ab integris arceanlur, quia divisio unius et eiusdeni myslerii sine grandi non potest sacrilegio provenire».

DuB. m.

Item quaeritur de hoc quod dicit Augustinus: Recolite nomen et veritatem advertite. Missa enim i. clicilar etc.: quare scilicel Missa sic nominatur; et si in omni sacrificio mittitur hostia? — Item 2. quaeritur: quare non dicitur: Ite, Missa est, in qua- 3. libet Missa? — Item, quaeritur de hoc quod dicit, quod caelestis missus adveniat ad consecrandum corpus. Ex hoc enim Augustini verbo videtur, quod Angelus consecret corpus Domini et conficiat. — Contra hoc est, quod actio isla est omnino supra naturam angelicam.

Rkspondeo: Dicendum, quod, sicut tangitur in lillpra

Missa dicilur, quia mittitur caelestis missus. Caelestis iste missus, sicut exponit Innocentius, est magni consilii Angelus. Iste, inquam, miltilur ad consecrandum, quia iste est sacerdos invisibilis, qui consecrat et conficit hoc Sacramentum, ubicumque conficiaturl — Unde non valet illa ratio in contrarium, qua obiicit de angelico ministerio; non tantum enim est haec missio, sed etiam est missio sacrificii ad Deum per summum Angelum, scilicet Christum, assistenlibus magnis Angelis. Propter quod in fine dicitur: Ite, Missa est; et propter hoc Missa recte appellatur. Unde Ilugo: « Ipsa hostia sacra Missa vocari potest, quia transmissa est primum, scilicet a Patre, ut esset nobiscum; postea a nobis Patri, ut apud Palrem pro nobis intercederet: primuin a Patre nobis per incarnationeni; secundum a nobis Patri per passionem. Similiter in Sacramento prinumi a Patre nobis per sanctificationem, qua nobiscum esse incipit; poslea a nobis Patri per oblationem, qua pro nobis inlercedil».

Sed tunc est quaestio: quare non dicitur in fine cuiuslibet Missae: Ite, Missa est? Piespondeo:

' Ciin. Comperimvs aulem i), in cuius (ini! plurimi codd. cum ccld., li'xtu originali conlradicente, ministerii pro mysterii. — Idi-m dub. solvit.Mex. llal., S. p. IV. q. II. m. 2. a. l. % 2.

• [lic c. I. — De exposilione Innoccnlii cfr. suprn pag. 2o, nola.3.

• Vide supi'a lil. Magistri, d. X, c. 2. verba Eusebii, et Comment. p. II. a. I. q..3. — AIox pro non valet edd. cum uno alieroquo cod. valet. Post pauca pro haec missio edd. hic missio. Dicendum, quod etsi quaelibet Missa lotum corpus Christi mysticum respiciat, sicut patet per Triplicem hostiae partitionem; tamen secundum istam difienorem Sanctorum; et quia ipsi sunt in tuto iam et sunt coram Deo, ideo in talibus licenlialur populus et dicitur: Ite, Missa est, quasi: festinate ingredi in illam requiem. — Quaedam specialiter ad salutem vivorum; et quia non sumus certi de salute nostra, ideo debemus continue soUiciti esse, ne per noslram ignaviam in nobis Missae efficacia evanescat. Ideo dicilur in Missa in fine omni tempore: Benedicamus Domino, secundum illud Prophetae: Denedicam Dominum in omni tempore. — Quaedam specialiter ad requiem defunctorum, et in illis dicitur: Requiescant in pace.

DuB. IV.

Ilem super hoc quod dicit Magister: Ne autem ignores, quid faciul haereticum, quaeritiu, unde dicatur et pro quanto dicatur haereticus. Si enim dicas, quod haereticus dicitur, quia errat; hoc est contra Augustinum, qui dicit primo de Trinitate: Errare potero, sed haereticus esse non potero. Si tu dicas, quod haereticus dicitur, quia divisus a communione fidelium; ergo excommunicatus et quo differant haeresis, secta cl superstitio.

Rf.spondeo: Sicut dicit Isidoras in libro logiarum: « Haereticus dicitur ab haeresis Graece. quod est electio Latine»; et quamvis electio sit bonis malisque communis, tamen haereticus ipse non ex dono Dei, sed ex propria auclorilate et ex proprio sensu accipit aliquam sententiam falsam. Nam «omne verum a Spiritu sancto est, a quocumque dicatur'"». ilanc autem non dicilur eligere, quandocumque opinatur aliquod falsam, sed quando falsum praeoptat et pcrtinaciler credit et paratus est defendere, sive ipse finxerit, sive alius. Unde talis definilio potest dari: haereticus est qui divinae legis ignorantia vel contemptu, perlinax inventor proprii erroris, aut alieni sectator, calholicae 6 llcbr. l, II: Fcslinemus ergo ingredi etc.

veritali raavult adversari quam subiici. Et haec ratio concordat rationi et dicto Augustini. Unde Augustinus, Causa vigesima quarla, quaeslione tertia; «Qui sententiam suam, quamvis perversam, nulia pertinaci animositate defendunt, corrigi parati, nequaquam sunt inter liaereticos computandi».

El differt haeresis a schismate, quia liaec est contra fidem, scliisma contra mores vel vinculum 1. caritatis -. — Sententia autem contra fidera ratione adiuventionis dici potest superstilio, id est superllua institutio; ratione adliaesionis haeresis; ratione defensionis secta, loquendo per appropriata. — Vel

Cap. I.

De poenilentia, el unde dicilur poenilenlia.

Post haec de poeiiileiilia ageiulam esl. Poenileiilia longe posilis a Deo necessaria est, ut appropinquent.

1. Esi enjm, ul ail Hieronymus, « secunda lal)uln post naufragium »; quia, si quis vestem innocenliae in baplismo perceplam peccando corruperit, poenitenliae remedio reparare polest. Prima tabula esl baplismus, ubi deponitur vetus homo, et induitur novus; secunda, pocnilenlia, qua post lapsum resurgimus, dum vetuslas reversa repellilur, et novilas perdila resumitur. Post baplismum )rolapsi per poenilentiam rcnovari valent, sed nou per baptismum. Licet homini saepius poenilere, sed non baplizari. Baptismus tantum est Sa- 2. cramenUun, sed poenitenlia dicitur ct Sacramenlum el virlus mentis. Est enim poenilenlia interior et poenilentia e.Uerior: exterior Sacramenlum est, interior virlus menlis esl; el utraque causa salutis est et iustificationis. — Ulrum vero omnis exterior poenilenlia sit Sacramenlum, vel si non omnis, quae boc nomine haeresis, qvivA. contra veritatem; secta, quia contra communitateni; superstitio, qm contra utilitatem, quasi superflua institutio. — Vel haeresis ab eligendo, secta a sequendo, swperslilio a superstando l Unde haeresis dicit praesumtuosam et deliberatam falsi adinvenlionem, secta superaddil imitationem, superstitio diulurnitatis inveterationem. Sicut senes superstites delirant, sic et haeretici; ideo dicitur supersiitio, quia velustati el superstili concordat. Prius aulem superstitio dicitur quasi a. superstando; nam sicul in fide intellectus captivatur ita in errore inflatur et elevalur. censenda sit, consequenter invesligabimus — A poenitentia coepit loannis praedicatio dicentis: Foeniteniiam urjite, appropinquabit enim recjmmi caelorum. « Quod aulem praeco docuit, ilkid post Veritas praedicavit, exordium sermonis sumcns a poenilculia ».

Cap. U.

Quid sit poenilentia et poenitere.

« Poenitentia dicitur a puniendo, qua quis punit illicita, quae commisit. Poenitenliae virtus timore concipitur».Unde Isaias: limore tuo, Domine, coneepimus et peperimus spirilum salutis.

«Est autem poenitentia, ut ait Ambrosius, mala praeterita plnngere et plangenda ilerum non commillere». Item Gregorius: «Poenitere esl ante acta peccata deflere et llenda non committere. Nam qui sic alia deploral, ul lamen alia committat, adhuc poenitentiam agei-e aul ignorat, aul dissimulat. Quid enim prodost, si peccata hixuriae (juis defleat el adhuc avaritiae aestibus anbclat?» Prius codd. G U planius Proprius. Inferius pro ila in cdd. sic in superslilione. — l)o hoc dubio cfr. Alex. Ilal., S. p. II. q. 163. soq.; 13. Albcrt., Iiic a. 39; S. Thom., hic q. 2. a. 1; 1'etr. a Tai. hic a. 3. quaestiunc. 'I. 2; Richard. a Mcd., hic a. o. q. 1.

His vprbis quidam veherneiilius inhaerentes, conlendiint, vere poenilenlem ullra non posse peccare damnal)iliter; et si graviter peccaverit, veram non praecessisse poenitenliam; quod etiain aliis muniunt teslimoniis. Ait enim Isidorus: «Irrisor est, el non poenitens, qui adluic agil quod poenilet. Nec videlur Deum poscere subditus, sed subsannare superbus: canis reversus ad vomitum, et poenitens ad peccatum. Multi lacrymas indesinenter fundunt, et peccare non desinunt. Quosdam accipere lacrymas ad poenitentiam cerno, et affectum poenilentiae non habere, quia inconstanlia menlis nunc recordatione peccali lacrymas fundnnt; nunc, reviviscente usu, ea quae fleverunl iterando commiltunt. Isaias de peccatoribus dicit: Lavamini, nundi estote. Lavatur et mundus est qui et valur, et non est mundus,qni plangit quae gessit, nec deserit et post lacrymas ea quae fieverat, repelil». Itein Auguslinus: « Inanis est poenilentia, quam sequens culpa coinquinat. Nihil prosunt lamenta, si replicantur peccata. Nihil valet veniam a maiis poscere et mala denuo iterare». Itein Gregorius:> «Qui admissa plangil, nec tamen descrit, poenae graviori so subiicit». Item Ambrosius: « Reperiunlur qui saepius agendam poenilentiam putant, qui luxuriantur in Christo. Nam si vere in Chrislo poenitentiam agerent, iterandam postea non pularent; quia, sicul unum baplisma, ita est una poenitentia ». — His aliisque pluribus utuntur in assertionem suae opinionis. Sed Ambrosius dicil: « Haec vera poenitenlia est cessare apeccato». Et ilerum: « Magni profectus esl rcnuntiasse errori ». « Imbutos eniin vitiis animos exuere atque emendare virtulis est perfectae et caelestis gratiae».

Et ideo sane ila definiri polest: poenitentia est virtus vel gratia, qua commissa mala cum emendationis proposito plangimus et odimns et plangenda ulterius committere iiolumus; quia poeiiitentia vera est in animo dolere et odire vitia. — Unde illa verba praemissa: poenitere est anle acla deflerc et flenda non committero, recte sic accipi possunt, ut non ad diversa tempora, sed ad idem refcrantur, ut scilicet lempore, quo deflet coinmissa mala, non commillat volunlate vel opere flenda. Quod iniiuilur ex verbis consequentibus: « Nain qui sic alia deplorat » etc. Hinc Augustinus ait: « Cavendum est, ne quis existimet, infanda illa crimina, qualia qui nomi regnum Jjei non possidebunl, quotidie pcrpetrar.da et cleemosynis quo- 31b lidie redimeiida. In inelius est enim vita mutanda, et per eleemosynas de peccatis praelerilis propitiandus est Deus, non ad lioc cmendns qnodain modo, ut ea semper liceat impune committere. Nemini enim dedit laxamenlum peccandi, elsi miseraiido deleat commissa peccata, si noii satisfactio congrua negligatur». Item Pius Papa: « Nihil prodest liomini ieiunare et orare et alia religionis opera agere, nisi niens ab iniquitate revocetur ». — Qni ergo a inalis sic mentem revocat, ul commissa plangat et plangenda comniitlere non velit nec satisfacere negligat, vere poenitel. Nec ideo non vera est poenilentia, quia forle post iion de proposito, sed casu vel indrmitate peccabit. lile autem Irrisor est, et non poenitens, qui slc coinmissa plangil, ut plangenda voUmtate vel opere committere non desiiiat. Ille etiain, qui post lacrymas repetit quae flevil, lavalur ad tempus, sed non est mundus, id est, illa munditia non esl ei sufficiens ad salulem, quia est momenlanea, noii perseverans. Itein illud: Inanis est poenilentia, quam sequens culpa coinquinat, sic intelligeiulum est: Inanis est, scilicet carens fructu illius poenitentiae, quam sequens cuipa non coinquinal. Illius eniin fructus est vitatio gehennac ct adeptio gloriae. Mortificaliir enim illa poenitentia, et alia ante acta bona, per sequens peccatum, ut non sortiantur mercedem, quam meruerunl, cuin fierenf, et quain haberent, si peccalum non succederet. Scd ct, si de peccato succedenti poenitenlia agatur, et poenitentia, quae praecessit, el alia ante acta bona reviviscunt; sed illa lantum, quae ex carilate prodierunt. Illa eniin.sola viva sunt, quae in caritale fiunt; ideoque, si per sequenlia peccata morlificanlur, per subsequentem poenitenliam rcviviscerc possunt. Quae vero sine carilate flunt. mortua et inaiiia generantur; et ideo per poenitentiam reviviscere non valent. Similiter intelligendum est illud: Nihil prosunt lameiila etc, et illud: Niliil valet elc. S: enim replicentiir peccata, nihil valet ad salutem vel ad veniam in fine praecedens lamentum, quia nihil relinquitur de vilae munditia; quia ant peccala dimissa redcunt, nt quibusdain placet, cum replicantur; vel si non redeiint, eis lamen delelis, propter ingratitudinem ita reus et immundus constiluitur, cum adhuc in expiandis impiicatiir, iit si iam deleta rcdircnl. De hoc tainen, scilicet an peccala redeant, post plenius agemus. Simililer nihil valet ad salutem obliiiendam vel ad munditiam vitae habendam veniam de malefactis poscere et mala denuo ilerare.

— Ita cliam iulelligencluiii esl illud quod iclem Augu- 6. stinus alibi ait: « Poenilentia est ciuaedam doleiitis vindicta, puniens in se tiuod dolet commisisse ». El infra: « Conliiuie dolendum esl de peccato, cpiod declarat ipsa dictionis virtus. Poenitere enini est poenam tenere, ut semper puiiial in se ulciscendo quod commisit peccando. lile poenam tenet, qui semper viiidical quod coinmisisse se dolet. Poenitenlia igilur est vindicta semper puniens in se quod commisisse dolet ». « Quid restat nol)is, nisi dolere in vita? ubi enim dolor linilur, deficit el poenilenlia. Si vero poenitentia flnitur, quid relin(nitur de venia? Tamdiu gaudeal et speret de gratia, quamdiu sustentalur a poenitenlia. Dicit enim Dominus: Vade, et amplius noli peccare. Noii dixit: ne pccces, sed iiec volunlas peccandi in te oriatur. Quod quomodo servabitur, nisi dolor in poe- 7. njtenlia continue cuslodiatur? Hinc semper doleat et de dolore gaudeat; et non sil salis, cpiod doleal, sed cx fide doleat et non semper doluisse doleat ».

De poenitentia perfectorum vel ad saluleni suHicienti intelligendum est quod supra dixit, scilicel: Poe- 8. nilcnlia est vindicla semper puniens quod commisit; et alia huiusmodi. Illud vero: Si poenitentia finitur, niliil de venia relinquitur, dupliciter accipi potesl. Si enim iuxta quorundam intelligentiam peccala dimissa redeunt, laciie est intelligere, nihil de venia relinqui; quia peccata dimissa ilerum replicanlur. Sicul enim ille qui ex servilule in libertatem manumittllur, interim vere liber est, et tamen propter olTensam in servitutem postea revocatur; sic ct poenitenti peccata vere dimittuntur, el tamen propler oirensam, quae repiicalur, iterum redeunt. — Si vero non redire dicantur, sane potest dici, etiam sic nihil de venia rclinqui; non (piod dimissa peccala ilerum imputenlur, sed quia propler ingratitiidinem ila reus et immundus constituitur, ac si illa reclirent.

Cai>. III.

De solemni et unica poenitenlia.

llliul autem, quod Ambrosius ail: Reperiuntur ctc.; el: Sicut unuin baplisma, ita et una poenitentia, non secundum generalem, sed secundum specialem morem Ecclesiae de solemni poeniteiiiia dictum intelligilur, quae apud quosdam semel celcbrata non iteratur. Item jiind aliucl Ainbrosii: Poenitentia semel usurpata nec vere celebrata el fructum prioris aiilerl ct usum sequenlis amittit »; de solemni intelligitm. Solemnis vero 9. poenilentia, ul Ambrosius in eodem ait, cst quae fit exlra Ecclesiam in manifesto, in cinere et cilicio, quae pro gravioribus horrendisque ac manifestis deliciis tantum imponitur. Et illa non est iteranda pro reverentia Sacramenti, ct ne vilescat et contemplibilis fiat hominibus. Unde Augustinus: « Quamvis caute et ter provisum sit, ut locus illius humillimae poenitenliae semel in Ecclesia concedatur, iie medicina vilis vel miiuis utilis esset aegrotis, cpiae lanlo magis saliibris est, quanto minus conlemptibilis fuerit; quis tamen audeat Deo dicere: Quare huic homini, (ui post poenilentiam primain rursus se laqueis inicpiiUitis obslringit, adhuc iterum parcis »? Origenes quoque de hac solemni poenitenlia, quae pro gravioribus criminibus iniungitur, ait: « Si nos aliqua cuipa mortalis iiivenerit, quae non in crimine mortali, vcl in blasphemia fldei, sed in sermonis vel in morum vitio consistat; liaec culpa semper reparari potesl, nec inlerdicitur aliquando de huiusinodi poenitentiam agere; sed non ita de gravioribus criminihiis. In gravioribus enim criminibus semel lantum poenitenliae conceditur locus. Communia, quae frequenter incurrinuis, semper poenilentiam recipiunt et semper redimuntur ». — Communia dicit peccata venialia et forte nmrtalia (juaedam aliis minus gravia, quae, sicut saepe coinmittuntur, ita frequenter per poenitentiam redimuutur. Scd de graviorihus criminibus semel lantum agitur poenitentia, scilicet solemnis. Nam ct de illis,si ilcreiitur, iteratur poeiiitentia, sed non solemnis. Quod lamcii in quibusdam Ecclesiis non servatur.

Cap. IV.

Quod peccala saepe dimittunlur per poenitentiam.