Distinctio XVIII

"> Partis II. a. I. q. I. — Siiperius pro el sic scitwr et cod. E et sic scitur esse (codd. RSTUX est, cod. Z Eccle-

Ex his satis patent obiecta et melius palebunt infra distinctione vigesima prima. Rationes enim, quae ostendunt, confessionem non esse iterandam, procedunt de illa confessione, qua quis est legitime confessus et absoiutus, sicut patet, quia aliler non concludunt. Raliones vero ad oppositum procedunt de confessione, circa quam fuit aliquis defectus, vel

Cap. I.

De remissione, quam piriestat sacerdos.

Hic quaeri solel, si peccatum omnino dimissum est a Deo per cordis contritionem, ex quo poenilens votuni liabuit confltendi, quid poslea diniitlalur ei a sacerdote. Video enim, quo vinculo eum ligat, scilicet temporalis poenae, sed non, a quo eum absolval; et ideo quaero. Ante poenilndinem quippe cordis aninia rei maculam habel et foetorem peccali alque aeternae ullionis vinculo ligata existit. Si vero anle confessionem per cordis contrilionem Deus per se ipsum sine ministerio sacerdotis et debilum omnino relaxat et animam interius purgat a contaglone et foetore peccati; qiiid ergo mundal, quid dimittit sacerdos? Ubi sunt claves illae, quas Dominus tradidit Petro et successorlbus eius dicens: Tibi dabo claves regni caeloruni; et quodcumque iigaveris super lerram, eril ligatutn el in caelo; et quodcumque solveris super terram erit solutum et in caelis? Ut autem praemissa quaeslio plenius explicari valeat, quasi allius ducto rele, de his clavibus et usu earuni disseramus.

Cap. II.

De clavibus.

Claves istae sunt non corporales, sed spirituales, scilicet «discernendi scientia el potentia iudicandi », id est Ligandi et solvendi, qua « dignos recipere et indlgnos debet exclndere a regno » ecclesiasticus iudex, qui sicut habet ius ligandi, ila et solvendi. Unde Ambi'osius: « Dominus par ius et solvendi esse voluit et Ligandi, qni utrumque pari conditione promisit. Ergo qui solvendi ins non habet, ncc Ilgandl liabet». Et quod habent codcl. II Iv (1 a secunda manu), codd. FG necessarium iterum confiteri, cod. 0 iterum confitendum, cod. U iterandum, alii codd. incongrue lantum itermn, quod edd. mutarunt in verum. a parte ahsoloentis, vel a parte absoluii, qui potest esse conditionis necessariae; et lunc oporlet iterum confiteri, vel totum, vel partem, secundum qualitatem defectus. Si vero sit defectus conditionis expedientis et congruae; tunc iteralio est de congruitate, non de necessitate, ut quando intervenit oblivio, vel etiam recidivalio. Et sic patet illud totum. infra - «Certum est, quod Ecclesiae utrumque licet, haeresis utrumque non habet; ius enim hoc solis pernussum esl sacerdotibus. Recte igitur Ecclesia hoc slbl vlndicat, quae veros habet sacerdotes; haeresis vindicare non potest, quae veros sacerdotes non habet».

Cap. lil.

De usu clavium.

Usus vero harum clavium multiplex est, discernere scilicel ligandos vel solvendos, ac deinde ligare vel solvere. « Qni enim indignos ligat vel solvit propria potestate se privat*», id est, dignum privatione se facit.

Cap. IV. Si sacerdos potest dimittere, vel retinere peccatum.

Sed quaeritur, utrum a peccalo solvere valeat sacerdos, id est a culpa, ut culpae maculam abstergat, vel debitum aeternae morlis solvere valeat. — Quidam arbitrali sunt, cum peccator dupliciter Ilgatus teneatur, ut praedictum est, sclllcet menlis contaglone ac caecilate et debito futurae poenae, alterum curari per Deum, alterum solvi per sacerdotem. Patitur enim per peccatifm quasdam tenebivas intcrlores et macnlas, a quibus nisi llberetur, prollcietur m tenebras exleriores; cum autem Ilberatur ab his, suscltatur a morte peccati. Unde Apostolus: Surge qui dormis, et illuminabit te Clirislus. Solus enim Ciiristns, non sacerdos, animam resuscllat, ac pulsis tenebris interiorlbus et maculis, eam illuminat et mnndat, qui animae faciem lavat; debitum vero aeternae poenae solvere concesslt sumta sunt ex Glossa Bedao apud Lyranum ad locum Matthaei supra cit.

3 Libro cit., ibid. inferius; vide IL de Cain et Abel, c. 4. n. 1-5; C. Verbum Dei (51.), de Poenitonlia, d. I.

sacerdotibus. Quod iii resurrectione Lazari signatum asserunt, quem Gliristus prius per se interius vivitlcavil, deinde foras exire iussit cumque adliuc ligatum solvere Apostolis praecepit; quia, ul aiunt, ipse interius animam a caligine maculaque peccali emundat, sacerdolii)us vero dedit vinculum aeternae mortis solvere.

Alii vero dicunt, solum Deum, non sacerdotem, 2. debitum aelernae morlis dimittere, sicul et animam interius per se vivificat; nec tamen diiruenlur sacerdotibus Iradilam potestatem peccala dimiltendi et retinendi, quibus (lictum est: Quorum remiseriiis peccata etc. Sicut enim retinuit sibi poteslalem baptismi, ila et poenitenliae. Et ideo, sicut interius gratia sua animam illuminat, ita et simul debitum aelernae morlis relaxat. Ipse enim per se ipsum peccala poenitenlium legit, et tunc legit, quando ad poenam non reservat. Tunc ergo legit, quando debilum poenae solvit. Quod autem ipse tegat, aperte dicit Augustinus, exponens illum locum Psalmi: Quorum tecla sunt peccala, id est « cooperta et abolila. Si enim texit Deus peccala. noluit advertere; si noluit advertere, noluit animadvertere, id est punire, sed ignoscere. Ita ergo dicit a Deo lecla, ut Deus non videat, id est aeternaliter puniat». Videre enim Dei peccata est ad poenam imputare; averlere autem faciem a peccatis, hoc est ea ad poenam non reservare. Item Hieronymus- «Quibus Deus dimittit peccala, legit, ne in iudicio revelenlur». Ilem Cassiodorus: « Qui gravja habent peccala, aliis Deus imputat, aliis per misericordiam non impulat».

Ex his aperte ostenditur, quod Deus ipse poenitentem solvit a debito poenae, et lunc solvit, quando intus illuminat, inspirando veram cordis contritionem. Cui sententiae ralio suffragatur, et auctoritates atteslanlur. Nemo enim de peccato vere compungitur, habens cor contritum et humUiatum, nisi in caritate; qui autem caritatem habet dignus cst vila; nemo autem simul dignus est vita et morte: non est igilur lunc ligalus debito aelernae mortis. Filius enim irae desiil esse, ex quo diligere et poenitere coepit. Ex lunc igitur solulus est ab ira, quae non manel super illum qui credit in Christum, sed super illum qui non credit. Non igitur postmodum pcr sacerdotem, cui confiletur, ab ira aeterna liberalur, a qua iam liberatus est per Dominum, ex quo dixit: confitebor. Solus ergo Deus hominem interius mundat a macula peccati et a debito aeternae poenae solvit; qui per Prophetam ait: Ego solus deko iniquitates el peccata populi. Item Ambrosius: 2. « Yerbum Dei dimittit peccala; sacerdos est iudex. Sacerdos quidem officium suum exhibet, sed nullius polestalis iura exercet ». Idem: « Ille solus dimillit peccala, qui solus pro peccatis nostris mortuus cst». Item Augustinus: « Nemo tollit peccala nisi solus Deus, qui est Agnus toUens peccata mundi; tollit autem et dimittendo quae facta sunt, et adiuvando, ne fiant, et perducendo ad vitam, ubi omnino fieri non possunt». — liis aliisque phiribus lestimoniis docetur, Deum solum per se peccata dimittere; et sicut diniiltit quibusdam, ita et aliorum quorundam peccata retinet.

Cap. V.

Quomodo sacerdotes dimittunt peccatum,

vel retinent.

Nec ideo tamen negamus, sacerdotibus concessam potestatem dimittendi et retinendi peccata, cum hoc Verilas in Evangelio aperte doceat. Hinc Augustinus ait: « Ecclesiae carilas, quae pcr Spiritum sanctum diffanditur in cordibus, eorum qui participes sui sunt, peccata dimiltit, eorum qui non sunt, tenet». Idem: « Sacerdotes possunt confitenlibus parcere, quibus enim remiltunt, remitlit Deus. Lazarum enim de monumenlo suscitatum obtulit discipulis solvendum, per hoc ostendens, potestalein solvendi concessam sacerdotibus. Dixit enim: Quodcumque solveritis super terram, erit solutum et in caelo elc, hoc est, ego Deus et omnes caeleslis curiae ordines et omnes Sancli in gloria mea laudant vobiscum et conflrmant quos ligatis et solvilis. Non dixit: (vios putatis ligare et solvere, sed, in quos cxercetis opus iuslitiae vel misericordiae. Aliter autem vel alia opera vestra in peccalores non cognosco». Idem: « Cimi veraciter ad Deum converso peccata dimittuntur, ab cis dimittuntur, quibus ipse veraci conversione coniungitur. Spiritus sanctus ea dimittit, qui datus est omnibus Sanclis sibi caritate cohaerentibus, sive se noverint corporaliter, sive non. Similiter cum alicuius lenenlur peccata, ab eis tenentur, a quibus ille cordis pravilatc disiungitur sive notis corporaliter, sive ignotis ». « Omnes mali spirilualiter a bonis seiuncli sunt». — Ecce hic dicit, peccala dimitli vel teneri a viris sanclis, et tamen Spiritum sanctum ea dimittere dicit. Et quod maiori consideratione dignum est, idem etiam dicit, quod Deus pcr se, vel per Sanctos suos tantum peccata dimittit. Ait enim « Sacramentum gratiae dat Deus etiam per malos, ipsam vero gratiam non nisi per se ipsum, vel per Sanctos suos. El ideo remissionem peccatorum vel per se ipsum facit, vel per ipsius columbae membraquibus ait: -Si cui dimiserilis, dimittentur ». — Ecce, quam varia a doctoribus traduntur super his; el in hac tanta varietate, quid tenendum? Hoc sane dicere ac sentire possumus, quod solus Deus dimittit peccata 5 In loan. Evang. tract. 121. n. i; C. Ecclesiae (140), ibid. Seq. locus est do Vera et falsa Poenit. c. 10. n. 25; ubi pro caelestis curiae codd. BCDE, ed. 1 et originale caelestis militiae. Deinde originale, Vat. et ed. 6 omittunt vel alia.

s Libr. VI. do Baptismo contra Donatist. c. 4. n. 6. Scq. locus ibid. c. 5. n. 7. — Inferius pro teneri edd., excepta 1, retineri, rerragantibus codd.

el retiiiet, et tamen Ecclesiae coululil polestatem ligandi et solvendi; sed aiiter ipse solvit vel ligat, aliter Ecclesia. Ipse enim per se tantum dimittit peccatum, quia et animam mundat ab interiori macula et a debito aeternae mortis solvit.

Gap. VI. Quomodo sacerdotes ligant, vel solvunt a peccatis.

Nou aulem hoc sacerdotibus concessit, quibus taraen tribuit poteslalem ligandi et solvendi, id est, ostendendi homines iigalos vel solutos — unde Dominus leprosum sanitati prius per se resliluit, deinde ad sacerdotes misit, quorum iudicio ostenderetur mundatus; ita etiam Lazarum iam vivificatum obtulit discipulis solvendum — quia, etsi aliquis apud Deum sit solutus, non tamen in facie Ecclesiae solutus habetur nisi per iudicium sacerdotis. In solvendis igitur culpis vel retinendis ita operatur sacerdos evangelicus et lusicut olim legalis in illis qui conlaminati erant lepra, quae peccatum significat. Unde Hieronymus super Matthaeum ubi Dominus ait Petro: Tibi dabo claves regni caelorum, et quodcunique ligaveris super terram, erit ligatum et in caelis; el quodcumque solveris super terram, erit solutum et in caelis: « Hunc, inquit, locum quidam non inlelligentes, aliquid suniunt de supercilio Pharisaeorum, ul damnare innoxios vel solvere se pulent noxios, cum apud Deum non sententia sacerdotum, sed reorum vita quaeratur.

4. In Levilico ostendere se sacerdotibus iubentur leprosi, quos illi non faciunt leprosos vel inundos, sed discer-

Est et alius modus ligandi et solvendi, qui per excommunicationem geritur, dum aliquis, secundum canonicam disciplinam tertio vocatus ad emendationem manifesti delicli et satisfacere vilipendens, sentenlia Ecclesiae a loco orationis el Sacramentorum communione et fldelium consortio praesciuditur, ut erubescat, et pudore sceleris conversus, poeniteat, ul sic spiritus eius salvus sit. Quodsi poenitenliam profltens resipuerit, negatae communioni admittitur et Ecclesiae reconciliatur. Haec aulem Ecclesiae anatbematizatio hanc poenam illis qui digne percelluntur, infligit, quia gralia Dei et proleclio illis amplius sublrahilur, ac 1. sibi ipsis relinquuntur, ut sit eis liberum ruere in interitum peccali, in quos etiam diabolo maior saeviendi datur polestas. Oraliones quoque Ecclesiae et benedictionum ac nieritorum suffragia eis nequaquam suffragari putantur. nunt qui mundi vel immundi sunt; ita et hic». — Apei'te hic ostenditur, quod non sequilur Deus Ecclesiae iudicium, quae per surreplionem et ignorantiam interdum iudicat; Deus autem semper iudicat secundum veritatem. Et in remittendis vel in retinendis culpis id iuris et oHicii habent evangelici sacerdotes, quod olim sub Lege habebant legales in curandis leprosis. Hi ergo peccata dimittunt vel retinent, duin dimissa a Deo vel rctenta iudicant et ostendunt. Ponunt enim sacerdotes nomen Domini super filios hrael, scd ipse benedicit, ut legitur in Numeris Hunc modum ligandi et solvendi Hieronymus supra notavit.

Ligant quoque sacerdotes, dum satisraclionem poenilenliae confitcntibus imponunt; solvunt, cum de ea aliquid dimittunt, vel per eam purgalos ad Sacramentorum communionem admitlunt, quem modum superius Leo Papa notavil. Secundum hunc modum dicuntur etiam sacerdotes dimittere peccata vel retinere. Unde superius Augustinus dixit: Quibus remiltunt, remittit Deus etc. Opus enim iustitiae exercent in peccatores, cum eos iusta poeiia ligant; opus misericordiae, dum de ea aliquid relaxant, vel Sacramentorum communioni conciliant; alia opera in peccatores exercere nequeunt. — Etnotandum, quia quos satisfactione poenilenliae ligant eo ipso a peccatis solulos ostendunt, quia non imponitur alicui satisfactio poenitentialis, nisi quem sacerdos vere poenitentem arbitratur. Alii non imponunt et eo ipso peccatum relineri a Deo iudicanl. Quod autem hoc ad claves pertineat, Augustinus ostendit dicens: « Fruslrat claves Ecclesiae qui sine arbitrio sacerdotis poenitentiam agit, si sine oris confessione criminis indulgentiam impetratur ».

Cap. VII.

Quomodo intelligendum sit illud:

Quodcumque solveritis etc.

Secundum hos ligandi et solvendi modos quomodo verum est quod dicitur: Quodcumque soloeritis super terram, erit solutum et in caelis, et quodcumque ligaverilis super terram, erit ligatum et in caelis? Aliquando enim ostendunt solutos vel ligatos qui non sunt apud Deum, et poena satisfactionis vel excommunicationis interdum indignos ligant vel solvunt, et indignos Sacramenlis admitlunt et dignos admilli arcent. — Sed intelligendum est hoc in illis quorum merita solvi vel ligari postulant. Tunc enim sententia sacerdotis iudicio Dei et totius caelestis curiae approbatur et conflrmatur, cum ila ex discretione procedif, ut Serm. 392. (alias Iiomil. 49. intor Ilomil. SO) c. 3. n. 3; verbotpnus apud Gratian. in C. Quis aliquando (87.), de Poenit. d..

5 Godd. et edd. 3, 7, 8 praeciditur. — Infra respicitur I. Cor. S, 5. — Deindc pro Haec autem edd., excepla I, Haec est autem, et sic non coniungunt vocabulum anathematizatio cum verbo infligit.

reoniin merita non conlradicanl. Quoscumque ergo solvunt vel liganl, adhibenles clavem discrelionis reorum meritis, solvunlur vel Jigantur Mn caelis, id est apud Deum; quia divino iudicio sententia sacerdotis sic progressa approbalur et confirmatur. Quos ergo secundum merita senlentia Ecclesiae percellit, laedit, et illi foHs sunt apud Deuni. — Qui autem non meruit sententia Ecclesiae non laeditur, nisi contemnat. Unde Origenes: « Exiit quis a veritate, a fide, a caritate, et per hoc exit de caslris Ecclesiae, etiain si episcopi voce non abiiciatur; sicut econtra aliquis non recto iudicio foras mittitur, sed si non egit, ut mereretur exire, nihil lacditui. Inlerdum enim qui foras mittitur intus est, et qui foris est intus videtur retineri». — Ecce qualis et quantus est usus apostolicaruin clavium. lam ostensum est ex parte, qualiter sacerdotes dimittant peccata vel relineant, et tamen relinuit sibi Deus quandani singularem poteslatem dimittendi vel retinendi, quia ipse solus per se debilum aeternae mortis solvit et animam interius purgat.

Cap. VIII.

Quae sint interiores tenebrae et inlerior macula.

Hic quaeritur, quae sit illa macula, et quae sint illae tenebrae interiores, a quibus Deus interius animain purgat, cuiii verain poenilenliam immittit. — De tenebris et interiori caligine salis facile est et inlelligere et respondere. Cum enim quis mortaliter delinquit, et gratia virtulis privatur, si qua praecessit, et 3. naturalium bonorum elisionem patitur. Unde et inlel-

De potestate clavium et Ilic quaeri solet, si peccatum

Siipra egit Magisler de confessione quantum ad necessitateiii a parle poenitentis; hic secundo agit de ipsa quantum ad potestatem ex parle absolventis Habet autem haec pars duas. In prima agit de poteslate in se, in secunda in comparalione ad suscipientes, infra dislinctione decima nona: Postquam ostensum est, quae sint claves apostolicae elc.

Prima pars haiet duas. In prima determinat de clavil>us et earum usu in foro poenitentiali; in se- 1 Ilomil. 14. in Levit. n. 3. lectus obtunditur, et lotus homo inlerior oblenebratur, et ila quasi caligine quadam mens obvolvitur, quae caiigo peccati poena cst. Hanc vero Deus pellit, cum poenitentiam immittit, per quam bona perdita restituit ct vitiata reparat. Unde Propheta-: Nebulani sicut cinere77i spargit. — Sed quae esimaculapeccati a qua aniinam lavat? Ecce enim, quis voluit facere dium et patravit, quo patrato, desinit lam velle quam 1'acere; noiidnm tamen vere et humiliter poenilet nec confiteri proponit. Quae igitur remansit in aniina illius macula? Mala voluntas quidem macula fuit illius animae, sed illa transit; macula eliani est, si poeninilere contemnit, sed hoc esl peccatum aliud a praecedenli. Quae igitur niacula remansit, a qua ipse in poenitenlia purgalur? — Pollula quidem est anima, quousque poenitet, sicut erat, dum in ea prava erat voluiitas. Sicul enim qui tangit morticinum vel immundum ita pollutus est post tactum, quousque lavatur, sicut fuit, dum tangeret; ita post actuin peccati pollula reinanet anima, sicut fuit in ipso actu peccati, quia ita longe est a Deo per dissvmilitudinem qui est vila et munditia mentis, sicut fuit, dum peccatum ageret. Ipsa ergo dissimilitudo qviae inest animae ex peccato et est a Deo elongatio, animae macula intelligitur, a qua purgatur in poenitentia. Hoc autem solus Ueus lacit, qui solus suscital animam et illuminat; quod sacerdotes ne(ueunt, qui tamen medici sunt aniinaruin. Unde Propheta: Nunquid medici suscitabunl et confitebimtur tibi? Quod exponens Augustinus ail: « Boni doctores recte medici dicuntur, qui viventes curare ministerio possunt, sed non mortuos suscitare; sola enim Dei gratia reviviscunt». earum in foro poenitentiali. omnino dimissum est a Deo etc. cunda vero in foro iudiciali, ibi: Esi ei alius moclus ligandi et solvendi etc. Prima pars habet duas. In prima quaerit et delerminat verilatem. In secunda ad maiorem enodationem opponit, et hoc ibi: Sed quaeritur, utrum a peccato solvere valeat. Prima pars duas habet. In jjrima niovet suaiii quaestionem. In secimda delerminat, ibi: Claves istae non sunt corporales.

Siiuiiiter secunda pars duas habet. In prima Ita cocld. KGH, quorum lectio conflrmatur ex Divisione lexlus d. 17. p. 1; alii codd. et cdd. ahsolutionis.

opponit ad utramque partem, ostendens primo, quod sacerdotes non possunt solvere a peccato et ligare; secundo, quod possunt a peccato solvere et ligare - In secunda determinat modum, per quem solvunt

Ad intelligentiam huius partis quaeritur de clavibus, secundum quod spectant ad forum poenilentiale. Et circa hoc tria principaliter quaeruntur.

Primo quaeritur de clavibus in generah.

Secundo, de potestate ligandi et solvendi, quae est clavis principalis.

Circa primum ostenditur, quod claves Ecclesiae sint datae:

1. Per illud quod habetur Matthaei decimo: Tibi dabo claves regni caelorum.

% Item, hoc ipsum probatur per illud quod dicitur loannis vigesimo: Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis etc: ergo in potestate Apostolorum fuit introducere ad iustitiam, ergo ad vitara; sed omnis qui potest admittere, vel excludere a regno, habet clavem regni: ergo Apostolis datae fuerunt claves, non nisi in quantum erant praelati Ecclesiae: ergo etc.

3. Item, ratione videtur: quia nullus potest ingredi regnum caelorum nisi per Ecclesiam, et hoc significatum est, ubi dicitur Genesis vigesimo octavo: Non est hic aliud nisi domus Dei et porta caeli; sed constans est, quod ad rectum ordinem oportuit praelatos in Ecclesia instilui; sed nullus sutficienter portae praeest, nisi qui habet clavem ipsius: ergo videtur, quod Dominus claves illis concesserit.

4. Item, decet regem terrenum, ut clavem ostii sive portae suis servis committat, qui ministrant in eius curia; sed non est liberalior rex terrenus et ligant, ibi: Non autem hoc sacerdotibus concessit, quibus tamen etc, ubi ostendit, quod sacerdotes dicuntur ligare et solvere vel quantum ad ostensionem, vel quanlum ad poenam temporalem.

Tertio, de scienlia discernendi.

Quantum ad primum quaeruntur duo.

Primo quaeritur, utrum claves Ecclesiae datae sint.

Secundo, supposito quod sic, quaeritur, ad quid datae sunt. quam rex aeternus, immo multo minus: ergo videtur, quod aliquibus servis sive hominibus claves commisit.

Ad oppositum ita arguitur: 1. NuUa necessitas est clavium, ubi ostium semper est patens apertura; sed ostium caeli et Ecclesiae semper est apertum: ergo etc. Minor probatur sic: ostium paradisi Christus Dominus est, qui dicit loannis decimo: Ego sum ostium; sed illud semper est apertum, quia loannis sexto dicit ipse: Eum qui venit ad me, non eiiciam foras; et Apocalypsis quarto: Vidi, et ecce in caelo ostium apertum: ergo etc

2. Itera, illi soli conceditur clavis, qui potest claudere et aperire; sed hic est solus Christus, Isaiae vigesirao secundo - Dabo clavem donius David super humerum eius, et claudet, et non erit qui aperiat etc: ergo solius Christi esl aperire et claudere: ergo etc

3. Item, solus ille fert clavem, qui potest obstaculum amovere; sed obstaculum regni caelorum solus Christus potuit amovere: ergo etc Probatio minoris. Super illud Isaiae vigesimo secundo: Dabo clavem domus David; Glossa: « In passione reseracredentibus ad capessendnm regnum caelorum. — In fine arg. pro illis, quod habet cod. U, alii codd. aliis, edd. Apostolis.

5 Vers. 7. — Seq. locus est loan. 6, 37, ubi codd. Omnis qui pro Eum qui; tertius Apoc. 4, 1. — Cod. 0 huic arg. subiungit: Item, Ecclesia nulli claudit greniium, ergo neminem excludit, quantum in se est; ergo ille potius claudit peccando, qui [se] excludit, quam Ecclesia vel praelatus: ergo etc.

6 Vers. 22. Vulgata post eius addit et aperiet, et non erit qui claudai. Codd. omittunl domus.

vit quod ante non polerat »: sed hoc fuit solius Christi: ergo elc.

4. Ilem, maius quid est habere claves paradisi, quam habere claves mortis et inferni; sed Christus clavem morlis et inferni sibi soli reservavit nec dedit Ecclesiae: ergo clavem regni multo forlius. Data est Ecclesiae clavis ministerii contra debitum peccati dimissi, quae descendit a clave auctoritatis mediante clave excellentiae.

Respondeo: Dicendum, quod nomen clavis translatum est ad spirituaha ab ipsis corporalibus. In his autem corporahbus clavis est inslrumentum ad removendum aliquod obstaculum -. Quoniam igitur in spirituahbus invenimus obstacuhuii ad ingrediendum in regnum caeleste; necesse est illud removere. Ideo ad spiritualia nomen clavis transferimus, vocantes clavem illam virtutem, per quam obslaculum removetur, sive per quam excluditur, vel includitur.

Secundum hoc igitur notandum, quod cum triplex sit obstaculum ingrediendi in regnum, et trispiritualis, differens secundum gradum et dignitatem. Obstaculura autem ingrediendi in caelum esl debitum alicuius peccati; hoc autem est triplex: primum peccati mortalis commissi, et hoc est debitum aeterni supplicii. Hoc autem obstaculum solus Deus amovet, quia hoc removetur per culpae deletionem; et ideo potestas hoc removens est potestas divina, quae ab aliquibus dicitur clavis auctoritatis. — Secundmn obstaculum est debitum peccati contracti, et illud est debilum solutionis pretii et hoc solvi potuit per eum qui potuit satisfacere; talis autem fuit solus Christus; et ideo haec potestas removens illud obstaculum est solius Christi, et vocant eam aliqui clavem excellentiae. — Tertium obstaculum est debitum peccati dimissi, quia, postquam homini dimissa est culpa, adhuc est obligatus ad temporalem poenam, et hoc removeri po-

I. Fide constat, <c potestatem remittendi et retinendi peccata ad reconciiiandos fidelps post baplismum iapsos Apostolis et eorum legitimis successoribus fuisse communicatam » (Concil. Trident. Sess. XIV. c. 1; cfr. can. 3.). Item, haeresis est dicere, sione] reseravit claudi non poterit; quod in caerimoniis [ludaeorum] clausit nemo aperiel. test per illum qui potest peccati poenam taxare; et talis est minister Christi, non tanlum Chrislus, et isla potestas est hominibus communicata, et catur ista potestas clavis ministerii.

Cum igitur triplex sit potestas secundum tri plex obstaculum, triplex est clavis; prima scilicet auctoritatis, a qua est; secunda scilicet excellentiae, et haec est in solo Christo; et tertia est clavis ministerii, quae descendit a clave auctoritatis, mediante clave excellentiae; et de hac dictum est Petro: Tibi dabo claves regni caelorum, Matthaei decimo sexto — Et de hac procedunt auctoritates et rationes ad primam partem; sed rationes ad oppositum procedant de aliis clavibus.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur, quod ostium semper est apertum; dicendum, quod hoc verum est de se; sed tamen homo sibi claiulit per debitum peccati, quod incurrit, a quo oportet hominem per aliquam clavium liberari.

2. 3. Ad ihud quod obiicitur, quod solus Chrislus potest claudere; dicendum, quod illud tur de clave exce/teUme, per quam clausit lymbum Sanctis, ne ibi descendant, et aperuit paradisum; et de ista apertione dicitur in oratione paschali: « Deus, qui aeternitatis nobis aditum, devicta morte, reserasti»: de hac intelligitur textus et Glossa; et ita patel sequens obiectio.

3. Ad illud quod obiicitur de clavibus inferni, potest responderi secundum aliquos, quod istae etiam sunt claves inferni, sed tamen denominantur »>» a digniori % quia, dum aperiunt caelum, claudunt infernuui; sed principaliter sunt ad aperiendum caelum. — Potest aliter dici, quod claves inferni habet Chrislus secundum quod Deus, quia ipse est, qui potest animam et corpus perdere in gehennam, et qui potest liberare et ibidem includere; unde hoc competit ei secundum clavem auctoritatis, quae est in removendo culpam. Et ideo plus dicit per clavem inferni quam per clavem regni; sicut plus est liberare a culpa et morte aeterna, quam liberare ab aliqua poena temporali introducendo in gloriam. Ideo non valet illud. « absolutionem sacramentalem sacerdotis non esse actum iudicialem, sed nudum ministerium pronuntiandi et declarandi, remissa esse peccata confitenii» (ibidj can. 9; cfr. can. 10. et c. 2.). Ex parte poenitentis requiritur « contritio in animo, confessio in verbo, salisfactio in facto »; quibus cr debito modo concurrentibus cum absokitione facla ab eo, in quo est ordo, clavis et iurisdictio, absolvitur homo a peccato [in Sacramento poenitentiae] et reunitur Ecclesiae et reconciliatur Christo mediante clave sacerdotali d (Breviloq. p. VI. c. 1 0.). — « Clavis potestas spiritualis est, quae est aliquid datum animae in sigillatione, qiia sigillatur characlere sacerdolali » (infra d. 1 9. a. 1. q. I.); ipsa confertur tantum in nova lege (ibid.) et cum ordine sacerdotali (ibid. a. 2. q. I.), nec « videtur a charactere differre nisi secundum relationem quandam»; « fundatur radicaliter in anima quantum ad e.ssenliam » (ibid. a. 2. q. 2.); denique quoad usum huius potestatis requiritur slatus vialoris et iurisdictio (ibid.). Distinguitur autem in sacerdote duplex clavis (infra a. 3. q. 1. 2.); el generaiim quoad remissionem peccati clavis auctoritatis, excellentiae et ministerii (hic q. 1, infra dub. 2, d. 19. a. I. q. I.).

Secundo quaeritur, ad quid sint istae claves. Et supposito, quod sint a.i aperiendum, quaeritur, utrum sint ad claudendum. Et quod sic, videtur.

1. Isaiae vigesimo secundo: Dabo clavem do- David, et aperiet, et nemo claudet, et claudet etc.; sed potestas collata est ministris conformis potestati Christi: ergo ad claudendum et ad aperiendum.

2. Item, iu datione clavium Dominus dedit non solum potestatem solvendi, sed etiam ligandi, non solum dimittendi peccata, sed etiam retinendi, sicut patet Matthaei decimo sexto et loannis vigesirao; et per lioc, quod solvunt, sunt ad aperiendum; et per lioc, quod remittunt, similiter: ergo ab oppositis per hoc, quod iigant et retinent, erunt ad claudendum: non ergo solura ad aperiendum.

3. Item, si clavis dicitur metap/iorice in spiritualibus ad similitudinem clavis in corporalibus: sed officium clavis non taatum est aperire, sed etiam claudere: ergo etc.

4. Item, si solum est ad aperiendura: ergo pari ratione, cum JDaptismus sit ad aperiendam ianuam et omnia Sacramenta, et praecipue eucharistia et unctio extrema, quae removent obstacula ad ingrediendum in gloriam; ergo omne Sacramentum esset clavis, quod non admittit usus nec ratio: ergo etc.

Contra: 1. Claves datae sunt ad nostrara utilitatem; sed utilitas nostra non est, quod regnum caeli nobis claudatur: ergo non sunt ad claudeiidum.

2. Item, nihil claudit regnura caelorum, nisi quod apponit obstaculum; appositum autem obsta- II. Quoad duas huius articuli quaestiones quaedam locutur infra a. 2. q. 1. in scholio. De triplici clave, scilicet auctoinfracitt.Alex. llal.,S. Thom.,Scot.,Petr. a Tar., Richard. a Med. et Durand. — De forma iudiciali cfr. supra d. 17. p. III. a. 2. q. 2. ad 3.

De 1. quaestione: Alex. Hal., S. p. IV. q. 20. m. I. et m. 6. a. 3. — Scot., de hac et seq. q. infra d. 19. n. i. S. et n. 21. seqq. — S. Thom., hic q. 1. a. I; Suppl. q. 17. a. I. — B. Albert., hic a. 1. — Pelr. a Tar., hic q. 1. a. 1. — Richard. a Med., hic a. I. q. 1. — De hac et seq. q. Durand., hic q. I.; Dionys. Carth., hio q. 1.

III. De seq. (2.) quaestione: Alex. Ilal., loc. cit. m. 3. a. 2, et m. 2. — S. Thom., loc. cit. quaestiunc. 2; Suppl. loc. cit. a. 2. — B. Albert., hic a. 3. — Petr. a Tar., loc. cit. a. 2. quaestiunc. 1. — Richard. a Med., loc. cit. a. 1. q. 2. culum ad ingrediendum non est nisi debitura, quod est ex peccato; sed claves non sunt ad faciendum homines peccare: ergo etc.

3. Item, quicumque ulitur instrumento ad illud, ad quod est, recte utitur illo; sed sacerdos claudendo aditum regni non recle facit, sed peccat: ergo clavis non est ei ad hoc data. Probatio minoris, Matthaei vigesimo tertio: Vae vobis Scribae et Pharisaei, qui clauditis regnum caelorum ante homines: ergo peccabant in hoc.

4. Item, nihil idem est ad oppositos fines; sed claudere et aperire regnuiu caelorum sunt opposita: ergo clavis non ordinatur ad haec duo.

Quaeritur etiam iuxta hoc, cum raalum exemplum claudat regnum caelorum, et bonum aperiat: quare non dicitur clavis?

Itera, cum solvere et ligare non sit clavis usus, sed magis manus, non videtur, quod Dominus deberet clavibus attribuere usum ligandi et solvendi; quod tamen facit Matthaei decimo sexto; quaeritur ergo, unde hoc sit.

c 0 N c L u s 1 0. ♦ Claves Ecclesiae datae sunt simul ad ligandum et solvendum, ad claudendum et aperiendum, sed principalius ad solvendum et aperiendum.

Rrspondeo: Dicendum. quod poteslas sacerdotibus communiter concessa super subditos non est ad omnino solvendum debitum, quia non debebat Edd. removet.

5 Codd. IK ponit, codd. GL opponit. Mox pro appositum non pauci codd. oppositum.

« Vers. 13. Vulgata post Pharisaei addit hypocritae et SLibsiiiuit quia pro qui.

hoc cuilibet communicari, ne culpa sine poena remaneret; ideo data est eis potestas, ut ligando solverent, ligando scilicet ad unum, absolverent ab alio; sed non est data potestas ligandi nisi propter solutionem. — Quoniam igitur solvere aliquem a debito est removere obstaculum; et hoc est aperire caehmi, et per consequens ligare est claudere: ideo dico, quod claves istae simul sunt ad ligandum et solvendum, claudendum et aperiendimt; sed actus ligandi et solvendi competit eis immediate et in subiectum; sed actus claudendi et aperiendi in relatione ad finem ultimum. Et quoniam inslrumentum denominalur ab optimo et a fme, ideo magis denominatur illa potestas a nomine respiciente finem.

Quia vero instrumentum ordinatum ad claudendum et aperiendum in corporalibus est clavis; ideo talis poteslas recte dicitur clavis; non tamen est omnimoda siraiHtudo, sed aliqua. Clavis enira materialis ad ulrumque principaliter est, et principahus ad claudendum propter latrones et fures 3. sed spiritualis principahus est ordinata ad aperiendum, nec est ordinata ad claudendum nisi propler aperlionem, sicut nec ad ligandum nisi propter solutionem. Et ita, quemadmodiira medicina est scientia sani et aegri — sani per se, et aegri per accidens — ita intehigendum est in proposito.

Concedo ergo, quod sit ad claudendum, hcet non omnino eodem raodo, quo clavis materialis.

1. 9. 3. Ad ihud ergo quod obiicitur, quod clausio est nobis damnosa et fit per peccatum; diggjjjmjj qmA sicut in corporahbus quaedara est hgatio simphcitcr nocens et impediens, sicut hgatur homo propter paralysira; quaedam simphciter expe-

Consequenter quantum ad secundura articulum quaeritur de potestale ligandi et solvendi in foro poenitentiali, de qua duo quaeruntur.

Circa primum sic proceditur: quod h,hea,i posse in culpam.

1. loannis vigesimo: Quorum remiserilis peccato, remittuntur etc: ergo videtur, quod habeat posse super peccata.

1 Cfr. supra pag. 3S6, nota 6. — InPerius pro solutionem codd. 1 K absolutionem. Subinde pro aliquein a debito cod. aa aliquem debitorem.

2 In cod. X secunda nianus addidit relatione ad. Mox fide codd. H K P Q (I a secunda manu) supplevimus claudendi et.

3 Vide supra pag. 470, nota 2. diens, sicut ligatur homo medicamento emplastri: sic in spiritualibus ligalio peccati impedit, sed li gatio sacerdotalis melius facit ad veiociorem et expeditiorera sohitionem. Similiter intehigendum de Dnp clausione, quod est quaedam bona et expediens, et hac ligat clavis, non alia; ipse autem opponit de aha. — Et per hoc patet responsio ad tria obiecta; ligat enim non debito peccati, sed imposilione sive superposilione remedii.

k. Ad illud quod obiicitur, quod nihil idem est ad oppositos fines; dicendum, quod verum est, Not intehigendo de fine per se, sed si est ita, quod ad unum siiper se, ad allerura per accidens, nihil impedit; sic autem dicimus in pi'oposito esse.

Ad illud quod quaeritur: qmre exemplum mn i dicitur clavis? dicendum, quod officium clavis est, quod eadera solvit et ligat, el claudit et aperit; et solura est haec polestas sacerdotalis: ideo sola dicitur clavis. Unde baptismus non dicilur clavis, eo quod tantum aperit; similiter nec bonum exemplum; e converso peccatum, vel malura exeraphira tantum claudit: et ideo neutrum dicilur clavis. Praeterea, exemphim disponit a remotis; sed clavis aperit de propinquo: ideo clavis non debet dici.

Ad illud quod obiicitur, quod clavis non solvere; dicendum, quod potestas illa habet actum in relatione ad subiectum et in relatione ad jinem actus. In comparatione ad subiectum respicit potestatis usum, sed in comparatione ad finem respicit fructura. Et quia denominalio est ab optimo, ideo Dorainus claves illam potestatem vocavit. Sed quia exsecutio et usus respicit actum primura, ideo illi clavi actum solvendi et ligandi attribuit.

Prirao, utmmi haec potestas possit in culpam.

Secundo, utrum possit in poenam.

2. Ilem, Sacramentum poenitentiae est remedium conli'a morlale actuale, sicut baplismus contra originale: ergo sicut virtule baptisrai delelur originale,ita virtute poenilentiae actuale;sed virtus poenilentiae principaliter consistit penes claves: ergo elc.

5 Edd. cum uno allerove cod. claveni.

3. Ilem, vir iustus merito vitae potest alii primam gratiam impetrare, cui non est commissum officium mediatoris; sed sacerdoti per officium clavium est commissum officium medialoris: ergo multo fortius sacerdos gratiam impetrarepotest: ergo et peccata dimittere.

L Ilem, coinmuniter conceditur, quod Sacramentum baptismi delet omnem culpam, sed tamen in hoc non derogatur divinae potentiae in aliquo; sed raaioris virtutis est susceptivus spiritus rationalis quam aqua: ergo videtur, quod sine aliquo inconvenienli possit dici, quod sacerdos virtute claviura ministerialiter absolvit a culpa.

CoNTRA: 1. Matthaei nono cum Dominus di- FUi, dimiUiintur tihi peccala tua, statim dixerunt: Hic blasphemat; sed non credebant blasphemare ob aliud, nisi quia peccata dimittere est solius Dei: non ergo sacerdotis.

2. Item, Auguslinus el Gregorius dicunt, quod in suscitatione Lazari significata est resuscitatio peccatoris; sed Lazarus est prius a Domino viviflcatus, quam traderetur discipulis exsolvendus: ergo absolutio sacerdotis nihil valet, antequani homo sit vivificatus per gratiam et suscilatus a morte culpae: ergo sacerdos non potest super culpam.

3. Item, paris potestatis est interius baptizare et a culpa mortali absolvere; sed Deus non debuit potestalem baptizandi inlerius communicare, ne spes poneretur in homine: ergo pari ratione nec potestatem absolvendi ab actuali.

S. Item, nullo modo flt remissio culpae nisi per gratiam; sed gratiam dare est potentiae inflnitae, sicut monstratum est in praecedentibus: ergo etc. Claves Ecclesiae ad delendam culpani se extendunt per modum deprecantis et impetrantis, sed, proprie loquendo sive per modum activi et impertientis, non se extendunt supru ctdpam.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod circa hoc est duplex modus dicendi secundum diversos doctores.

Aliqui enim dicere voluerunt, quod dupliciter 1- est loqui de clavium potestate: aut prout operatur in proposito confitendi, aut in CLCtu confessionis. Si 1 In codd. plurimis minor desideratur, loco cuius in cod. P secunda iiianus inferius post sacerdos addidit: cui commissiun est officium mediatoris (cfr. Hebr. 5,1. seqq.). Subindc pro prout operatur in proposito confltendi; sic, quia illud propositum clauditur in contritione, et in contritione primo deletur culpa, sic virtus clavium quodam modo se extendit ad delendam culpam. Non enim a culpa potest iustiflcari nisi proponat sacerdoti confiteri. Si autem loquamur de potestate, proul operatur in actu absolvendi; sic non potest in culpam, pro eo quod digne accedens ad absolutionem accedit contritus et suscitatus; et ita est ei iam culpa remissa. — Sed iste modus dicendi, Ucet videatur probabilis, tamen habet in superficie phantasiam: primum, quia baptismus-Sacramentum non dicitur operari, antequam homo baptizetur, alioquin operatum fuisset ab initio; pari ratione nec clavis. — Item, plus potest unumquodque in re quam in solo proposito: si ergo in proposito delet culpam, quanto magis, dum exhibetur in re ipsa? — Et iterum, possibile est, quod aliquis ad absolulionem accedat attritus, sicut ad baptismum; quare tunc non fiet attritio contrilio, cum non sit fictus?

Et ideo est alius modus dicendi, quod habens clavem per poteslatem clavis mediator est Dei ad I 1. r. TT,. hommem et hommis ad Deum. Linde per ipsum peccator ascendit ad Deum, et sic est sacerdos os peccatoris sive loquens pro peccatore; per ipsum descendit Deus ad hominem, et sic est sacerdos angelus Dei, immo os, eo quod ipse separat pretiosum a vili — Secundum (mA ascendit, habet se per modum inferioris et supplicantis; secundum quod descendit, per modum superioris et iudicantis. Secundum primum modum potest gratiam impelrare, et ad hoc est idoneus; secundum secundum modum potest Ecclesiae reconciliare. Et ideo in huius significationem in forma absolutionis praemittitur deprecatio per modum deprecativum, et subiungitur absolutio per modum indicaiivum; et deprecatio gratiam impetrat, sed absolutio praesupponit. Nunquam enim sacerdos absolveret quemquam, de quo non praesumeret, quod esset absolutus a Deo.

Si ergo quaeratur, utrum potestas clavium se extendat ad delendam culpam; dicendum, quod bene potest se extendere per modum deprecantis et impetrantis; et illud significatum est in benedictione sacerdotum, Numerorum sexto; sed per modura impertientis non. Quoniam ergo potestas sonat per modum activi et impertieniis ex se; hinc est, quod potestas clavium, j?"o/jne loquendo, non se extendit 5 Dist. lo. p. I. q. I, d. 16. p. 1. a. 4. q. I. ad 2, et praecipue I. Sent. d. 14. a. 2. q. 2. Cfr. etiam hic iit. Magistri, c. 4. seq.

6 In cod. X secunda manus supplevit quis. Idem cod. paulo inferius pro suscitatus substituit iustificatus.

supra culpam. Et concedendae sunt rationes ad hoc inductae.

1. Ad illud quod obiicitur de loanne, dicendum, quod vel illud de remissione dicitur quantum ad oslensionem, vel solum quantum ad poenam.

2. Ad illud quod obiicitur, quod Sacramentum poenitentiae est contra morbum actualis; dicendum, quod Sacramentunipoenitentiae accipitur, prout comprehendit rem interiorem, scilicet contritionem per eum modum, per quem « in perfectione poenitentiae tria concurrunt, scilicel contritio, confessio et satisfactio - ».

3. Ad illud quod obiicitur, quod vir iuslus impetrat gratiam; dicendum, quod verum est, tamen non largitur; et bene potest sacerdos ibi % ut gra-

I. Estius (hic 3. i.), cui muUi alii Iheologi consentiunt, contendit, S. Bonaventuram, Ale.xandrum Hal., Galjrielem et nonnullos alios quoad hanc 'I. quaestionom sequi errorem Magistri et Richardi a S. Vict. docentium, sacerdotom uteniem potestale absolvendi sibi a Christo data non vere a peccatis absolvere poenitentem nec ei quoad culpam seu poenae aeternae obligationem peccata remittere, sed tanlum ostendere et autem sententiam, ait, tenere Ilugonem, S. Thomam, Scotum, Durandum aliosque communiter. — Concedendum est, Magistrum (hic c. i. 5.) et Richardum a S. Vict. (in libello de Polestale ligandi et solvendi, qui a B. Alberto aliisque antiquis Hugoni a S. Vict. falso tribuebatur) hic crrasse vel insufficienter loculos esse. Sed valde mirandum est, a multis gravibus theologis tfibui eundem errorem Alexandro et S. Bonaventurae, qui tot locis manifeste comprobant, so ab illis opinionibus alienos esse nec a communi doctrina recedere nisi in modo loquendi. — Alexander quidem tantum abest, ut dissenliat ab Hugone, ut oum fere integrum transcripserit; imnio ipse etiam singularem eiusdem opinionem (hic q. 2. notatam) explicare nilitur, quod scilicet sacerdotum solvendam reliquerit. Praedictam autem opinionem, quod sacerdotes non habeant potestatem lirjandi et solvendi, nisi quatenus osiendant, homines esse solulos sive ligatos, Alexander explicite rejirobat verbis Ilugonis, <t quod haec sententia tam frivola cst quam ridenda»; et adductis eiusdem rationibus, concludit: « Tenendum est ergo, hanc sententiam esse nullam » (S. p. IV. q. 20. m. 3. a. 2. in argg.). ibidem in resp. resolvit: <t Potestas autem solvendi et ligandi a peccato est solius Del, proprie el per se loquendo, et quodam modo cooperative infra patebit». Deinde idem in solutione argumentorum nominat el refellit Kichardum a S. Vicl. Denique (ibid. m. 6. a. 3.) cum llugone explicat, quo sensu ista poteslas intelligatur esse « solius Dei, scil. auctoritate sive a se, praelatorum F.cclesiae est ministerio dato a Deo, non a se»... « illi etiam, nisi eo, a quo sunt hoc quod sunt, in eis el pcr cos operante et eis cooperante, peccata dimittere non possunl. Quomodo ergo solus Deus bonus De qua in scq. quaest.

• Ul dicit Magister supra d. XVI. c. 1. — De re interiori cipio solut. post actualis edd. addunt peccati mortalis. tiam impelret peccatori, sed ipse non fZaCeamsed alius, et ideo ilii soli attribuitur absolutio a culpa.

4. Ad illud quod obiicitur de Sacramento baptismi, dicendum, quod baptismus delet culpam per gratiam, sed illius non est causa effi.ciens, sicut supra ostensum est, sed virtus clivina. Et baptismus dicitur peccata remittere ratione rei interioris, quam solus Deus infundil; similiter ei poenitentiae Sacramentum. Sed potestas clavis dicit potestatem creaturae rationalis nec concernit gratiam, sed quod exterius est; quia clavis est extra in sacerdote, et ideo non sic ei attribuitur. Si enim sibi attribueretur mundalio, cum hoc non possit intelligi per modum informandi, inlelligeretur per modum efficiendi. est, nec inde sequitur, bonos non esse otlam eos qui Deo serviunt; et quomodo solus Deus mirabilia facit, ct tamen de iusto homine dicitur: Fecit enim mirabilia in vitasua; ita etiam solus Deus peccata dimittit, tunc quoque, quando sacerdos ab eo ei per eum dimittit; ipse enim hoc iti homine facit, quod per eum homo facit». Clarissima sunt liaec verba et optime concordant verbis Concilii Trident. (Sess. XIV. c. 6.): « Quamvis autem absolutio sacerdotis alieni [scil Dci] benefwii sit dispensalio, lamcn non est solum nudum ministerium ve! annuntiandi Evangelium, vcl declarandi, remissa esse peccata, sed ad instar actus iudicialis » etc. praeserlim auteni in hac 1. quaestione eiusdem doctrinara (loc. cit, q. 21. m. 1.), paucis mutatis, exscribit; unde potius Ilugonem (excepta praedicta singulari opinione) quam Magistrum sequitur, ut patet locis supra d. 17. p. 1. a. 2. q. 3. in scholio citatis et infra citandis. Sulliciat hic nolare verba eius (infra dub. 2.), ubi refert « triplicem modum dimiltendi peccata, scilicet secundum clavem auctoritatis, et haec est Dei iudicantis; secundum clavem excellentiae, et haec est ipsius Verbi incarnati; secundum clavem ministerii, et haec est ipsius sacerdotis... Peccata dicuntur dimitti a sacerdote non per modum efjicientis, sed ministranlis ».

II. Sed operae pretium est, eandem doclrinam diligentius demonslrare ex ipsa hac. quaestione, quae fuit lapis offensionis, dum ipsa, attente lecla, genuinam sententiam s. Doctoris nobis aperit, ut manifestatur triplici consideralionc.

Primo enim ipse disertis verbis et perspicuis rationibus refuliit opinionem Magistri et Richardi a S. Vicl., hic primo loco relalam; qua supposila, re vera etiam absolutio ut signum tantum osiendii hominem iiislificatum, non hoc facit (licet alias effepossit). Cum igitur antiquiores illi magislri urgerent haec duo principia, quod contrilio ut medium iustiflcationis actum absolulionis semper praecedat, ct quidem lempore, et quod solus Deus per se immediale poccata rcniitlat; incidcrunt in difficullates disputalioncsque inextricabiles ct opiniones ineptas, ut cx vcrbis Magistri et Richardi apparet. Si aiUem etiam ailritus per sacramentalem confessionem ct absolutioncm fieri potest contripeirare; codd. RST prosequuntur: peccalorum, sed per.w non dai cic. vide ibid. p. 1. a. I. q. 1. in fine. Vocem exlra referas ad poenitentem iuslificandum. — Circa flnem solut. pro non possit codd. F II L non posset.

tus; tunc conressio et absolutio « valet ad delclionem culpcic qualis a Ss. Bonav., Tlioma et aliis coaevis in hoc problemale poncbatur. Quemadniodum ijjilur in omnibus Sacramentis ad totalem clTectum uniuntur virtus Dci ut causa principalis et efficiens, virtus Cliristi ul causa meritoria (et secundum S. Tbomani etiani ut instrumenlum coniunctum physice infl,uens), ct terlio minister Saci-amenti, qui materiam ct iormam sensibilem adminislrat; sic etiam in Sacramenli poenitentiae administratione fit (cfr. bic dub. 2.), cum quadnm differentia infra d. 22. a. 2. q. I. exposita. Antiqui igilur bic non do causalitate totali huius Sacramenli eiusque effectu inquircbant, scd praecise dc causalitate clavium, quae tanquam vera poteslas spirilualis, a Deo data radicatur in cbnractere sacerdotali, animae inhaerentc. Sic intellectu, quaestio.'lolvenda est secundum principia, quao in quaestione de causali influxu materiae et formae Sacramentorum, sive sit p/((/«CiW, sive morulis, ponuntur. De hac duplici via scholarum cfr. supra d. I. p. I. q. 3; III. Sent. d. 40. dub. 3. Ilaec principia supra d. 3. p. II. a. I. (. 2. applicantur ad quaestionem, utrum aquis baplisnii collata sit aliqua vis; item d. b. a. 3. q. I. 2. ad potestatem remittendi peccata, quam Christus habuit (ubi in scholio ponitur et antiquior et posterior opinio S. Thomae); denique d. 10. p. II. a. I. q. 3. applicantur ad vcrba in transsubstantiatione adhibita. In bac autem quaeslione eadem principia adbibentur. Status autem quaestionis ex solul. ad 4, quae sumta est cx.Mexandro, salis apparet. Minime igitur negatur, divina institutione ahsolutioni datam esse infallibileni ordinationem ad etfcctum reconciliationis rite disposilo conferendum; atque simul docetur, potestatem clavium esse qualitatem absohilam (quom negat quoad aquam baptismi ). currere per modum causae effwientis (nec etiam instrmnentali- Eundem statum quaestionis et eandem doctrinam in hac quaeslione solvenda tenet S. Thoni. (bic q. I. a. 3. quaestiunc. 1.), excepta illa senlentia, qua profitetur doctrinam de causalitale physica Sacramentorum. lam verba eius: « Eodem modo se habet potestas clavium, quae est in sacerdote, ad effectum Sacramenti poenitentiae, sicut se Iiabet virtus, quae est statum quaestionis indicant. Ideni apparet ex eiusdem solutione, ubi intcr alia dicit: « Virlus clavium operatur ad culpae remissionem (vcl in volo existens, vel etiam in actu so excrccns), sicut et aqua baptismi. Scd sicut baptismus non agit ut principale agens, sed ui instrumentum, mn quidem pertingens adipsam gratiae susceptionem causandam etiam instrumentaliter [hoc autem affirmat in Summa]... ita est de potestate clavium. Unde solus Deus remittit per se culpam, et in virtute eius agit instrumenlaliter et baptisimis ut instrumentum inanimatum, ct non sicut causans, sed sicut disponens ad eam». —.Mirum igitur est, ita offendisse verba S. Bonaventurae ( in flne corporis), scilicet quod « proprie loquendo « id est, « per modum activi et impertientis », potestas clavium non se extcndat ad culpam. Non ita censet S. Thom. (loc. cit. ad 1.), qui verba illa Magistri, absolutioncm ostendere remissionem peccatorum a Deo factam, benigne inlerpretatur, et etiam sententiam S. Bonaventurae fideliter refert nec improbat. Nam illud ostendere tripliciter dicit posse intelligi: ve! tantum promiilendo in futuro, ut fiebat in Sacramentis veteris legis; vel « ut significent praesentem et nihil operentur ad eam; et sic quidam dicunt, quod Sacramenta novae legis significant collationem gratiae, quam Deus in ipsa Sacramentorum collatione dat sine hoc, quod in operationem in rcmissionc culpae in ipsa Sacramenti collatione factaii. Deinde- refert tertium modum, quod « significent divinam operationem in remissione culpae praesentem ct ad ipsam aliquid dispositive et inslrumentaliter opcrrnturv. « Neque Sacramenlum poenitentiae neque Sacramentum baptismi operando pcrtingit ilircctc ad gratiam ncc ad culpao remissionem, sed disposilive (ad 2.). — Secundum quidem modum sequilur S. Bonav., quam recepit Scot. (hic d. 19. n. 23.). Docet enim hic, quod in hoc Sacramento, quando poenitens est tantum attritus est signum efficax illius absolutionis sequentis in ultimo instanti ipsius, sicut prolatio verborum est sjgnwm confectionis corporis Christi ». — IIoc statu quaestionis supposito, solutio est optima.

Tertio, confirmatur idem sensus por illa verba recte intellecta, quatenus in eo est potestas creata, sed virtule et voce Dei agit, quia in persona Dci divinam sentenliam pronuntiat ligando, vel sioni, sed absolutioni « (supra d. 17. p. II. a. 1. q. 3.). Alia a. I.) fusius et clarius sic exprimit: « Sacerdos secundum habitudinem subicctionis, quam habet ad Deum, est promulgator sententiae et ei unitus; sic enim sacerdos loquilur et promulgat sentenliam iudicis, quasi in persona eius dicens: excommunico te, vel absolvo te, id est, iudico te absolutum, scilicet a culpa... non quod omnium horum habeat sacerdos potestatem [scil. in se], sed hoc eius est, ut os vel lingua est tantum habentis hanc potcstateni, et ministerium est subiectionis, non potestatis, et proinde non dicitur clavis ». — En, modus loquendi antiquorum diversus a consuetudine recentiorum, qui solent virlutem clavium non praecise in se considerare, sed ut unitam principali virtuti divinae, in absolutione simul operanle. — Hinc orta est etiam occasio allerius.sinistrae interpretationis, ita ut plures in his verbis invenerint errorem, quasi sacerdos non nisi per modum deprecativum gratiam et absolutionem a culpa in hoc Sacramento conferat, dum S. Doctor loquatur praecise de ea tenus ut os Dei divinam sententiam promulgat (cfr. supra d. 17. p. II. dub. 5.). — Vcrba autem « absolutio praesupponit » recte dicuntur, qualenus sacerdos ut os et praeco Dei sententiam ipsius ejfective operantis promulgnt verbis absolutionis; intelliguntur autem vel socundum ordinem temporis, si absolutio dat tantum gratinm secundam inm antea contrito; vel secundum ordinem naturae, si attrito confert primam gratinm. — De forma deprecativa cfr. supra d. 17. p. II. dub..3.

Haec fusius dicenda erant, ut vera sententia Alexandri et S. Bonnv., a plurimis obscurata, ostendatur, et etiara, ut cum S. Thoma milius do aliis opinionibus illius aetalis, quamvis inbac re quinque opiniones, quarum quartam sequitur auctor noster, quintam S. Thomas, sed B. Albert. (hic a. 7. II) fere loquitur ut Magister.

III. Praeler locos £itt.: Scot., loc. cit. ot supra d. 14. q. 4. n. 6. seqq. — Richard. a iMed., bic a. 2. q. I. — Do hac et seq. q. Durand., bic q. 2; Dionys. Carth., hic q. 3.

IV. Seq. (2.) quaestio, praedictis suppositis, facile intelligitur. Si enim potestas clavium directe non attingit culpani, saltem poenam attingero debot, ut aliquid per sc operetur. — Opinio in principio resp. tacta fuit Hugonis. Communius antiqui cum Magistro et S. Thoma docent, vi clavium remitti aliquid de poena temporali, cuius reatus post absolutionem a poena aeterna remanere potuerit; quae poena etiam in purgatorio solvenda sit. Scot. autem (locc. citt.) boc restringit ad casum, quando absolulio propler iam dimissam culpam et poenam aeternam non invenit nisi poenam temporalem; sed eam censet non liabere hunc effectum in attrito, quando cum culpa remissa poena aelerna permutatur in temporalem.

Secundo quaeritur, utrum sacerdos possit aliquid supra poenam. Et quod sic, ostenditur:

1. Per Magistrum in littera in illo capitulo: « Ligant quoquB sacerdotes, dum satisfactionem poenitentibus imponunt; solvunt autem, dum de ea aliquid remittunt»: ergo videlur, quod aliquid remittant de poena.

2. Item, nihil est in peccatore remittendum nisi vel offensa, vel poena; sed offensam remittil Deus, non sacerdos: ergo si poenam solus Deus remittit, videtur ergo, quod sacerdos a nullo absolvit: falsum ergo dicit sacerdos, dicens: Ego te absolvo.

3. Item, sic sacerdos novae legis se habet ad sacerdotem veteris, sicut Sacramenta novae legis ad Sacramenta veteris; sed Sacramenta novae legis exhibent quod illa demonstrabant et significabant: ergo sacerdotes novae legis dant quod ilU praefigurabant. Sed illi praefigurabanl in suis actibus remissionem: ergo videtur, quod isli sacerdotes eam tribuant. Sed non nisi remissionem culpae, aut poenae; sed non culpae: ergo poenae.

4. Item, qui peccavit peccato occulto et post conteritur ante absolutionem sacerdotis non apparet ligatus nec sibi nec alii: sibi non, quia videt, se habere bonam voluntatem; aliis non, quia non vident in eo nisi bonum: ergovidetur, quod non sit alicuius utilitatis ipsum ostendere absolutum, immo quod non ostendatur.

CoNTRA: 1. Hieronymus: « In reraitlendis vel in retinendis culpis id iuris habent evangelici sacerdotes, quod olim habebant sub Lege legales »; sed iUi non ostendebant nisi mundatum, ita quod non mundabant a culpa nec absolvebant a poena: ergo simihter et isti.

2. Item, si remittit poenam; aut aelernam, aut temporalem. Aeternam non; istud constat, quia illa inseparabiiis est a culpa, et praelerea est infinila: ergo non polest remitli nisi a virtute remittente cul- 1 Hic c. 6.

De eadem quaestione Alex. Hal., loc. cit. q. 21. m. 2. a. 1. 2. 3. — S. Thom., loc. cit. quaestiunc. 2; Suppl. q. 18. a. 2. — B. Albert., hic a. 9. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. 2. — Richard. a Med., hic a. 2. q. 2. pam et a virtute infinita: non ergo a sacerdote. Praeterea, si Deus remitteret culpam sine poena aeterna, ergo aliquis esset sine culpa et reus mortis aeternae; sed non caret quis culpa nisi per caritatem: ergo simul haberet caritatem et reatum poenae aeternae, et ita simul esset dignus morte aeterna et gloria, quod est impossibile: non ergo remittit culpam sine poena: ergo sacerdos non remittit poenam aelernanu

3. Ilem, non remittit poenam temporalem, quoniam ad illam ligat; et constat, quod non ligat et solvit respectu eiusdem. Si tu dicas, quod absolvit a Toem purgatoria, et ligat expiatoria sive satisfactoria; contra: poena purgatoria est de aho foro: ergo ab illa non potest sacerdos absolvere.

k. Item, si quis raoriatur anle perfectionem poenitentiae, punietur in purgatorio; sed non debet puniri poena, a qua est absolutus: ergo ab illa nunquam fuit absolntus.

5. Item, Dominus, dum remittit culpam, remittit poenam lotam nec obligat ad poenam, nisi quantum exigit sua iustilia: ergo si aliquis remittit aliquid ulterius de illa poena, praeiudicat divinae iuslitiae; sed nullus potest divinae iustitiae praeiudicare: ergo nuUus de poena temporali, ad quam obligatur peccator, potest aliquid remitlere.

6. Item, si posset partem remittere, aut plus remittit ei qui plus peccavit, aut plus ei qui minus. Si plus vel tantum ei qui minus, ergo videtur, quod si aliquis parum peccavit, et ita parum debetur ei de poena, quod totum relinqueret: ergo pro parvo peccato non est imponenda aliqua poena; quod est inconveniens. Si remittit minus: ergo ei qui minus dignus est, magis remittit; sed hoc est inconveniens: ergo elc.

7. Item, si remitlit partem, alius sacerdos potest remiltere aliam parlem, et sic deinceps, et sic totum remilli; quod non competit, ut videtur, secundum forum commune. c. 6. — In fine arg. pro el isti cod. U nec isti.

5 In edd. additur aeterna.

C 0 N C L U S 1 0. Sacerdos remittit aliquam partem poenae, non aeternae nec purgatoriae, sed illius poenae, ad quam Deus obligat peccatorem post absolutionem a culpa.

Respondeo: Dicendum, quod praeter positionem illam, quam Magisler ponit in liltera, qua aliqui senserunt, quod absolvit a poena aeterna, quam etiam satis efQcaciter improbat; tres sunt hic modi dicendi.

Unus modus dicendi est, quod sacerdos absolnon a poena, sed a vinculo confessionis ligando ad poenam satisfactionis. Et ista positio videtur trahi ex verbis Hugonis in libro de Potestate ligandi, ubi distinguuntur septem vincula, scilicet obdurationis, servitutis, caplivitatis, aeternae damnationis sive punitionis, perpetuae detestationis, confessionis et poenalis expiationis. A primis tribus absolvit Deus per gratiara et misericordiam; a vinculo obduralionis absolvit per gratiam praeparantem, quae emollit cor ad poenitentiam et est gratia gratis data; a vinculo servitutis per gratiam praevenientem, quae est gratum faciens et liberat a servitute peccati; a vinculo captivitatis per graliam cooperantem, quae expedit hominem et solvit ad bona opera. A vinculo quarto, scilicet aeteniae damnationis, solvit ligando ad quintum, scilicet ad vinculum perpetuae detestationis. A sexto vero solvit per ministrum ligando ad septimum Sacerdos enim solvit peccatorem confitenlem, ut non teneatur confileri, sed ligat ad vinculum satisfactionis. — Sed illud non sufficit, quia sacerdos in absolvendo non dicit: Absolvo te a confessione, sed a peccatis. Ab illis ergo absolvit vel quantum ad poenam, vel quantum ad culpam: ergo plus oportet dicere.

Et ideo est secundus modus dicendi, quod sa- 2. cerdos absolvit non tantum ab hoc vinculo, sed etiam a poena purgatoria, ligando ad poenam satisfactoriam; sed non solvit aliquam partem poenae relaxando, sed solum commulando, et hoc sub conditione, si explet salisfactionem iniunctam. Et si illa satisfactio sit condigna, absolvit a tota; si non, absolvit a tanla; et ideo, si peccator mprialur >ante complementura satisfactionis condignae, oportet eum puniri in purgalorio. — Sed nec illud sufQcit adhuc, quia iste peccator post absolutionem divinam non ligatur ad poenam purgatoriam magis quam ad aliam. — Et hoc patet, quia tantum potest conteri, quod Deus totum remitlit, et statim evolabit: ergo non oportet, quod illam commutet. Et iterum, si non facit nisi commutare et ligat ad condignam; ergo nullum fructum reportat inde poenitens, et pro nihilo dicit: Ego te absolvo ab omnibus peccatis. — Quae omnia magna sunt inconvenientia; sunt et alia, quae omittuntur brevitalis causa.

Et ideo est tertius raodus dicendi magis consonus rationi et fidei pietati, quod sacerdos aliquam partem poenae absolvendo dimittit ex vi clavium. — Et hoc possumus intelligere sic: quia universae viae Domini misericordia et veritas, ideo in iustificatione, quae est opus misericordiae, misericordia sic remittit culpam, ut iusliliae regulam non praetereat; propterea adhuc detinet obligatum ad poenam. Illa autem poena ob rigorem divinae iustitiae est viribus nostris improportionalis et nostrae cognitioni ignota; et pro illa oportet quod satisfaciat Deo. Providit adhuc igilur nobis viam misericordia divina et constituit arbitrum sacerdotem, cui dedit potestatem arbitrandi et taxandi poenara et manifestandi nobis, et partera poenae remiltere ex virtute passionis Chrisli, ut divina iustitia pro illa parte solutionem ab isto non exigat, sed ex passionis Chrisli poena sit contenta. Quanta sit illa pars, noslrum non est determinare, sed Dei. Et tunc Sacramentum poenitentiae non tantum erit onerosum, sed eliam fructuosum.

Hanc igitur opinionem sustinendo concedendura est, quod sacerdos remiltit aliquam partera poenae, sicul ostendunt rationes, non aeternae, sicut ostendunt aliae, non purgaioriae, sed communiter illius poenae, qua Deus obligat peccatorera post absolutionem a culpa; et pro illa nunquam punitur in purgatorio nec alibi. Sed pro alia parte, a qua non absolvilur, vel punietur hic sufficienter, vel Dominus exiget in purgatorio.

1. Ad illud ergo quod obiicitur de Hieronymo, 1-1 17 7 7 dicendum, quod est ostendere per solam demonsiraiionem, sicut ostendit ille qui digito monstrat aliquid; et est ostendere per quandam exhibitionem, ut artifex ostendit imaginem inchoatara, quando eam consumraat. Dico ergo, quod Hieronymus vult dicere, quod sacerdos evangelicus quantura ad absolutionem a culpa absolvit solum ostendendo, scilicet demonstrando absolutum, absolvit autem apoena; et hoc verum est, ut intelligatur ostendere non solum sensui manifestando, sed etiam perficiendo et exhibendo.

2. 3. 4. Ad illud quod obiicitur de poena purgatoria et aeterna, dicendum, quod concedendum Scilicet confessionis.

• Plures codd. mala, ed. 1 mala sunt et inconvenientia.

« Psalm. 24, 10. Cfr. supra d. 15. p. II. a. 1. q. 2. et infra d. 46. a. 2. q. 3.

est, sed aliter et aliter: quia ab aeterna nullo modo solvit; a purgatoria absolvit non per se, sed per accidens, quia, cum in poenitente virtute clavium minuitur debitum poenae temporalis, non ita acriter punitur in purgatorio, sicut si non esset absolutus.

0. Ad illud quod obiicitur, quod hoc praeiudicat divinae iusLitiae; dicendum, quod falsum est. Sicut enim iu baptismo per passionis Christi meritum et solutionem solvitur peccator a tota poena, ita in poenitenlia per eiusdem passionis Christi virtutem solvitur a parte poenae, ita quod in nullo praeitidicatur iustitiae, immo verilicatur illud Psalmi: Misericordia et verilas obviaverunt sibi; misericordia enim supererogando pretium iustitiae satisfacit.

1. Ad illud qaod quaeritur, si remitlit partem, aut maiorem ei qui niagis elc.; dicendum, quod misericordia non considerat meritum, sed miseriam; et ideo divina misericordia, quae subvenit hic miseris, non considerando in eis merilum, sed derae-

Consequenter quantum ad tertium articulum quaeritur specialiter de clave, quae dicitur scientia. Et circa hoc duo quaeruntur.

Circa primum ostenditur, quod scientia sit clavis. Primo sic.

1. Super illud Matthaei decimo sexto: Tibi dabo claves; Glossa: « Clavis dicitur scientia et po-. 111- 1- tentia, qua debet dignos recipere et mdignos repellere»: ergo scientia est clavis.

2. Item, in quodam sermone de Apostolis Petro et Paulo dicitur: « Petrus accepit clavem potentiae. Paulus clavem scientiae »: ergo scientia est clavis.

3. Item, ratione videtur: quia omne illud quod directe repugnat errori, scientia est, vel de genere scientiae; sed clavis aliqua est huiusmodi: ergo etc. Probatio minotHs. Hieronymus super illud: Tibi dabo claves etc.: «Sciat prudens lector, hoc esse de futuro promissum, quia, si statim datae essent.

1 Psalm. 84, II. Vide supra d. 15. p. I. q. I.

2 Dist. 46. a. 2. q. 3.

3 Cfr. supra d. 17. p. III. a. I. q. 2. ad 5. — Vide scholion ad praecedentem quaest. ritum, subvenit per meritum Christi et remittit parlem aequalem omnibus, non, inquam, secundum absolutam comparationem, sed proportionalem, ut si illi qui debet centum, remiltil decem; et ei qui debet decem, remittit unum. Et ideo qui magis peccavit, dum poenitet, tenetur ad magnas gratiarum actiones, et hoc melius patebit-, cum ostendetur, quomodo in omni opere Domini est misericordia et veritas.

7. Ad illud quod obiicitur, quod si quilibet reraittit parlem, tunc videtur, quod tota aliquando remittatur; dicendum, quod primus sacerdos, cui confltetur, si paratus est, totum remitlit de ipsis culpis, quod per vim clavium debet remitti; et ideo alius non remittit. Bonum est tamen alteri confiteri, lum propter instructionem, tum propter maiorem certitudinem, tum propter eius intercessionem, tum propter verecundiae meritum et arctam satisfactionem et humiliationem.

Prinio quaeritur, utrum scientia sit clavis.

Secundo quaeritur, utrum sit alia clavis quam potentia. nunquam in eo error pravae confessionis locum habuisset »; ergo aliqua clavium excludit errorem.

4. Item, Augustinus dicit, et habetur in littera, distinctione praecedenti: « Qui vult peccata confiteri, ut inveniat gratiam, quaerat sacerdotem, qui sciat ligare et solvere, ne, cum negligens circa se exstiterit, negligatur »: ergo necessarium est absolventi habere scientiam: ergo si illud quod tenet rationem ad aperiendum, est clavis; videtur, quod scientia clavis sit.

Sed contra: 1. Super illud: Tibi dabo ves etc.; Glossa: « Praesentis iudicii potestatem »: ergo videtur, quod utraque clavis est potestas, non ergo scientia.

2. Item, claves dantur in ordine et consequuntur praecise ordinem; sed multi habent ordinem,

qiii non habent scientiam, et e converso: ergo scientia non est clavis.

3. Itera, clavis semel habita nunquam amittitur, sicul nec ordo; sed scientia habita potest amitti: ergo scientia non est clavis.

4. Item, si scientia est clavis, aut scientia innata, aut acquisita, aut infusa. Si innata; ergo claves sunt a natura. Si scientia acquisita; ergo claves sunt per acquisitioneni, non per gratiam. Si infusa; sed multi sunt, qui nihil noverunt per infusionem propter suam nequitiam: ergo mali non habent claves. Si tu dicas, quod infunditur scientia, quae est gratis data, sicut Salomoni; contrarium videmus aperte, quia omnes fere ita sunt simplices et idiotae post susceptionem sacerdotii, ut ante.

c 0 N c L u S I 0. Scientia non est clavis, secundum quod dicit habitum, sed secundum quod dicit auctoritatem sive officium discernendi.

Respondeo: Dicendum, quod circa hoc duplex fuit opinio antiquorum.

Quidam enim dixerunt, quod scientia est clavis, 1- prout scienlia nominat habitum sciendi discernere. Sed non est clavis principalis mc per se, sed prout iuncta est auctoritati solvendi et ligandi; et haec clavis non est de esse ordinis, sed de bene esse, ita quod, si aliquis recipit ordinem de facto, non habens scientiam, factum est; sed exsecutionem mrisdictionis in absolvendo non recipit sine periculo animae, eo quod altera clavium caret. Et hi dixerunt, quod quidam habeant scienliam clavium, ul illi qui habent scientiam acquisitam; quidam claviculam, ut illi qui carent acquisita, tamen per naturalem industriam noscunt quod ars docet et Scriptura; quidam vero nidlam, ut qui carent utra-

1. Antiqui doctores communiter dislinguimt dms claves, quae secundum S. Thomam (liic q. I. a. I. quaestiunc. 2. ad 1.) non distinguuntur in auctoritatis essentia, sed ex comparatione ad diversos actus. Sed Scot. (iiic d. 18. q. unica n. 10.) tenet, esse « simpliciter duas, ita quod simpliciter verum est, illud verbum Christi: Tibi dabo claves etc, et possent de potenlia Dei absoluta separari ab invicem »; « una tamen simt unilale Sap., i: Quoniam in malevolam animam non inlroibit sapienlia etc. — Post pauca respicilur III. Reg. 3, 11. seq. codd. FGIK scientiam clavem.

' Sum. p. IV. q. Quae sint claves sacerdotis, ubi ait: Magister dicit in sentenliis, quod non omnes sacerdotes habent illam clavem [scientiae]; sed potest dici, quod omnes habent, nisi sit nliquis omnino amens. Nullus enim est, qui in aliquo non sciat discernere inler peccata, licet non sciat discernere que. Et videtur fuisse opinio Magislri — Sed non videtur hoc bene posse sustineri — licet aliquara habeat probabilitatem — cum dicamus, has claves ordinem consequi et ita dari sicut ordinem, et ita durare, sicut ordo durat.

Et ideo est secunda opinio, quod scientia non est clavis, secundum quod dicit habitum-, sed in quantum dicit auctoritatem sive officium discernendi; hoc autera officium sive haec auctoritas est consequens ordinera inseparabiliter; et haec clavis est es- sentialiter. — Et haec fuit Praepositivi et hanc tenent communiter doctores, hoc addentes, quod scientia-habitus est sicut dispositio faciens ad bene esse, vel etiam sicut dispositio mate?-talis, sine qua altera clavis exire non potest in actum. Sicut enim vis visiva non est humidum crystallinura, tamen illud exigit ad suam operationem; sic ipsa auctoiHtas discernendi requirit habitum scientiae; et quanto melius habetur scientia, tanto meliori modo habetur clavis. Et ideo maluerunt Sancti hanc clavem vocare hoc nomine quam alio. — Ex his patent obiecta ad utramque partem. dicit auctoritatem discernendi.

3. Ad illud quod obiicitur de Hieronymo, dicendum, quod non intelligit tantum quantum ad esse nec etiara solum quantura ad bene esse, sed etiam ulterius quantum ad perfectum esse; sicut fuerunt in Apostolis, qui post adventum Spiritus sancti non fuerunt decepti nec a veritate abducti.

4. Ad illud quod obiicitur de Augustino, quod solus sciens potest utiliter ligare; dicendum, quod hoc non est, quia habitus scientiae sit clavis, sed quia dispositio est ad clavem, sicut diclum est.

Quae autem ad oppositum inducuntur, concedenda sunt, quoniam verum concludunt, scilicet scientiam, ut dicit habitum, non esse clavera. ordinis. dem etiam in dubio ponit doctrinam Angelici, quod istae claves sint idem cum chai-aotere sacerdotali, qui, cum sit unus in se, se extendat ad diversos actus; de quo agitur infra d. 19. a. 2.

II. Quead I. quaestionem opinio Magistri, quae primo loco ponitur, communiter a poslerioribus Scholasticis improbatur. — Circa 2. quaestionem dicit S. Doctor: « Sunt duae claves »; inter omnia; sed quod minus scit a sciente debet quis discere... Alii dicunt, quod tantum una est clavis, scil. potestas ligandi et solvendi, sed propter duos usus duae dicuntur. Scd hoc de aucloritate non habent; unde eadem facilitate contemnitur, qua probalur. Alii.dicunt, quod duae sunt claves, offlcium discernendi est una, oflicium ligandi alia; secundum quos et omnes sacerdotes et soli habent duas claves; et hoc satis probabile esl. cida), inclusum.

5 Codd. H aa fuit.

sed addit: « Tamen, quia ex his constat una plena auctoritas, nec S. Thomae nec Scoto contradicunt.

De utraque quaestione:.Wex. Hal., S. p. IV. d. 20. m. 3. 4.

Secundo quaeritur circa hoc, utrum scientia sit alia clavis quam potentia solvendi. Et quod sic, videtur:

1. Primo auctoritale Domini, Matthaei decimo: TiM dabo cluves regni caelorum: si ergo Dominus vere et proprie est locutus, non ergo tantum clavem, verum etiam claves dedit: ergo plures sunt claves. Sed non nisi potentia et scientia: ergo etc.

2. Ilem, «habitus et potentiae per actus dignoscuntur», ergo pari ratione et instrumenta; sed scientia est ad discernendum, sive nominet auctoritatem sive habitum, potentia vero ligandi et solvendi esl ad alterum actum: ergo etc.

3. Item, quae habent opposita diversa ipsa sunt diversa; sed scientia opponitur errori, ut dicit Hieronymus, et habetur in praecedenti problemate; polentia autem solvendi opponitur difficultati: ergo etc.

4. Item, quae respiciunt diversas aniiuae vires diversa sunt, loquendo de his quae superadduntur potentiis, pro eo quod accidentia et proprietates per subiecta propria distinguuntur; scientia autem ad jntellectum, et potenlia ad affectum refertur: ergo videtur, quod sint duae.

Contha: 1. Clavis vel est ordo sacerdotahs, vel proprietas inseparabihter annexa, sicut infra videbitur; sed ordo ille est unus: ergo el clavis ad illum ordinem spectans est una.

% Item, claves sunt direclae ad regnum caelorum aperiendum et ad obstaculum removendum; sed regnum illud non est nisi unum, et ostium, quod sacerdos aperit, non est nisi unura, scilicet debitum aeternae poenae: ergo videtur, quod una tantum debeat esse clavis scientia et potentia.

3. Item, aut potentia ligandi et solvendi aperit per se solam, aut iuncta auctoritati discernendi; constat, quod non per se solam, sicut prius visum I Vers. 19.

• Secundiim Aristot. supra p ig. 320, nota 3. allegatum. — Soot., loo. cit. n. 7. seqq. — S. Thom., loc. cit. quaestiunc. 2. 3; Suppl. q. 17. a. 3. — B. Albert., hic a. 3. i. — Petr. a Tar., hic q. I. a. 3. — Richard. a Med., hic a. I. q. 3. — Durand., hic q. 1. — Dionys. Carth., hic q. I. est, et hoc patet, quia nulh competit de aliquo decernere, de quo non competit discernere: si ergo actus aperiendi non competit ei nisi cum scientia, et clavis ab actu aperiendi denominatur; ergo ambae sunt una clavis.

4. Item, si claves istae distinguuntur, aut penes id, a quo sunt, aut in quo, aut ad quod. Si penes id, a quo, ut scientia a Filio, et potentia a Patre; contra hoc est numerus et ordo: numerus, quia cum tres sint personae, tres deberent esse claves; ordo, quia, cum Pater secundum originem praeintelligatur, potestas solvendi praeiret scientiam; quod est inconveniens. — Si penes id, in quo sunt; cum ergo triplex sit in nobis potentia, secundum quam consistit imago, triplex deberet esse clavis: una in memoria, alia in intelligentia, tertia in voluntate; vel si non est in istis, sed in viribus, cum tres sint vires, in quibus sunt tres virtutes, deberent tunc igitur esse tres claves, una in rationali, alia in concupiscibili et tertia in irascibili. — Si autem distinguuntur penes id, ad quod; sed illud est unum, scilicet aperire regnum: ergo etc. Si tu dicas, quod sunt ad solvendum et ligandum, et ita ad duo; contra: ad virtutem requiritur scire et velle et -perseveranter operari; sed scire et velle virtutem non pluriflcant, immo sunt in una virtute: ergo pari ratione discernere et solvere. In auctoritate sacerdotibus commissa cluae sunt claves, scilicet potestas discernendi causam et sententiandi, concurrentes in unam plenam auctoritatem et in uno ordine datae.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod distinctio claviura praedictarum di- 8 Cfr. I. Sent. d. 34. q. 3. — Aliquanto inferius post scientiam cod. X addit discernendi.

sunt et iul quod finaliter reducunt. Dicunt enim, quod sicut in Angelis est hierarchia descendens a hierarchia supercaelesli et ad illam ascendens et rediens; sic est in militante Ecclesia. In Angelis autem hierarchia, sicut dicit Dionysias% est ordo, scientia et actio, id est poteslas ordinata scientia et actione, ita quod potestas respondet Patri, et haec apparet in Thronis; scientia Filio, et haec apparet in Cherubim; et actio sive opus Spiritui sancto, et haec appai'et in Seraphim. Per hunc modum est intelligere in hierarchia ecclesiastica; quae maxirae consistit penes Sacramentum ordinis, in quo confertur potestas ordinata scientia et actione; et hanc dicunt potestatem clavium, quae complectitur actum discernendi et solvendi: ita quod potestas respondeat Patri, et scientia Filio, et opus Spiritui sancto. Et secundum hos sunt in sacerdole ti'es potestates: una principalis et prima, quae est ipse ordo ut potestas conftciendi; secunda est potestas discernendi, et tertia absolvendi; ut sic appareat perfectissima pulcritudo in ordine ecclesiastico secundum repraesentationem illius superioris perfectissimae Trinitatis. — Si autem tu quaeras ab his: quare potestas conficiendi non est clavis? respondent tibi, quia non est ad alterum, sicut illae duae, sicut videbitur infra. — Et haec quidem positio satis probabilis videtur esse.

Alii sumnnt rationem distinguendi penes id, in qii.o sunt et contra quod sunt. Dicunt enim, quod hae duae claves respiciunt mfe/fecit™ et affectum, removendo duplex malum nobis inflictum, scilicet errorem per scientiam et difficultatem per absolvendi potentiam. — Sed iste modus minus probabilis est quam primus, tum quia secundum rectam viam distinctionem clavium non inquirit, tura quia, etsi scientia sit in intellectu, tamen auctoritas discernendi in eadem potentia est, ut videlur aperte, cum auctorilate solvendi sive sentenliandi. Non autem recte sumit rationem distinctionis: claves enim non dantur sacerdoti, ut sint in remedium sibi, sed ut sint directae in reraediura aliis. In hoc taraen concordat cura priraa, quod duae sunt claves secundum completam distinctionem.

Tertius modus listinguendi claves est penes id, ad quod immediate sunt. In foro autera poenitentiali duo sunt, quemadmodum in foro iudiciali. In illo enim sunt isti duo actus, scilicet discernere causam, et postmodum sententiare; et isti sunt actus diversi, et ad hoc, quod plene coramittatur ahcui auctoritas, necesse est, utruraque coramitti. alioquin plenam non habet auctoritatem; est tamen duplex auctoritas concurrens in unam plenam, quod patet, quia eam contingit dividi. Committit enim quando Dominus Papa aliquibus, ut causam discutiant et instructam ante prolalionem sentenliae ad ipsum remiltant; et hi habent auctoritatem discernendi, non sententiandi. Per hunc raoduni in auctoritate sacerdotibus comraissa est sentiendura, quod cum sufficiens sit eis collata potestas arbitrandi inter peccatorem et Deum, quod utramque habent auctoritatem; et cum utraque harura sit ordinata ad aperiendura caelum, utraque dicitur clavis, et sunt duae claves; tamen, quia ex his constat una plena auctoritas, ideo in uno oixline dantur el unum respiciunt. — Et sic patet, quod sunt plures claves.

1. Et patet responsio ad primum obiectum in contrariura de ordinis unitate. — Posset taraen dici, quod prima et unica potestas essentialis ordini sacerdotali est potestas conficiendi.

2. Ad illud quod obiicitur, quod sunt ad unum; dicendum, quod ad illud unum duplex actus necessario requiritur, scilicet disci'ctio culpae et solutio poenae, et in his duobus duplex clavis consistit; non ergo penes finem ultimum, sed penes imraediaium habent distinctionem

3. Ad illud quod obiicitur de apertione, dicendum secundum antiquos, quod ad eandera seram aperiendam in corporalibus videmus duplicem clavem: unam, quae aperit viain et dicitur anticlavis, et aliam, quae directe aperit, et haec dicitur principalis clavis. Sic in spiritualibus scientia est sicut anticlavis, quae dirigit iudicium, et potestas solvendi principalis clavis.

4. Ad illud quod quaeritur: penes quid distinguuntur? dicendum, quod penes illud, ad quod immediate sunt, scilicet discernere de culpa et solvere a poena, non penes hos actus solvere et ligare. Et si tu obiicias, quod scientia et operatio non faciunt duas virtutes; dicendum, quod scientia est duplex: una per modum praxis et experientiae, et haec est in qualibet virlute et est eis essentialis; alia vero est per raodum cuiusdam directionis — sicut prudentia, quae, ut dicit Bernardus, «est auriga virtutum», et fides etiam est directiva theologicarum — et sic distinguitur ab his quae circa opus consistunt. Sic inteUigendum est in proposito. — Et si tu quaeras a me: quare non sunt lot potestates, quot sunt vitia, a quibus solvunt? dicendum, quod ab omnibus ilhs solvunt secundum unam rationem el unum actum et modum consimilem; et ideo non oportet sic multiplicari. q. I. Mox pro concordant ex codd. FGIK substituimus concordat.

s Ed. I unam directivam, nonnuUi codd. apertivam.

DUB. 1.

In parte ista siinl dubitationes circa lilteram, et primo de hoc quod dicit: Anima rei maculam habet el foetorem peccati etc. Quaeritur, quomodo ista differant ab invicem. — Quaeritur etiam: quare peccatum potius dicitur habere foetorem quam calorem, vel aliam proprietatem rei sensibilis?

Respondeo: Dicendum, quod quaravis peccatum unura sit in se, taraen secundum diversam comparationem ad iudicium noslrum tria sortitur vocabula. ludicium enim noslrum tripliciter se habet, scilicet per modum speculativum, vel prout se extendit ad affectum, vel prout se extendit ad ejfectum — Similiter et divinum iudicium in triplici ratione habet considerari respectu peccati: aut per modum speculationis, et sic est ei peccatum macula propter rationem turpitudinis, quam ibi considerat; vel per modum affectivi et sic est ei peccatum foctor, eo quod ipsum refugit affectus recte ordinatus; vel prout exit in effecimn puniendi, et sic peccatum aeternae mortis debitum, dicitur. Sortitur ergo tria nomina secundura comparationem ad actum triphcem divini iudicii, scilicet discemendi, approbandi vel respuendi, et tertio sententiandi. — Vel ahter: peccatura comparalur ad id, m quo est, et sic, quia eura macalat, d ici tur ma.CM.to; vel ad alium proximum, in cuius affectu non est, et dicitur esse foeior in eo; vel ad Deum, et sic dicitur aeternae morlis vinculum.

Item quaeritur de hoc quod dicit Ambrosius: Verbum Domini dimittit peccata, sacerdos et iudex; quid vocatur verbum Domini? Si FiUus Dei; sed ille idera est iudex, scilicet Dei Fihus: ergo non bene dividit ex opposito — Item, iudicis non est peccata dimittere, sed polius punire; male igitur videtur hoc assignare. Dicitur enira in Psalmo: Cum accepero tempus, ego iustiiias iudicabo. — 1 Cfr. toni. II. pag. 'JbS, nota 2. — Siiperius pro iudicium nostrum edd. cum pluribus codd. iudicium venim.

2 Edd. cum paucis codd. affectus.

3 Idem dub. solvit B. Albert., hic a. 8. Item, videtur littera sequens contradicere: « Sacerdos officium suum exhibet, sed nullius potestatis iura exercet »: ergo etc.

Respondeo: Dicendum, quod Ambrosius tangit hic triphcera modum dimittendi peccala, scilicet secundum clavem auctoritatis, et haec est Dei iudicantis; secundum clavem excellentiae, et haec est Verbi incarnati; secundum ciavera ministerii, et haec est ipsius sacerdotisl Et sic patet, quomodo iha distinguuntur; et patet, quod non est contrarietas in littera. Vult enim..rabrosius dicere, quod peccala dicuntur dimitti a sacerdote non per modum efficientis, sed ministrantis, et hoc dicit httera sequens.

Ad illud quod obiicitur, quod iudex punit; dicendum, quod duplex est iudicium: in praesenti, et hoc est iudicium in poenitenliae foro, et hoc magis est raisericordiae quam iusliliae, quia modo est tempus misericordiae; et aliud iudiciura postremum, et illud est iustitiae, quod signanter notans dicit: Cum accepero tempus; et de illo opponit, non autera de isto. Et sic palet illud.

Item quaeritur de hoc quod dicit Augustinus, quod Ecclesiae carilas peccata dimittit. Videtur enim falsum dicere, quia solus Deus peccata dimittit; sed Ecclesiae caritas non est Deus, sed unitas corporis mystici: ergo etc. Si tu dicas, quod caritas Ecclesiae accipitur non formaliter, sed exemplariier pro caritate, quae est Spiritus sanctus; similiter posset dicere, quod Deus caeli et terrae peccata dimittit, et ila non magis compeleret Ecclesiae quam alii.

Respondeo: Dicendum, quod carilas ibi stat pro caritate creata; quod patet per determinationem adiunclara, cura dicit: « Quae per Spiritum sanctum diffunditur ». Haec autem dicilur dimittere peccata quantum ad meritum, sicut exponit infra'-, quia viri sancti per caritatem suara raerentur gratcmpus est doccndi et misericor'diao, sed postea orit lompus iudicanili.Sed nunquid accepit Christus tempus? Nunciuid accopit Filius Dei? Filius Dei non accepit tempus, sed fllius Iiominis accepit tempus [cfr. loan. S, 27.], idem tamen est el Filius Dei, per quem facli sumus, el filius honiinis, per quem refocti sumus. Accepit ergo tempus ut tilius hominis, qui gubernat tempora ut Filius Dei. Accepit ergo Christus secundum hominem quod ipse Deus dat, ipse scilicet polestalem iudiciuni faciendi etc. — Idem dub. solvunt B. Albert., hic a. 10; S. Thom., Polr. a Tar. et Richard. a Med., hic circa lit.

tiam primam. — Vel ideo dicitur dimittere, quia nulli dimittuntur nisi eis qui recipiuntur intra ecclesiasticam unitalem; unde haeretici et scliismatici, quamdiu extra Ecclesiani in haeresi et schismate perseverant, nec gratiam sibi nec aliis valent aliqualiter impetrare, de adultis loquendo.

DuB. IV.

Item quaeritur de expositione Ilieronymi super hoc verbum: Quodcumque ligaveris super terram etc.; quod si istud esset solum per ostensionem, nulla ergo differentia est sacerdotis novi testamenti ad vetus. — Et iterum, si sacerdos est arbiter et poenas potest secundum arbitrium suum imponere: ergo videtur, quod ad voluntatem suam possit solvere et ligare. — Item, aliquis hypocrita, qui habet signa contritionis, absolvitur a sacerdote; quaero ergo hic: aut clavis erat, aut non? Si errat: ergo non deberet eum absolvere; sed hoc falsum est, quia iudex secundum ea quae apparent.

Supra egit Magister de usu et potestate clavium in foro poenitentiali, quod quidem est per absolutioneni et ligationem in foro illo. Hic secundo agit de absolutione et ligatione in foro iudiciali, quae quidem est per excommunicationem; et habet haec

pars tres partes. In prima assignat hunc modum ligandi, quare et qualiter fiat. In secunda vero au-

Ad intelligentiam huius partis sex quaeruntur.

Primo quaeritur, utrum aliquis possit vel debeat excommuiiicari.

Secundo, dato quod sic, quaeritur, pro quo quis sit excommunicandus.

Circa priaium ostenditur, quod aliquis possit excommunicari:

1. Primo auctoritate Domini, Matthaei decimo: Si peccaverit in tc frater tuus etc. usque ibi: Quod-si Ecclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus; et post: Amen dico vobis, quodcumque ligaveritis super terram etc.; sed elhnici et publicani exlra communicationem reputantur: ergo et talis frater, et hoc secundum iudicium Ecclesiae, ut dicit: ergo etc.

2. Item, hoc probatur exemplo Apostoli, qui, primae ad Corinthios quintol fornicatorem manifestum tradidit satanae; et primae ad Timotheum: Ex quibus est Ilijmenaeus et Alexander, quos tradidi satanae; et ad Galatas primo: Si quis vobis evangelizaverit praeter id quod accepislis, anathema sit; et primae ad Corinthios ultirao: Si quis non amat Dominum lesum Christum, anathema sil. Si ergo Paulus, Ecclesiae ministrator, subiectos excommunicavit, videtur illud esse conveniens et hcitum.

3. Itera, hoc ipsum rationabiliter probatur per exemplum in moralibus. Pater enim familias secundum rectum ordinem fdium inobedientem extra domum ad tempus eiicit, ut saltem sic corrigatur: ergo pari ralione ille qui praeest in domo Dei, potest et debet consimilem eiicere extra domum; sed eiicere extra domum est eiicere extra communicationera% et hoc non est ahud quam excommunicare: ergo etc.

4. Item, videmus in arte medendi, quod secundum rectuai iudicium artis membrum putridum, ordinatum ad aliorum membrorura infectionem, a corpore est resecandum; sed in spirituahbus contingit merabra esse putrida per peccatum et alia membra 1 Vers. 1.5-17. — Soq. te,tus est ibid. v. IS, ubi Vulgata quaecumque aUigcmeriiis pro qvodcumque ligaveriiis. — Subinde pro communicaiionem cod. G communionem. Notamus, quod in seqq. plurcs codd. oxhibent modo communionem, modo communicaiionem.

• Vers. 3. — Seq. locus est I. Tim. 1, 20; tertius Gal. I, 9; quartus 1. Cor. 16, 22, in quo Vulgata post Dominum addit 3 Cod. S communionem fidelium. corrumpentia: ergo videtur, quod talia recte sint amputanda secundum rectum regiminis ordinem. Sed hoc fit per excommunicalionem: ergo etc.

CoNTRA: 1. « Excoramunicatio est separatio communione »; sed communio est per carilatem; sed extra caritatem nemo potest nec debet aliquem eiicere: ergo nec excommunicare. Quod nemo possit auferre caritatem, videtur, quia nemo amittit caritatem invitus. — Item, nerao esl, qui non sit ex caritate dihgendus, quamdiu est in via: ergo etc.

2. Itera, excomraunicatio est separatio a comraunione Sacramentorura; sed a Sacraraentis nullus est separandus nec prohibendus: ergo nullus est excomraunicandus. jMaior patet, minor probatur sic: omnis fidehs aut est iustus et sanus, aul peccator et infirmus Si iustus, non est arcendus a Sacramentis; si peccator et infirmus et indigens medicinis spiritualibus, raagis est attrahendus quam arcendus: ergo etc.

3. Ilem, excommunicatio aut est morbus, aut medicina. Si morbus: ergo nulli est infligenda, quia omnium salus est desideranda. Si medicina; ergo cum raedicina sit omnibus aplanda et non prosit, nisi ei qui vult in eam per liberum arbitrium consentire: ergo nidlus est excommunicandus nisi volens, et quilibet debet velle, se excomraunicari; quorum utrumque falsum est.

4. Item, in excommunicatione traditur satanae ipse excoraraunicatus, sicul patet in excoraraunicatione ipsius Aposloli; aut ergo quantura ad animam, aut quantum ad corpus. Si quantum ad corpus, non potest — illud videmus ad litteram — quantura ad animam, nec potesl nec debet: ergo nullo modo videlur aliquis esse excommunicandus. sine quoad fructum et suffragia Ecclesiae communia. Cfr. Gralian. super C..Ad mensam (24.), C. 11. '1. q. 3, et Gregor. IX, C. Si quem (59.), X. de Sententia excommun. (lib. V. til. 39). — Pro communione plures codd. et ed. 1 communicaiione.

Contemptores et rehelles excommunicare licet et debitum est.

Respondeo: Ad horum intelligenliam est notandum, quod sicut in disciplinis dupiex est niodus instruendi et dupiex modus arguendi, scilicet ostensivus et per impossibile; et in medicinalibus dupiex est modus curandi, scilicet per medicamenta lenientia et per medicamenla asperantia — curatur enim aliquis per emplastri appositionem, aliquis per sectionem — sic in moralibus dupiex est modus corrigendi, unus per duices monitiones, alter per increpationes; et hoc secundum duo genera liominum, quia quidam sunt Iractabiles et plicabiies, quidam duri et rebelies. Sic in divinis et ecclesiasticis iudiciis, in quibus est instructio, curatio et correctio, dupiex reperitur modus instruendi et corrigendi et etiam curandi. Quemadmodum igilur nolentiJDus acceptare rationem ostensivam fit argumentatio ducens ad impossibile; et morbis, qui non curantur per empiaslrum, apponitur vulnus et cauterium; et invitis et incorrigibiiibus fit curalio per i. flageilum: sic esse oportuit in Ecclesiae correctionibus. El ideo Ecclesiae non tantum dedit Dominus institutor et fundalor medicamenta Sacramentorum ad curandum accedentes, sed eliam gladium spiritus, quod est verbum Dei"-, et poteslatem amputandi et resecandi contemptores et rebeiles; et tales licet et debitum est excommunicari, sicut ostensum est auctoritate Dei et exemplo Apostoli et ratione in consimili.

1. Ad iiiud ergo quod oi)iicitur, quod excommunicare est extra communionem eiicere, quae est per caritatem; dicendum, quod communio triest: quaedam spiritualis omnino, et haec est quantum ad dilectionem interiorem; quaedam co?- poralis, et haec est quantum ad exteriorem conversationem; quaedam medio modo, et haec est quantum ad Sacramentorum susceptionem, et praecipue quantum ad Sacramentum allaris. Dico ergo, quod a prima nullus potest nec debet excludi, quamdiu est viator, nec excommiuiicatio dicit privationem iiiius communionis. Quantum ad sacra- 1 Cfr. Aristol., 1. Prior. c. 22. 30. (29.) 40. (38.) et 11. c. M. seqq. — Aliquanto inferius pro sic in moralibus secunda manus in codd. EF substituit et sicut in moralibus. Subinde pro plicabiles cod. W placabiles.

2 Eph. 6, 17. Cfr. Sap. 16, 42: Etenim neque herba neque malagma [cfr. Isidor., IV. Etymolog. c. 9.] sanavit eos, sed tuus, Domine, sermo, ((ui sanat omnia. — Superius pro in Ecclesiae rectoribus substituimus cx cod. U in Ecclesiae correctionibus. In flne corp. pro Dei cod. H Domini.

3 Codd. U S U est ex communione Ecclesiae.

• In codd. I G suppletur excomviunicatione.

s In C. Excommimicalos (17.), C. H. q. 3. dicitur; Nec cum eis [excommunicatis] in oralione, aut cibo aut potu, aut osculo communicet, nec Ave eis dicat [II. loan. v. 10. seq.]. mentalem excluditur quilibet, qui dicitur nicatus sive maiori, sive minori. Quantum ad conversationem exteriorem attendilur maior, in qua communicatio negatur secundum actus legitimos, qui attenduntur in qualuor, scilicet in oscuio, in coiioquio, in convivio, in oratorio. Unde versus:

Os, orare, vale, communio, mensa negatur.

Sic igitur patet, quod cum tripiex sit communio: una spiritualis, et aiia sacramentalis, et alia corporalis, quod secundum primam nuuus excommunicatur; secundum sacramentalem excommunicatur omnis qui dicitur excommunicatus; secundum tertiam excommunicatur iiic qui maiori excommunicatione excommunicatus dicitur, quia maior est hic privatio communicationis. Et sic patet iiiud primum.

2. Ad illud quod obiicitur, quod nuuus separandus est a Sacramentis; dicendum, quod immo, quoniam, etsi Sacramenta sint medicinae, tamen non prosunt nisi dispositis. Unde sicut bonus medicus secundum artem prohiiet infirmum a medicinis, non tantum a cibis propter indispositionem; sic in proposito est intelligendum. Utilius enim est, alicui medicinam subtrahi quam dari contra dispositionem, immo tali diferre medicinam est medicinaie.

3. Ad illud quod obiicitur de excommunicatione, ulrum sit morbus vei medicina; dicendum, quod sicut sectio de prima sua ralione plaga est et dolorem facit, tamen in comparatione ad vulnus apostematis est medicina; sic ipsa separatio a communione fidelium dicit malum et damnum et poenam, in comparatione tamen ad rebeliem medicina est, ut eius relDeilio et conturaacia frangatur. Unde sicut ille qui syilogizat per impossibile, ad impossibile deducit, non ut ibi sistat, sed ut redeat ad veritatem; sic Ecclesia separat et excommunicat, ut redeuntem cum humilitate et confusum de contumacia arctius stringat et interius ciaudat. Et sic patet, quod quamvis sit medicina, quia curat morbum rebeilionis, quod nuuus hanc medicinam debet appetere, nec debet dari quaerenti veram medicinam, sed contemnenti.

4. Ad illud quod obiicitur, quod excommunicare est tradere satanae; dicendum, quod satanas est tortor, non tantum animarum, verum eliam corj r.ijii..M.iiiH/iuu.!-'/j — Edd., posito qidnque, inferius post in dratorio addnht in valefacicndo. Alex. llal., S. p. IV. q. 22. m. I. a. 2: Qui [actus legitimi] attenduntur in osculo, in salutatione, iii convivio, in oratorio. Unde versus:

Si pro deliciis anathema quis efticiatur,

Os, orare, vale, communio, niensa negatur. Per communionem B. Albert. (hic a. 16.) et S. Thom. (hic q. 2. a. 1.) intelligi volunt communicationem in Sacramentis, ideovero cum aliis intelligeretur de rebus civilibus,'v. g. de conver.sus: Si pro deliciis anathemate quis feriatur; os etc.

" Edd. subirahere quam dare.

potum. Tradere autem tortori est dupliciter: aut eessando a proteetione torquendi sive exponeado,- aut iubendo tortori, ut affligat. Excommunicare ergo secundum praesentis Ecclesiae slatura est satanae trSideveprotectionem subtrahendo et ei exponendo; subtrahit enim suffragia et Sacramenta, pec quae munimur contra hostis insidias. In tempore autem Ecclesiae pnmitivae, quia daemones ipsis Apostolis subiiciebantur, et manifeslanda eratfides per mira-

I. Doctrina S. Doctoris de poteslate excommunicandi Ecclesiae in clavibus a Cliristo tradita, de qua agitur his 6 quaestionibus, praeveniendo elidit plures errores posteriores, ab Ecclesia reprobatos censuris in Wikleflum, Hussium, Lutherum et Synodum Pistoriensem lalis. Reprobntur enim a Martiao V. et Concilio Constanticnsi art. II. Wililefli: « Nullus praelatus debet aliquem excomniunicarp, nisi prius sciat eum excommunicatum a Deo » etc; cfr. artt. 12, 13. 30. 34, et Hussii prop. 19. Vide 31-32. 33. inter articulos 39, de quibus interrogandi sunt suspecti errorum Wikleffi et Hussii. — Item inter errores Lutheri a Leone X. damnatur prop. 23: « Excommunicationes sunt tantum externae poenae nec priant hominem communibus spiritualibus Ecclesiae orationibus »; item Synodi Pisloriensis prop. i. 47. 48, nec non prop. 44. ab.Ale.xandro VII. 18. Martii 1666 damnata: n Quoad forum conscientiae, reo correcio eiusque contumacia cessante, cessant censurae».

In doctrina totius articuli doctores antiqui communiter consentiunt. S. Thom. et praecipue Richard. a Med. etiam alias quasdam quaesliones adiiciunt. Saepius ab eisdem reprehenduntur abusus tunc grassantes in nimis frequenti fulminatione excommunicationis. — De iniusta excommunicatione cfr. hic dub. 2.

II. De 1. quaestione:.'ilex. Hal., S. p. IV. q. 22. m. 1. a. 1. 2. — Scot., de toto hoc art. infra d. 19. n. 13. seqq.; Report. ibid. n. 18. seqq. — S. Thom., hic q. 2. a. I. quaestiunc. 1. 2; Suppl. q. 21. a. 1. 2. — B. Albert., hic a. 16. 17. — Petr. a Tar., hic q. 3. a. 1. quaestiunc. 1. — Richard. a

Secundo quaeritur, pro quo quis debeat excommunicari, et quaeritur, ulrum pro damno vel pro iniuria illata Ecclesiae. Et quod sic, videtur.

1. Si quis enim frangit vel incendit ecclesiam, est ipso iure % non autein, si aliam domum frangeret: ergo elc.

2. Item, si quis percutit clericum, excommunicatus est ipso iure et incidit in canonem latae sencula, non tantum exponebanlur, immo corporaliter ad mandatum Apostolicum vexabantur; sicut dicitur primae ad Corinthios quinto - et in textu et in Glossa; et illud decuit in principio Ecclesiae fieri ad terrorem, vel propter excellentiam Apostolorum. Nunc autera, quamvis non ila vexentur, tamen corpore et spiritu vexandi exponuntur; et pro tanto dicuntur tradi satanae et vere excommunicari. Et sic patent obiecta. Med., hic a. 3. q. 1. — Durand., de hac et 2 seqq. qq. hic q. 3. — Dionys. Carth., de toto art. hic q. 4.

III. De 2. quaestione: Alex. Hal., loc. cit. a. 3. — S. Thom., loc. cit. quaesliunc. 2; Suppl. q. 21. a. 3. — B. Albert., hic a. 18. — Petr. a Tar., loc. cit. ad 6. 7. — Richard. a Med. rem tangit loc. cit. q. 2.

IV. De 3. quaestione: Alex. Hal., loc. cit. a. 4. g 1. 2. — S. Thom., loc. cit. a. 2; Suppl. q. 22. a. 1. 2. — B. Albert., Iiic a. 19. — Petr. a Tar., loe. cit. a. 2. quaestiunc. 1. 2. 3. — Richard. a Med., hic a. 4. q. 3.

V. De 4. quaestione: Alex. Hal., loc. cit. a. 5. — 3. Thom., loc. cit. a. 3. quaesliunc. 3; Suppl. q. 22. a. 6. — Petr. a Tar., loc. cit. a. 3. quaestiunc. 3. — Richard. a Med., hic a. S. q. 2.

VI. De 5. quaestione notandum est, quod antiquus rigor disciplinae remissus est, primo a Martino V. (Consi. Ad evitaiida scandalaj, ita ut cum toleratis excommunicatis communicare liceret; deinde a Pio IX. (Consi. Apostolicae SedisJ suhlata est excommunicatio minor, qualenus ipso facto incurritur.

De eadom quaestione: Alex. Hal., loc. cit. a. 6. g I. 2. 3. — S. Thom., loc. cit. a. 4; Suppl. q. 23. a. 1-3. — B. Albert., hic a. 17. 21. — Petr. a Tar., loc. cit. quaestiunc. 4..5. — Richard. a Med., hic a. 6. q. 1-5. — Durand., hic q. 3.

VII. De 6. quaestione: Alex. Hal., loc. cit. a. 7. 1. — S. Thom., loc. cit. a. 5. quaestiunc. 2; Suppl. q. 24. a. 2. — B. Albert., infra d. 19. a. 11. — Richard. a Med., hic a. 10. q. 1. — Quoad quaestiones incidentes cfr. Alex. Hal., loc. cit. 2. 3; S. Tliom., loc. cit. quaestiunc. 1. 3, et Suppl. q. 24. a. 1. 3; Richard. a.Med., loc. cit. q. 2-3 et a. 9. q. 1-5. tentiae; sed non incidit, si percutit laicum saecularem: ergo si ius recte dictat, videtur, quod pro iniuria etiam sibi illata possit Ecclesia excomraunicare.

3. Item, ratione videtur: quia gladius unicuique datur ad defensionem; sed potestas excommunicandi est gladius spirilualis: ergo, potestate excommunicandi potest Ecclesia se defendere et conlra damnum et contra iniuriam. mun. (lib. V. tit. 39.) et C. Si quis ecclesiam igne (14.), C. 17. q. 4.

4. Itera, iustuni est, unumquemque puniri in eo, in quo peccat: ergo si peccat in matrem Ecclesiam inferendo damnum et iniuriam, iuslum est, ut perdat eius beneficia et suffragia; sed hoc est excommunicari: ergo etc.

CoNTRA:. Excommunicatio sive anathematiest maledictio; sed dicitur ad Romanos duodecjnio: Benedicile maledicentibus vos; henedieite et nolile maledicere: ergo maledicentibus vel male facientibus non debet Ecclesia maledicere: ergo nec eos excommunicare.

2. Item, excommunicatio est beneficiorum subtractio; sed Deus non subtrahit misericordiam et beneficia ab iis qui offendunt ipsum: ergo si praeceptum est ecclesiasticis viris, ut sint misericordes et perfecli, sicut Pater caelestis, qui facit solem oriri super bonos et malos, sicut dicitur Matthaei quinto: ergo non debet Ecclesia haec subtrahere propter damnum vel iniuriam aliquam sibi factam.

3. Item, in excommunicationibus damnificatur homo in spiritualibus; sed improportionaliter maius est damnum in spiritualibus quam in temporalibus; sed si quis incendit vel fregit ecclesiam, vel percussit clericum, vel aliquod tale, non damnificavit nisi in temporalibus: ergo cum non debeat infligi maior poena, quam sit damnum; videtur, quod propter hoc non deberet excommunicari.

4. Item, Ecclesia mihtans debet imitari triumphantem; sed dicitur in canonica ludae quod ciim Miclmel altercaretur de corpore Moysi, non est ausus iudicium inferre blasphemiae, sed dixit: Jmperet tibi Dominus: ergo videtur pari ratione, quod Ecclesia nullum altercantem cum ipsa debeat excommunicare sive anathematizare.

c 0 N c L u s 1 0. Pro damno vel iniuria potest quidem excommunicationis sententia dictari et etiam emenda a iudice, secl non principaliter propter hoc.

Respondeo: Ad praedictorum inteUigentiam est notandum, quod duplex est excommunicatio sive..., _ excommumcandi modus. Quaedam enira excommunicatio est a iure, quaedam a iudice. Prima excommunicatio est praeservativa, secunda esl cu7'ativa. Prima excommunicatio, etsi fieri videatur ad conservandam libertatem ecclesiasticam, sicut secunda fieri videlur propter emendam; tamen prima principaliori modo fertur ad cavendam culpam; quia magna culpa est et multum gravis, quando quis peccat in Ecclesiam. — Simililer secunda prihcipaliori modo fit ad frangendam contumaciam; et ideo talis secundum formam iuris nulli debet infligi nisi contumaci, et ideo debet monitio praemitti, ut sic de contumacia convincatur. Contumax autem dicitur qui semel et bis monitus, tertio peremplorie citatus, non comparet; aut si comparet, non vult stare iuri; vel quando offensa est manifesta, vel iussus a iudice, non vult emendare Tali autem competit haec medicina, sicut in primo problemate visum est. — Ex his patent rationes ad utramque partem.

Concedo enim, quod pro damno vel iniuria potest excommunicationis sententia dictari a iure, sed non principaliter propter hoc; et simihter pro emenda potest ferri a iudice, sed non principaliter propter hoc, sed propler contumaciam. — Rationes ad primam partem ostendunt, quod excommunicatio fertur pro damno.

1. 2. Rationes vero ad oppositum ostendunt, quod non principaliter pro damno, sed pro peccato; unde Ecclesia maledicit et subtrahit beneficia ob meritum illius, non propter damnum suum, ob iUius culpam, non propter vindictam. Si enim ille veUt redire et non possit emendare, statim Ecclesia parcet.

2. Ad illud quod obiicilur, quod Ecclesia damnificat Ulum in spiritualibus; dicendum, quod sia non damnificat, sed ille qui peccat et est contumax, se ipsum damnificat; sed Ecclesia ostendit ipsum damnificatum, ut sic saltem malum suum erubescat et deserat; et si quodam modo magis damnificet, haec aggravatio danini ad uUlitatem ipsius finaliter secundum intentionem Ecclesiae ordinatur.

3. Ad illud ergo quod obiicitur, quod Michael non maledixit; dicendum, quod diabolus est obstinatus in malo et incorrigibilis, et maledictio illata sibi non potest eum nec per se nec per accidens ordinare ad benedictionem; et ideo nulia fait uti- Utas in maledicendo diabolum. Sed dum Ecclesia maledicit subditum, facit ei confusionem pro peccato; et quia tali confusione polest a peccato resipiscere: ideo maledicit, ut post benedicat, ideo Ugat, ut absolvat; et non est simile de hac malediclione et de illa. commun. (lib. V. tit. 39.), et C. Constitutionem (9,), de SentenUa excommun. (lib. V. lit. II.) in VI.

Tertio quaeritur, a quo possit excommunicatio fieri. Et quod a solo habente clavem, ostenditur sic.

1. Solvere et ligare sunt actus clavium; sed « excommunicare est ligare », ut dicit Magister in littera; sed «cuius est actus, eius est et polentia»: ergo etc.

2. Item, excommunicare est a communione Sacramentorum separare; sed eius est a communione sive a participatione separare, cuius est administrare; sed solus sacerdos, qui habelclaves, polest Sacramentum corporis et sanguinis administrare: ergo solus potest excommunicare.

3. Item, Petro data est potestas ligandi et solvendi in foro iudiciali et poenilentiali; quaero igitur, quando? Non nisi quando datae fuerunt ei claves: ergo qui non habet claves non habet hanc potestatem.

4. llem, maioris virlutis est et potestatis ligare vinculo excommunicationis quam satisfactionis; sed solus sacerdos potest poenitentiam imponere et confessiones audire, qui habet claves: ergo solus taiis potest excommunicare, quia qui non potest in minus non potest in maius.

Contra: i. iudices delegati habent potentiam tamen multi eorum claves non habent, quia non sunt sacerdotes: ergo aliquis potest excommunicare, qui non habet claves. Si tu dicas, quod non sua auctoritale excommunicat; obiicitur tunc de archidiacono, qui ex suo officio causas audit etdecidit: ergo excommunicare potest, et tamen, si non est sacerdos, non habet claves. Si iu clicas, quod simihter habet per demandationem vel consuetudinem; quare non similiter habet actum ligandi in foro poenitentiah per commissionem vel per consuetudinem? Non enim videtur maior ratio in uno quam in aHo.

2. Item, electus canonice et approbatus certum est quod, antequam ordinetur in presbyterum, non 1 Hic c. 6. cii-ca fineni. — Seq. axioma profert, terminis Iransposilis,.ristot., de Somno et vigilia, c. I: Cuius enim est potentia, huius est et actus.

2 Vide supra d. 13. a. I. q. 2. et infra d. 19. a. 2. habet claves, lamen potest causas audire et excommunicare propria auctoritate: ergo videtur elc.

3. Item, sacerdos parochialis non habet secundum iura polestatem excommunicandi nisi pro furtis et rapinis et consimilibus; et constat, quod ipse habet claves et usum clavium: ergo excommunicatio non est a potestate clavium.

4. Item, muUitudo tota, ut capitulum, excoramunicat, ita quod nulius; sed muUitudinem habere claves, ita quod nullus, est impossibile, cum dicat proprietatem absolutam: ergo actus excommunicandi non est a clave.

luxta hoc quaeritur, cum multitudo non possit excommunicari, ita quod nuUus, quomodo possit excommunicare, ita quod nuUus. Potestas excommunicandi non sequitur praecise claves, sed est in omnibus quv habent iurisdictionem ordinariam in foro iudiciali.

Respondeo: Dicendum, quod inter ipsos iuristas de hac quaestione est conlroversia. — Quidam enim dixerunt, quod potestas excommunicandi solum est in episcopis. Alii dixerunt, quod non solum est in episcopis, sed etiam in archipresbyteris, archidiaconis et al)batibus et aliis praelatis. Tertii dixerunt, quod hoc competit his et etiam sacerdotibus parochialibus.

Sed licet in hac quaestione canonum sit dicere quia, tamen theologiae est dicere propter quid, tanquam scientiae superioris. Quod enim in Ecclesia aUquis habeat potestatem, hoc est ab ipso Christo, qui potestatem contulit Apostolis et praecipue ipsi Petro. Dominus autem ipsi Petro utramque contulit potestatem, et ligandi et solvendi in foro poeniten- C. 2. q. 1, et C. Cum ab ecclesiarum praelatis (3.), X. de Officio iudicis ordinarii (lib. I. tit. 31.), in quo Alexander III. episcopi) Florentino praesciibit, sentenliam inlordicti vel excommunicationis a plebano S. Pancratii iuste Jalam esse observandam.

tiali, et ligandi et solvendi in foro indiciaii. Prima potestas respicit ordinem, secunda pruelationem. Unde secundum primani par potest absolvere parem, secundum secundam non potest par ligare parem nec superior'em; et hoc est,quia ilia est ordinis, haec autem praelationis, scilicet potestas excommunicandi.

Prima potestas ligandi et solvendi in foro poenitentiali aditum caeli aperit; et ideo recte dicitur clavis. Secunda per censuram iudicii subditos coercet; et ideo dicitur gladius. — Prima potestas est potestas arbitrandi inter Deum et homiiiem, secunda vero inter hominem el hominem; et ideo prima respicit ordinem, secunda praelationein. — Prinia potestas, quoniam collata est Petro ut sacerdoti, descendit in omnes sacerdotes, quamvis non omnes habeant exsecutionem- Secunda, quia collata est Petro, ut praelatus est, descendit in omnes personas ecclesiasticas, quae habent praelationem vel iurisdictionem. Unde qui habent iurisdictionem ordinariam in iudicando aliquos habent potestatem coercendi eos per censuram ecclesiasticam, ut iudicium eorum inviolabiliter observetur. VA quoniam iurisdictionem habent non solum habentes claves, sed etiam non habentes; habent, inquam, vel ex iure, vel ex consuetudine, sicut archidiaconi et aliqua capitula; ideo possunt excommunicare. Rursus, quia aliqui habent claves, qui non habent iurisdiclionem in foro iudiciali, ut simplices sacerdotes; ideo )ion possunt excommunicare nisi per coramissionem, vel nisi in casibus determinatis, ut in furlo et rapinis. — Concedo ergo rationes pi'obantes, quod haec polestas non sequitur- praecise potestatem clavium.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur, quod solvere et ligare sunt aclus clavium; dicendum, quod verum est in foro poenitentiali, sed iii foro iudiciali non sunt clavium, nisi accipiatur polestas clavium secundum plenitudinem, secundum quem raodum dicitur esse in episcopis, qui, quando proraoventur a sacerdotio in episcopatum, non recipiunt novam clavem, sed clavis potestatis in eis ampliatur.

2. Ad illud quod obiicitur, quod eius est excommunicare, cuius est communicationem dare; dicendum, quod non solum eius est, verum etiam eius qui praeest communitati, vel etiam administranti Sacramenta; et quoniam tales sunt qui habenl iurisdictionem, quamvis non habeant claves; ideo etc.

3. Ad illud quod quaeritur: quando data est haec potestas Petro? dici potest, quod simiU data est utraque, quia data est potestas clavis in sua plenitudine. — Vel potest dici, quod non simul, sed potestas clavium promissa fuit Matlhaei decimo sexto et data loannis vigesimo: Accipite Spiritum sanclum eic:; potestas vero excommunicandi insinuatur fuisse data Matthaei decimo octavo, ubi, postquam dictum est: Si Ecclesiam non audierit etc.,additum est: Amen dico vobis, quodcumque ligaveritis etc.

4. Ad illud quod obiicilur, quod hoc est maioris virtutis, scilicet excommunicare; dicendum, quod se habent sicut excedentia et excessa et sunt allerius et alterius ordinationis; et ideo non sequitur, quod qui habet unam potestatem habet aliam; utraque tamen concurrit ad potestatis plenitudinem, et una sine alia esse potest. Pluribus tamen conceditur clavis quam gladius, quia plures habent ordinem sacerdotalem quain praelationem et ecclesiasticam iurisdiclionem.

Et si quaeratur ratio huius, duplex est. Una est diffiisio boni, quia potestas clavium est ad reconciliandum, potestas gladii ad compellendum. — Alia ratio est vitatio periculi, quia pauci sunt, qui sciant hoc ense percutere; ideo propter periculum paucorum manibus tradi debuit. Ideo etiam solem.nem excommunicationem, quae fit cum candelis prius accensis et deinde exstinctis, et pulsatis campanis, oportet a solis episcopis fleri, licet aliae possint ab aliis fleri.

Ad illud quod quaeritur ultimo: quare congre-,. i,-ii,.. gatio sive multitudo potest excommumcare, ita quod nullus, et non excommunicari? dicendum, quod peccata multitudinis nuUa sunt, sed iurisdictio multitudinis nonnulla est. Et si tu quaeras: unde hoc est? dicendum, quod multitudo bene facit ad augmentum. potentiae in excellentia — unde multitudo potest trahere navem, ila quod nullus trahit navem per se — sed multitudo, in quantum huiusmodi, non facit defectum nec impotentiam virium; unde multitudo non trahitur, quin quilibet de multitudine trahatur. Sic tota multitudo excommunicat, ita quod nullus; non sic excommunicatur, ad minus secundum nova iura, ut iuristae dicunt. Alattli. 18, 17. seq. Cfr. supra pag. 484, nota I. — In principio solut. pro quaeritur codd. obiicitivr.

Quarto quaeritur de excommunicationis iteratione, et quaeritur, utrum aliquis possit pluries excommunicari. Et quod sic, videtur.

1. Primum, quia hoc habet usits Ecclesiae uniquam errare est impossibile, ut videtur.

2. Item, videmus in ahis poenis impositis, quod simul et semel plura possunt imponi ieiunia, similiter et vigiliae et oraliones: ergo pari ratione possunt infligi plures excommunicationes.

3. Item, ita videmus in remediis, quod si iteratur morbus, et remedium; ita eliam et in poenis, quod multiplicantur poenae secundum merita: ergo cum excommunicatio et remedium sit et poena, videtur igitur, quod sicut causa potest iterari et multiphcari, quod et excommunicationes. Sed causae possunt iterari, illud est apertum — polest enim ahquis esse incendiarius, fractor ecclesiarum, percussor clericorum, et sic de aliis — ergo etc.

4. Item, si non possent excommunicari, ex quo sunt excommunicati, et ilh qui sunt absque excommunicatione, possunt excommunicari: ergo excommunicati sunt melioris conditionis quam non excommunicali.

CoNTRA: 1. Excommunicatus interfectus est gladio spirituah; sed interfectus non potest magis nec minus intertici: ergo nec excommunicatus iterum excommunicari.

2. Item, excommunicatus exlra communionem Ecclesiae est eiectus; sed, ut dicit Apostolus primae ad Corinthios quinto: Quid mihi de his qui foris sunt, iudicare? sed posse excommunicare est posse iudicare: ergo si non pertinet de talibus iudicare, videtur similiter, quod nec excommunicare.

3. Item, excommunicatus esl tjeneficiis ecclesiasticis privatus, et excommunicatio est privatio; sed privationes non recipiunt maius et minus — non enim dicitur unus caecus aUero magis caecus et minus — ergo elc.

4. Item, alter altero non est absolutus magis nec minus, nec idem magis se ipso: ergo pari ratione nec excoramunicatus magis et mimis, immo multo fortius.

1 Cfr. C. Cum pro causa (27.) et C. Officii (42.), X. dc Sentenlia excommiin. (lib. V. tit. 39.).

= Seneca, Epist. 66. (alias 67.) n. 40: Mors nulla maior, aut iminor est. Cfr. tom. 111. pag. 808, nota 7. Excommunicatus iterum potest excommunicari.

Respondeo: Dicendum, quod excommunicatus bene potest iterum exeommunicari vel eiusdem excommunicationis iteratione ad suam maiorem confusionem, vel etiam alia propter novae culpae commissionem; et lunc tot erunt excommunicaliones, quot causae principales, pro quibus excommunicatur. Sicut enim iteratur cuipa, ita rationabiliter iterari potest et debet ipsa poena. — Et concedendae sunt rationes ad hanc partem.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur de interfectione, dicendum, quod quemadmodum qui peccat mortaliter mortuus est et interficit se ipsum per expulsionem gratiae et adhuc magis potest peccare, quia, quamvis non vivat ad Ijene agendum, adhuc tamen vivit in eo voluntas ad maie operandum; el quamvis gratia sit expulsa, potest tamen magis a gratia elongari: sic intelhgendum est in proposito, quia, quamvis secundum statum illum niliil prosint ecclesiastica Sacramenta et suffragia; potest tamen adhuc magis et magis elongari. Nec est simile de interfectione corporah, in qua prima interfectio reddit impossibilem ad vilam;nonsic est in proposilo, quia adhuc manet aptiludo ad redeundum.

2. Ad illud quod obiicitur, quod extra est; dicendum, quod quia characterem l3aplismalem habet indelebilem, quantumcumque sit malus, ideo non exit 'omnino Ecclesiae potestatem; et ideo ipsum punit et corrigit magis quam paganos et infideles, qui nunquam fuerunt sub potestate Ecclesiae. Et de talibus, scilicet paganis, loquitur Aposlolus, non de malis subditis et excommunicatis; nam ipse de eis iudicabat

3. Ad illud quod obiicitur, quod absolutio non recipit ilerationem nec intensionem; dicendum, quod hoc falsum est; et hoc patet in eo qui pluribus excommunicationibus diversis de causis est excommunicatus ab eodem, vei qui est excommunicatus a diversis episcopis; qui potest absolvi ab una excoramunicatione, ita quod non ab alia, quia non sic est connexio in absolutione, sicut in gratiae infusione.

4. Ad illud quod obiicitur, quod privaliones non recipiunt magis et minus; potest responderi dupliciter: primo, quia illud est verum in puris privationibus,non in aliis. Nam claudus dicitur magis et minus, quia non totaliter privat virtntera gradiendi; similiter et iniustus magis et minus. — Vel posset

Utrum communicans cum Quinto quaeritur de excommunicatione quantum ad communicationem, et quaeritur, utrum communicans cum excommunicato sit excommunicatus. Et quod sic, ostenditur:

1. Quia iura istud dicunt.

2. Item, ratione videtur: quia accedere ad unum oppositorum est recedere a reliquo; sed excommnnicatus est extra communionem positus: ergo qui ei communicat a communione recedit.

3. Item, excommunicatio infligitur in poenam erubescentiae; sed nulla est erubescentia, ubi alii communicant: ergo ad hoc, quod senlentia illa sit alicuius valoris, necesse est ipso iure abos arcere: ergo si censura ecclesiastica est in excommunicatione, videtur, quod talis iuste et debite sit excommunicatus.

4. Item, aut /fcei communicare excomraunicato, aut non. Si sic; ergo tales non sunt vitandi; et hoc est contra illud primae ad Corinlhios quinto: Si quis frater etc; et post: Cum huiusmodi nec cibum sumere. Si non licet; ergo per aliquam sententiam ahi arcentur comraunicare cum isto, et non nisi per sententiam excomraunicationis: ergo qui communicant ei incidunt in excommunicationis sententiam: ergo sunt excommunicati.

Contra: 1. Communicans cum infideli sive cum peccatore sive in cibo sive in potu non incurrit illud vilium, nisi communicet in actu consimili sive in crimine: ergo pari ratione nullus parlicipans cum excommunicato est excoramunicatus, nisi participet in criraine.

2. Item, excommunicatio aut est morbus condici, quod si non ralione aclus vel habitus magis et minus recipiant, tamen ratione caMsarum; unde magis est elongatus a visu, qui laesus est in nervo et in pupilla et in humore crystailino, quam qui in altero liorum tantum. Similiter intellige in proposito -.

sit excommunicatus. tagiosus, aut non. Si sic; ergo qua ratione iste prirao excommunicatus inficit participantem pari vitio, ita et alius alium, et sic deinceps: ergo si hoc falsum est et contra iura, non est raorbus conlagiosus: ergo non videtur, quod coramunicans excommunicato sit excoramunicatus. Si lu dicas, quod hoc facit institutio, mn con tagio; cojira: institutio ista ab horaine est, sicut et excommunicatio; sed nullus debet infligere poenam nisi pro culpa: ergo si non communicat in merito sive in culpa, nec in poena: ergo institutio illa, quae facit communicari in poena sine culpa, est iniusta.

3. Item, fllius coramunicans patri aut est excommunicatus, aut non. Si sic; ergo debet vitare patrem. Sed si patrem non polest vitare sine suo detrimento, ergo fiUus portat iniquitatem patris, quod est contra ius divinum Si autem non est excommunicatus, ergo licet alicui ex familiaritate comraunicare cum excoraraunicato. Sed laudabilior est societas et amicitia et caritas: ergo videtur pari ratione, quod ex sociali amore vel aliquo tali licet excommunicato communicare, et ita non videtur comraunicans excommunicato esse excoramunicatus.

4. Ilem, excomraunicalio oranis, sive maior sive minor, separat a Sacramentis; sed nullus separandus esl a Sacramentis nisi pro culpa mortali: ergo omnis communicans excomraunicato peccat mortaliter. Sed si hoc verura est; cum ista medicina sit occasio multorum periculorum, videtur tunc, quod non sit medicina, sed morbus; et quod quicumque infert eara, cum ponat multos in gravi periculo, quod graviter peccat. communicet in ipso crimine'] incurrere, sed excommunicationem minorem [cfr. C. Nuper a nobis (29.) et C. Si concubinae (53.) et seq., X. de Sententia excommun. (lib. V. lil. 39.)]; cum excommunicalo autem excommunicatione minori non prohibent communicationem. Vide infra solut. huius obiect. — In-

C 0 N C L U S 1 0. Communicanles temere cum excommunicato sive noii propler necessitatem, aut ignorantiam, vel excommimicnli utilitatem, incidunt in excommunicationem minorem.

Respondeo: Dicendum, quod sicut tactum est, duplex Gst excommunicatio, scilicel mijwr et maior. il/mor tantum separat a Sacramenlis; maior vero Don tantum a Sacramenlis separat, sed etiam ab actibus legitimis cum aliis personis. Et ideo excommunicatio minor est morbus respiciens personam absolute; excommunicatio vero maior est morbus respiciens personam, ut est imrs communitaiis, et separans a communitate. Haec autem separatio, cum sit relalio aequiparantiae, locum non haberet, nisi abi separarentur ab eo. Ergo ad hoc, quod ista excommunicatio sit efflcax, statuit ius, ut alii eum vitent. Et quia homines ut in plurilDus magis timent ). poenam quam culpam, in firmitatem sententiae adiunxit poenam consimilem, sed niinorem; unde non separat a communione fidelium, sed Sacramentorum. Et hoc tolum dictat ratio recta esse convenienter factum et stalutum.

Sed quoniam periculura est omnes a comniunicatione, utpote qui necessitate, vel ignorantia conimunicanl, prohibere; ideo debuerunt tales personae 2. excipi. Unde qui communicant necessitate, sicut filii et fdiae, quamdiu sunt sub manu parentum, sicut uxor, sicut servi et servientes et ancillae, sicut peregrini et pauperes, quando unde sustententur non habent, in tahbus ius sententiam relaxat. — Simi- 3. hter, qui communicant ex utililate, ut convertatur peccator a via sua mala et corrigalur; cum secundum legem caritalis ambulent, non arcentur. — Simihter, qui communicant ex ignorantia, excommunicati non sunt, pro eo quod talis ignorantia facti excusat; dicitur autem hic ignorare, quamdiu homo nescit vel per denuntiationem, vel per famam. Unde non debet sibi quis de facili conscientiam facere, quia de quolibet praesumendurn est 1 Quaest. I. od I. — Aliquanlo inferius pro pars commicnitatis plurimi codd. pars communicans.

• Helutio aeqiiiparantiae cst illa, quae in utroque extremo fundamentum eiusdem rationis liabet, sive quae reperitur inter duos terminos, qui sunt eiusdem rationis et nominis v. g. simililudo vel aequalitas, qua simile vel aequale relertur simili vel aequali. Huic opponitur relatio disquiparantiac v. g. relalio palris ad filium, domini ad servum. Cfr. lom. 1. pag. -537, nota 3. — Inferius voci consimilem cod. bb praemittit non ct pro communione edd. et plures codd. communicatione. bonum, nisi probetur contrarium — Et hae circumstantiae hoc versu continentur:

Ulile, lcx, luimile, res ignorata, necesse.

In quo tangitur haec triplex causa, et necessitas comprehendit tria membra His personis exceptis et sic communicantibus, sine ahqua harum conditionum intervenienlium communicantes excommunicatis secundum regulam iuris excommunicati sunt minori excommunicalione; et hoc quideim rationabile est, ut visum est.

1. 2. 3. Ex his patent obiecta. Quod enim obiicilur de aliis peccatis et de contagione et de filio in omnibus patet responsio: quia hoc facit inslitutio; et ralio institutionis dicta est et convenientia exceptionis, et quare maior transit, et mmor non. Et ideo regula est, quod excommunicatio non transit in tertiam personam. Patet etiara, quod coinmunicans non communicat in culpa; sed quia non adhibet debitam reverentiam sententiae, hinc est, quod iustum est, quod reportet poenam.

2. Ad illud quod obiicitur, quod isla est poena tantum mortahter peccantium; dicendum, quod cundum ahquos conclusio conceditur. Dicunt enim, quod praeter casus exceptos mortaliter peccat, quia facit contra Ecclesiae mandatum et scienter videtur conlemnere sententiam Ecclesiae. — Sed quia valde durum videtur illud dicere, et maximum periculum esset, omnes communicantes excommunicari; ut declinemus periculum utrumque, sine praeiudicio hic distinguendura videlur. Dicere eniin, quod tantum sit peccatura veniale, non videtur conveniens, cum communiter parvam vim faciant homines in peccatis venialibus. Dicere iterum, quod pro qnohbet verbo humanitatis, quod amicus araico dicit, peccet mortaliter, duruni videlur.

Et ideo dicendum, quod qui communicat scienter aut communicat ia actu exteriori in contemptum sententiae latae, et tunc peccat mortaliter; aut non communicat in contemptum, sed lamen rationabiliter videre potest, quod sentenlia veniat in coiilemptura, et adhuc credendum est, eura niortaliter pec- (lib. I. lit. 12.) et C. Diidum (16.), X. de Praesumt. (lib. II. tit. 23.). Per oppositionem dicitur de Regul. iuris in VI. regul. 8:

5 Scilicet legem (matrimonialem, ut uxor cum marito), huet pei-cgi'ini). — Cod. A (G a secunda manu) huic versui alium subiungit: Haec anatliema quidem faciunt ne possit obesse.

6 Colligitur ex C. Quoniam mullos (103.), C. II. q. 3, in quo Gicgor. VII. decernit, etiam illos non incurrerc excommuniciUionem, « qui communicant cum eis, qui e.xconimunicatis communicant ». — Inferius post non adhibet [cod. H exhibet] cod. R addit fincm debitum et.

' Allegatur pro hac sententia C. Sacris esi canonibus (S.), X. de His quae vi etc. (Ilb. I. tit. 40.), ubi Innocent. III. ait: Licet meius attenuet culpam, quia tamen non eam prorsus excludit, cum pro nijllo metu debeat quis mortale peccatum incurrerc, cxcommunicationis labe credimus inquinari.

care; aut probabiliter credit, quod ex hoc nunquam magis sententia contemnetur, et ipse cum timore hoc facit et ex quadam affabililate vel societate aliqua verba praeter necessitatem dicit,vel alio modo in casibus non exceptis communicat; lunc credendum est, circa tales sententiam temperari

Unde si quis quaerat, utrum homo debeat main-gis dimittere, se intertici, quam aliquod verbum dico, quod si ex hoc in contemptum veniret sententia, deberet utique. Sed quis iiidicaret, istum male facere, cum ante debeat de furto come-

Virum aliquis possit absolvi Sexto quaeritur de absolutione, et quaerilur, utrum aliquis possit absolvi invitus. Et quod sic, videtur:

1. Quia pater carnalis multa bona praestat filio invilo: ergo pari ratione, immo niulto fortiori, cum magis pius debeat pater spiritualis esse, videtur, quod possit solvere subditum, ipso invilo.

2. Item, pronior delet esse ad miserendum quam ad condemnandum; sed aliquis de iure potest excommunicare invitum: ergo multo magis absolvere.

3. Item, excommunicatio esl poena inflicta exterius propter emendationem: ergo si peccator non emendatur, sed deterior efficitur; « cum cessante causa, cesset effectus'», videtur, quod possil et debeat talis etiam nolens absolvi.

Sed contra: 1. Nullus potest nec debet absolinvilum in foro poenitentiali: ergo pari ratione nec in foro iudiciali.

2. Item, diclum est Petro: Quodcumque ligaveris super terram etc: ergo conformari debet ligatio, quae fit in terris, ei ligationi, quae fit in caelis, et e converso, alioquin non fit, ut debet; sed in caelis nullus alsolvitur invitus: ergo nec in terris debet.

3. Item, manente causa, manere debet et effeclus; sedcausa, propter quam infligitur excoramunicatio, est rebellio et conlumacia; sed quaradiu non vult absolvi, est rebellis et conlumax: ergo invitus non debet absolvi.

luxta hoc quaeritur, quis sit raodus, secunqueui debet absolvi. — Quaeritur eliam, a quo possit absolvi.

1 Crr. C. Quoniam mullos (103.) et C. Quod pmedecessor (105.), C. 11. q. 3. et C. Si celebrat (10.), X. de Clerico excoinmun. etc. (lib. V. tit. 27.). dere quam fame perire? — Si qui ergo dicunt, quod peccat mortaliter; intelligendum est, quando contemptus intervenit. Et quia vix potest frequentari sme contemptu, ideo sanum consilium est unicuique, ut se a talibus elonget propler vitandum periculum, sicut dicit Augustinus, quod faciendum est de iuramento.

Ad illud ergo quod obiicitur, quod non privantur Sacramentis nisi mortaliter peccantes; dicendum, quod hoc factum est propler terrorem, ne forte per assuetudinem et periculum contemptus incideretur. invitus ab excommunicatione. iuste excommunicatus non potest cle iure absolvi invitus, qui tamen de facto potest absolvi secundum voluntatem fraelati, praecipue autem iniuste excommunicatus.

Respondeo: Dicendum, quod est loqui de potentia absolvendi et excomnmnicandi, prout potest in hos actus vel de iure, vel de facto. Differt enim facere et iuste facere. — Si loquamur de facto, si episcopus excommunicet non contumacem, praetermisso iuris ordine, in facie Ecclesiae excommunicatus est, quamvis iniuste lata sit sententia; et tenetur eam sustinere, alioquin ex hoc ipso contemptu efficitur dignus excomniunicari et ligatur apud Deum. — De iure autera est excoramunicatus, quando secundum iuris ordinem ab eo qui habet iurisdictionem canonicam, fertur sententia in contumacera; et haec ligat apud Deum. — Similiter intelligendum in absolutione, quod potest aliquis absolvi de iure, vel de facto. De iure nullus excomraunicatus absolvi potest, nisi cesset a contumacia; de facto absolvi potest secundum voluntatera praelati, in cuius potestate fuit sententiam ferre et revocare. Unde si talis absolvatur, non peccat nec est excomraunicatus qui ei comraunicat; et hoc dico, sive qui absolvitur sit ligatus iusta sententia, sive iniusta; et hoc maxiine verum est de domino Papa.

Veruratamen, sicut rationes probant, talis absolvi non debet, si iuste excommunicatus est, nec de iure absolvi potest. Si autem excominunicatus fuisset inpassivi, quam habent fere onines codd., retinendam esse censuimus; praecedens particula et idem est ac etiam. — Vide scholion ad 1. huius articuli quaest.

5 In cod. V secunda manus addidit quiUhel. Cfr. supra pag. 333, nota 3.

iuste, posset eum praelatus absolvere eliam invitum, non propter suum meritum, sed ad revocandum errorem proprium.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur, quod pater corporalis beneficia praeslat invito filio; dicen- simile: quia illa sunt beneficia temporalia, quae praestantur contra volunlatem, el in quibus non consideratur aequitas ex parte suscipientis; non sic autem est hic; et praeterea talia beneflcia prosunt invitis, sed beneficium absolutionis nulli iuvito prodest, immo obest. Unde sicut fastidiosis non est ingerendus cibus corporalis, propter hoc quod obest, et illum proiiciunl, vel si suscipiunt, magis gravantur; sic in proposito est intelhgendum.

2. Ad illud quod obiicilur, quod potest excommunicare invitum; dicenduin, quod excomrnunicatio est sicut correctio de contumacia, et ideo utilis est tahs contumaci et nolenti; econtra absohitio est utihs redeunti, non in contumacia existenti; et ideo talem excommunicatum absolvere potius est praestare iram quam misericordiam, sicut facit ille qui dimittit iniuriam inultara. Unde sicut mehus est, quod satanae tradatur corpus quam spiritus; sic mehus est isti, quod permaneat in vinculo, quam quod detur beneficium cum contemptu.

3. Ad illud quod obiicitur, quod est inflicta ad emeudationem; dicendum, quod non tantum ad emendationem, immo etiam ad instructionem aliorum, ut aUi discanl non contradicere et rebeUare, sicut Datan et Abiron; et ideo, ne alii sumant exempUim malum, debet in talibus excommunicatio continuari, ut aliis prosit ad vitandum casum. Verumtamen quia nescitur, utrum Deus det ei spiritum bonum, quamdiu vivit; ideo semper exspectanda est conversio eius, et ideo non est ante absolvendus, quantumcumque incorrigibilis videatur. Nemo enim est omnino incorrigibilis per privationem, quamdiu viator est; et ideo excommunicatio raedicina est.

Ad illud quod quaeritur, qualiter debeat fleri; dicendum, quod excommunicatio ex triplici causa potest Bsse inflicta, scilicet quaedani propter contumaciam pure, quaedam propter ojfensam manifestam, quaedam propter offensam occultam, ut quando ahquis incidit in canonem ex peccato ahquod uou est pubhcum. — Primus debet absolvi, recepto ab eo sacramento, quod stabit mandatis Ecclesiae, et iUi debet mandati, quod pareat iuri, et si quid aliud in sententia excommunicationis iuste lata continetur, utpote quando conde mnatur in expensis. — Si autem est excommunicatus propter offensam manifestam per sentenham, vel facti evidentiam; tunc ante absohitionem debet praestare emendam. — Si autem propter occidtam; tunc sufficit ad relaxandam sententiam, si sufflciens cautio praebeatur parendi mandato.

Ad illud quod quaeritur: a quo quis absolvi? dicendum, quod de minori excommunicatione absolvi potest a quolibet habente potestalem absolvendi a peccato; unde duo excommunicati minori excommunicatione invicem se absolvere possunt. — Pro regula autem habendum est, quod de omni exconimunicatione lata a iure, sive maiore sive minore, potest quis absolvi a proprio episcopo, sive a sacerdote, exceptis sex casibus, in quibus sibi reservavit iuris conditor potestatem.

Primus, si verberat clei-icura; in quo casu potest absolvi nisi a doraino Papa, vel eius legato, octo casibus exceptis. — Secundus casus est de iUo qui incendit ecclesiam et denuntiatus est ab episcopo; talis non potest absolvi. — Terhus casus est de illo qui frangit ecclesiam et denuntiatus est. — Quartus casus est de eo qui scienter et sponte participat cum excommunicatis a Papa et recipit eos in offlciis, maxime quando nominatim exprimuntur. — Quintus de iUo qui falsat litteras apostohcae Sedis. — Sextus de illo qui communicat excommunicato in crimine; tunc enim debet absolvi ab eo qui exconununicavit, etiam si non sit eius subditus. Quod si difficile est ei accedere ad ipsum, praestita iuratoria cautione, quod patebit eius mandato, potest absolvi ab episcopo, vel a sacerdote proprio.

k primo autem casu excipiuntur octo primus est, si sit in articulo motus. Secundusest, si fuit ostiarius potentis et percussit non ex odio vel proposito. Tertius, si percutiens clericum sit mulier. Quartus, si regularis regularem. Quintus, si sit servus et non graviter laesit, et dominus eius damnificaretur de eius absenUa, et ipse dominus est sine culpa. Sextus, si sit pauper. Septimus, si sit impubes, vel senex, vel vahtudinarius. Oclavus, si habet inimicitias capitales.

De excommunicatione vero iUata a iudice nul-,...,.,. lus potest absolvi nisi ab ipso, vel eius superiori, excepto solo articulo mortis.

9 In cod. G secunda manus addidit C. Si quis suadente (29.), C. '17. q. 4; inferius pro tertio casu C. Conquesti (22.), X. de Senlentia excommun. (lib. V. tit. 39.); pro quarto C. Signifi.- cavit (18.), loc. cit.; pro quinto C. Ad Falsariorum (7.), de Crimine falsi (ibid. tit. 20.).

1» Ex C. Nuper a nobis (29.), X. de Sent. excommun. (lib. V. tis codd. 1 X potestatis (loc. cit. C. Si vero alicuius potestatis ostiarius).

In parte ista sunt dubitationes circa litteram, et primo de hoc quod dicit Magister: Sibi ipsis relinquuntur, ul sil eis liberum arbilrium ruere in peccatum. Videtur enim maie dicere, quia liberum arbitrium non recipit magis et minus: ergo non est modo liberius post excommunicationem ad peccatum quam ante. — Item, iuxta hoc quaeritur, quae sint mala, quae incurrit quis per excomraunicationem.

Respondeo: Dicendum, quod libertas peccandi non cst Ubertas, sed defeclus libertatis. Liberum ergo arbitrium, prout dicitur liberum a culpa, quia hoc non est libertas essentialis, sed accidentalis, dicitur magis et minus liberum; et tunc magis esl hberum, quando melius se potest defendere, et niinus liberum, quando minus se polest defendere a peccati dominio. Quoniam igitur meritis orationum Ecclesiae multi sustentantur et defenduntur a culpis; tunc dicuntur liberiores ad peccandum fieri, quando auferuntur suffragia Ecclesiae. Unde patet, quomodo illud verbum intelligitur.

Et nota, quod multa sunt incommoda, quae incurrunt excommunicati, quae notantur his versibus:

Gralia subtrahitur, magis ac magis obice rupto.

De vitio ruit in vilium, suffragia perdit

Ecclesiae; satanae ve.xandus Iraditur ille,

Quem ligat ex propriis anathematizaiio culpis. Et intelliguntur quantum ad expositionem vel desertionem.; sicut rex diceretur militem tradere inimico, quem non defenderet ab eius vexatione.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Sed intelligendum est de his quorum merita 'solvunt vel li- 1. gant. — Quaeritur ergo hic, si aliquis sit iniuste excommunicatus, utrum se debeat habere pro excommunicato. El quod sic, videtur: quia dicitur in iure: « Sententia pasloris, sive iusta "sive iniusta, tenenda est et tiraenda». — Sed contra: Magister dicit.

1 Secundum Anselm. Vide II. Sent. d. 25. p. II. q. 3. Ibid. q. 1. explicantur diversi status liberi arbitrii, et quomodo in onfinibus aequaliter reperitur, non secundum nicujis et mimis. Vide etiam ibid. lit. Magistri.

Edd. de se eiectionem. quod illam solam sententiara approbat curia caelestis, quae dalur ex meritis. — Itera, favere et tenere senlentiam iniustara esl praestare patrocinium iniustitiae: ergo talis sententia, ut videtur, nullo modo tenenda est, nec ab eo qui excommunicatur, nec ab aliis.

Item, quaeritur, quoraodo sit sententia excoramunicationis iniuste lata.

Respondeo: Dicendum, quod sententia iniusta dicitur ex animo, ex causa, ex ordine: ex animo, ut cum infertur non zelo iustitiae, sed vindictae; ex causa, ut cum non est meritum suCTiciens, vel cerlum, propter quod debeat excoramunicari ille cui infligitur; ex ordine, ut cum praeterraittitur ordo iuris.

Si ergo talis exconiraunicatio feratur in aliquem, distinguendum est: quia aut fertur ab habente canonicam iurisdictionem, aut a non habenle. Si ab habenle; dicendum, quod tenenda est et timenda, quia non est sul3ditorum discutere sententias maiorum; et si contemnat, graviter peccat — Excipiuntur autem duo casus, videlicet si sententia illa iata est "post appellationem legitimam, vel quando continet intolerabilem errorem, ut si diceretur: Excommunico te, quia credis in Deum. In his duobus casibus non quaerentes absolutionem admiltuntur ad eorum probationem; alias autem non admitlunlur, nisi humiliter petant absolulionem. — Absolvit autem dorainus Papa in omnibus ad cautelam, non propter hoc quod reputet fuisse excommunicatos, vel excommunicandos, sed ul ostendat, Ecclesiae sententiam, quantumcumque sit iniusta,esse formidandam. Unde tiraetur et tenetur non consideratione iniuslitiae, sed ob reverentiara potestatis ecclesiasticae. Hoc sentiendura est secundum iura, si excommunicetur ab habente iurisdictionera canonicam.

Si autem ab alio excommunicetur, qui non habet canonicam iurisdictionem, et hoc conslat; tunc non est tenenda, utpote si sint haeretici, vel schismatici, aposlatae, intrusi, suspensi a iurisdictione. Si autera taliura criraen sit occultum, toleranda est talium sententia, sicut et ipsi tolerantur ab Ecclesia.

Item quaerilur de hoc quod dicit, quod peccatum dicitur tenebrae, quia inlellectus obtundilur, et tolus inlerior homo obtenebratur. Videtur enim falsum dicere, quia videmus multos peccatores in peccatis existentes, qui valde bene intelligunt et addiscunt, et ita experimentum est contra hoc. Item, Domini documentum, Lucae decimo sexto: Filii saeculi huius prudenliores sunt filiis lucis. — Item, cum multo magis sil peccalum deordinativum affectus quam intelleclus, et corruplivum amoris quam luminis, et carilatis quam fidei; videlur potius esse dicendum, quod peccalum sit frigus fAXi tenebra.

Respondeo: Dicendum, quod gratia magis dicilur lux quam calor, quoniam lux in se habet et virtutem illuminandi, et illuminando magis et magis virtutem calefaciendi; et ideo plus complectitur lux quam calor. Et gratia in quantum lux non tantum respicit intellectum, verum etiam affectum, immo lux, ut dicitur de gratia, nominat eam, ut respicit ni totam animam; quoniam, sicut lux est forma totius,- priffii, et per cuius influentiam flunt generationes circa partes inferiores, et una est ratio actualitatis et diffusionis, secundam quod innuit et dicit aperte Dionysius in libro de Divinis Nominibus: et quia hoc competit gratiae, quae est radix omnium habituum graluitorum et principium omnis boni operis: hinc est, quod dicitur lux, et peccatum dicitur tenebra: quia tenebra non tantum privat actum lu- j secundum quem est in sensum visus, sed etiam alios actus, secundum quos est operativa: et ita ista tenebra non respicit intellectum tantum, sed intellectum ut extensum ad calorem affectus, vel ad operationem effectus.

Ex his patent obiecta. Quod enim dicitur, quod intellectus viget in peccatoribus; dicendum, quod verum Bst secundum actum, qui est purae speculationis, sed non prout extenditur ad affectum.

1 Vers. 8.

Fide codd. FG(E a secunda manu) addidimus lux, cod. bb legit: quoniam est sicul ipsa forma.—Fovma pi-opositionis deflcit.

3 Cap. i. i. Cfr. Aristot., II. Generat. et corrupt. text. 88. (c. 10.).

Cod. Z et quia..Mifuanto inferius edd. omittunt iia, et subinde sola Vat. vel ad operationem e/fectus. vel opus. Unde aliter habuit prophetiam Balaam aliter David. Ille enim solum videbat, iste videbat et gaudebat et secundum hoc se in opere regulabat et se ipsum dirigebat. Exemplum est in musico et bono citharoedo; aliter enim novit consonantiam citharae musicus, aliter bonus citharoedusl Et quantum ad hanc oblunditur intellectus manifeste, licet non quantum ad primam ila aperte; credo tamen flrmiter, quod quantum ad utramque.

DuB. IV.

Ilem quaeritur de hoc quod dicit: Ipsa ergo dissimilitudo, quae inest animae ex peccato, animae macula est. Videtur enim raale dicere. Omnis enim macula deformilas dicilur, aut quia aliquid est remotum, aut quia aliquid, quod non debel, circa rem ponitur; sicut patet: truncalus naso est deformatus, sed habens morpheam vel aliquid lale est maculatus; sed peccalum non corrumpit bona naturalia, quia nihil corrumpit « in eo quod est essentia vel natura»; aut si corrumpit, tamen nihil ponit: ergo nullo modo debet dici macula. Si tu dicas, quod ponit malam habilitatem et pronitatem ad malum, et illa est macula; contra: illa pronitas potest auferri per oppositam pronitatem: ergo macula peccati deleret maculam; quod inconveniens est dicere. Item, a pronitate liberatur per assuefactionem; solus autem Deus liberat a macula, ut dicilur in litteral

Respondeo: Dicendum, quod peccatum non est aliud quam privatio ordinis debiti, et voco ordinem debitum, prout comprehendit modum, speciem et ordinem, prout circa ipsum consistit praecipue ratio boni Ista ergo deordinatio remanens in anima est culpa ipsa et peccatum, quia est ex proprio actu, ubi debet esse ordo iustitiae. Haec autem habet considerari secundum rationem aversionis et secundum rationem conversionis et ulriusque. Se- Uorphea, ut docet du Cange (Glo.ssarium ctc), est in- Hrmitas, cum color [cutis] in alium mutatur... Italis Jl/o/fea est species scabiei. Cfr. Avicenna, IV. Cnnon. Fen 3. tr. 3. c. 1.

8 Dionys., de Div. Nom. c. i. 23: OuSl cp9£ipsTat ti Tuv ovTuv xaO 0 ouaia 7.a cpiSoi? i. e. Nihil corrumpitur existentium, in eo [sive: secundum] quod est essentia et natura. Ilinc non placet lectio codd. et edd. ponentium corrumpit pro corrumpitur, sicut etiam tom. II. pag. 813, nola 4. eandem lemanibus habemus, nobis praestetur, quod verbum corrumpit codd. et edd. explicari potest, supplendo scil. aliud post corrumpit, ipsam relinuimus. Aliter iudicandum dc seqq. verbis Dionysii, in quibus codd. etedd. perperam subslituunt existentia pro essentia. — Secunda pars disiunctionis (peccatum nihil ponit) est secundum August. supra png. 130, nota 5. allegatum.

! Ilic c. 8.

1» Cfr. II. Sent. d. 34. a. 2. q. 2. seq. et d. 3-5. per totam. — Inferius pro debet codd. FG deberet, et pro Haec autem Vat. Hic autem.

cundum primam rationem compelit ei ratio frivationis; secundum secundum modum ratio infectio-. nis, et haec iungit sibi rem turpem; secundum tertium niodum ratio ohligationis. — Quantum ad primum modum dicitur peccalum tenebra et deformitas; quoniam bonum dupliciter potest considerari, scilicet in se, et sic dicitur lux, et per oppositum peccatum dicitur tenebra; et in comparatione ad

Gap. I.

Quando hae claves dantur et quibus.

Postquam oslensum est, quae siiit claves apostolicae, et quis earum usus; superest investigare, quando istae claves denlur ct quibus. — Dantur hae claves per ministerium episcopi alicui in promotione sacerdotii; cum enini recipit ordinem sacerdotalem, simul et has claves recipit. — Sed non videlur, quod omnes, vel sacerdotes has claves habeant, quia plerique ante sacram ordinalionem scienliam discernendi habent, plures post consecralioneni ea carent. — Sane dici potest, quod alteram clavium istarum, id est scientiam discernendi, non oinnes habent sacerdotes; unde dolendum est atque lugendum. Multi enim, Hcet indiscreli atque scienliae, qua emiuere debent exsortes, sacerdotii gradum recipere praesumunt, vita et scientia eo indigni, qui nec ante sacerdotium nec post scienliam habent (hsceruendi, qui ligandi sint vel solvendi. Ideoque illam cJavcm in consecralione non recipiunt, quia semper scientia carens. Qui vero ante sacerdolium scientia discernendi praediti sunt, licet habeant discretionem, uon tamen in eis clavis esl, quia non valent ea claudere vel aperire; ideoque, cum promovetur in sacerdolem, clavem discretionis dicitur accipere, quia et ante habita discretio augetur et flt in eo clavis, ut ea iam valeat uli ad claudendum vel aperiendum.

Cumque iam conslet, uon omnes sacerdotes illas duas claves habere, quia scientia discerneudi j)lerique "carent; de altera, id est potentia ligandi et solvendi, quaeritur, utrum omnes sacerdotes eam habeant. — et Quidam enini hanc potestatem putant illis solis esse concessam, qui doctrinam simul ac vitam Apostolorum servant. Illas enim claves promisit Dominus Petro et Ita codd. ElivL bb et ed. I, Vat. hic, codd. RS in hoc, alii hoc (ablativus?).

Edd. perperam mersionem. vim cognitivam, et sic dicitur pulcritudo animae, et per oppositura peccatum deformitas. — Quantum autem ad conversionem sic dicitur macula et foetor; et lioc sirailiter secundum duplicera comparationem illius coniunctionis cum delectaljili terreno: in se, et sic macula; ad vim cognitivam, et sic foelor; quantura ad utrumque, sic competit esse vincidum mortis aeternae. imilatoribus eius tantum, ut aiunt; qui etiam auctoritatibus utuntur in munimentum suae opinionis. Hoc enim dicunt Augustinum sensisse superius, ubi ait: oRemissionem peccatorum ve! per se ipsum facil Deus, vel per columbae membra ». Dicit etiam idem, peccata dimitli vel teneri a Sanclis. Idem super Exodum, ubi de lamina aurea legitur: Erat aulem lamina aurea semper in fronte sacerdotis: « Haec, inquit, signiQcat flduciam bonae vitae, quam qui vere perfecteque, nou significalione, sed verilate, sacerdos habet, solus potest peccata auferre». Item Gregorius: « Illi soli habent in hac carne positi ligandi et solvendi potestatem, sicut sancti Apostoli, qui illorum exempla simul cum doctrina tenent». Item ex dictis Origenis: « Haec polestas soli Pelro concessa est et imitatoribus Pelri. Nam quicumque vestigia Petri imitantur, habent recte ligandi et solvendi poteslatem ». His aliisque testimoniis innituntur qui asserunt, potestatem ligandi ac solvendi illis solis concessam sacerdotibus, qui vila et doctrina pollent sicut Apostoli.

Aliis autem videtur, quod et mihi placere fateor, cunctis sacerdotibus hanc clavem dari, scilicet ligandi et solvendi; sed nou eam recte ac digne habent, nisi qui vitam et doctrinam apostolicam servant. Nec praemissae auctoritates malos sacerdotes hanc potestatem habere negant, sed illos solos digne ac recte hac potestate uti significant, qui pi-aediti sunt vila et doctrina apostolica, quia soli Apostolorum imitatores digne recteque possunt ligat'e et solvere;et per Deum tantum, vel per Sanctos, in quibus habitat Spiritus sanctus, digne et recte fit remissio vel retentio peccatorum. Fit tamen et per illos qui sancti uon sunt, sed non digne vel recte. Dat enim Deus benedictionem digne poscent etiam per indignum ministrum. Quod vero hanc pote statem habeant omnes sacerdotes, Hieronymus testa- - Dist. praeced. c. 3, scil. V. do Baptismo contra Donatist. c. 21. n. 29. — Secf. locus eiusdem est II. Quaestion. in Pentateuch. q. 120; respicitur Exod. 28, 38.

3 Libr. II. Homil. in Evang. homil. 26. n. i. seq.; II. Dialog. c. 23; ast verbotenus apud Ilugon. a S. Vict., Sum. Sent. tr. 6. c. 14, ubi invenitur etiam seq. locus Origenis, Comment. in Matth. lifar. XII. n. 9.

• Non invenimus in Hieron. hunc locum, sed verbolenus in Glossa Watth. 16, 17. et apud Rabanum V. Comment. in Matth. loc. cit., qui primani partem sumsit ex Beda in eundem locum. Cfr. eliam C. Si iustits (30.), C. I. q. I. et C. Ut evitentur (82.), ibid.

tur super illuni locum Evangelii, ubi dixit Dominus Petro: Tibi dabo claves regni caelorum: « Habenl, inquit, eandem iudiciariam potestalem alii Apostoli, habet et omnis Ecclesia iu episcopis et presbyteris. Sed ideo Petrus eam specialiter accepit, ut omnes intelligant, quod quicumque ab unitate fidei et socielate Ecclesiae se separaverit, uec a peccatis solvi nec caelura potest ingredi».

Cap. II.

Utrum per indignos transfundatur

gratia dignis.

Item, quod sacerdos, etiam si malus sit, graliam lamen trausfundit pro suae dignitatis officio, Augustinus ostendit dicens: « Dictum est a Domino in Numeris ad Moysen et Aaron sacerdotes: Yosponite tiomcn meum super filios Israel et ego Dominus benedicam eos; ut gratiam traditio per ministerium ordinati translundat hominibus, nec voluntas sacerdotis obesse vel prodesse possit, sed meritum benedictionem poscenlis. Quanla autem sit dignitas sacerdotis officii et ordinis, hinc advertamus. Dictum est de neqiiissimo Caipha ini. ler cetera: Hoc autem a semetipso non dixit, sed. cum esset pontifex anniilliuSj, prop/ietavit; per quod ostendilur, Spiritum gratiarum non personam sequi digni vel indigni, sed oi'dinem traditionis; ut, quamvis aliquis boni merili sit, non tamen possit benedicere, nisi fuerit ordinatus, ut officii ministerium e.xhibeat. Dei autem est effeclum iribuere benedictionis ». — Hinc evidenler ostenditur ordo non privari potestate Iribuendi gratiam ob ministri indignitalem. — Huic tamen Augustini sentenliae videtur obviare quod ait Hesychius: «Sacerdotes, inquit, non pi'opria virtute benedicunt, sed quia figuram Chrisli gerunl et propter eum, qui in ipsis est, benedictionis pleoiludinem tribuunt; nec solum is qui sacerdotium sortitus est, sed quicumque Christum in se ipso habet et eius figuram gerit per conversationem bonam, sicut Moyses, idoneus est, ut benedictionem praestet». — Ecce hic habes, quod non sohim sacerdos, sed omnis, in quo Christus habitat, benedictionem praestat. Sed alia est benedictio, quae solis sacerdotibus congruit, alia, quae ab omnibus bonis communiter exhibetur. Denique illi sacerdotes, in quibus Christus habi(at, benedictionis plenitudinem tribuere dicunlur, non quia soli ilii transfundant graliam, sed quia illi soJi licite et digne id agunt. Nec subditos mala vila sacerdotis laedit, si l)ona faciunt, quae ille dicit. Unde Gregorius: «Multi, dum plus vilam sacerdotum quam suam discutiunt, in erroris foveam dilabuntur, minus considerantes, quod non eos vila sacerdotum laederet, si humiliter bonis sacerdotum admonitionibus aurem accommodarent ».

cap. m.

Quomodo intelligendum sit: Maledicam

benedictio7iibiis vestris.

Praemissae vero sententiae, qua dicitur etiam per mali sacerdotis ministerium transfundi gratia benedictionis, videtur obviare quod Dominus per Malachiam prophetam malis sacerdotibus comminatur: Maledicam benedictionibus vestris; et alibi: Vae his qui vivificant animas, quae non vivunt, et morlificant animas, quae non moriuntur. Si enim maledicit Dominus benedictionibus eorum, et si animae, quas vivificant, non vivunt; quomodo per eos gralia benedictionis transfuudilur? — Sed illud capitulum: Maledicam etc, quidam referunt ad haereticos, qui ab Ecclesia praecisi sunt, et ad excommunicatos, quorum benedictiories fiunt malcdictiones his qui eorum sequuntur errores. Illud vero alterum, scilicet: Vivificant etc, super omnes illos sacerdotes exponunt, qui absque clave scientiae et fornia bonae vitae praesumunt ligare vel solvere. Sed nullus officio sacerdotis uti debet, nisi immunis sit ab illis quae in aliis iudicat; alioquin se ipsuni condemnat.

Cap. IV.

Qualis esse debeat iudex ecclesiasticus.