Distinctio XI

Colligitur etiam ex praedictis, quod Chrislus vinum aqua mixtum dedit discipulis. Corpus vero tale dedit, quale tunc habuit, id est morlale et passibile; nunc vero sumitur a nobis immorlale et impassibile; nec tamen maiorem habet efficientiam. Eucharislia quoque intincta non debet dari populo pro supplemenlo communionis, quia non lcgiiur Christus alicui discipulorum praebuisse panem intinclum nisi ludae. Tunc vero nou accepit ludas corpus Christi, sed tanlum panem, corpus vero et sanguinem Christi ante cum aliis discipulis perceperat.

Si autem quaeritur, qualis

Supra egit Magister de Sacramento eucharistiae in se et in comparatione ad manducanlem. In hac parte agit de ipso per comparationem ad conficientem E(, dividitur haec pars in tres partes. In prima parte agit de ipsa confectione. In secunda de consequentibus ad confcctionem, infra distinctione duodecima, ibi: Si autem quaeritur de accidentibus, quae remanent etc. In tertia agit de potestate conficientis,

infra distinctione decima tertia: Solet etiam quaeri, utrum pravi sacerdotes etc.

Prima pars habet duas partes. In prima parte

agit de ipsa confectione quantum ad actum transsub-

Ad inlelligentiam huius partis sex quaerunlur.

Primo quaeritur, ulrum in hoc Sacramento sit

aliqua conversio panis in corpus Christi.

Secundo, datoquod sic, quaeritur,utrura totus panis convertatur,analiquid remaneatpraeteraccidentia.

Tertio, dato quod convertatur totus, quaeritur,

utrum talis conversio panis possit dici annihilatio.

Utrum in Sacramento eucharistiae sit Circa primum sic proceditur, et quod sit ibi

vera conversio panis in corpus Chrisli, videtur:

1. Prirao per ipsam formam: quia, cum dicitur:

65 corpus nieicm aut falsum dicit Veritas, aut panem convertit in corpus; sed non dixit falsum: ergo etc.

2. Item,hoc ipsum probatur auctoritate Doctorum, auctorilate Ambrosii scilicet et Eusebii et Au- 1 Codd. A H R S T efficientem.

2 latlh. 26, 26; Marc. 14, 22; Luc. 22, 19.

3 Libr. IV. de Fide orlliod. c. 13, ubi ostendit, corpus Cliristi constitui in eucharistia non adductione, « sed quia panis ipse et vinum in corpus et sanguinera Dei transmutantur ». Verba.mbrosii, Eusebii et Augustini vide supra lit. iMagistri, S. Bonao. — Tom. IV. conversio, an formalis etc.

Similiter secunda pars halDet duas. In prima

Quarto, dato quod non, quaeritur, utrum panis

Quinto, utrum haec conversio sit subita, an Sexto et ultimo quaeritur, quibus verbis sit conyersio panis in corpus Christi.

3. Itera, ratione videtur, quia constat et verum

Cfr. supra d. 10. p. I. q. 1. arg. I. ad oppos. eiusque

3! 9A9

locuiii, quia haec est mutatio entis completi, et haec est in corpore Christi; conlra: omne quocl mutatur secundum locum, si accedit ad unum, recedit ab altero; ergo secundum hoc Chrislus recedit a caelo. Praeterea, nihil quod mutatur secundum locum, simul tendit ad differentias diversas positionum; sed simul cousecratur corpus Cln'isli Romae et Parisius: ergo si corpus Christi movetur Romam, non ergo Parisius: ergo elc.

Contra: I. Gregorius dicit, et habetur in littera: « Quis ridehum habere dubium possit, in hora immolationis caelos aperiri, summa et ima sociari»: sed haec non fierent, si aliquid in corpus Christi converleretur, immo videtur secundura Gregorium, quod descendat: ergo ibi non est conversio.

2. Ilem, Daraascenus: « Quia consueludo est hominibus coraedere panem et bibere vinum, coniugavit eis Divinitatem et fecit ea Sacramenlura corporis et sanguinis sui». Si coniugavit illis Divinitatem, ergo salvanlur in sua natura: non ergo convertuntur in aliud.

3. Item, ralione videtur: quia, si aliquid convertitur in corpus Chrisli; aut quod esl, aut quod non esl Si quod non est, ergo corpus de novo lit: ergo plura corpora simul. Si quod est; sed quandocumque aliquid convertitur in id quod est, augetur: ergo corpus Chrisli consecratione sive conversione fil maius.

4. Item, in nuho aho Sacramento elementum convertitur in id quod significat, sed sufficit illud adesse: ergo videtur, quod siiuiliter debeat esse in boc Sacramenlo.

5. Item, iiiiracula non sunt ponenda, ubi aeque bene potest fieri sine miraculo: sed corpus Christi, cum sit gloriosum, siraul cum pane potest esse, et idem faciet, ac si panis converteretnr; quod non potest esse sine miraculo: ergo etc,

(). Ilem, in nullum corpus convertitur cibus, nisi quod indiget refectione; sed corpus Christi nou est lale: ergo elc. Si dicas, quod non absorbet ut terra, sed ut radius aquam, sciiicel aon indigentia, sed polentia; contra: radius uon convertit aquam ia se: ergo nec Christus panem in corpas suuiu. motibus esse priorem, etiam lioc ai-g. iilTert, quod « latio [i. c. motus localis] iam pei-fcctorum mortis cst». De duplici responsione ad hanc olDiect. clV. loci Aristol. tom. II. pag..321, nola s. nllegati. — In fine arg. pro Romam edd. lluinae.

CONCLfS-IO, In Sacramento eucharistiae est co7iversio pwais- in corpus Christi, non in partem, sed m totimi.

RESPONUfiO: Sicut dicit IVlagister % quocundam fuit positio, quod non est ibi ahqua conveiio, sed ad invocationem verboruiu sine conversione fit divina virtute, ut corpus Christi sit ibi. — Sed haec,., c... positio contraria esl Sanctorum aitctoritati et rationi. Rationi quidem, quia aufert Sacraraenti: ritatem, congruitatem et utilitatem: veritatem, quia ponit ex boc falsitatem in forma; ponit etiam mutationem circa Cliristi substantiam, sicut probaluiu est in opponendo l Cong rwitatem tollit,- quia,. cum manet ibi panis, non est;ideo ductivum in alterura, sicut cura manent sola accidentia, quae dependent et per se stare noii possunt. Utilitatem etiam, quia, duin possibilitatem et rationem, quaerit, minuit meritum fidei.

Propter hoc igitur haec positio est reprobanda et neminem habel ex docloribus defensorem;_ immo communiter lenet Ecclesia, quod esl ibi conversio panis in corpus Christi, uoh, inquaiu, in partem corporis, sed in totum.

1. 2..d illud ergo quod obiicilur primo de verbo Gregorii, dicendam, quod sermo ille est tropicus, et dicunlur caeli aperiri, quia divina bonitas Jarge nobis tanc tribuit panem caelestem. Summa etiam et iina dicit sociari propter corporis Christi praesentiam. Et rursus, per nianus Angelorum dicilur deferrt quantum ad devolionem oflerenlis, qui mittit sacrificiain el orationem in caeluiu, quam ad Angelos spectat Domino praesentare; sed hoc in htteralibus patebit. — Quod autera dicit Damascenus inlelligendum est quantum ad continentiam specierum visibilium, vel in ratione conversioois substantiae panis: quia panis convertitur in corpus Divinitali uniluiu, el species post conversionem continent illud, el sic Divinitas ulrisque dicitur coniugali.

2. Ad aliud patet responsio: quia totnm in lolum convertitur, ideo nec fit novuin nec fit maius; illud aulem inlelligitur, si in parte converterelur

3. Ad illud quod obiicitur de aliis Sacraiueutis, palet siniiliter responsio, quod non est simile: quia 5 Ilic in lil. c. 2, ubi etiam liacc positio aucloritate Ambi'0Sli et Greyorii iniirobalur.

hoc est maius quantum ad rem contentam. Praeterea, in aliis res est gratia, quae creatur; sed corpus Christi non creatur tunc in Sacramento.

0. Ad illud quod ojjiicitur de miraculo, patet simihter: quia miracuhim ponitur hic propter veritatem Sacramenti et congrnitatem et etiam utihtateni, sicut visum est.

I. Cfilliolica docli'ina de transsubstantiatione clemenloruin in cucliai'islia definila cst (an. 1079) conti-a Borongarium, qui lirontere debuit, « panem et inum substaniialiler converti in veram ct propriam nc vivificalricem carnem ct sanguinem D. N. lesu Cln-isti y>; item contra Wikleff, (Concil. Constant. artic. 1. 2, et iIartini V. artic. 16.); et a Concil. Florenl. in Decreto pro Armenis; sed praecipue a Concil. Trident., Sess. '13. c. 4. et can. 2; cfr. etiam Pii VI. Bulla Auclomn fidem n. 29. Ipsum vocabulum Iranssiibstantialio, aptissimum ad exprimcndam voram doctrinam, iam adliibuit Innocentius III, libr. III. Decret. tit. il. c. 6.

II. Licct in substantia hnins dogmatis Scliolastici conveniant, lamen in eodem explicando et subtilius detorminando variae fuerunt opiniones, immo etiam errores, ut ex sequentibu.s ])atebii. Flanc autem conversionem prorsus esse singularem (ita Concil. Ti-ideni. con. cit.) ct ab omni alia nnturnli conversione atque ab onini alia divina actione distinctum, communiter tonebatnr cura S. Bonav., qui (iiifia q. 2. in corp.) sapienter votum conceptum eiusrtcm ita describit, ut principales Scliolastici cum ipso sntis convoniant. Tamon in non paucis sublilioribus de modo iranssubslantiationis quaestionibus, magis curiosis quam utilibus, valere dissontiunt auctores sivo ipsa re, sive in modo loqunndi. Suiiiciat Iioc loco commemorare differentiam magis notabilem inter opinionem, quam sustinet ScoUis,(hic q. I. et.3. n. 22. seqq.) cum non paucis eximiis thcologis, et opinioneni, qunm secundum S. Thomam Thomistae defondunt, scilicet utrum haec conversio dicenda sit cum Scoto addiirtiva, an polius productiva. Conveniunt omnos in hoc, quod franssubslantiatio nnn sit conversio accidentalis, scd substantialis; nec substantialis incomplHa (remanento maleria ut subiecto communi, quae proprie est transformalio), sod completa, quae, manentibus dumtaxat speciebus, lotani substantiam convertit. Pro utraque sentontia explicanda nolamus:

1. Scoli seclatores conversionem transsubstantiationemque distinguunt ab actione conversiva, ita ut illa respiciat ipsum subieclum vcl substantiam (scilicet desinentem ut terminum a quo et succcdcntcni ut terminum ad queni, cum ordine successionis vinius nd alleiuni), econtrn aclio conversiva praeciso ductivam nec adductivam, sed exprimere inntimi oixlinem ot relatipnom mulationis. Quatenus autem haoc actio habeat iit quid concomitans rationem praeseniialitatis, potest esse vel prodactiva, quae est cum successione in ipso esse sim)liciler, vel adducliva, quae non producit novum esse termini ad quem, sed tantum iam iivaeexistentis succesionom in praesentia. Ilis supposilis, iidem distinguunt, sicut duplicem actionem, ila duplicem terminum iranssubstantiationis, scilicet formalem, qui sic in pane corpus Christi cons:;crnri dicimus, ut de pane corpus Christi esse accipint, nec quasi novum corpus subito factum de mutata essentia, sed in ipsum corpus verum mutnlnm ossentinm.

2. Ad ultimum quod obiicilur de ciijo et cibabili, dicendum, quod panis non convertitur in corpus Christi, sicut cibus in cijjabiie; nec corpus Chrisli convertitur in se, sed Deus convertit% ut ubi erat panis, qui est cibus corporalis, sit corpus Christi, non per transnuitationem in corpore factam, sed in pane in ipsum prius existens transeunte. est ip.sn corporis Cliristi praocxislens substantia, et concomitantem, qui cst relatio praesenliae ipsius termini ad quem per actionem adductivam. Ilaoc, ut dicunt, minime conlundenda est cum ipsa convcrsiono transsubsinniiante, quae dici debet proprie substantialis. Ipsa enim Ibrmaliler habet pro termino a quo substantiao panis desitionem et pro termino ad queni corpus Christi, in quo tamen nihil substantiale de novo acquiad quem aclio dicitur adduciiva concomilaiilcr. Iia foro Scotum exponunt plures Scotislno ciim Mastrio (ci'r. praecipue Rada, Controvers. p. IV. controv. 6.). -''

3. Quod auteni transsubstantiatio implicct conversionem produciicam, tenent discipuli S. Tliomne, ut vindicent actioni trun.ssubstantianti ralionem actionis substantialis, etiam a parte termini ad quem..Utamen ipsi in expositione huius sententiae salis difficilis diversas vias ingrcdiuntur, do quibus eonsulantur recentiores auctores. Licet S. Thom. non ulatur vocabulo produciiva, tnmcn principium fnndamcntnlc huius sententiae adhibet pnssim in S. III. q. 7,5, praesertim a. 4, (juod scilicet nihil possit nlicubi esse de novo nisi vel pcr loci mulationom, vol per convoisionem nlicuius in ipsum; ct cum primum hic non habeat locum, alterum necessario ponendum esse. Hunc rationem Scot. (Iiic d. 10. q. I..3, ct d. II. q. I..'5.) pluribus argunientis everterc nititur.

4. S. Bonav. supra d. 1 0. p. I. q. 3. et alibi ralionem praescntiao corporis Christi cum S. Tlioma petit cx oo, quod plura convertuntur in ipsum (cfr. ibi scholion n. II.); sed in cxplicaliono huius rci nlibi aliquatonus Scoto favet. Praeter ea quae hic q. 2. dicit, in d. 10. p. II. n. I. q. I. transsubstantiationem ponit tantum in co. quod corpus Chrisli sine sui mutatione sit alili; infra q. 6. docet, locutionem: corpus Christi fd, esse impropriam, proprium vero osse: fd /h'c; deniquo I. Sont. d. W. a. 1. q. unica in corp. dicit: « Facore quod factum ost nihil est facere »..'Vltamen cum i]-)so Scoto ct communi manifffstaquo sententia asserit (hic q. 2), hanc praesentiam non esse per mutationem jroiirie localem, cum non recodat a ])riori loco.

III. Quoad I. quaestionem et I. fundam. observamus, Scotum (hic q. 3. n. 9.) et Durandum non concedcre, cx vcrbis consecralionis slricle concludi po.sse, quod non romaneat substantin panis. Sod Concil, Trident. Sess. 13. c.. codom argumento Scripturne utitur.

Dc eadem quaestione:.-Vlex. Ilnl., S. p. iV. q. 10. m. ">. a. 3. g 1. — Scot., de hac ct seq. q. hic q. 3, et cfr. q. I. 2. — S. Thom., hic q.. a. 1. quaestiunc. I; S. 11,1. q. 7-5. a. i. — B. Albert., hic a. 1. — i'elr. a Tar.,.hic q. I. a. 3. — Richard. a Med., hic a. I. q. I. — Durand., hic q. 1. — Dionys. Carth., hic q. I.

Secundo quaeritur, utrum totus panis convertatur in corpus Ghristi, an aliquid remaneat praeter accidentia. Et quod totus non convertatur, videtur:

1. Quia «nihil est in genere, quod non sit ih ahqua eius specie'»; sed transsubstanliatio est muta-

2. Item, sicut in naturaH mutatione est potentia materiae, sic et in hac potenlia obedientiae; sed ex parte transmutati, ubi est potentia materialis, non omnino tollitur, et ideo remanet illud, in quo fundatur: ergo videtur, quod similiter in ista aliquid remaneat, in quo fundatur obedientiae potentia.

3. Item, de ratione niutationis est,quod illud quod mutatur, aUter se habet nunc quam prius; sed panis mutatur in corpus Ghristi: ergo aliter se habet nunc quam prius. Sed quod aliter nunc quam prius est ahquo modo manet: ergo et panis secundum aliquid sui manet.

4. Ilem, quandocumque ahqua duo extrema communicant in aliquo, illud, in quo communicant, manet idem in tota Iransmulatione; sed panis et corpus Christi communicant in materia: ergo maleria manet.

Contra: 1. Virtute verbi fit transsuJDStantiatio; sed verbum demonstrat substantiam sub accidentibus, totam, inquam, substantiam panis: ergo totam convertit.

2. Ilem, convertit in totum corpus Christi: ergo convertit et totum panem: quia, si tantura materiam panis, tunc videretur, quod esset conversio in solam maleriam.

3. Uem, si raanel ahquid de pane, aut ut commune Iransmulatione, aut non ut commune. Si ut commime: ergo corpus Ghrisli haberet aham materiam, vel aliara forraam; quod stultum est. Si non ut commune; lunc videlur, quod remaneat materia sine forma, vel furma sine materia. Sed ulraque istarum per se est otiosa; sed in Sacramento nihil omnino est otiosum: ergo neutrum manet.

4. Item, si convertitur secundum partem suae essentiae, quaero: secundum quam? et ostenditur, quod secundum formam, quia illa est magis idonea conversionil Et praeterea, Sacramentum est institutum non ratione materiae, quae in omnibus communis est, sed ratione forraae: si ergo verba respiciunt magis formain, tunc illam convertunt. Sed contra: tunc remanet materia incorapleta; sed divinae virtutis non est incompleta facere, sed potius incompleta complere: ergo etc.

0 0 N c L u s 1 0.

Totus panis converlilur in corpus Ckristi,

solis accidentibus remanentihus.

Respondeo: Dicendum, quod opinio aliquorum opiniones fuit — quam taraen Magister non ponit, quia rao- dernorura est, vel etiam, quia non multum est probabilis — quod non totus panis secundum substantiam transit, sed ahqua pars essentiahs remanet. Conslat enim, quod accidentia remanent secundum esse et operationem. Quia videtur, quod remanent secun- opinio i.!; dum esse, fuerunt qui dicerent, quod remanet etiara i materia, quae illa sustinet, et transit forma. — Sed Reprobatr hoc nihil est, quia raateria non est nata sustinere accidentia ncc esse in actu nisi cuni forma. j Alii videntes, quod accidenlia habent operatio- opimo 2. j nem, et oranis operatio ortura habet a forma sub- ii stanliali, dixerunt, quod transit raateria et remanet forma. — Sed hoc iterum nihil est, quia forma Reprobatur non operalur nisi in materia.

Propler hoc, quamvis istud Sacramenlum sit plenum miraculis, quia tamen non ponuntur esse nisi quae faciunt ad Sacramenti veritatem et eius occullationem; ideo ponunt coramuniter doctores, conciosio. quod tolum transit in totum, solis accidentibus convertit edd. cum aliquot codd. praemitlunt si, cfr. infi'a q. -I.

' Sive, ut suprn ars. i. ad nppos. dicilur, quod « manet idem in tola transmutatiune ». — Inferius pro tunc videtur, quod edd. tunc quaeritur, utrum (cod. 0 an, codd. RSTUX quid).

Sicut ipsa [corporalis] eliam naluraljtor magis idonea est gcneralioni ot corruplioni. Cfr. 11. Sent. d. 7. p. II. a. 2. q. I.

° Vidc 11. Sent. d. 12. a. I. q. -1.

remanentibus causa necessaria et utiii. Et propterea, relicta prima opinione, quae tollit conversionem niateriae, relicta alia, quae toUit conversionem /brmae; magis calholicam tenemus, quod tolus panis in corpus Christi convertitur, et optimo modo isla conversio transsuhstantiatio dicitur.

Si autem quaeras, sub quo genere motus vel mutationis continetur; dicendum, quod haec est musingularis, quae nullum simile plenum habet; assifflilatur tamen in aliquo. Quia enim in hac mutatione nihil commune manet; assimilatur creationi. Quia vero principium initiale non est nihil, sed ahquid; ideo dissimiiis est creationi et similis generationi-. Quia vero terminum finalem non habet aliquid de novo factum, sed prius existens; ideq est dissimilis generationi et similis augmento. Quia vero corpus Christi ex hoc non crescit, sed in pluribus locis exislit; ideo dissimilis augmento et similis loci mutationi. Quia vero in alio loco existit et a proprio non recedit, sed aliquid in ipsum transit; ideo orani motui et rautationi dissimiiis est et est

1. Conclusio S. Docloris a Concilio Tridont. (Sess. 13. c. 4.) approbata est. Hinc prima opinio in corp. relata, quam postea recepit Durandus, est erronea. Obsolelae eliani sunt aliae nonnullae opiniones, quocl scilicet renianeat vel subsistentia panis (Godofrediis), vel existentia, non essenlia eiusdem (Dannez), vel saltem aliquid panis sit in eo, in qaod transsubstanliatum fuit; quod videtur docere Honi. Gand. (Quodl. 9. cj. 9, et II. q. 4.). Loco cit. ultimo idem, postquam dixit, panem non esse annihilatum, sed conversuni, esse ergo aliquid, addit: « Ut videlicet id, in quod conversum est; ut verum sit dicere, quod id quod fuit substanlia panis, sit corpus Chrisli; ant si hoc non conccdatur, saltem oportet concedi, quod secimdum aliquem modum mirabilem et forte nobis pro hac vita non intelligibilem, verum sit dicere, quod idaliquid, quod eit corpus Chrisli, sive aliquitas [sic] corporis Christi, ut ita liceat loqui, sit aliquid eius, quod fuit substanlia panis; et per hoc etiam esse coi'poris Christi sit secundum eundem modum eius quod erat substantia panis». — Specialis (amen difficullas est de conversione formae substantialis panis, imprimis in doctrina S. Thomae, quod tantum unica cuiuslibet rei sit forma substantialis. Nequit enim dici, quod illa convertatur in animam Chrisli, ut est perfectio totius. Cfr. S. Thom. hic q. 1. a. I. quaesliunc. 3. ad 2; S. III. q. 7S. a. 6. ad 2, ubi docet, forniam panis converti in formam corporis Christi, «.secundum quod dat esse corporeum, non autem secundum quod dat esse animarum tali

Tertio quaeritur, utrum ista conversio sit annihilatio. Et quod sic, videtur:

1. Quia omne illud quod sic mutatur, quod Ut ostenditur infra d. 12. p. I. a. 1. q. 2. Cfr. llugo a S. Vict., II. de Sacram. p. VIII. c. 9. — Inferius pro tenemus codd. F G 1 L bb teneamus. Subinde verbis in corpus cod. aa inlersciit tolum. prorsus rautatio singularis. — Corriiptioni vero et diminutioni nullo modo assimilatur, quia operationes sunt imperfectae, quae non decent divinam virlutem hic operantem. Ru,)'sus, qma, in alteratione ya.- riantur accidentia sensibilia, et hoc non contingit huic Sacramenlo propter fidem; nec illi assimilatur.

2. 2. 3. Ex his patet primuni et secundum et tertiura, quia illud est verum de mutatione, in qua habenl aliquid commune termini; sed hic nihil habent.

3. Ad illud quod obiicitur ultimo, quod habent commune; dicendum, quod commune habent secundum naturam praedicationis, sed non secundum naturam mutationis. In illa enira mutatione nihil possunt habere commune, quia corpus Christi non polest liabere nec novam maleriam nec novam formam; et si aliquid raaneret, impossibile esset, quod corpus Christi esset idem oranino; cura autera totum transit, nulla omnino innovatio nec formatio fit circa corpus Christi. Unde illud argumentum locum habet in nalurali mutatione. anima ». — AVus autem placet recurrere pro solvenda hac difficultate ad doctrinam de pluralilale formarum substantialium. Ita Petr. a Tar. (hic q. 1. a. 1. quaestiunc 2. ad 2.) dicens: « Quam-'is unius sit una forma ultima compleiiva, tamen multae sunt formae materiales disponentes. Unde quaravis anima sit ullima forma humani corporis, in quam non transit panis; habet tamen formam aliam corporalem complexionis sive mixtionis, et in hanc transit forma panis ». Similia docent Richard. a Wed. (hic a. 1. q. 2.), Henr. Gand. (Quodl. II. q. 8.) et Scot. (hic q. 3. n. 2S. seqq.). S. Bonaventuram quoad principia circa formarum pluralitatem consentire Petro a Tar., dictum est in scholio ad d. 13. a. 2. q. 2.

De hac 2. quaestione: Alex. Ilal., S. p. IV. q. 10. m. S. a. 3. 2. — S. Thom., hic loc. cit. quaestiunc. 1. 3; S. loc. cii. a. 2. 6. — B. Albert., hic a. 2. 3. 8. — Petr. a Tar., hic q. 1. a. 1. quaestiunc 1.2. — Richard. a Med., hic a. 1. q. 2. 5. — Durand., hic q. 3.

II. Substantiam panis in transsubslanliatione annihilari, de quo iractat q. 3, docuerunt Nominales, et paulo aliter eliam Durandus (loc cit.), refragantibus principalibus Scholasticis. Scotus autem videtur esse in hoc ambiguus. De hac quaeslione cfr.: Alex. Hal., loc. cil. 3. — Scot., hic q. 4. — S. Thom., hic q. I. a. 2; S. loc. cit. a. 3. — B. Albert., hic a. 7. — Petr. a Tar., hic q. 1. a. 2. — Richard. a Med., hic a. 1. q. 3. nihil de ipso remanet, annihilatur; sed taliter est de substanlia panis in proposito: ergo est annihilatio.

• Cfr. supra d. 10. p. II. a. I. q. 1. — Aliquanlo superius pro quae nuUvm simile plenum habet cod. aa quae nullam similitudineni plenam liabet cum speciebus motus, ct post iu aliquo Vat. supplet aliis. Vide supra pag. 228, nola 1 0.

2. Item, succedens generatio non aufert corruptionem praecedentem: ergo succedetis conversio non aufert corruptionem praecedentem; sed liic corrumpitur materia et forma, et ita tolum: ergo quidquid succedat, nihilominus esl anniliilatus panis.

3. Iteni, esto quod pari virtute converteretur totuni universum in corpus Clu"isti, ipsum esset annihilatum. Probatio: toto universo cedenle in niliil, solo Christo manente, nil rainus remanet, quam si converteretur totum in Christum, quia tanlum Christus est: ergo si ibi esset annihilatio, et liic.

4. Item, argumentum hoc est necessarium: A non est B nec pars B nec aliquid eius nec aliquid aliud; et fuit: ergo est annihilatum. Sed panis non est Chrislus nec pars Christi nec ahquid aliud: ergo etc.

Contra: 1. Nihil quod converlilur in rem dise, annihilatur; sed panis convertitur in rem mullo digniorem se: ergo etc.

2. Ilem, actio penes terminum denominatur: ergo cum annihilatio denominetur ab hoc quod est nihil, et annihilalione nihil Ot; sed nihil non habet aliquid de bono: ergo nec annihilatio. Sed nulla actio est a summo Bono nisi bona: ergo etc.

3. Item, a summo Bono nunquam id quod est bonum, fit malum: ergo a simili nunquam id quod est ens, fit non-ens sive nihill

4. Item, Augustinus: « Conditor naturae nihil facit conlra naturam «; sed omnis nafura appetit me, sicut dicit Philosophus: «Naturam, inquimus, desiderare quod melius est, et melius est esise quam non esse ».

5. Item, in Sacramento debet salvari ratio signi sive conveniens significatio; sed hoc Sacramentum non est corruptivum, sed conservativum et meliorativura: ergo in ipso non debet esse annihilatio.

Transsubslanlialio non esl annihilalio, seil in meliorem substantiam comnnUatio.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut tangit Magid. ster in littera, quorundam posilio fuit, quod esset Coclil.. aa subiiinguiit iiiuiio corntptio manet, sicut ijuando fii mutcUio aeris in iijnem, noii ideo renumei, quin forma aeris corrumpatur.

• Vide lom. II. pag. 113, y> >Ui 7. vcrba Diony.-ii. — IJo maiori cfr..-Vrisiol. V. Phys. le.l. 7. ci -iS. (c. I. et 3.).

3 August., 8.3 Qq. q. 21: Esse autem et in nullo deficere bonum est; et malum est deficere. At illo, ad quem non-esse non pertinet, non est causa deficiendi, id est tendendi ad nonesse; quia, ut ita dicam, essendi causa est. Boni igilur tantummodo causa est etc. annihihilio panis, cum nihil de eo remaneat, vel quia videbatur indignum dicere, quod aliquid extraneum in corpus Christi Iransiret; ideo ralionabilius videbatur eis, quod panis corpori Christi cederet, non mulando locum, sed desinendo esse,et Christi corpus superveniret. — Sed haec positio stare non potest, cum hoc non deceat Deum facere, qui est tota causa in bac conversione, nec deceat Sacramentum opus tam vile.

kleo coannuniter ponunt omnes, quod nonest annihilatio panis, immo in meliorem substantiam commutatio; et ideo transsiibstantiatio, non annibilatio, talis conversio est et sic appellari debet. Amplius si panis non converteretur in corpus Chrisli, non esset intelligere, quomodo corpus Chrisli inciperet esse in altari sine sui rautatione, sicut prius ostensmu fuit; propter,quod conversio panis, non annihilatio dicenda est.

'1.;.d illud ergo,quod obiicitur: Nihil remanet de pane, ergo annihilatur; dicendum, quod islud non sequitur, quia aonihilatio est non tantum nihil de re remanere, sed illud in nihilum cedere; sed hic non cedit in nihil, immo in aliquid melius.

2. Ad illud quod obiicitur, quod posterior generatio non tollit priorem corruptionem elc; dicendum, quod verum est, quia forma corrumpitur, quae non cedit in formam contrariam; sed si forma illa converterelur in contrariam, non diceretur oninino corrumpi, sed in aliud transire.

3. Ad illud quod obiicitur de universo, dicendum, quod propter hoc non annihilalur omnino. — Quod obiicit: Non plures res remanent, quam si nihil; verum est non plures res, sed tamen Christus fit in pluribus locis et sub omnibus speciebus et locum omniura sul3stantiarum supplet, et illa accidentia ex praesentia dominici corporis habent operationem, quam haberet substanlia, sicul patebit infra. EL cum destruilur aliqua operatio conveniens speciei, eodem miraculo redit forma panis et eius materia, sicut melius patebit infra; ideo nil perit propter hoc in natura, sed quodam modo ad tempus cessat.

h. Ad illud quod ultimo obiicitur, dicendum, j Hic c. 2; secundam ralioneni, scil. vel [edd. oiniltuiU vel quia videltalur etc., tangit hic in lit. c. I. — Aliquanlo inferius post supervenirct Vat. e. Alex. llal., S. p. IV. q. 10. n. '6. a. 3. I 3, addit quam cjitod panis iii ips:;in [Alex. Hal. in corpus ClirisW] conveiieretur.

quod illa divisio est insufficiens, quia non sequitur, quod sit anniiiilatum, si non est hoc nec aliud; quia haec habet duas causas verilatis: non est hoc nec

Quarto quaeritur, ulrum panis convertatur in totum Christum. Et quod sic, videtur:

1. Quia ad id se extendit conversio, ad quod continentia — species enim non conlinent nisi virtute conversionis — sed ibi continetur totus Christus: ergo panis convertitur in totum Christum.

2. Item, quod specialiter panis convertatur in Divinitateni, videtur: quia intentio consecrantis est, ut cibus corporalis convertatur in spiritualem; sed cibus spiritualis est Deus, qui est cibus sanctorum spirituum: cum ergo conversio elementi sequatur intentionem, videtur, quod conversio sit in Deum.

3. Item, quod in animam, videtur: quia anima Christi in uno loco est per naturam, sicut corpus: ergo si corpus Christi non fit in mullis locis, nisi aliquid convertatur in ipsum pari ralione nec anima Christi. Sed anima est sub Sacramento, alioquin corpus essel exanirae, quod est inconvoniens: ergo etc.

4. Item, quod sanguis sil ibi, videlur: quia aut conversio panis expectoi conversionem vini, ant non. Si 710)1 exspeclat; ergo ante conversionem vini virtute huius verbi: Hoc est corpus meum, est ibi sanguis. Sed ad id extendit se elementum passive, ad quod verbum operative: ergo elementum panis convertitur in sanguinem. Si exspectat; ergo est ibi successio: ergo non deberet elevari corpus in conspectu popuh ante consecrationem vini, quod est contra communem ritum totius Ecclesiae; tunc enim tota Ecclesia facit, quantura in se est. simplices idololatrare, cum nondum sit ibi Christus.

Sed quod in solum corpus converlatur et non Divinitatem, videtur:

1. Quia, si in Divinitatem, tunc creatura posset fieri creator; quod est inconveniens.

2. Item, Divinitas est ubique ergo ex conversione non potest de novo in aliquo loco esse: si ergo conversio facit de novo esse, ubi res convertitur; ergo non convertitur nisi in corpus unitum. aliud: aut quia cessit in nihil, aut quia transit in aliud; et ratione Imius est vera, et hoc non est annihilari.

Ilem, quod non in animam, videtur:

3. Quia Sacramentum habet rationem significandi el efficiendi, et ratio significandi tantum vel amplius se extendit, quantum ratio efficiendi; sed constat, quod panis non habet similitudinem ad Chrisli animara: ergo nec habet converti in ipsam. — Praeterea, si in animam converleretur; cum illa pars sit dignior, ab illa deberet denominari: ergo deberet dici: haec est anima mea.

Item, quod non in sanguinem, videtur:

4. Quia, si panis converteretur in sanguinem, sicut in carnem; fruslra ergo sub duabus speciebus fieret hoc Sacramentum. — Praeterea, istae duae orationes: IIoc est corpus meum, hic est calix sanguinis mei, habent distinctas signiScationes: ergo et efficacias.

c 0 N c L u s I 0. Panis convertitur praecise in corpus Christi, non in Divinitatem nec in animam nec in sanguinem, quae tamen ibi sunt per concomitantiam.

Kespondeo: Dicendum, quod praecise panis in id convertitur, cum quo habet similitudinem; super hanc enim similitudinem fundatur instilutio, et advenit verbi sancti/icatio. Quia ergo panis habet sirailitudinem tantum ad corpus, ideo est institutum tantum converti in corpus; et verbum sanctificans, scilicet: Hoc est corpus meum, significat converti in corpus; non in Divinitatem nec in animam nec in sanguinem aliquid panis convertitur. — Nec tamen est sub Sacramento corpus sine istis, quia non sunt ibi propler conversionem, sed propler inseparabileiu coniunclionem sive indivisionem. Sanguis enim est ibi ratione commixlionis, anima ralione coniunctionis, sed Divinitas ratione unionis.

i. Ex liis patent obiecta: quia, etiamsi totus Cliristus continealur non tamen m totum est conversio; unde falsum est, quod quidquid continetur in Sacramento, est ratione conversionis, immo ratione conversionis vel indivisionis.

2. 3. Ad aliud patet responsio, quia corpus est cibus ratione unionis cum Divinitate. — Similiter aliud de anima patet, quia corpus est in pluriious

I. Condusio luiius i. quaestionis et distinclio illa inler id quod in hoc ss. Sacramento est vi verborum, et quod est ralione concomitantiae, a Concilio Trident. consecratae sunt (cfr.

De eadem quaestione: Alex. ilal., S. p. IV. q. 10. a. 3. S S. — S. Thom., IV. Sent. d. 10. q. I. a. 2; S. III. q. 76. a. 1. — B. Albert., hic q. I. — Pctr. a Tar., IV. Sent. d. 10. q. 1. a. I. quaestiunc. 2. ad 2. — Richard. a Med., hic a. 1. q. 3. — Durand., IV. Sent. d. 10. q. 2. — Dionys. Carth., IV. Sent. d. 10. q. I.

II. In conclusione 3. quaestionis omiies doctores tenent, quod transsubstantiatio fiat in instanti, non successive; sed valde laborant et dissentiunt in solutione arg. i. ad oppos. Desitio enim panis et positio corporis Christi neo possunt dici fieri in unico instanti intrinseco, quia tunc simul essent panis et corpus; nec, si in duobus instanfibus fleri dicuntur, evitari posse videtur, quin sint secundum successionem, cum inter quaelibet duo instantia consequenter se habentia sit tempus mediiun. Eadem difficultas occuri'it generatim in desitione et inceptione formarum substantialium. — Priniam hic relatam opinionem teiiet cum Scoto (Quodl. I2.n. 16.) multisque aliis S. Thom. (S. III. q. 7-3. a. 7; cfr. hic q. 1. a. 3. quaestiunc. 2.), qui distinguit inslans intrinsecum, in quo fit introductio novae formae, et extrinsecum, quod est in tempore, deinde ibi concludit: « Et ideo est quidem dare primum instans, in quo est corpus ChrisU; non est autem dare ultimum instans, in quo sit substantia panis, sed est dare ultimum tempus ». Aliter S. Bonav., cum doceat, dari et primum et ultimum instans in fieri, licet non in facto esse; istos autem motus et incipere et desinere per indivisibilia

Quinto quaeritur, utrum haec conversio sit subila, an successiva. Et quod sit subita, videtur:

1. Quia successio est per resistentiam suscipienut patet in diffusioue lucis in aera, quia nihil resislens; sed ex parte panis nulia est resistentia: ergo nec successio aliqua.

2. Item, « quantum operatio est a virlnle potentiori, tanto velocior », ut patet in sexto Physi- 1 Cod. N supplet sub Sacramento.

Sive in quantum anima est corporis forma Iv-Bkiyziy. i. e. forma, actus, perfectio). Cfr. Arislot., II. de Anima, text. 4. seqq. (c. ].). — De praeced. solut. vide supra d. 10. p. I. q. I. locis ratione conversionis, sed anima consequenter ratione unionis sive perfectionis -.

4. Ad illud quod obiicitur de sanguine, similiter dicendum, quod illae conversiones non se exspectant, sed utrobique est totum Panis tamen et virtus suae formae ordinatur ad corpus primo, ad cetera sicut ex consequenti; simililer dicendum de conversione vini, sicut et panis. sive in instanti intrinseco. Concedit quidem, duo indivisibilia in eodem continuo non posse esse immediata, cum inter unum et alterum sit tempus (nam continuum non componitur px indivisibilibus mathematicis); sed illud negat quoad contigua propriam mensuram intrinsecam habentia, ut accidit in generationibus et corruptionibus. IUa autem duo instantia indivisibilia respiciunt unicum inslans extrinsecum sive temporis, cui coe.vistunt. E'emplum est in duabus semihoris sibi succedentibus cum duobus motibus. Licet motus non fiat in instanli, tamen unusquisque horum habet suum terminum intrinsecum. Si igitur istae duae semihorae conferaniur cum una hora temporis continui communis, cui coe.istunt; tunc ista duo instantia non coiixistunt nisi unico illius coutinui instanti teniporis. Eadem principia S. Doctor docet infra d. 17. p. I. a. 2. q.. ad 4; d. 49. p. II. art. princip. 2. a. 3. q. 1. in corp., nec non I. Scnt. d. 19. p. I. a. unic. q. i. ad 2; II. Senl. d. I. p. I. a. I. II. Sent. d. 2. p. I. a. I. q. 2, a. 2. q. I. et d. 7. p. II. a. I.

De hac S. quaesfionc praeter citatos: Ale.x. Hal., loc. cit. m. 5. a. 3. 7. — B. Albert., hic a. 3. — Petr. a Tar., hic q. I. a. i. — Richard. a Med., hic a. I. q. i. — Dionys. Carth., hic q. I. circa med.

III. De 6. quaestione sive de locutionibus variis, quibus hoc mysterium exprimi potest, diffuse disputat Ale.x. Hal., loe. cit. m. 6. a. 1-3. Cfr. Scot., hic q. -3. — S. Thom., hic q. I. a. i; S. III. q. 73. a. S. — B. Albert., hic a. 6. — Petr. a Tar., hic q. I. a. 6. — Dionys. Carth., hic q. 2. corum; sed haec est a virtute infinita: ergo est in instanti.

3. Item, non ob ahud est successio in operatione nisi propter praeparationem et inductionem proprietatum; sed hic nuUa est praeparatio: ergo nuUa successio.

4. Ilem, si succe.ssio, aut haec est, quia panis successive abiicitur, aut quia corpus successive duni, V. g. aqua et aer, vel ipsum norpus movendum v. g. gravius et levius. — Post in aera cod. aa subiungit quae est subita. Post niliil edd. supplent est ibi.

5 Colligi potest ex text. 11. seqq. (c. 2.). Cfr. Vlll. text. 79-. seq. (c. 10) iam tom. I. pag. 662, nota 3. allegati. — Pro quantum codd. GHaa quanto.

introducitur. Non quia panis; quia non est ponere, quare citius convertatur una pars quain alia, nec materia quam forma. Nec quia Cliristi corpus; quia illud non potest habere nisi esse perfectum et integrum.

Contra: 1. Etsi divina virtus ilji immediate operetur, operatur tamen ad verbi prolalionem -; sed verbi prolatio est successiva: ergo et conversio.

2. Item, si dicas, quod non operatur per sermonem; tamen simul operatur cum sermone, quia nec ante nec post; sed sermonis prolatio est successiva: ergo cum successivum non sit simul cum instantaneo, patet ete.

3. item, si conversio est in instanti, quaero, in illo instanti, in qno est mutatio, quid sit; aut panis, aut corpus. Non panis, quia panis est terminus a quo; non corpus, quia est terminus, ad quem est mutatio; nec aliquid aliud: ergo nihil; sed hoc est impossibile: ergo mutatio non fit in instanti.

4. Item, panis in illa conversione habet esse ultimum, similiter corpus Christi primum; aut in eodem instanti, aut in alio. Si in eodem: ergo simul est panis et corpus. Si in alio et alio; sed inter quaelibet duo instantia cadit lempus medium, et in illo medio est conversio: ergo etc.

Conversio panis in verum Christi corpus fit in instanti, non successive.

Respondeo: Dicendum, quod haec conversio est subito ct iu iustanti. Quamvis enim fiat ad verbi i. prolationem, non tamen per verbum sicut per effej.jj,yjj principium, sed per Verbum increatum quod operatur in inslanti.

2. Quod ergo obiicit, quod non sunt simul; dicendum, quod successivum non est simul cum ingjjjjjgQ secundum totum nec secundum partem, sed tamen secundum aliquid sui, ut puta factum vel dictum esse, quod est vel in ratione medii, vel principii, vel finis. Unde certum est, quod quando totum dictum est, totum factum est; sed quando Dominus facit, ipse novit.

3. Ad illud vero quod obiicitur de illo instanti, 1 Supple (cum Alex. Ilal.): sxiccessive abiicilur. — Aliquanto inferius post Chrisli corpus bene addit cod. aa (bb a secunda manu) successive introducitur (Alex. llal.).

2 Cfr. supra d. 10. p. II. a. 1. q..3, ubi etiam maior seq. arg. insinuatur. Edd. (/uia.

• Scilicet corpus Cliristi. — Inferius post socundum quia codd. HLPQaa (I a secunda manu) repetunt corpus. utrum sit panis; dicendum, quod in mutatione subita simul est fieri et factum esse, et siinui desinere et desiisse; quia ergo in instanti desinit esse panis, non est panis. Rursus, quia incipit esse corpus vel convertitur in corpus, est corpus Christi.

4. Ad illud vero quod quaerilur de ultimo esse panis, multiplex est positio.

Quidam enim dicunt, quod quia panis habet esse temporale, sed corpus Christi esse aeternum, quod uUimum esse panis non est nisi in tempore, primum esse corporis in inslanti. Unde sicut instans copulatur ad tempus, ita quod nihil est medium; sic et in proposito habere se dicunt. — Sed hoc est fuga: primum, quia, si panis nunquam liajjeret esse in instanti, maneret oJDiectio, et non est hic solulio. Secundo, quia quod corpus Christi sit in altari vel sub speciebus, hoc est temporale. Tertio vero, quia utrumque habet esse permaiiens, et ideo esse utriusque est in instanli.

Propterea est alia positio, quod in eodem stanti est ultimo esse panem et primo esse corpus, eodem, inquam, secundum substanliam, differente secundum rationem; quia secundum quod est mensura ultimi esse panis, est terminus praeteriti, secundum quod primi esse corporis, est principium futuri. — Sed haec positio non potest stare, quia quaecumque sit diversitas in ratione in uno instanti, nunquam contradictoria sunt simul vera in eodem: ergo nec disparata de eodem. Et praeterea, si praeteritum in sui termino esset, et futurum esset in sui initio; nunquam continuarentur per unuin instans, immo essent simul.

Propterea est terlia positio, quod est in uno instanti secundum 7-em, sed plura secundum virtutem. Sicut enim unus punctus fit duo puncta divisione lineae et commensuratione, ut puta si duarum linearum fiat contiguatio super lineam continuam substratam; ille unus punctus, ad quem contiguantur, aequivalet duobus: sic in instanti, quamvis non multiplicetur, quia lempus non dividitur, tamen duoJDus aequivalet propter commensurationem duorum ultimorum, durationis scilicet panis et corporis. — Sed illud non polest stare, quia in contiguis ultima simul sunt; sed in durationibus, quae se habent secundum prius et posterius.

s In cod. aa additur iii eoclem instanti.

5 De relatione, quae invenitur intcr inslans et tempus, cfr. Aristot., IV. Pliys. lext. 103-107. (c. 11.) et tcxt. 121-126. (c. 13.). — Paulo inferius, suffragantibus codd. HVY (L a secunda manu) et contextu (arguitur enim ex suppositiono huius opinionis), supplevimus nunquam. Subindo pro est hic multi codd. est haec, alii est hoc, et pro vel sub speciebus codd. A E FKLV ut sub speciebus, cod. G et sub speciebus, cod. Y velut sub speciebus.

1» Edd., post secundumquod repetilo est mensura, hic addunt Christi, ut hic. — De disparatis cfr. tom. III. iiag. 226, nota 1.

impossibile est, quod ultima sint simul; unde in illa contigiiatione punctus substratus non fil duo, sed duo puncla uniuntur in uno, nec tamen cedimt in unum propter distinctionem corporum, in quibus sunt. Et iterum, quantumcumque illud verum sit, quod duo indivisibilia sint simul, nunquam tamen verum est, quod duo contradictorie opposita simul insint eidem, quia sunt inconipossibilia; nec eliam ea quae necessario requirunt ordinera, non tantum causaliter sive secundum naturam, sed etiam secundum esse in actu et durationem actualem.

Propterea est quarta positio, quod est in alio 1. et alio instanli secundum rem, eo modo, quo in tempore est ponere instantia multa; quia unum est secundum suam essenliam, cuius fluxus est continuus; unde non est ponere plura instantia, ut consequenter se habentia secundmn se; sed Lamen, secundum quod mensurat duas actiones discontinuas, est in eo duo signare; sicut si linea secet aliam, signat duo puucta. — Sed illud non potest stare, quia in nullo continuo nec esse nec intelligi nec signari possunt vere duo indivisibilia, ipso manente continuo, quae se habeant consequenter, alioquin intelhgitur de necessitale ut multiplicatum. Si ergo tempus manet non intercisum, patet etc.

Et ideo dicendum est ultimo, quod tempus sive 5. instans mensura ullimi esse panis et primi esse corporis, polest duphciler accipi: vel in duratione propria uniuscuiusque, sicut dicit Philosophus, quod «unumquodque propria periodo mensuratur», quae

Sexto et ulliino quaeritur, quibus verbis debeat exprimi ista conversio. Et ostenditur, quod per verbum substantivum, ut dicatur: Panis erit corpus et quod fuit panis etc.; et hoc auctoritate et ratione.

Aucloritate: quia Ambrosius dicit: « Quod cx.rislot., VI. Phys. texl. I: Conlhnm quidem, ciuorum ultima sunt unum; tangentia [sive contigua] vero, quoruni [uUima generis. Cfr. ibid. V. lext. 21. seqq. (c. 3.), et de Praedicam. 0. de Qmnlo, ubi haec fusius explicantur. quidem cum re incipit et desinit; et sic sunt diversae mensurae discontinuae et diversa instantia consequenter se habentia, sicut sunt duo esse, esse scilicet panis et corporis. Si autem accipiatur instans secundum communem mensuram, qme est. tempus continuum, non intercisum, ut est mensura motus primi mobilis, vel etiam ut tempus consideratur secundum essentiam, non secundum esse % tunc accipit determinatum instans secundum nostram signationem. Signetur ergo unum instans in tempore, in quo ultimo est panis; signetur et aliud instans, in quo priino esl corpus? Ego dico, non signetur, quia non est signare duo instantia consequenter se habentia in continuo, raanente continuo; unde quodlii)et horum per se signari potest, sed duo simul impossibile est signare. Et sie patet, quod in alio et alio instanti habet esse panis et corpus secundum rem, et secundura quod e%,mensura realis et propria.; licel secundura mensuram nem duo instantia iinmediate signare non — Ilic autera modus solvendi rationabilior et certior videtur omnibus praedictis, quoniam supra tria principia certa fundalur. Priraum est, quod in eodem inslanti simplici impossibile est contradictoria esse, quantumcumque inslans habeat diversitatem secundum considerationem. Secundum est, quod in continuo, manente continuo, impossibile est instantia esse consequenter nec vere signari. Tertium est, quod inter esse panem et corpus Christi, vel inter duo contradictoria nihil est medium erat panis ante consecrationem est corpus Christi post consecralionem ».

2. Item, ratione videtur: quia ubi totuin transit in totum, fit maior unio, quam ubi pars in partera; sed ubi pars in partem, vera est, ut puta secundura accidens albuni erit nigrura, et secundum sura. Superius pro duratione, quod exhibent codd. B L ( bb a seciuida manu), alii codd. et edd. divisione. solis secundum essentiani, qui iransit per diversa corpora Iransparentia et habe.t ibi diversa esse, secundum quod illa corpora diversimode siint colorata. Mox pro accipit Vat. accipitur. Subinde pro umim instans permulii codd. et cd. 1 ultimum instans, cod. A primuni instans.

substantiam, ut quod fuit sub forma ignis modo esl sub forma aeris: ergo multo fortius hic, ubi totum transit in totum.

Item, quod in verbo mutandi, videtur.

3. Damascenus: « Panem et vinum fecit ea corpus et sanguinem suum ».

4. Item, ratione videtur: quia quod mutatur, et non annihilaiur, non fit nihil, sed aliquid; sed panis mutatur, et non annihilatur nec fit aliud quam corpus: ergo etc.

Item, quod cum verbo possendi:

b. Ambrosius: « Quod est panis potest esse corpus consecratione, quae fit Christi sermone ».

6. Item, ralione videtur: quia omne quod mutatur in aliquid, habet fosse ad illud, quia omnem actum antecedit potenlia ahqua; sed panis mutatur in corpus Christi: ergo etc.

Item, quod cum praepositione:

7. Ambrosius, de Sacramentis: « Ubi accessit consecratio, de pane fit corpus Christi ».

8. Item, ratione videtur: quia hic est transsubstantiatio; aut ergo de aliquo, aut de nihilo. Non de nihilo: ergo de aliquo: ergo de pane, cum non sit dare de alio.

Contra: I. Hoc verbum es nolat identitatem;

panis ad corpus non est identitas nec in forma nec in materia: ergo talis locutio, scihcet cum verbo substantivo, quod notat identitatem, est falsa.

2. Item, omne fieri terminatur ad factum esse; sed in hoc Sacramento nihil factum est, quia corpus non est nunc factum: ergo nec fieri est ibi: ergo sunt falsae cum verbo fiendi.

3. Item, omnis potentia aut est activa, aut passiva; in pane non est activa nec etiam passiva, quia tunc esset ad aclum: ergo cum hoc verbo potest est falsa locutio.

k. Item, haec praepositio de et ex dicit causalilatem, aut ordinem, ut de mane fit meridies. Hoc non potest stare, secundum quod dicit causalitatem, nec secundum quod dicit ordinem, quia tunc est sensus: post panem est corpus; pari ratione posset dici de verbo: corpus post verbum.

1 Libr. IV. de Kide ortliod. c. 13. — Pro mutandi Val. cum aliquot codd. fiendi.

2 CIV. Aristot., V. Phys. te.xt. 7. (c. 1.). — De minori, in qua codd. ut panis pro sed panis, vide supra q..3.

3 Libr. IV. de Sacram. c. i. n. U. Vido hic lit. Magi- < Cfr. Aristot., IX. Metaph. text. 13. soqq. (VIII. c. S.).

6 Cfr. supra pag. '190, nola 3. Jlla tantum propositio est vera et propria, in qua verbum significat non identitatem neque innovationem neque ordinationem naturalem;

sed solum conversionem cum praepositione importante transitum, non causam.

Respondeo: Dicendum, quod ista conversio est singularis, quia totum in totum transit, et lioc virtute supra naturam; ideo panis ad corpus non est identitas, non est causalitas, in Christi corpore nulla est innovatio, in pane nulla est secundum causas inferiores ordinatio. Ex his ehciuntur qualuor regulae.

Prima est, quod omnia verba significantia zc/eutitatem panis ad corpus Christi faciunt sermonem falsum. Unde omnes tales locutiones impropriae sunt ct exponendac: panis erit corpus Christi, vel, quod fuit panis est corpus Christi, id est, conversum est in corpus; simpliciler non sunt recipiendae cum relativo et verbo substantivo. — Et ideo non valet ratio, quam adducit. Quia enim totum in totum transit, non est maior identitas, immo minor, immo nulia.

Secunda regula est, quod omnia verba significantia innovationem circa corpus Christi sunt falso dicta; quae autem significant conversionem et transitum vere dicuntur. Et quia generari dicit innovationem, fieri potest dicere transitum, ut cum dicilur: hoc fit illud; ideo cum verbo fiendi potest concedi, non cum verbo generandi. — Et concedendae sunt raliones ad hoc. — Ratio ad oppositum non valet, quia obiicit de fi.eri, prout dicit alicuius generationem; sed non sic accipitur hic. Unde haec est magis propria: panis fit corpus, quam: de pa.ne fit corpus; et haec simpliciter est impropria: corpus Christi fit, sed conceditur: fit hic.

Tertia regala est: quia non est ordinatio panis ad corpus Christi secundum causas inferiores; ideo verba hoc significantia, sicut lioc verbum potest, absolute dictum, faciunt locutionem falsam, ut hoc [sive dicil: ordinem], alio cum cx aere statuam, aut cx ligno lectum, et quaecumque ex materia [ sive causa materiali ] fieri dicimus, ut ex aliquo, quod insit et formetur, tolum sit ctc. Cfr. II. Metaph. lext. 7. (1. brevior, c. 2.), V. text. 29. (IV. c. 24.) ct Vlll. tcxt. II. (Vn. c. 4.). Vidc etiam I. Sent. lit. Magistri, d. XXXVI. c. 5. — In fine arg. codd. N aa addunt quia panis et verbum sunt de integritate.

1» Cfr. supra q. 1. seqq. et d. 10. p. II. a. 1. q. 1. — Post pauca Vat., verbis innovatio et causatitas transpositis et intcrpunctionc mutata, legit: non est innomlio in Cliristi corpore, nulla est causalitas in pane, nulla etc.

1' In Vut. desideratur id est, conversum est in corpus. Immittit et, codd. II P Q subiungunt etiani, cod. M tamen.

si dicatur: panis potest esse corpus. Sed si dicatur ordinatio secundum causas superiores; tunc est in locutione veritas, ut si dicatur: panis potest converti a Deo. — Et sic dicit Ambrosius, et ratio concludit, quia actus ille est a potentia superiori.

Quarta regula est: quia nulla est caiisalitas, scd solum transitus panis in corpus Christi; quod omnes praepositiones causalitatem importantes reddunt loculionem impropriam. Unde impropriae sunt

In parle ista sunt dubitatinnes circa litteram et primo de hoc quod dicit Magisler: Mysterium fidei credi salubriter potest, investigari salubriter non po- lest. Videlur enim secunduin hoc, quod omnes peccent graviler, qui disputant de his quae ad fidem spectant.

Respondeo: Dicendum, quod facienda est vis tam in hoc quod dicit mysterium fidei, quam in verbo investigandi. 3hjsterium enim secretum est, et illud non est investigandum, ut homo velit ratione comprehendere, quod Dominus voluit occuUare; et qui aliter facit peccat el praesumtuosus est, dum se elevat ad id, ad quod non potest perlingere Qui autem disputat de fide non ad mysterii invesligationem, sed potius ad defensionem, ille non facit contra hoc quod dicit Augustinus et Magister.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod haec concedenda est: Ilhid quod eral panis vel vinum, post consecrationem est corpus Christi. Videtur enim falsum dicere, quia quod est relativum identitalis; sed ibi nihil manet comraune: ergo talis loculio est falsa. Praeterea, quaero: pro quo supponit, cum dicitur: quod erat panis? Aut pro supposito panis, aut Christi. Si pro supposito panis; contra: isli nunquam convenit praedicatum. Si pro supposito corporis: ergo implicatio est falsa, quia corpus Christi nunquain fuit panis.

Ex cocl. L supplevimus sustincri potest, scil. locutio. Inferius verbis El dicendum Vat. cum uuo alteroque cocl. interiicit ideo.

2 Vicle scliolion nd i. liuius arliculi cjuaesl. cum hac praepositione de vel ex, secundum quod dicunt causalitatem; sed cum est aliqua acceptio ordinis, sustineri potest, nec tamen secundum illam omnino propria. — Et dicendum, quod illa est vera et propria, in qua verbum significans non identitatem nec innovationem nec ordinationem naturalem, sed solum conversionem cum praepositione importante transitum, non causam. Unde haec est propria: panis convertitur in corpus Christi Respondeo: Dicendum, quod proprie loquendo — cum hoc relalivum quod sit relativum identitatis, et suppositum non sit idem cum praedicato — quod simpliciter loquendo, proprie falsa e&t; nec Magister dicit concedendam secundum opinionem suam. Si autem legatur a Sanctis, exponendam esse credo. Unde cum Augustinus dicit, quod « corpus Christi diciraus illud quod ex fructibus terrae coliectum » etc; dicendum, quod illud dictum est quanlum ad signum exterius, et secundum metaphoram est inteihgendum illud, secundum quod signuni pro signato ponitur; et vocatur hic corpus Christi Sacramentum corporis Christi

Item quaeritur: quid est quod dicit Gregorius, in ipsa immolationis hora caelos aperi7i? Videtur enim male dicere, quia, si aperiuntur; quaero, ad quid? Si ut descendat, videtur falsum, quia potest descendere sine apertione caelorum. Et ilerum, ad quid descendit, si panis convertitur in corpus suum hic inferius? 67 d.icas, hoc dictum tropice; quaero, quo tropo?

Respoxdeo: Dicendum, quod panis iste, qui in altari conficilur, est panis caelestis; caelum autem dicitur aperiri, quando vehemens fit influentia de supernis. Quoniam igitur immolationis hora nobis panis caelestis el supersubstantialis triljuitur; hinc est, quod Gregorius caelos dicit aperiri; sicut in eius nativitate dicitur, quod « per totum mundum rem in numoro otsupponitpro niin, utSocrnles currit, et alius dispulat. Qiiaednm vero sunt reluliva subslantine identilaiis, ut qui, ille, idem; unde relativum substanline idenlitntis esl quod refert etsupponit pro eodem in numero, pro quo supponit suum aniccedens, ut Socrates currit, qui disputat; ibi hoc relativum qui refert et supponit pro Socrate etc. — De minori cfr. supra q. 2. —.Miquaitto inferius pro Christi codd. FGl corporis Cliristi.

melliflui facti sunl caeli quia datus est nobis ille qui dulcior est super mel el favum.

DuB. IV.

Item quaeritur de hoe quod dicit: In caelum rapitu?% ministerio Angelorum consociandum corpori Christi. Videtur enim falsum dicere, quia illud corpus sumilur a sacerdote, ergo non rapitur ministerio. — Item, quomodo consociatur corpori Christi, cum idem sit corpus? — Item, quaeritur: quomodo inteUigitur ilhid quod scribitur in canone: lube haec perferri per manus sancti Angeli tui? quid est quod perferlur? et quis est Angelus, qui perfert?

Respondeo: Dicendum, quod sicut praedicta verba circa confeclionem figurative et secundum tropum intelUgenda sunt, sic et ista. Unde sicut manus Angelorum non inteUiguntur corporahter, sic nec rapi hoc Sacramentum intelhgendum est locahter vel corporahter; simihter nec consociari situa-

Suh alia autem specie tribus de

Supra egit Magister de confeclione quantum ad transsubstantiationem sive conversionem; hic agit secundo, in qua specie vel substantia debeat fieri tahs confectio. Et habet haec pars duas partes. In prima determinat, in qua specie vel subslantia nunc conficere debeat Ecclesia. In secunda ostendit, quod sic fuerit in confeclione prima.. quae fuit in Coena, ibi: Colligitur etiam ex praedictis, quod Christus etc., ubi oslendit, in quibus substanliis confecit et quale corpus discipuhs dedit.

1 Gregor., Libro Kesponsal., in festo iativ. Domini, I. Noclurn. resp. lect. 2. — Seq. text. Scripturae est Ps. 18, II. — Idem dub. solvit Alex. Hal., S. p. IV. q. 10. m. 3. a. I. g I; B. Albert., hic a. 9; S. Thom., letr. a Tar. et Richard. a Med., hic circa lit. — Locis citt. soh ilur etiam dub. seq.

2 Missalis Uomani, post consecrationem. — Suporiiis post ministerio codd. RST supplent Angelorum, cod. U angelico. Paulo inferius ex codd. F G H L P Q V supplevimus quod perfertur.

3 Libr. V. de Sacro Altaris mysterio, c. 5; sed aliam interprelationem ibi affert dicens: Salvo tanien occulto caelestis oraculi sacramento, possunt haec verba, licet simplicius, tamen securius, sic intelligi; Inbe haec, vota fldelium videlicet et preces, perferri per nianus sancti Angeli, hoc cst per ministerium liter. Sed hoc intehigendum est, quod sicut Angeh intelliguntur Deo offerre orationes nostras et petitiones, similiter et desideria — non propter ignorantiam Dei, sed propler commoditatem nostram; quia suis sanctis affectibus puris nos adiuvant et merita nostra in conspeclu Dei replicant, ut ex eorum puritate sancta et aCfectione ferventi ralione dignitatis nuntii sint acceptabilia — sic intelligendum est offerre sacrificia, quia sacris mysteriis assistentes una nobiscum precantur, ut nostra munera sint accepta, et una nobiscum reverentur sanctissimum corpus Chrisli, sicut in caelo. Ideo dicuntur in caelum rapere et consociare quantum ad hoc, quod reputant honore dignum in altari, ut in caelo. Per hunc etiam modum intelligenda est oralio canonis: quia, sicut exponit Innocentius Angelus ille magni consilii est Chrislus; per manus illius oramus sacrificium perferri, id est ipsius meritis et precibus nostrum sacrificiura Deo acceplari. Unde ipse est pontifex et advocatus noster et apparet continue vultui Dei ad interpellandum pro nobis. Et sic patent quaesita. carnem et sanguinem tradidit etc.

Prima pars habet tres partes. In prima ostendit, quare illud Sacramentum sive Christi corpus datur sub aha specie. In secunda, quare sub duplici specie, ibi: Sed quare sub duplici specie sumitur etc. In tertia vero determinat, quod aqua vino commiscenda est, ibi: Aqua, vero admiscenda, est vino. Et illa pars duas habet. In prima ostendit modum commiscendi. In secunda vero inquirit, utrum hoc speclet ad Sacramenli necessitatem, ibi: Si vero quaeritur, an irritum sit quod geritur, si aqua etc. Angelorum, secundum illud quod ait Angelus ad Tobiani (12, 12.): Quando orabas cum lacrymis, ego obtuli orationem tuam Domino. [n sublime altare tuum, hoc est in co.ispectum divinae Maiestatis tuae. Vide infra lil. Magistri, d. XIII. c. 1, et Comment. dub. 3, Cfr. etiam C. Utrum sub pgura (72.) % 2, de Consccrat. d. 2; Petr. Piclav., V. Senl. c. -12, ubi quatuor expositioncs aflert; Praepositivus, Sum. in penullima quaesl. tr. de eucharistia. — Dictio magni consilii Angelus habetur in translatione Septuaginta, Isai. 9, 6. In fine dubii respicitur 1. loan. 2, I; Hebr. 9, 24: Ut appareat nunc [codd. G V quotidie] vultui Dei pro nobis; et ibid. 7, 2o; Semper vivens ad interpellandum pro nobis. Alii recentiores illuni Angelum volunt esse Spiritum S.

Ad intelligentiam huius partis secundum duo, quae delerminat Magister, duo principaliter quaeruntur.

Primo ad intelligentiam primi quaeritur de speciebus, in quibus nunc conficit Ecclesia.

Secundo quaeritur de modo, quo confecit Christus.

Circa primum quaeruntur breviter quatuor.

Et quod istud Sacraraentum debeat confici in specie panis et vini, ipsa Domini institutio sive consecratio et Ecclesiae calholicae observatio sufficientem praebet auctoritatem et rationem. — Sed quod non, videtur:

1. Quia secundum quod dicit Hugo-, « crescente veritatis cognitione, signa debuerunt esse evidentiora»: ergo cum panis et vinum fuerint Sacraaienta legis naturae, nuUo modo debent esse Sacramenta legis gratiae, in qua tanlum concurrit cognitio veritatis.

2. Item, lex scripta plus cognitionis dabat et habebat quam naturahs: ergo eius signa erant certiora et expressiora: ergo magis lex nova debuit conflcere in Sacramentis sive signis traditis tempore legis scriptae quam tempore legis naturae, de quibus sunt species panis et vini.

3. Item, hoc ipsum videtur, quia Jn lege scripta agnus et eius sanguis oiTerebalur; sed caro magis exprimit carnem, et sanguis sanguinem: ergo magis in illa specie debet confici Sacramentura eucharistiae quam in ista.

4. Ilem, species Sacramenti naturaliter habent repraesentare; sed panis et vinum fiunt artificio: ergo non congruunt Sacramento.

5. Item, hoc specialiter oslenditur de pane, quia in hoc Sacramento spcciahter debet significari Christus passus, unde ipse dicit: IIoc facile in meam Primo quaeritur, utrum hoc Sacramentum confici debeat in specie panis et vini.

Secundo, utrum utraque harum specierum sit de integritate Sacramenti.

Tertio quaerilur, utrum aqua sit de integritate Sacraiuenti.

Quarto, utrum in omni pane et vino possit confici Sacramentum hoc. commemorationem; sed panis integer non significat passionem: ergo non congruit huic Sacramento.

6. Itera, in lioc Sacramento continetur Christus ut cilnis parvulorum, qui prius erat cilDus Angelorum; sed cibus parvulorum est lac: ergo in lacte deberet confici.

7. Item, obiicitur de vino: quia hic significatur Christus ut cibus sive potus sanans; sed vinum non datur infirmis: ergo non debet in vino confici hoc Sacraraentum, quod est sanativura infirmitatis spiritualis.

8. Item, effectus istius Sacramenti est exstinguere morbum concupiscentiae; sed vini est accendere, Proverbiorum vigesimo: Luxuriosa res est vinum: ergo etc.

Panis et vinum congrue exprimunt duplicem rem huius Sacramenti.

Respondeo: Dicendum, quod istius Sacramenti duplex est res, scilicet corpus Christi verum et mysticum; et quia signa sunt instituta propter expressionem rei significatae, talia debuerunt esse, quae de sui natura nata essent utrumque exprimere. — Et quoniam corpus myslicum est ex raultis aggregatis in unum, taha elementa esse debues Luc. 22, 19.

s Epist. L Cor. 3,. seq.: Tanquam parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam. — In maiori, quae est secundum August., Enarrat. in Ps. 33. enarrat. ]. n. 6, post parvulorum Vat. addit et humilium.

runt, quae ex multis facerent unum; tale aulem est panis, quia est ex multis granis puris; tale etiam est vinum, quod est ex multis acinis puris: ideo recte unionem corporis mystici significant.

Corpus autem Christi verum continetur in hoc Sacramento ut cibus — quia propter hoc institutum est Sacramentum — et ut cibus non qualiscumque, sed ut cibus conveniens, cibus efficax, cibus sanans, cibus omnibus communis: ideo debuit institui signum, quod quidem esset cibus habens istas proprietates. Cibus autem magis conveniens est panis de frumento et vinum; et huius signum est, quod naturae non generat ex frequentatione fastidium, quod non convenit de aliquo alio cibo. — Est etiam efficax in confirmando, quia panis confortat, et vinum iaetificatl — Est etiam sanus, sicut dicit Isaac in Dictis quod uterque ad sanitatem facit. — Ulterius est cibus communis et usitalus, maxime inter gentes rationabiliter viventes. Un(]e Damascenus =: « Consuetudo est hominibus panem comedere et bibere vinum; ideo coniugavit eis Dominus Divinitatem et fecit ea corpus et sanguinem suum, ut per haec quae sunt secundum naturam consueta, in quibus vita conservatur, ad ea quae sunt supra naturam, anima transferatur ».

1. Ex his patent obiecta. Quod enim obiicit, quod Sacramenta in nova lege sunt evidentiora; dicendum, quod evidentius factum est ratione verbi additi: Hoe est corpus meum; sed non oportuit a parte elementi, quia sufficiebat illa evidentia.

2. 3. Ad illud quod obiicitur de signis legis scriptae, dicendum, quod evidentiora signa erant passionis, quia, sicut supra dictum est, ad illam significandam principaliter ordinabanlur, sed non

I. De materia eucharisliae, de qua tractant haec et tres seqq. quaestiones, agit Decretum pro Armenis Eugenii IV. in Bulla Exsultate Deo. evidentiora quantum ad expressionem graliae sacramentalis; et hoc principaliter significatur in Sacramentis novae legis. — Et per hoc palet de carne, quia non significatur caro ut caro, sed ut reficiens.

4. Ad illud quod obiicitur, quod sunt ab artificio; dicendum, quod habilitas est a nalura, sed perfeclio ab opere humano; sic et Christus a sua origine habuit cibandi habililatem, sed actu est cibus effectus decoctione in igne passionis et compressione in torculari crucis; sic est in ipso signo, scilicet pane et vino.

5. Et per hoc patet sequens, quod obiicit, quod non significat passionem; dicendum enim, quod falsum est, immo significat per decoctionem,.vel etiam corapressionem. — Posset lamen dici, quod non exprimitur Christus ut passus principaliler, sed ut cibus.

6. Ad illud quod obiicitur, quod est cibus parvulorum; dicendum, quod est cibus parvulorum et humihum, eorum tamen, qni aliquo modo creverunt, non accedentiura ad fidem. Unde Augustinus: «Cibus sum grandiura, cresce, et manducabis me » etc. Et ideo in pane, non in lacte, fuit institutum.

7. Ad illud quod obiicitur de vino, quod non sanet; dicendum, quod vinum datur iam convalescentibus el non actu infirmantibus; in quo significatur, quod istud Sacramentum dari debet iara confidentibus per bonam conscientiam, non iacentibus in lecto peccati.

8. Ad illud quod obiicitur, quod auget luxuriam; dicendum est, quod hoc facit, quando sumilur ad ebrietatem, non quando sumitur ad refectionem et iucunditatem, servata sobrietate.

De congruentia utriusque speciei agunt: Alex. Hal., S. p. IV. q. 10. m. 3. a. 2. — Scot., de hac et seqq. qq. hic q. 6. et 7. — S. Thom., hic q. 2. a. 1. quaestiunc. I. 2; S. IH. q. 7i. a. I. — habetur ab Isaac in Dictis particularibus: vinum bonum dat nutrimentum corpori, sanitatem reddit et custodit, si accipiatur, secundum quod oporlet». Cfr. cod. Vat. Reg. 1304 (Romae) fol. 79. et fol. I0.5-I08. Praedicla duo opera Isaaci (Ishak), filii Salomonis, arabico idiomate scripta, in Latinum transtulit Constantinus Africanus (XI. saeculo), et impressa sunt Lugduni 1 5 1 b.

2o B..Albert., IV. Sent. d. 1 2. a. 2. — Pelr. a Tar., hic q. 2. a. I. — Richard. a Med., hic a. 2. q. 1. — Durand., de hac et seq. q. hic q. 4. — Dionys. Carth., de hac et seqq. qq. hic q. 3. (contra nonnullos antiquos), consecrationem utriusque speciei non cretur, esse tamen de necessitate praecepti divini.

De 2. quaestione: Alex. Hal., loc. cit. m. L a. I. I. — S. Thom., IV. Sent. d. 8. q. 2. a. i. quaestiunc.!, et hic q. 2. a. 1. quaesliunc. I. ad i; S. III. q. 78. a. 6. — B. Albert., loc. cit. a. 2. — Petr. a Tar., IV. Sent. d..8. q. 3. a. i. quaestiunc. I. 3.

III. Quaestionem 3. concorditer solvunt: Alex. Hal., loc. cit. m. i. a. I. S 8. — S. Thom., hic q. 2. a. i; S. III. q. 74.

Utrum utraque hamm

Secundo quaeritur, ulrum ulraque harum specierum sit de Jntegrilate Sacramenti. Et quod sic, videtur:

1. Quia Dominus, cum illud Sacramentum train utraquG specie confecit; sed non est Sacramentum completum, nisi secundum quod ipse instituit: ergo etc.

2. Item, forma verbi est de integritale Sacranienti -; sed forma corporis non est nisi super panem, et forma sanguinis non est nisi super vinum: ergo utraque species est de integritate.

3. Item, nullum Sacramentum est iterandum, quamdiu manet: ergo nec consecratio supra consecrationeiu est addenda, cum est perfecta; sed ad

consecrationem panis additur consecralio vini: ergo nondum est perfecta: ergo etc.

4. Ilem, in hoc Sacramento e.x.primitur mysterium nostrae redemptionis; sed hoc non fit in solo pane, sive in corpore, sed etiam in sanguine: et sic etc.

Contra: 1. In hoc Sacramento quantum ad speciem panis totus Christus continetur, nec aliquid amplius in duoijus quam in uno, nec ahud, sed omnino idem: ergo videtur, quod non sit de integritate species vini; quia, illa reraota, remanet totum completum.

2. Item, fiideles integrum et perfectum Sacramenlum recipiunt, nec recipiunt nisi in altera specie tantum: ergo etc.

3. Itera, quaero: quae necessitas est in hoc Sacramento sanguinem Christi significari? Si quia de integritate; multo magis.anima: ergo anima multo 1 Vide Matth. 26, 26. seqq. — Superius voci Sacramenti codd. R S bb praemittunt hidus.

• Ut habetur supra in lit. Magislri, d. III. c. I, et Comment. p. I. a. 1. q. 2. a. 6. 7. 8. — B..lbert., hic a. 9. 10. II. — Petr. a Tar., Iiic q. 2. a. 4. — Richard. a Med., hic a. 3. q. I. 2. 4. — Durand., hic q. 5.

IV. Circa 4. quaoslionem Catechismus Rom. (de cucharist. n. 13.) docet, quod « nullus panis nisi triticeus apta ad Sacramentum materia putandus est ». Dubitatur autem de quibusdam speciebus frumenti, ut de spolta vel farre, utrum specifice, an tantum accidentaliter a tritico difTerant, de quibus vide S. Tliom., loc. cit. q. 3. ad 2. et casuistas.

De eadem quaestione: Alex. Hal., loc. cit. g 2. 4. — S. Thom., hic q. 2. a. 2; S. loc. cit. a. 3; S. c. Gent. IV. c. 69. — B. Albert., loc. cit. a. 7. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. 2. — Richard. a Med., hic a. 2. q. 2. — Durand., hic q. 4. — Dionys. Carth., hic q. 3. sit cle integritate Sacramenti. magis debet significari. Si dicas, quod in hoc significatur anima, quia « sedes animae est in sanguine», ut dicit Magister; contra: aniina ut perfeclio est in toto corpore et in singulis partibus, non ergo in sanguine. Praeterea, quaedam animaha sunt sine sanguine.

4. Ilem, baplismus est Sacramentum valens ad remedium corporis et animae; et tamen non est ibi signum nisi unicum: ergo nec hic. Utraque species est de integritate Sacramenti eucharistiae quoad significantiam, sed non quoad

Respondeo: Dicendum, quod in Sacramento duo; sunl, scilicet efficacia et significantia. Esse igitur Distinciio.ii de integritate Sacramenti dupliciter est: aut quan-; tuin ad efficaciam; et sic neutra species est de in- conciusio.j tegritate, sed in qualibet totum, quod habet effi- caciam; aut quantum ad significationem, et sic sunt conciasioi! de integritate, quia in neulra per se exprimitur res huius Sacramenti, sed in utraque simul. Et hoc patet sic. fecta autem refectio non est in pane tantum nec in vino tantum, sed in utroque: ideo non in uno tantum perfecte significatur ut reficiens, sed in utroque. — Reficit autem hoc Sacramentum non quoscumquo, sed manducanles spiritualiter. Manducare — Post significatur anima cod. L addit ratione vini significantis sanguinem.

6 Hilar., Comment. in.Matth. c. 10. n. 24, dicit, quod baptismi lavacro simus « anima et corpore innovati ». Cfr. supra d. 4. p. I. a. f. q. 2. ad 2.

autem spiritualiter est recognoscere et affici circa eius passionem, quae fuit in corporis eius raulliplici afElictione et sanguinis effusione; in quo manifestatur immensa Dei caritas, et in lioc anima perfecte reficitur et deleclatur; et ideo utrumque distincte significatur, scilicet corpus et sanguis. — Rursus, delectatio et refectio non est in passione, quia passio, sed quia nostra redemptio; ibi etiam mira nostra utilitas nos delectat, et quia redempti sumus in corpore et anima — ad hoc est perfecta redemptio et Christus exposuit corpus et animam — et ideo, ut perfecta esset vel significaretur redemptio, et ex hoc perfecta refeclio; debuit significari corpus in pane et anima, caius sedes est in sanguine, in vino l

Ralio igitur integrilatis est significantia Christi nos perfecte reficientis in meditatione suae amantissimae passionis et nostrae iucundae redemptionis, quae non per alterum horum perfecte significari poluit, sed per utrumque. — Rationes autem ad primam partem procedunt quanlum ad significantiam.

1. 2. Ad illud quod obiicitur primo ad oppositum, patet quia, etsi totum in ulraque specie contineatur, non tamen per alterum perfecte significatur. Et ideo fideles perfectum Sacramentum recipiunt, quia ad efficaciam recipiunt; sed quantum ad significantiam sufGcit, quod Ecclesia faciat in eorum praesentia; nec oportet, quod ipsi recipiant, propter periculum effusionis et propter periculum erroris,quia non crederent simplices, in altera specie totum Christum recipere. — Exemplum patet de eo cui exivit sanguis ab lioslia, quia non credebat, quod esset sanguis in specie corporis.

2. Ad illud quod obiicitur terlio: quae necessitas est, quare oporteat, sanguinem significari; di-

Tertio quaeritur, utrum aqua sit de integritate Sacramenti eucharistiae. Et quod sic, videtur.

1. Cyprianus: « Sicut in sanctificando calicem Do- 1 Ut oslensum cst supra d. 9. a. 1. q. 2.

• Ita edd. ot plurimi codd., cod. II ad hoc enim etiam, cod. X et hoc, cod. 0 hoc. — Post Rursus fortasse excidit quia.

5 Haec ratio affertur etiam ab liiiioccnl. III, IV. de.acro Altaris mysterio, c. 21. — liiferius voci reficientis cod. Z praemillit redimentis el. Subinde pro amantissimae codd. M 0 S X amarissimae.

• Edd. supplent respomio, et paulo inferiiis post iperfectum Sacrammtum addunt sub xma specie.

In eAA. sxihmngHxiv zossa scilicet (jeneraticam, aucjmenlativam et mitritivam. Cfr. Aristot., II. de Anima, text. 27. seqq. (c. 3.).

6 Cfr. supra d. 3. p. II. a. I. q. I. ad I, et a. 2. q. I. seq. — Mox ex codd. E F substituiinus Christum pro eum (cod. aa tantumj.

S Bonav. — Tom. IV. cendum, quod lioc est lum propter passonen),, tum propter animae redemptionem. Anima enim, cum sit spiritualis, non potuit in se significari, sed in annexo, ut puta in sanguine, in quo est sedes animae, non quia in solo sanguine, sed quia anima rationalis unitur mediante potentia sentiendi, et illa mediante potentia vegetandi, et illa, cum haljeat tres virtutes, prima, fundamentum omnium, est nutritiva et nutrimentum sanguinis, vel aliquid loco eius: ideo etc.

4. Ad illud quod obiicitur de baptismo, dicendum, quod baptismus principaliter significat mortem et sepulturam, sed hoc Sacramentum significat Christum passum; et quoniam passus est in anima et in carne, passus corporis afflictione et sanguinis effusione: ideo utrumque hic significari debet. Unde non est simile; lamen ista non est tola causa nec principalis, sed principalis est significatio re/ectionis perfeclae secundum statum viae. — Causae autem congruentiae multae sunt et accipiunlur lum ex propria rei significatione, quam efficit Sacramentum, et haec est nostra refeclio; tum rei, quam significat allegorice, et haec est Christi passio — Refectio autem potest significari il perfecta; et sic significatur per haec duo quantum ad modum duplicem, quia alii suaviter, alii cnm maiori labore reficiuntur; prima significatur per sanguinem et speciem vini, secunda per speciem panis Vel quantum ad effectus: quia conforlat, et hoc per speciem panis; et laetificat sive delectat, et hoc per vinum. — Quantum ad significationem allegoricam debet significari corpus et anima, quia Ghrislus utramque assumsit et in utraque passus est et ulramque redemit. — Et haec omnia ad congruitatem faciunt; et inslitutio, quae praeexigit congruitatem, superveniens inducit necessitatem. mini olferri sola aqua non polest, sic nec vinum solum potest»; sed vinum est de integritate, et sine illo non potest esse Sacramentum: ergo nec sine aqua.

5. Ilem, ratione videtur: quia Sacramentum corporis non potest fieri in sola farina, nisi per commixtionem aquae fiat panis: ergo nec Sacramentum sanguinis sine commixtione aquae

6. Item, aut Dominus imsuil % aut non posuit; si posuit, et quod ipse instituit est de integritate Sacramenti, quia qui aliter facit nil facit: ergo elc. Si non posuit: ergo praesumtio fuit ponere.

7. Item, quod signiticat aliquid, quod est de substantia et principaliter in Sacramento, est de eius substantia; sed unio aquae cum vino significat unionem ad caput, ut dicit Beda, et habetur in littera.

8. Item, yinum significat sanguinem, qui fluxit de latere Christi; sed non tantum sanguis fluxit, immo sanguis et aqua: ergo imperfectum est Sacramentum, nisi utrumque apponatur.

Sed contra: 1. Nihil est de suJDStantia Sacrahuius materiahtcr, quod non remanet neque secundum substantiam neque secundum accidentia; sed aqua est huiusmodi: ergo etc.

2. Item, elementum, quod est de substantia unius Sacramenli, non est de substantia alterius, cum sint Sacramenta distincta; sed aqua est materia baptismi: ergo non est de necessitate huius Sacramenti.

3. Item, omne quod est de substantia, aut est quantum ad signiftcantiam, aut quanlum ad efpcaciam; non quantum ad signiftcantiam, quia debent signiflcari corpus Christi verum et myslicum; et sanguis sufTicienter significatur per vinum, et similiter unio corporis mystici. Nec qaantum ad efficaciam, quia sine aqua est transsubstantiatio.

Item, quidquid sit de integritate, quaero de cong7'v,itate; et videtur, quod non sit congruum, aquam apponi:

6. Quia hoe Sacramentum est rei habentis omm saporis suavitatem; sei aqua est insipida: ergo non congruit.

7. Item, pani nihil additur, ergo nec vino; vel si addilur, quaeritur: quare?

8. item, Dominus non legitur apposuisse: ergo videtur, quod non peccat qui non apponit, sed multo magis qui apponit.

Quod autem sit de necessitate el congruitate praecepti:

' Arg. esl secuiidum Cyprianum, hic in lil. Magistri, c. o, relatum.

Cyprianus: « Nobis ignosci omnino non polest, qui admoniti sumus, ut calicem Domini cum vino et aqua mixtum, secundum quod Dominus

Quaestio ergo est, si mortaliter peccat qui omittit. Admixtio aquae non est de integritate, sed de congruitate Sacramenti eucharistiae.

Respondeo: Dicendum, quod de integritate Sacramenti huius sunt qualaor, scihcet materia et forma et ordo et intentio consecrantis; de congruitate autem et bene esse sunt quae sunt his annexa. Aqua ergo, cum non sit aliquid horum,non est de necessilate, sed annexum est materiae, scilicet vino, quia adiungitur vino et in ipsum convertitur et postmodum in sanguinem; et ideo est de congruitate. — Ratio autem huius connexionis est expressior significatio: quia aqua significat populum et per coniunctionem sui cum vino significat unitatem capitis cum membris; per vinum autem significatur unio raembrorum ad invicem. — Rationes igitur ostendentes, quod aqua non sit de substanlia Sacramenti concedendae sunt.

1. Ad illud ergo quod obiicilur de Cypriano, dicendum, quod Cyprianus dicit, illud non posse fieri, quod non bene potest, vel non de iure potest. Unde Alexander, ubi Cyprianas dicit potest, dicit debet.

2. Ad ilkid quod obiicitur de farina, dicendum, quod non est simiie, quia farina non commixta sive per se non est cibus, sed vinum potus est per se.

3. Ad illud quod obiicitur, utrum Dominus apposuerit; dicendum, quod sic, sed non tanquam necessarium, sed tanquam congruum; et hoc patet, quia vinum erat, ex quo confecit: ergo aqua transierat in vinum, anlequam conficeret; et quia apposuit, peccat qui non apponit, tamen nihilominus conficit.

4. 5. Ad illud quod obiicitur de unione, dicendum, quod illa unio signiflcatur per vinum, quia significatur unio membrorura ad invicera, et per consequens ad caput, non lamen ita expresse; ideo conlit. Magistri, c. 5. — Superius post de substantia codd. OX supplent Sacramenti.

gruit. — Similiter quod dicitur, quod fluxit simul; dicendum, quod per aquam illam non significatur aqua ista, nec e converso; sed aqua illa aquam baptismalem significat. — Vel potest dici, quod ex hoc innuitur, commiscendam aquam vino; unde illud fuit figura liuius, non hoc Sacramentum illius; hic enim sanguis, non ille tantum, sed totus, qui fluxit de corpore, significatur et continetur

Ad ilkid quod quaerilur de congruitate, dicendum, quod esl de congruilale.

6. Quod dicit de insipidikUe, dicendum, quod significat populum, qui est insipidus et sapidus fit per coniunctionem cum Sapientia, Ghristo sicut aqua, cum adiungitur vino.

7. Ad illud quod obiicilur, quod non commiscetur aliquid pani; dicendum, quod non esl simile: quia non potest ei sic aliquid commisceri, ut transeat in ipsum, quia durius; propterea non habet virtutem conversivam, ut vinum. Praeterea, principalius refertur ad significandam nostram redemptionem.

8. Ad aliud, dicendum, quod Dominus appo-

Utrum Sacramentum eucharistiae Quarto quaeritur, utrum hoc Sacramentum possit confici in omni pane et vino. Et quod sic, videtur:

1. Quia est cibus communis: ergo debet fieri in materia communi, sicut baptismus, propter excusationem pauperum: ergo in omni pane et in omni vino, quae habent rationem reficiendi et potandi.

2. Item ostenditur, quod possit confici in pane et vino corrupto, quia dicit Innocentius: « Etsi diligenti studio vinum optimum sit quaerendum, vitium tam(3n vini non maculat munditiam Sacramenti »; eadem ralione nec panis: ergo etc.

3. Item ostenditur, quod in pane et vino mixto: quia, sicut vino commiscetur aqua, ita granis frumenti coramisceri possunt alia grana; sed in vino mixto aqua flt et debet fieri Sacramentum: ergo similiter in frumento potest.

4. Ilem, quod in omni aqua, videtur: quia 2o fuit; et quidam hoc coniiciunt propter Domini sobrietatem, quod non biJDerit vinum purum, maxime forte, tale quale est in terra promissionis. Sed haec coniectura debilis est. — Sed scimus, quod Apostoli, qui Coenae Domini interfuerunt, ita Ecclesiae reliquerunl Nec obiectio valet de Evangelio: quia non omnia scripta sunt; et ratio, quare de aqua non est scriplum, est, ne putetur cZe substanlia Sacramenti; ne autem putetur praeter necessarium, fuit in passione Domini insinuatum, cum exivit sanguis et aqua.

Et ideo peccat qui omitlit, et qui ex haeresi, vel contemptu omitleret, peccaret mortahter. Qui enim negligit ex hoc, quod nullam habet diligentiam, peccat mortaliter; qui negligit ex hoc, quod habet diligentiam semiplenam, peccat venialiter, sed tamen graviter peccat, quia hoc Sacramenlum cum omni diligentia est consecrandum. Et quantum istud opus et hoc Sacramentum praecellit alia opera, tantum negligentia in lioc praeponderat aliis negligentiis. possit confici in omni pane et vino. omnis aqua potest converti in vinum, et conversa potest converti in sanguinem: ergo etc.

Contra: 1. Quod non in omni pane, quia, sicut Dominus baptizando <( dedit vim regenerativara aquis », ita consecrando instituit huius Sacramenti materiam; sed consecravit in pane de frumento, quia ille est solum cibus paschalis, et in vino vitis: ergo etc.

2. Item, quod nec in vino nec in pane corrupto, videtur: quia vinum corruptum non est vinum, sicut homo morluus non est horao — unde «acetum, ut dicit Philosophus in octavo Metaphysicae nec est vinum nec potest esse » — similiter de pane: ergo etc.

3. Item, quod nec de mixto, videtur: quia « mixtio est miscibilium alteratorum unio », unde in mixtione Iransmutantur formae mixtorum, et resultat tertium: ergo vinum mixtum non est vinum, et simililer panis: ergo etc.

4. Iteiii, quod non in aqua non naturali, videlur: quia baplismus, qui est Sacramentum necessitatis, non potest: ergo nec illud, quod debet fieri solemnius. Eucharistiae Sacramentum non potest confici in alio imne quam de Iritico, nec in alio vino quam de vite.

Respondeo: Dicendum, quod materia congrua huic Sacramento de natura sua est panis de frumenlo et vinum de vite; propter hoc quod iste cibus inler omnes cibos, et potus ille inler omnes potus est convenientior, efFicacior. sanior et communior. El loco Dommus se grano irumenti comparavit, loannis duodecimo; et ligno vitis, loannis decimo quinlo; et ex hac causa in his duabus speciebus confecit et conficiendo instituit. Ideo in alio pane 1. quam de frumento, vel in alio vino quam de vile non potest confici; et hoc determinavit Concilium Cartliaginense. In omni autem pane de frumento, 2. sicut In oiiini vino de vite, sive ibi sit differenlia accidentalis, sive specifica, ut dicunt quidam, potest confici, salvala specie illius panis et illius vini.

1. Ad illud ergo quod obiicitur de omni pane randa. Praeterea, baptismus est Sacramentum necessitatis, sed illud non;ideonon est simile. Praeterea, « omnis aqua naturaliter omni aquae esl eadem specie''», non sic omne bladum.

2. Ad illud quod quaeritur de corruptione, dicendum, quod est quaedam corruptio a statu optimo.

Consequenter quantum ad secundum articulum quaerilur de modo, quo Christus confecit. Et circa hoc quaeruntur duo.

Quaeritur ergo primum, utrum confeceril in azyino, an in fermentalo. Et quod in azymo, videlur:

1. Matlhaei vigesimo sexlo: Prima auteni die azymoinim.

1 Cfr. supra d..3. p. II. dub. 2.

2 Vci-s. 24. — Seq. loc. rsl lonii. IS, 1. Cfr. suprn q. I.

3 Cariling. III. (a. 397 c. U. Cfr. C. In Sacramento (5.), non tamen ab esse simpliciter, ut puta quando vinum lurbatur vel acescit; quaedam est corruptio ab esse simpliciter, ut quando sinipliciter desinit habere formam panis et vini, ut quando perfecte conversum est in acelum. Prima corruptio non tollit potenliam conficiendi, sed secunda tollit. Haec autem corruptio poterit discerni per gustum ab illis qui noscunt naluras rerum.

3. Ad illud quod obiicitur de mixtione, dicendum, quod mixlio dicitur duphciter, scilicet cohimuniter et proprie: commumter, quando miscetur ahquid alicui alterius naturae, quod tamen non habet pi-oporlionem, sed iiiud lanquam praedominans solvit speciem et convertit in se; et tunc non est mixlio lyroprie, et talis potest esse in hoc Sacramenlo. Et de l)ac dicitur in fine primi de Generatione% quod si « gutta aquae misceatur ampliorae vini, non est mixtio, quia solvilur species ». — Est alia mixtio, p-opriie dicta « raiscibilium alteratorum unio»; et haec repugnat. Unde tot grana possunt commisceri granis frumenti, et tantum de aqua vino, quod alteranl a suis naturaiiJDus saporibus; et haec mixtio tollit potentiam conficiendi. Et ideo frumenti grana diligenter sunt secernenda, et valde parum de aqua est apponendum, maxirae quando vinum est debile.

4. Ad illud quod ultinio quaerilur de aqua, dicendura, quod non aqua rosacea, nec artificialis, sed solum naluralis, quae dicilur aqua viva, est apponenda; et si apponatur alia aqua, ul transeat in vinura, fit Sacramentum; sed ille qui apponit, peccat, sicut ille qui omillit ponere aquam. Quod enim aqua significat populum, hoc est ratione multitudinis; et talis est aqua non artificialis, sed naluralis Primo quaerJtur de raodo conficiendi quoad signum exlerius.

Secundo, quoad contentum interius.

2. Ilem, Marci decimo quarto: Et primo die azymorum: el Lucae vigesimo secundo: Venit autem dies azymorum, in quo nece-jie erat occidi pascha; sed isto die non reperiebatur fermentalum

in omnibus finibus Israel: cum ergo existens in domo ludaeorum comederit pascha, non potuit conficere nisi in azynio.

3. Item, ralione videtur: quia Doininus non venit solvefe Legem, sed adimplere niandata Legis; sed praeceplum erat, Exodi duodecimo et Deuteronomii decimo sexto, quod comederent pascha cum azymis: ergo comedit azyma. Sed de illo pane confecit, quem in Coena comederat: ergo etc.

4. Item, Dominus debuit eo modo conflcere, quo magis Sacramento conveniret; sed azymum ratione integritatis magis convenit huic Sacramenlo: ergo in pane azymorum debuit conficere; unde primae ad Corinthios quinto-: Non in fermenlo veteri, sed in azyniis.

5. CoNTRA hoc est, quod Dominus praevenit diem azymorum; sed ante illum diem non comedebant azyma: ergo etc. Quod autem praevenerit, ostenditur: quia, si figurae debet verilas respondere; cum agnus, qui erat figura huius, immolaretur decima quarla luna; Christus fuit crucifixus decima quarla luna; sed anle diem crucifixionis confecit: ergo in fermento.

6. Hnc ipsum probalur amlorilale, quia dicilur loannis decimo oclavo: Non inlroierunt in praetorium, ut non contaminarenlur, sed manducarentpascha: ergo anle ductus est ad passionem, quam mandncarelur pascha: ergo praevenit: ergo iclem quod prius.

7. Item, dies feslus paschae dicitur prima dies, in qua manducabalur pascha; sed loannis decimo terlio ante diem paschae dicitur (juod fecil coenam cum discipulis suis: ergo elc.

8. llera, hoc ipsum probatur per Lucam, vigesimo tertio% ubi dicitur, quod muUeres in die crucifixionis aromata paraverunt, in sequenti quieverunt; et Glossa dicil, quod non licelDat aliquid parare secundum Legem: ergo magnus dies festus fuit in sequenti crucifixionis; sed magnus dies festus erat prima dies azymorum: ergo etc.

9. Item, ratione videlur: quia, si Dominus noluit, nos ritum ludaeorum servare; videtur, quod nec ipse servaverit: ergo non confecit in azymis.

luxla hoc quaeritur de controversia Graecorum Latinorum, unde venerit; et videlur. quod non cfr. Exod. 13,7. — In nnc arg. pro existens, quod praebent codd. HPQ (V primUus) Y, alii codd. et cdd. conficiens, et pro comederil plures codd. comedit, edd. wluil comedere. poterit esse; quia ipsi acceperunt ab Apostolis, et Aposloli ab uno Domino: ergo vel Apostoli erravealiqui modum Domini non leneant.

Christus consecravit in pane azymo, non in pane fermentato.

PiESPONDEO: Ad primum dicendum, quod Dominus pascha celebravit decima quarta luna; unde non praevenit, sicut expresse tres Evangelislae concordant, nec praevenire debuit. Si ergo manducatio agni typici est evacuata per manducationem Agni veri manducatio Agni veri debuit illam sequi, non praeire. Unde quia in luna decima quarta pascha fecit, quando tantum comedebantur azyma; patet, quod in azymo confecerit. quidam, quod Inna decima quarla est crucifixus, quia solemnilates durant a sero usque ad aliud sero; unde primo sero comedit agnum, et antequam veniret allerum sero,est crucifixus. — Aliter dicilur et melius, quod passio eius inchoata est statim posl Coenam, quia fuit in agonia et fuit comprehensus elc; unde optime est faclum, quod agni comestio el ipsius immolalio facla est decima quarla luna, non quia consummata, sed inchoata.

2. Ad illud quod obiicilur, quod non introiernnt praetorium, ut non conlaminarentur; dicendum, quod pascha tribus modis accipitur. Uno modo pascha cibus paschalis dicilur, ut azyma, quae per septem dies comedebantur a ludaeis. Aho modo pascha dicitur agnus paschalis, Lucae vigesimo secundo: In qua necesse erat occidi pascha. Tertio modo dicitur pascha Agnus verus, primae ad Corinthios quinto: Pascha nostrum immolatus esi Christus. Et primo modo accipitur in loanne.

3. 4. Ad illud quod obiicilur de die festo, didicendum, quod illi septem dies omnes erant dies fesli; sed primus erat per excellentiam festus dies, hoc est decima quiiita; amplius maiori excellentia Sabbatum, quod erat inler illos dies festos, in quo sumta cst cx Beda, in liunc locum, qui di£it, quod propler mandatum Sabbati obscrvandi mulieres, sepulto Domino, erant occupalae in unguentis praeparandis, quamdiu licebat operari, scil. (I parasceve usque ad solis occasum, et Iransacto Sabbato, occidente sole, ut mane vcnientos ungerent eum ».

nihil debebant parare, tum propter suam celebritatem, tum propter azyma. Quod ergo dicit loannes, loquitur de die decima quinta, ante quam facla est coena. Quod autem dicunt ludaei: Non in clie feslo; intelligitur de Sabbato. — Similiter, quod mulieres quiescunt, hoc est ob reverentiam Sabbati, non quia primus dies, quia in primo die aliquid parare sed in Sabbato parare nil licebat.

b. Ad illud quod obiicitur, quod Dominus non debuit facere nos iudaizare; dicendum, quod Dominus de Lege noa relinuit, sed de novo instituit; sicut patet de baptismo, quia illi aqua lustrabantur, et nos aqua lustramur; et hoc instituit, quia Sacraniento congruebat

Ad illud quod quaeritur de controversia Graestitutionem, et quando error ille vigebat de legali observantia, decreverunl ex consiho Spiritus sancti

1. Circa I. quiicstionem praenolancla esl cloctrina Ecdesiae de usu panis azymi et fermentati, quam proponit Concil. Florent. in Decreto unionis Graecorum liis verbis: « In azymo sive fermentato pane triticeo corpus Christi voraciter confici; sacerdotesque in altero ipsum Domini corpus conficere debere, unumquemque scilicet iuxta suae Ecclesiae, sive occidcntalis, sive orientalis, cDnsuetudinem ». Econtra Graeci schisniatici, odio excaecati, consecralionem in azymo invalidam esse, irrationobiliter blatorant. — Deinde observandum est, etiam inter doctos Catliolicos de tribus quaestionibus liic lactis et inter se cohacrentibus controversias exstitisse et adhuc existere:

I. Quo praecise die Christus ultimum pascha celebraverit et eucharistiam instituerit. Communius et probabilius Catholici Lalini ab antiquo respondebant, hoc factum esse iuxta morem ludaeorum, agnum paschalem edentium luna 1. mensis Nisan desinente et 13. inchoante. Hoc ipsa verba Scripturae apud Matlh. 26, 17; Mnrc. U, 12; Luc. 22,7. satis clare indicant. Graeci autem volunt, Christum anticipasse diem a Lege praescriptam et eucharistiam instituisse die 13, pro quo affcrunt verba loannis 18, 28. (qui locus aliter et rationabiliter explisupposilo, Christus mortuus sit eodem die, quo agnus paschalis solebat occidi.

2. Utrum ipse Cliristus confecerit eucharisliam in azymo, ut dicunt Latini, an in fermentato, ut contendunt Graeci, qui hac praecipue ratione praenotatam opinionem de lempore institutionis defendunt; cui opinioni favct etiam Abaelardus (Serm. II.). utriusque Ecclesiao. Prqeter opinionem in resp. ad qq. incidentes positam et historice valde dubiam, quae ob haeresim Ebionitarum ritum mutatum esse dicit, quam cum ceteris Scholasticis etiara cessare, quousque error ille minueretur, sicut decreverunt in Christi nomine baptizare. Unde omnis Ecclesia primo in azymis conficiebat, postmodum ex hac causa in fermentato. Sed cessante iam illa causa, rediit iam Romana Ecclesia ad ritum prislinum; Graeci vero, tanquam superbi, noluerunt ad ritum primum redire. Et ideo ex hoc ita coacti sunt defendere, primo dicentes, se ita accepisse; secundo vero, quia hoc non sufficiebat, addiderunt rationem: propter Iioc, ne iudaizarent; terlio, quia hoc non sufficiebat, si Dominus-in azymis confecisset, ausi sunt hoc dicere, quod Dominus confecit de fermentalo. Et quia Evangelistae dicunt contrarium, ausi sunt dicere, quod falsum dixerunt et a loanne correpti sunt. — Ecce, quomodo « error parvus in principio, multus est in fmeS). Tamen tam ipsi conficiunt quam nos; hoc enim non est de substantia Sacramenti, sed de congruentia. Et hoc patet ex imitatione vel institutione Sanctorum. S. Thom. (hic q. 2. a. 2. quaosliunc. 3.) tenet, a viris in historia doctissimis tres aliae opiniones magno conatii studioque in-opugnatae sunt. Nam lac. Sirmundus cum aliis propugnat usum fermenlatim utraque Ecclesia usqueadortum schismatis Graeci; post eum Mabillon (Disserlatio de pane eucharislico, rursus impressa apud Migne, Patrol. Lat. CXLlil. col. 1219, in appendice ad opera Humberti) defendit usum solius azijmi in Ecclssia Romana a primis saeculis; denique Card. Bona, usum utriusque obtinuisse a tempore Apostolorum. Adhuc sub iudice lis est; tamen pro antiquo usu azymi g-ravissima argumenta mililant. — Do verbis Leoni papae tribulis cfr. nota i. ad calcem. Quod hic dicitur de (cfr. Michaelis Lequien Ord. Praed. Dissert. 6. in libros loannis Damasc. apud Migne, Potrol. Graeca XCIV. col. 397 n. 36. seq.).

De ipsa quoestione: Alex. Hal., S. p. IV. q. tO. m. i. a. I.

Secundo quaeritur de modo, quo Christus confecit quoad contentum interius; et quaeritur, quale corpus dedit discipulis in Coena. Et quod impassibile et immortale videtur.

1. Matthaei decimo septimo: Transfiguratus est ante eos; Glossa: « Illud corpus, quod habuit per naturam, dedit discipuhs suis in Coena, non mortale, non passibile».

2. Item, ratione videtur: quia omnis caro passibihs est convertibilis: ergo si corpus passibile dedit, fuit convertibiie in manducantes; quod est inconveniens.

3. Item, omni passibili potest inferri passio, et omne illud cui potest inferri passio, laeditur per contactura fortem agentis: si ergo Christus sub forma panis fuit passibilis -, tunc ergo percussione dentium et maslicatione polerat laedi.

4. Ilem, si passibile ermortale — esto quod esset reservatum in triduo; tunc ergo moreretur; et si hoc, non esset ibi anima: ergo nec plenum Sacramentum. Gum ergo hoc non sit ponere, constat, quod non moreretur: ergo etc.

5. Item, esto quod aliquis consecrasset in triduo, constat, quod verba eandem haberent virtutem; sed virtute verborum est ibi modo totus Christus: ergo totus Christus esset ibi: ergo simul esset vivus et morluus, vivus sub Sacramento, mortuus extra: ergo pari ratione immortale sub Sacramento, mortale extra.

6. Item, quod illud nuUum sit inconveniens, videtur: quia, si aliquod corpus esset in pluribus locis, simul posset moveri et quiescere, el simul moveri et non moveri: ergo eadem ratione simul pati et non pati, mori et non mori: ergo etc.

Contra: 1. Primae ad Corinthios undecimo Glossa: « Solet quaeri, quale corpus discipulis suis dedit Dominus»; et respondet: «Tale, quale erat, quia passibile et mortale».

2. Item, si dedit impassibile et immortale; cum haberet in se passibile et mortale: ergo aliter dedit in signo quam in se: ergo fuit ibi fictio.

3. Item, si immortale — esto quod reservaretur, simul esset vivus et mortuus: ergo simul viveret et non viveret; et si hoc, duo contradictorie opposita essent simul vera de eodem; quod non potest credi nec intelligi.

4. Ilem, cum dicitur: Hoc est corpus meum, panis solum convertitur in corpus; sed anima est ibi solum per concomitantiam: ergo si in triduo fuisset confectum, esset mortuum corpus, cum anima esset separata: ergo similiter, si esset reservatum: ergo passibile et mortale.

c 0 N c L u s I 0. Corpus Christi in Coena discipulis datum erat sub speciebus passibile ei mortale, sed ibi erat impassibiliter.

Respondeo: Circa hoc duplex est opinio: una magistri Hugonis et suorum sequacium, quod Christus corpus suum immortale et impassibile dedit sub Sacramento. Et non est inconveniens, quod sit habens alterum et alterum modum essendi habitu et actu. Habitu quidem erat mortale, sed ex aliqua causa sumsit ad tempus immortalitatem; sicut subtilitatem in nativitate, agilitatem in raari, claritatem in monte, sic immortalitatem sub Sacramento. Nec est ibi contradictio vera, quia corpus Cliristi ex hoc, quod in pluribus locis est, oppositas habet. proprietates, sicut portare et poriari, quiescere el moveri; sic pati et non pati. Quantum enim ad hoc accipit rationem universalis, licet vere sit singulare'-. Et secundum opinionem istorum, si reservalum fuisset, non esset mortuum in pyxide. — Sed quia haec opinio simul contradictoria ponit dici de eodem, secundum quod idem; et hoc non est necessarium ponere in hoc Sacramento: ideo minus est rationabilis.

Propterea est alia opinio Magistri '- et Innocentii et sequacium, quod «dedit tale corpus discipulis, quale habuit». Quamvis enim corpus Chrisli simul

virtute Sacramenti sit in pluribus locis, easdem tamen liabet absolutas proprietates, lanquam unum numero.

Et propterea ad intelligentiam obiectorum in contrarium dicendum, quod dupiex est proprietas, quae convenit corpori Christi: quaedam absohUa, q-[jgjjfj- rekita ad locum Proprietas absoluta, quae convenit corpori Christi, ut in uno loco est, cum sit una, convenit tamen ut in omnibus. Sed proprietas relata ad locum, cum sit in diversis locis, etsi conveniat ei in uno loco, non tamen oportet, quod in omnibus. Unde non oportet, quod — si corpus Christi sit in multis locis — quodsi movetur in uno, moveatur in altero. Similiter non oportet, quodsi aliquis percutit ipsum in uno loco, quod in alio similiter percutiat, quia talis operatio respicit praesentiam locaiem agentis. Ita similiter non oportet, quodsi videatur in uno loco, quod in alio videatur, quia hoc respicit praesentiam visibilis.

Concedenduai ergo, quod Christus corpus passibile et mortale habebat sub Sacramenlo, sed tamen non poterat ibi sibi passio inferri, quantumcumque homo percuteret. Unde dicendum, quod sub speciebus ilUs erat passibilis, sed erat ibi impassibihter. — Unde loquendo de passione illata, si quae-...,. ratur, utrum possel roi pati; ista distmguenda est: aut enim hoc quod est ibi determinat actum, aut compositionem intellectam circa subiectum. Si determinat actum; falsa est, quia sensus est, quod sub Sacramento poterat ei passio inferri; et hoc est falsum, quia, sicut ibi non poterat sentiri ita nec poterat ei passio inferri. Siautem delerminat compositionem intellectam circa subiectum; sic locutio est vera, et est sensns: existens ibi poterat pati; quia, si passio in alio loco ei inferatur, etiam ibi passionem sentiret et moreretur. Unde si fuisset reservatum corpus illud, habuisset plagas sub Sacramento, sicut extra; sed tamen non esset illi illata passio sub tali modo existendi. Propler hoc dicunt magistri, quod ibi existens erat passibilis passione illata sibi alibi, tamen erat impassibiliter. — Et si dotes dicunt qualitates aliquas, non video, quomodo corpus non sit alteratum, saltem ad tempus. Constat autem, quod quando dedit Sacramentum, corpus eius actu et habitu habebat proprietatem passibilitatis: ergo non habebat oppositum; modum tamen exislendi in alio alium habebat, qui modus sublimabat ipsum supra habere positionem ac per hoc supra possibilitatem sentiendi, ut erat ibi, vel contingendi. Unde quamvis esset passibile, lamen nunquam poterat palpari ibi; similiter nec passio ibi inferri.

1. 2. Ex hoc patent obiecta, quia Glossa dicit, soiutioc,,,,..,.,, positornmi quod dedit mimortale et impassibile, quia ibi pas- i sio ei non polerat inferri vel mors, tamen alibi sic. — Patet simililer sequens, quare ibi non poterat converti, quia non erat ibi passibile.

2. Siraililer patet tertium, quia passio poterat ei inferri, sed non secundum omnem statum, ut puta secundum illum, secundum quem est insensibile.

3. 5. G. Ad illud quod quaeritur, si in triduo fuisset reservatum; dicendum, quod mortuus esset sub speciebus; et siiuiliter, si aliquis conficeret, non esset ibi nisi corpus raortuum. — Quod obiicit, quod tunc imperfectum esset etc.; dicendum, quod li Sacramentum esset perfectum ab efficacia, quia Notandnmj corpus erat unitum Divinitati, perfectum a signifi.- cantia, sed tamen non a continentia. Et ratio huius j est, quia imperfectio erat in ipso significato, quia corpus erat mortuum. — Similiter dicendum, quod I non est ibi anima virtute verborum, sed propter coniunctionem. Unde quia in triduo non erat con- j iuncta, ideo non esset ibi, non propter virtutem 1 verborum, quae modo sit maior, sed propter alium i statum corporis; verba autem sacramentalia sunt ordinata ad convertendum in corpus, quale erat secundum statum prolationis verborum. j Sed nunquid poterat Christus facere, si corpus Quaestio i! diens de corpore pendente in cruce, inlraret corpus sub Sacramento, et ita simul esset vivum et mortuum? Dicendum, quod hoc facere nil aliud esset quam redire, unde exierat; unde hoc esset corpus suum vivificare, quia omnino ununi esl; et ideo est ibi imaginalio mala, quia imaginatur, corpus Christi unicum esse ut fliversa corpora, et quod unum sit et perfectum et vivum, et aliud non. Hoc autem non debet intelligi, quia unum tantum est corpus nem, ed. I legit supra hanc passionem, cod. H supra hunc, per iioc etc. Paulo ante post in alio cod. aa addit sicut sub Sacramento. In fine corp. verbo inferri cod. V praemittit ei.

In parte ista sunt dubitationes circa litteram, et primo de hoc quod dicit Magister: Ae abhorrerct animus quod cerneret oculus. Videtur enim nalla esse sua ratio: quia non est faciendum aliquid in solatium sensus, quod praeiudicet intellectui; sed sicut liorridum est sensui comedere carnes, ita difficile est intellectui credere oppositum eius quod sentit: ergo videtur, quod melius esset, liorrorem generari in sensu, ut certa veritas manifestaretur in intellectu.

Respondeo: Dicendum, quod ista non est tota ratio, quare sub specie velatur, quia fit in sensus solalium; sed quia fit in sensus solatium et in fidei meritum, in quo captivatur et illuminatur intellectus. Si aulem occultaretur sensui et intellectui non revelaretur per fidem, tunc aliquod praeiudicium fieret intellectui. Nunc autem non esl ita, el ideo non valet

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod vinum refertur ad animam etc. Videtur enini male dicere: quia regula est in alia scientiaS quod termino semel posito non est utendum aequivoce: ergo similiter nec signo. Si ergo vinum significat sanguinem Christi, non significat animam Christi: vel si significat animam Christi, non ergo animam nostram.

Respondeo: Dicendum, quod sicul in signis vos- calihiis duplex attenditur significalio, scilicet propria et allegorica; ita et in hac duplici significatione simul accipitur in theologia. Simile potest esse in signis sacramenlalibus, quod unam rem significent proprie, scilicet vel rem, quam conlinent, vel effectum, quem tribuunt; aliam allegorice, scilicet rem, a qua virlutem trabunt, sicut a passione et eius fide Et sicut fallit regula sophistarum in primis signis, quia in theologia dictio simul accipitur moraliter et litteraliter et allegorice; sic fallit in his signis, quia unum principaliler et proprie 1 Edd. et it:i. Mox pi'o in iHteltcctu, cod. M intelledtii.

2 Respiciuir II. C.ov. 10, S: In c.npcivitiitcm rcdigcntes omnem inlellectum in obsequium Cliristi. Cfr. liic li(. Magislri, c. 3, et infra d. 12. p. I. a. 1. q. 2. in corp. — Inferius pro et intellectui, quod linbent codd. F G P, in aliis et intellectus.

3 Idem dub. solvit B. Albert., d. 12. a. 1. xandrum, c. 24. (c. 25.), monet, quod in ambiguis « nominibus semper id complectamur, quod proprium cst significatum», et VI. Topic. c. 5. (c. 1 0. agens de aequivocis, dicit, « quod nominalione quidem oporlet iili, quae Iradita est et quae sesignificanl et aliud allegorice. — Posset tamen dici, quod unum significat per alterum, ut animam per sanguinem; et sic nullum est inconveniens.

Ilem quaeritur de hoc quod dicit Ambrosias, quod caro CJirisli pro salute corporis offertur. Secundum hoc enim videtur, quod istud Sacramentum sanel corporaliter; et hoc etiain videtur Apostolus dicere primae ad Corinlhios undecimo: Ideo inter vos multi infirmi et imbecilles, et dormiunt mulli; loquitur de indigne accipientibus. Sed contra: est cibus spiritualis et remedium conlra peccatum: ergo non videtur, quod sanitalem corporis tribuat. — Item, si Tribuat sanitatem corporalem, ergo videtur, quod, corpore existente sano, non deberent homines recipere nisi sanguinem; quod non est dicendum.

Respondeo: Dicendam, quod Ambrosius loquitur de salute corporum, non quae est in via, sed quae erit in patria, quae annexa est spirituali; et Apostolus de infirmitate loquitur spirituali. — Si qais autem de corporali velit inteUigere, hoc solum referendum et intelligendum est per accidens et valde CN. consequenti; non enimad hoc nec propter hoc est institutum.

DuB. IV.

Ilem quaeritur de boc quod dicit, quod aqua est admiscenda; utrum sufficiat, si admiscetur in dolio. Et videtur, quod sic,-quia ante inceptionem Missae misceri potest et admixla transferri in vinum. Sed conlra boc est, quia talis admixtio nihil faceret ad Sacramentum.

Respondeo: Dicendum, quod admixtio aquae cum vino est sacramentalis — unde solius est sacerdotis — et est ad significationem; et ideo lunc debet poni, quando iam inchoanlur sacra mysteria; et in Missa solemni poni debet post oflertorium, in Missa autem privata in principio, propter pericalum oblivionis; et propterea, ut forte diuturno tempore quitiu, ct non dimovere quae talia sunt ». — Inferius post aniniam Cliristi ex codd. DFHQUVY supplevimus vel si si- (jnifical animam Clirisli.

5 Ila codd. F G U (B I Q a sccunda manu), cod. 0 mommale vitalibus. Subinde pro Simile cod. aa Similiter.

« Cfr. supra d. 1. p. I. q. 2. ad 4, d. 3. p. I. a. I. q. 3. in corp., ct III. Sent. d. 20. q. 4. in finc corp. — Paulo infcrius vox sophista sumitur stinsu lai-giori, scil. pro eriidito in logica. Cfr. tom. I. pag. 380, nola 8. Vors. 30.

8 Pro non enim edd. quia nec. — Idem dub. solvit S. Tliom., Iiic circa lit.

bene commisceatur, securius esl ponere statim, cum ponitur vinum in principio Missae. — Quod ergo obiicit de lympliatione in dolio, dicendum, quod illa non est sacramentalis; et ideo nihil facit ad Sacramentum -.

DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Ut mixtio illa non possit seiparari. Videtur enim, quod possit separari, quia experimentum est probatum, quod quantumcumque aqua misceatur, quod iuncus apposilus attrahit aquam et segregat: ergo videtur, quod nunquam ila possit misceri, ut Magister dicit.

Respondeo: Sicut dicit Philosophus « quando 1. praedominatur vinum, solvitur species aquae; et cum soluta esl et conversa in vinum, tolum est vinum »; et sic converti polest, non enim converti 2. potest nisi panis, vel vinum. — Aliqui tamen volunt dicere, quod aqua non convertitur in Sacraniento, sed tenet semper rationem aquae;et est iJDi propler significalionem solum, sicut si superinfunderelur aqua posl transsubstantiationem sive conversionem vini. — Hanc duplicem opinionem ponit Innocentius in decretali quadam de corpore Domini. Primam taraen magis approbat, et magis videtur approbanda. Vinum enim potest convertere aquam in se in parva quanlitale, ut Philosophus dicit in line primi de Generatione

Fuerunt etiam aliqui dicentes, aquam converti 3. in ahos humores, et vinum in sanguinem. Sed hoc niliil est, cum solum suljstantia panis et vini possit transsubslantiari; unde si aliquis puram aquam in calicem poneret, omnino nihil conficeret; non sic de vino. — Et ideo prima opinio tanquam probabihor est tenenda.

Quod ergo obiicit de iunco, dicendum, quod non separat aquam mixlam, sed per naturam convenientem aquae attrahit partes vini aquosas, totius, inquam, vini; non quia ibi sit aqua, sed partes debiles vini, quae minus haijent de virtute

DuB. VI.

Item quaerilur de hoc quod dicil Cyprianus: Nobis ignosci non polest etc.; aul enim hoc dicit.

' Loquilur S. Doctor secundum ritum sun lempore et nunc in quibusdam tanlum particul.nribus liiurgiis usilatum. — Superius post privata ex codd. FG supplevimus i.i principio, utrumque omillunt.

• Idem dub. solvit Alex. Ilal., S. p. IV. q. 10. m... a. 1. quia tale peccatum est irremediahile, aut quia culpabile. Si quia irremediabile; hoc falsum est. Si quia culpabile; sed similiter fuit in ignorantibus, quia ignoranlia iuris non excusat: ergo etc.

Respondeo: Dicendum, quod hoc dicit, non quia peccatum sit in nobis irremediabile, sed quia non liabet colorem excusationis, si fiat ex certa scienlia; sed qui ex ignorantia faciebant habebant excusationem, quae tamen non excusabat a toto, sed a tanto, quia forte non erat in eis mortale. Nec erat simpliciter ignorantia iuris, immo quodam modo dici poterat ignorantia facti, quia Dominum fecisse nesciebant, cum non haJDealur ex Scriptura, coniicilur tamen ex hoc, quod de latere eius exivit samjuis et aqua; ubi eliam quodam modo praefigurata sunt Sacramenla.

DuB. VII.

llem quaeritur de hoc quod dicit: Aqua vero sine vino nullatenus potest offerri. Ponatur ergo, quod aliquis decipialur credens, aquam esse vinum, et percipiat hoc tempore perceptionis Sacramenti; quid faciendum est ei?

Resi'0ndent quidam, quod debet vinum ponere et non debet consecrare, sed panem fiangere et mittere in vinum. — Sed ad quid hoc faceret? Si enim vinum non consecratum non est raaioris eflicaciae quam aqua, sufflcit aquam ponere vel positam tenere.

Et ideo dicunt alii, quod debet formam verbi super vinura dicere, ut plenura sit Saci-araentum, si percipit hora debita, tum propler significationem, tum etiam, quia credo, quod sanguis aliquo inodo addat ad efficaciam. Sed tamen consulenduin esset tali, quod prius conlereretur et doleret de negligentia.

DuB. vm.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod ludas corpus Christi et sanguinem cum aliis discipulis percepit. Videtur enim male dicere: quia peccator erat et malus; et hoc Dominum non latebat: ei'go tanlum Sacramenlum non debebat ei conferre, cura non debeat dari nisi digne accedentibus et sine peccato. — Item, loannis decimo tertio: Cum inlroisset satanas; Glossa: «Non, ut quidam putant, ludas tunc recepit corpus Chrisli ».

Respondeo: Dicendum, quod Dominus dedit cor-

Cap. I.

Vbi illa accidentia fimdentur:

Si autem quaeritur de accidenlibus, quae remanent, scilicet de speciebus el sapore et pondere, in quo subiecto fundentur; polius milii videtur fatcndum, existere sine subieclo, quam esse in subiecto; quia ibi nou est subslantia nisi corporis et sanguinis doniiuici, quae non aflficitur illis accidenlibus. Non enim corpus Chrisli talem habet in se forniam, sed qualis in iudicio apparebit. P.emanent ergo illa accidenlia per se subsistenlia ad myslerii ritum, ad gustus fideique suffragium, quibus corpus Christi, habens formam et naturam suam, legitur.

Cap. II.

De fractione et partibus.

Solet eliam quaeri de fractione et partitione, quae ibi videtur fieri, utrum vera sit; el si vera fractio est, cuius rei sit, vel in qua re fiat. Cumque non sit ibi aha substantia quam CUrisli, si in aliqua subslantia est illa fractio, iu corpore Christi videlur esse. — Sed econtra, cum ipsum corpus incorruptibilc sit, quia imniortale et impassibile, in ipso non posse esse videtur. Nam et Christus redarguil carnalem sensum discipulorum, qui putabant, Chrisli carnem sicut aham iu parles divideudam et morsibus dilacerandam. Ideo 1. quibusdam placet, quod non sit ibi fractio, sicut videtur; sed dicitur frangi, quia videtur frangi. — Quibus obiicitur quod ait Ambrosius: « Nihil falsi putandum. sacrificio verilatis, vel sicut flt in magorum praeost socundum Innocent. lli, IV. de Sacro Altaris mysterio, c. U, ubi iudicat, lianc secundam scntenlinm tanquam tutiorem esso praeferendam. — Idem dtib. solvit S. Tliom., hic circa lit.

1 Vers. 27: Et post bucccllam introivit in eum satanas. — Glossa, quae est secundum Bedam in liunc loc, exhibetur 2 Cfr. supra pag. 211, nola 9, ct August., Epist. 44. (alias 163.) c. 5. n. 10; Enarrat. in Ps. 3. n. 1. et Ps. 10. n. 6.

3 Strabus, loc. cit., ex Deda Glossam sic refert: Non, ut quidam putant, nunc ludas corpus Chrisli accepit. Sciendum est enim, quod iam omnibus Dominus distribuerat Sacramentum corporis et sanguinis, inter quos et ludas fuit; deinde per buccellam intinclam exprimitur ipse Iraditor ctc. Cfr. Innocent. III, IV. de Sacro Altaris mysterio, c. 13. — Idcm dub. solvit pus ludae, ne eum proderet, ut formam sacerdotibus daret. — Et quod obiicitur de Glossa, dicendum, quod Glossa hoc non negat, sed negat, quod non dedit timc, quando dedit ei buccellam intinclam. stigiis, ubi delusionc quadam falhuUur oculi, ut videant esse quod non est». — Ad hoc illi dicunt: Non Repiicaiur. fallit nos visus nec fallitur; quod esset, si crederetur ila frangi, ut videtur; nec illusio est, quia ad utilitatem fidei, nou ad deceptionem ila fit; sicut et Christus se Dobinm i. ostendit duobus discipulis in via in specie peregrini, nec in eo tamen talis forma erat, sed oculi eorum tenebanlur, ne eum agnoscerent. — Alii vero dicunt, Opinio 2. quod sicut ibi species panis est, et non est ibi res, cuius vel in qua sit illa species; ila est ibi fractio, quae non fit in aliqua re, quia nihil ibi frangitur; qaod mirabiliter Dei potentia fieri dicunt, ut ibi sit fractio, ubi nihil frangitur.

Cap. III.

De confessione Berengarii.

Alii tradunt, corpus Christi essentialiter fi-angi et opinio 3. dividi, et lamen integrum et incorruptibile existere. Quod se colligere asserunt ex confessione Berengarii, nui confessus est coram Nicolao Papa et pluribus epi- confessio scopis, « panem el vuuun, quae m altari ponuntur, posl consecrationem non solum Sacramentum, sed etiam verum corpus et sanguinem Christi esse; el sensualiler, nou solum Sacramenlo, sed in veritate, manibus sacerdotum Iraclari el frangi el fidelium dentibus alteri ».

Sed quia corpus Christi incorruptibile est, sane sententia dici potest fractio illa et partitio non in substantia cor- "' poris, sed in Ipsa forma panis sacramentali fieri, ut vera fractio el partitio sit ibi, quae fil non in substanlia% sed in Sacraineuto, id est, in specie. Ne autem mireris vei insulles, si accidentia videantur frangi, cum ibi sint sine subiecto, licet quidani asserant, ea Alex. Ilal., S. p. IV. q. II. m. 2. a. 1. 4; S. Thom., liic q. 3. a. 2; Richard. a Mcd., hic a. l. ([. 3.

fuuclari in aere! Esl ibi vera fiaclio e[ parlitio, quae flt in pane, id est in forma panis — unde Apostohis ait: Panis quem frangimus — quia fornia panis ibi frangilur et in partes dividitur, Clirislus vero inleger manet el totus est in singulis. Unde Augustinus: « Quando Christus manducatur, vita manducatur. Sed quis audeat nianducare Dominum suum? El tamen Veritas invitans nos ad manducanihim ait: Qui manclucal me vivit propter me. Nec occidllur Christus, ut manducetur, sed mortuos vivificat, qunndo manducalur; reficit, non deflcit; vivit manducatus, quia resurrexit occisus; ncc, quando uianducamus, partes de illo facimus, et quidem in Sacramento sic fil». Item: « Norunt fideles, quomodo nianduccnt carnem Christi; unusquisque accipit parleni suam, unde ct ipsa gratia parles vocantur. Per pnrtes manducatur, el manet inleger lolus; pcr jKirles man(hicatur in Sacramento, el manet integcr tolus in caelo, manet integer tolus iu corde luo ». — » Ideo ista dicunlur Sacramenta, quia in eis aliud videlur, el aliud inlelligilur »; videtur panis et calix, quod e! oculi renunliant, quod autem fides poslulat instruenda: panis est corpus Christi, calix est sanguis. — Ex his salis datur intelligi, quod Iraclio et partes, quae ibi videntur fieri, in Sacramento fiunt, id est in spccic visjbili. Ideoque illa Bereugarii verba ila distingiienda sunt, ut « sensualiter, non modo Sacramenlo, sed in verilale, dicatur corpus Cliristi tractari manibus sacerdotum, frangi vero ct alteri (lcnlibus », vere quidem, sed in Sacramenlo lanlum. Vera igilur est ibi allrilio et parlitio, sed in singulis parlibus lolus est Christus. Unde Hieronymus: « Singuli accipiunt Cln-islum Dominum, et in singulis pnrlionibus totus est nec per singulas minuitur, sed integrum se praebet in sin-

Cap. V. Si Christus immoletur in allari quotidie, et an sit sacrificium c/uocl a sacerclote geritur.

Posl haec quaeritur, si quod gerit sacerdos proprie dicatur sacrificium vel immolatio; et si Chrislus quotidie immolelur, vcl semel tanluni iminolalus sil. — Ad hoc hrevilcr dici polest, illud quod oficrtnr ct cousccratur a sacerdote, vocari sacrificium et oblationem, quia memoria cst et repraesenlatio veri sacrificii et sanctae immolationis, faclae in ara crucis. Et semel gulis ». Item Hilarius: « Ul)i pars esl corporis, est et totum ».

Cap. IV.

Quid illae parles significent.