Distinctio XXXIV

3 Ex codd. AELY substiluimus naturae pro viri, non pauci codd. fieri. Mox pro statum codd. GLVYZ statutum.

Quantum ergo ad primum ostenditur. quod manon habeal impedin>entum:

1. Quia matrimonium est remedium contra morconcupiscentiae: ergo si ille morbus ad omnes extendit, nullo impedienle; videtur similiter, quod, cum medicina debeat ex opposito remorbo, et ita, quod matrimonium in esse possil, nuUo impedienle.

2. Item, nullum aliud Sacramentum habel imquin, si aliquis suscipiat de facto, susti: ergo similiter videtur in matrimonio, qualiscumque sit aliquis, tamen, si de facto suscipit matrimonii Sacramentum.

3. Item, malrimonium est insolubile vinculum, esl supra probatum: ergo si contrahalur, nundirimitur: ergo nullum est impedimentum, dirimat iam contractum.

4. Item, matrimonium, cum sit Sacramentum, Deus, unde coniuncti malrimonialiler diconiuncti a Deo; sed divina operatio non impedimenlum, cum Deus sit agens nobilisergo matrimonium nullum habet Impedi- Contra: 1. Malrimonium inslilutura est in offi- - sed multi sunl inepti ad officium, ut puta generandum per coitum: ergo mulli sunt non ad matrimonium: ergo etc.

5. Item, matrimonium instilutum est in remesed multi sunt, quibus non potest esse in quia non possunt convenire: ergo elc.

6. Item, multi sunt, qui non possunl unquam peccato aclum illum exercere, ut puta qui vocontinenliam, vel quibus est prohibitum conab eo qui potesl; sed omne Sacramentum povenire in usum sine peccato, cum ordinel ad ergo aliqui sunt inepti ad matrimonium.

7. Item, nihil est sacrum, quod fit contra dimandatum; sed Sacramentum est sacrum siergo nihil esl Sacramenlum, quod fit contra divinam; sed divinum praeceptum, decimo octavo, prohibet matrimonium fieri inter mulla genera personarum: ergo si contrahant de facto, non est Sacramentum: ergo habet impedimenta.

Sacramentum matrimonii multa habet impedimenta.

Respondeo: Dicendum, quod Sacramentum matrimonii habet impedimentum multiplex, sicut ostendunt rationes ad hoc inductae. — Ralio autem, quare hoc Sacramentum magis habel impedimenta quam alia, est duplex. Una est ralione causae quia, quamvis omnia Sacramenta sint a divina institutione et humana dispensatione, tamen hoc Sacramenlum maxime consistit in humana dispensatione, quia per consensum contrahentium oritur nec habel dispensatorem determinatum. — Alia ralio est ratione finis, quia, cum omnia Sacramenta sint in remedium, istud non tantum est in remedium, sed etiam in o/pciiim; et cum alia sint spiritualia, huic coniuncta esl actio carnalis, scilicet coniunctio, quae est per coitum. Et ideo facilius recipit impedimenta. — Ex his patent obiecta.

1. Quod enim obiicitur, quod nuJlus excluditur a morbo concupiscentiae; dicendum, quod morbus ille aliter remediabilis est quam per malrimonium, ut puta per continentiam.

2. Ad illud quod obiicitur, quod alia Sacramenta se extendunt ad omnes; palet responsio, quia non est simile de hoc et de ahis, ul visum est.

3. Ad illud quod obiicitur, quod est vinculum insolubile; dicendum, quod verum est, ex quo ligat; sed possibile est, aliquos ineptos esse, ita ut hoc vinculo non vinciantur.

4. Ad illud quod obiicitur, quod divina operatio non potest impediri; dicendum, quod verum est, ubi Deus operalur ut tota causa; sed non est sic in matriraonio, immo necesse est, intervenire consensum legitimum. Praeterea, operatio ista praesupponit materiam in qua. seq. arg; insinuatur. — Inferius pro non idonei codd. H Y inepli, eod. K (I a secunda manu) qui non sirnt idonei.

5 Cod. 0 ordinetur. tractum.

I. Concil. Trident. (Sess. XXIV. can. i.) annihemate ferit docentes, « Ecclesiam non potuisse constituere impedimenta matrimonii dirimentio, vel in iis constituendis errasse ». Duodeidem Concil. (Sess. XXIV. de Ueforni. c. 6.) addidit duo alia, logiae moralis et canonum.

De utraque huius ariiculi quaestione: Scot., infra d. 42. n. 7. seqq. — S. Thom., Iiic a. I; Suppl. q. 30. — B. Albert., hic a. 1-3. — Petr. a Tar., hic a. I. — Richard. a Med., hic a. I. q. I. 2. — Durand., hic q. I. — Dionys. Cnrth., hic q. I.

II. Quoad t. quaestionem 2. arliculi valet principium ab omnibus approbalum, quod quamvis usus matrimonii non sit matrimonio essentialis, tameri potentia ad usum essentialiter requiratur ad illud cotttraJiendum. Cfr. de utraque quaeslione hic dub. 3-6, et de furiosis dub. 7.

De hoc impedimenlo: Scot., hic q. unica n. 1-3. — S. Thom., hic a 2; Suppl. q. 88. a. 1. — B. Albert., hic a. /j-7. — Petr. a Tar., hic a. 2. 3. — Richard. a Med., hic a. 2.

Secuntio quaeritur tJe numero et sufficientia impedimenlorum matrimonii. Et quud sint multa, videtur:

1. Quia impediiuenta sunt propter privationem vel defectum boni matrimonii; sed defectus boni malum est et, ut dicil Dionysius, « luaiam est infinitis modis, quamvis bonum sit uno modo »: ergo infinitis modis videtur quod possit impediri.

2. Item, impedimenta inalrimonii accipiuntur secundum accidentia personarum; sed, ut vult Philosophus, accidentia sunt infinita: ergo et impedimenta. iMaior patet discurrendo in singulis; minor patet per Philosophum.

3. Item, impedimenta matrinionii respiciunt matrimonii conditionem, et illud respicit personas singulares: sed «singularia sunt inrmita » et indelerminata: ergo et matrimonii impedimenta.

Contra: 1. Nihil impedit malrimonium nisi seinstitutioneiu Dei vel Ecclesiae; sed institulio Dei et Ecclesiae quanlum ad matrimonium est in delerininatis conditionibus: ergo etc.

2. Item, impossibile est scire legem matrimonii et vinculum, nisi scianlur illa quae illud vinculum Verba magis respondent diclo Aristot. allegato tom. II. pag. pag. 81 1, nota 4. q. I. 2. — De hac ct scq. q. Durand., hic q. 2; Dionys. Carth., hic q. 2.

III. Opinio 1. in seq. (2.) quaestione relala reiicitur ab omnibus antiquis theologis, et conckisiones circa hoc impedimentum sunl communes. Solummodo disputalur quoad impotentiam lantum respectivam ( quae est tantum respeclu detcrminatac personae, non vero omnium), utrum scilicet eadem possit simul esse perpetua et naturalis, et per consequens, utrum etiam in frigidis, sicut in maleficiatis, secundum matrimoniura tim negat cum S. Tlioma (loc. cit. a. 2. ad. -3.), Petro a Tar., aliisque, cum in iure cunonico delur licenlia cum oltera muliere conlrahendi maleficiato, non vero frigido. Alii autem mulli cum Scoto (loc. cil. n. 3.), Durando et Dionys. Carth. censent, pi'aesumtionem iuris, non dari naturaliler impotenliiim lantum respectivam, fallcre pnsse.et si hoc probori possit, tunc praesumlionem illam elidi, et secundum matrimonium valere.

De 2. quaestione: S. Thom., locis citt. a. 3 ct o. 2. — B..Vlbert., hic a. 8-10. — Pelr. a Tar., hic a. 4. — Richard. 0 Med., a. 3. q. I. 2. solvunt; sed lex matrimonii est nobis delerminala, ergo et impedimenta: ergo sunt in numero definito.

3. Itein, hoc ipsuin probalnr per hoc quod Magisler de huiusmodi deteriTiinat et doctrinaiu dat; sed si non essent in numero determinalo, non daret: ergo elc.

C 0 N C L U S 1 0.

Duplici via numerus el sufficientia

imyedimentorum ostenditur.

Respondeo: Dicendum, quod hoc Sacramentum habet impediraenta plura; sed quaedam impediunt ex congruitate, et isla dicunlur impedire contra-ihendum, sed non dirimere iam contractum, nt esl Ecclesiae interdictum et tempus feriatuiu, quia talia respiciunt solemnitalem matrimonii Quaedam impediunt de necessitate, quia non stat cum eis Sacramentum; unde dicuntur mpedlve contrahendum et dirimere iam contractum; quia, quamvis essel contractum de facto, tamen in veritate non fuit Sacramentum nec matriiuonium verum. — lmpedimenta< 3 Aristot., III. Metaph. text. 1 2. et XI. c. 2. (II. c. 4. et X. c. 2.).

• Hic in lit. c. I. generaliter impediniento recenset, quae in seqq. dist. explicantur.

ilia iiis versibus conlinenlur, de quibus omniinfra habebitur singillalim.

Error, coiidilio, votum, cognatio, crimen, Cultus ciisparilas, vis, ordo, ligamen, honestas;

Si sis alTinis, si forte coire nequibis: Haec facienda vetant connubia, iuncta retractant. De sufficientia ergo impedimentoriim dicendum, impedimentum fit sive polest fieri ex quadrucausa. — Nam ex efficienle causa provenire tria. Etficiens causa est consensus; ad conautem concurrit ralio et voluntas. Contra actum est error; contra actum voluntatis vel violentia; contra actum utriusque conditio, quae impedit partim propter defectum partim propter errorem. Ex parte causae H?ato'?afe tria: quia malrimoest coniunctio voluntarie introducta, ergo est naturaliter disparatoruni, coniuncli ergo sunt inepli ad matrimonium. Sed coniunpossunt esse tripliciler: consanguinilate, affiniiustitia publicae honestatis, quae contrahitur sponsalibus per verba de praesenti; et sic sunt tria impedimenla. Ex parte causae formalis tria: quia matrimoest vinculum, in quo est mutua potestas viri uxoris; impedimentum autem conlra hoc est, non potest dare sui corporis potestatem. Et potest esse tripliciter: aut quia tradidit alteri, adhuc vivit, et sic est ligatio; aut quia se de- Deo, et sic est sacer ordo; aut quia Deo praelato, et sic est votum, quando quis vovet religionem, vel continentiam solemnem. Ex parte finis similiter tria: quia matrimonium ad procreandam prolem ad cultum Dei, vel salin remedium honestatis. Contra rationem prover remedii est impotentia coeundi; contra.

Dei, qni est in fide, est disparitas cultus; est in moribus, est criminis_ enormitas. — sunt duodecim impedimenta. Similiter aliqua redivisionem, ut impotentia coeundi et crimen, melius patebit infra Posset tamen aliter horum impedimentorum sufficientia. In malrimonio enini considerantur quae iunguntur, et ipsum vinculum, et per quod vinciuntur, et illud ad quod vinciunquod vincitur, et vinculum, et ad quod, et per quod. Personae, quae vinciuntur, debent aliquo modo convenire in cultu Dei et fide, sed distare vinculo naturali et consimili, propter hoc quod natura abhorret, personas multum consimiles in actu illo sociari. Multum igitur distant, quando sunt dispares in cullu; multum appropinquant, quando sunt iuncti cognatione, vel affmilate, vel publicae honestatis iustilia. Propinquitas consanguinitatis est ex fructu matrimonii, sed affinitatis ex actu; iustitia publicae honestatis tenet medium inter utrumque. Et sic sunt quatuor impedimenta, scilicet cultus disparitas, cognatio, atflnitas et publicae honestatis iuslilia. — Consideratur ilerum ipsuin vinculum, qno vinciunlur individualiler; et ob hoe non possunt coniungi vel vinciri qui sunt aliis obligati. Obligari aulem alii est dupliciter: aut Deo, aut homini. Et homini dupliciter: aut per malrimonium, et sic ligamen; aut per servitutem, et sic conditio. Obligari aulem Deo est dupliciter: auL per votum, aut per illud quod habet annexum votum, ut sacer ordo. Et sic sunt alia quatuor: ligamen, conditio, votum et ordo. — Tertio circa matrimonium consideratur illud, per quod contrahitur, et sic est consensus; et hic respicit actum rationis, et contra hunc est error; et actum voluntatis, et contra hunc est violentia. Et sic sunt duo. — Quarto consideratur usus matrimonii, et hic dupliciler impeditur: aut per impossibilitalern utendi, et sic impotentia coeundi; aut per abusum, et sic enormitas criminis. — Et sic patet numerus et sufGcientia horum impedimentorum, et quod sunt in numero determinato, scilicet duodecim.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod malum est modis infinitis; dicendum, quod Dionysius loquitur de malo, quanlum est de se, quia privatio et non-ens est et caret fine et determinatione. Si autem loquamur de malo, prout ei substernilur aclus, vel per comparationem ad bonum, quod privat; sic ponilur in genere per reductionem et species determinatas habet, sicut patet in vitiis — Verumtamen illud non valet ad propositum, quia impediment.a matrimonii non sunt defeclus vel mala, sed et aliqua bona huic incompossibilia.

2. Ad illud quod obiicitur secundo penes accidenlia, dicendum, quod non penes quaecumque accidentia, ulpote quod sit albus, vel niger, sed penes

accidentia, quae directe respiciunt niatrimoniuin quantum ad aliquod bonum; et ita sunt in numero determinato.

3. Ad illud, quod sunt circa singularia; dicendum, quod sicut operationes virtutum sunt circa singularia, tamen sermo et cognitio est de eis. prout

Consequenter quanlum ad secundum articulam quaeritur de impalentia coeundi. Et circa hoc duo quaerunlur.

Primo quaeritur, ulrum impotenlia naturahs

Utrum impotenlia naturalis Quantum ergo ad primum oslenditur, quod naturaUs impotentia coeundi non impediat matrimonium:

1. Quia verum malrimonium est matrimonium sine carnali coitu; sed quandocumque aliquid habet perfectum esse sine aliquo, non impeditur per defectum illius: ergo etc.

2. Item, voluntas continendi in utroque coniugum non solvit matrimonium, ergo nec necessilas continendi pari ratione; sed ubi est impotentia etc.

3. Uem, matrimonium est vinculum insolubile; sed possibile est, impotentiam coeundi accidentalem conlrahi: ergo si perpetuum non impeditur accidentali, nec matrimonium impeditur impolentia coeundi.

4. Item, naturalis impotentia venit ex frigiditate in viro; sed frigiditas esl accidens: ergo potest expelli per calidilalem: ergo et talis impotenlia. Sed accidens cito transiens non solvit vinculum perpetuum: ergo etc. Similiter obiicitur de arctatione ex parte mulieris.

CoNTRA: 1. Exlra, libro quarlo, de Frigidis maleficialis: «Sicut puer, qui non potest reddere debitum, non est aptus coniugio; sic qui impotentes sunt minime apli ad contrahenda matrimonia reputantur ».

1 Vide supi;! d. 20. p.!1. dub. 3. — Si cod. A ultimo pnneret non habet, lcciio eius non esset reprobiinda; legit enim: primo modo liabH incertiiudinem, secundo modo habel; plures codd. primo modo non hnbet incertitudinem etc, perperam. In principio snlui. post Ad illiid in codd. EGL aa addilur quod obiicilur. l1ox post sic in proposito cod. K (I a secunda niiinu) addit est intelligendum; nam. reducuntur ad aliquod universale — primo modo non habet certitudinem, secundo modo habet — sic in proposito casus emergentes sunt multi et innumerabiles circa speciales personas; tamen omnes sub hac generalilate impedimenlorum comprehendunlur. Et sic patet totum. coeundi sit impedimenlum matrimonii.

Secundo quaerilur de impolenlia coeundi accidentah, quae est per maleficium.

sit impedimentum matrimonii.

2. Uem, in matrimonio obligatur homo ad reddendum debitum; sed nullus polest se obligare ad impossibile; sed impotens coire non potest debitura reddere: ergo non potest malrimonium contrahere.

3. Uem, in matrimonio transit potestas corporis viri in mulierem, et e converso; sed quando alter est impotens, non transit potestas, quia « nemo dat quod non habet"»: ergo etc.

4. Item, si matrimonium est in remedium: ergo inter personas, inter quas nec officium nec remedium potest esse, non potest esse matrimonium; sed boc est per impotentiam: ergo etc.

5. Item, ad hoc est aucloritas iuris, Causa trigesima lertia, quaestione prima, quae dat licentiam contrahendi alteri personarum in casu isto: ergo non est matrimonium. Impotentia coeundi naturalis et perpetua impedit matrimonium conlrahendum et dirimit contractum.

Respondeo: Dicendum, quod impotentia coeundi naturalis aut est temporalis, aut perpetua. Si lem-

, non impedit; si perpetua, lunc inipedit et dirimit contractum; et si alter conpetat separalionem, separandi sunt; si autem mutuo cobal)ilare, possunt, ut qui non potest habere nt uxorem, babeat ut sororem. Sed quia dubium est, ulrum impotenlia talis sit; ideo Ecclesia utrique adhibet debitam diad sciendam perpeluitalem et indicit coper tres annos et experiri actum illam et si qua possunt esse contra talem impoten- — Ad sciendum autem, quod praecesserit, creiuramento septem ieslium, vel etiam inspeclaustrorum; alioquin statur verbo viri. Delamen aliquando Ecclesia, et cum constat de iubet, eos quos separaverat, ad priora redire. — Concedendum est igitur, quod imcoeundi, quae venit ex naturali frigiditate, impedit, si sit perpetua secundum ve- Qualiter autem cognoscatur eius perpetuiet quae sit diligentia adhibenda; hoc est infescientiae determinare, ut iuristarum, aut me-

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod verum est sine copula carnali; dicendum, verum est; sed non est sine ordinabilitate ad copulam, quia, sicut supra dictum fuit, est consentire in muluam corporum potestahic autem consensus nullus est, nec talis obliin eo qui non habet posse exercendi actum il- Et ideo argumenlum non valet, quia potentia quantum ad legitimilatem personae contraest de essentia, non sic actus.

2. Per hoc patet responsio ad sequens, quod

Secundo quaeritur de impotentia coeundi acci-, quae est per maleficium, utrum impediat Et quod sic, istud probatur:

1. Causa trigesima tertia, quaestione prima: per sortiarias vel maleficas, occulto, sed nunnisi iusto Dei iudicio permittente, et diabolo, concubitus non sequitur; hortandi » etc.; et post: « Si sanari non poterunt, sevalebunt ».

2. Item, Extra, libro quarto % de Frigidis et in decretali Honoiii: Litterae veslrae, est quaestio de eo qui alias mulieres poterat sed non propriam uxorem, in fine devoluntas continendi non impedit matrimonium, quoniam adhuc manet ordinabilitas ad actum cum voluntate; quia non necesse est, esse perpetuam, pro eo quod volunlas potest verti; et ideo non est simile de impotentia et voluntate.

3. Ad illud quod obiicilur, quod est vinculum insolubile; dicendum, quod istud verum est, postquam contractum est legitime; et ex tunc, si superveniat illegitimitas, non solvit matrimonium; sed si praevenit, impedit contractionem: et adeo impedit, quod etsi videatur malrimonium conlrahi secundum faciem hominum, tamen secundum veritatem non contrahilur. Et ideo dicilur dirimere iam contractum, non quia illud vincuUim infringat, sed tantum est impedimenlum, quod elsi de facto consummetur in facie hominum, nullam tamen soliditatem habeat.

4. Ad illud quod obiicilur, quod frigiditas est accidens etc; dicendum, quod frigidilas duplex est: quaedam accidentaliler, quaedam complexioiudiler et per naturam. Illa quae esl in homine accidentaliter, potest ut plurimum expelli, pro eo quod non est a prima complexione. Sed frigiditas, quae est ex complexione et naturaliter inest — sicut in his qui sunt insensibiles per naluram, vel per malam dispositionem membri alicuius ad hoc ordinati, ut arctitudo in muliere, si tanta esl, quod nullum remedium adhiberi possit secundum iudicium bonarum matronarum — haec est quae impedit, et haec est inseparabilis et perpetua; et de hac non valet ratio. Quod enim dicilur, « contrarium expelli per contrarium »: verum est, ut dicit Philosophus, «nisi alterum insit per naturam ». cretalis infertur: « Ipsis cum septima manu propinquorum iuramento firmanlibus, se commisceri carnaliter nequisse, proferatis sentenliam divortii inter eos ».

5. Item, ubicumque talis causa, ibi talis effectus; sed frigiditas, vel arctitudo impediebat et dirimebat propter impotentiam reddendi debitum: ergo cum talis causa sit in maleficiatis, videtur etc.

6. Item, maius periculum est in his qui possunt coniungi aliis et non sibi, quam in his qui nullis possunt coniungi, quia polest esse multis occasio adulterii et homicidii etc.: si ergo separantur propler impolentiam coeundi cum qualibet propter na- 3 De Praedicam. c. de OpposUis. Cfr. tom. II. pag. 182, nola 9. — Vide scliolion ad I. pniecedeiuis articuli quaest.

turalem defectum, pari ratione propler impolenliam coenndi cum una propter maleficiuni.

3. Item, maleficia fiunt arte et potestale daemonum, sicut dicitur in auctoritale canonis prms proposila; sed diabolus est potentior et versutior, quam sit liomo: si ergo homo potest allerum omnino reddere inhabilem ad actum matrimonii vel castrando vel secando per Yiolenliam, vel dando medicinam, vel per virlutem lapidis aliquam occullam, sicut aliqui medici narrant; videtur, quod mullo fortius hoc diabolus possit: ergo per maleficium,poterit praestari efQcax impedimentum.

Contra: 1. Huiusmodi sorlilegium est diabolicum maleficium, sed matrimonium est reraedium et divinum beneficium; sed potentms est divmum beneficium quam diaboiicum maleficium: ergo potius matrimonium solvit maleficium, quam maleficium excludat matrimonium.

2. Ilem, niliil impedit matrimonium, quod sil temporaneum; sed maleficium omne esi dissolubile: ergo per maleficium non impeditur matrimonium. Quod autem sit dissolubile, prolDatur ex parle eius qui facit et cui fil et modi faciendi. Ex parte eius cui fit: quia talia maleficia fiunt per diabolica commercia, quae non habent fosse super viros sanctos, quia ipsi sunt triumphatores diaboli: ergo solum super peccatores; sed iste potesl desinere esse peccator: ergo elc. — Ex parte modi, quo fit: quia « omnis res, ut dicit Chrysostomus"-, per easdem res destruitur, per quas componitur »: ergo si hoc factura esl per maleficium vel maleficia: ergo per illud vel illa potest deslrui. — Ex parte eius, per quem fit: quia per diabolum; sed virtus diaboli expellitur ab homine per exorcismos, eliam quando obsidet corpora: ergo videtur, quod similiter quanlum ad elfectum maleficii.

3. Item, videtur, quod ista maleficia niiUius vigoris sinl, quia qua ralione habent effectum in aclum illum, eadem ratione in actum omnem: ergo si per maleficia possunt impedire coilum, ita possent comeslionem et gressum, et sic perimere lotum mundum per suum sortilegium: quod credere est sacrilegiura.

4. Uem, si maleficium impedit, aut ffc6?Y«torirfo vim generativam, aut auferendo facidtatem exeundi in actum. Si primo modo; ergo cum illa vis aequaliter se babeat ad omnes, si impedit coilum quantum ad unam, impedit quanlum ad omnes: si ergo non impedit quantura ad omnes, ergo videtur, quod quantum ad nullam, et ita nihil videtur dicere, quodpossit cognoscere alias mulieres et non suam. Similiter axgue Ae secundo modo, scilicet auferendo facullatem exeundi in actum l

c 0 N c L u s 1 0. Impolentia coeundi accidentalis, quae est per maleficium, contractum matrimonii impedit, quando est perpetua el praecedit.

Respondeo: Dicendum, quod aliqui dixerunt,op quod maleficium nihil erat in mundo nec alicuius vis nisi in sola aestimalione hominum, qui multos naturales defectus altribuunt maleficiis daemonum propter fidei defectum. — Sed isla positio derogatimii iuri et derogat opinioni vuigi, et quod maius est, experimento; et ideo istud non habet aliquam stabilitatem.

Fuerunt el alii, qui dixerunt, quod maleficium 0 vere impedit coilum ad tempus, sed tamen nullum est perpetuum, quia quodlibet dissolvi potest vel per diabolum, vel per raaleficium % vel per divi- i num auxilium; et dixerunt illud capitulum primo,,j propositum abrogatum. — Sed certe adhuc islud estim contra experimentiim et contra ius noviira: quia de- i cretalis Honorii praecipit, in talibus fieri divortium, I cum experimento probatura sit, multos habitasse si-! mul per longum tempus et adhibuisse operam ma- i gnam et quaesiisse mulla remedia, et nihil omnino, valuisse; et ideo per experientiam coniicit Ecclesia,! tale maleficium aliquando esse perpetuura. — Rursus, quia mulli sunt, qui remedium invenerunt; coniicit, non semper esse perpetuum; et ideo hoc maleficiura aliquando irapedit. aliquando non. Propterea secundum communem doctorura opi- 0[ nionem distinguendura est, quod iinpotentia coeundiS accidentalis, quae venit per maleficiura, ant est i temporalis, aut perpetua. Si temporalis, non im-coi pedit. Tunc autem praesumitur esse temporalis, quando infra spalium Irium annorum cohabilantes et quam possunt operam dantes sive per ecclesiastica Sacramenta, sive per alia remedia, sanari possunt. Si autem non sanantur aliqno remedio, ex tunc praesumitur esse perpetua. — Haec autem impotentia disi perpetua aut praecedit contraclionera matrimonii, aut sequilur. Si praecedit, facit personam illegiti- con mam, ita quod impedit contrahendura et dirirait iam contractum; si sequitur, non impedit, sicut efiam de secus dicitur Causa trigesiraa secunda, quaestione malepcum rel maleficam pro maleficium vel maleficia. Aliquanto superius pro qui facit edd. ei per quem.

3 In pluribus codd. desideratur haec uli. propositio.

ubi laie capitulum inscribitur et in litlera « Uli qui niatrimonium sani conlraxerunt, uni ex duobus aul amenlia, aut furor, aiit aliinlirmilas accedit, ob bauc causam coniugia lasolvi non possunt. Simililer intelligendum de qui ab adversariis excaecanlur, aut membris aut a barbaris secli sunt». Et sic concequod — sicut sectio, quae reddit impotenad coitum — facit personam illegitiraani, si praecontraclionem, non facit, si sequatur, quia non polest solvi nisi per mortem vel vel carnalem; unde Extra, de Converconiugatorum -, Ex parte iua, ubi dicJt In-: « Ex quo malrimonium inter legitimas per verba de praesenti contrahitur, in nullo casu dissolvi, ut vivente reliquo, aller possit secunda vota transire ». Si igitur sequatur connon impedit, si vero praecedat, impesi sit perpetua Dupliciter autem fit maleficiura perpetuum: aut omnis mulieris, el sic reddit inhabilem ad; aut respeclu uxoris, et sic reddit inhabiiem illam, sed non ad omnes; et tunc tales separari iura possunt aliis copulari. Non sic est de quia, si copulanlur aliis, scit Ecclesia. se deceptam, et ideo relractat devortii sententiam. Concedendae igitur sunt rationes ostendentes, quod praeslat impedimentum matrimonio.

1. Ad illud ergo, quod obiicitur, quod potentius Dei beneficium; dicendum, quod verum est idconlra quod ordinatur, ut matrimonium, morbus concupiscentiae, quia raorbus non malrimonium, sed malrimonium excusat vi- Sed malrimonium non est ordinatum ad repotenliam coeundi, et ideo maleficium vincit nec expellit; nec ex hoc sequilur, quod sit potentius.

2. Ad illud quod obiicitur, quod dissolvi potest causam etc.; dicendum, quod orane tale maledissolvi potesl per Deum, dissolvi etiara poper diabolum; sed non orane dissolvi potest per vel humanum consilium, quia malefici, per confessionera eorum scitur, aliqua malesciunt facere, quae ipsi, ad poenitentiara con- Cap. i, iibi allegalur Nicolai Papae C. Hi qui malrimo- (25.). De sensu vocis cxcaecanlur crr. Forcellini Lexicon.

m versi, non possunt destruere, nec homines sciunt consilium adhibere, propler hoc quod industria diabolica superexcellit humanam. Et quoniam huraanum consilium deficit, et Deus propler merilum peccati praeteriti frequenter non exaudit, et diabolus ad hoc non debet invocari, nec eius patrocinium implorari; hinc est, quod tale maleficiura dicitur esse perpetuura.

Ad illud ergo quod obiicitur de culpa, dicendum, quod non seraper remotio poenae sequitur remotionem culpae. — Et simililer ex parte facientis multa possunt destrui, quae non possunt construi; et similiter ex parte exorcismi; non enim semper habet efficaciam in expulsionem diaboli, perraillenle iusto iudicio Dei.

3. Ad illud quod obiicitur, quod sortilegiura nuUura aufert potentiara comedendi; dicenduni, quod sicul diabolo permissa est a Deo potestas super serpentes magis quam super alia animalia in prioris facti meraoriam — unde plus per incantationes serpentes quam aves capiuntur — sic, quia actus ille vitiosus est et quodam modo foetens, et ut plurimum coniungunlur homines ad illum actum libidinose: ideo diabolus plus habet ibi posse, et plus ei permillitur. Et hoc probatur exemplo Scriplurae et auctoritate, quoniam dicitur in Tobia quod daemonium, nomine Asmodaeus, septem viros in lecto inlerfecit, non in convivio.

4. Ad illud quod ultimo obiicitur, quod aequaliter se habet vis illa ad omnes; dicendum breviter, quod verura est; el si impediretur naturali impedimento, aequaliler impediretur quantum ad omnes; sed quia daemoniaco impeditur — qui assislit et se obiicit secundum petilionem sortiiegae mulieris, impetrante hoc merito infidelitatis, sicut fuies impelrat, ut Deus assistat ad facienda miracula — cum sortiaria respectu personae cleterminatae iA.cM sorlilegium, diabolus in actu illo praesto est et non in aliis; et tunc vel propria virlute, vel per herbam, vel lapidera, vel naluram occultam vim impedit, ne in actura exeat, non respeclu alterius mulieris, quia ad hoc invitatus non fuit, aut quia Dominus non perraittit; occultura enim Dei iudicium hic latet, sicut patet in uxore Tobiae

Consequenter quantum ad lertium articuluin quaeritur de defectu sive impedimento, qui venit ex parte liberi arbilrii. Et circa hoc duo quaeruntur.

Quantum ergo ad primum quaeritur, utrum furia impediat matrimonium. Et quod sic, videtur:

1. Quia malrimonium est tantum consenlientium, et consensus cst ratione ulenlium; sed furiosi non uluntur ralione: ergo etc.

2. Item, plus toHit consensum stullitia quam error; sed error impedit matrimonium: ergo multo magis furia.

3. Item, furiosus non potest stare in iudicio nec lestificari, ergo nec contractum facere; sed plus est contractum facere ratione sui corporis quam rerum: ergo si matrimonium est contractus respeclu proprii corporis, patet etc.

4. Item, furiosus non meretur nec demeretur; sed omnis qui suscipit Sacramentum, suscipit ad meritum, vel demerilum, vel digne, vel indigne: ergo furiosus non potest suscipere Sacramentum, et sic nec matrimonium.

Contra: 1. Matrimonium est ad procreandam prolera ad cullum Dei, ergo qui potest boc facere potest malrimonium contrahere; sed furiosus polest generare: ergo etc.

2. Item, furia provenit accidentaliter; sed matrimonium est vinculum insolubile: ergo furia non impedit matrim.onium.

3. Item, si a furia potost quis liberari, et nemo potest scire, utrum sit perpetua; sed impotenlia coeundi non impedit, nisi sit perpetua secundum verilatem, vel probabibter coniiciatur: ergo etc.

4. Itera, furiosus polest baptizari et recipit Sacramentum baptismi: ergo consimili ratione potest raatrimonium conlrahere.

Primo quaeritur de perversitate rationis, quae! est in furiosis.

Secundo, de subversione voluntatis in incestuosis. 'I!

C 0 N C L U S 1 0. Furia concomilans aclu contractionem matrimonii impedit malrimonium, non vero si lantum habitu praecedit, vel si sequatur.

RiiSPONDEO: Dicendum, quod circa hoc distinguendum est, quia fnria aut concomitatur, autD praecedit, vel sequitur. Si concomitatur; tunc, quiac furiosus non habel potestatem consentiendi, et impedit matrimonium et nullum est; si autem praecedit, et ille habet iucida intervalla, vel sequitur; matrimonium non impedit — Rationes ergo pro- a banles, quod impedit, procedunt ea via, qua furia est tempore consensus et secundum actum; si vero non esset actu furiosus, sed habitu; elia.m si habe-c ret lucidum intervallum, non deberet conlrahere propler periculum, quia talis prolem nescit educare nec cum uxore debite cohabitare; tamen si contraheret, contractum esset.

1. Ad illud vero quod obiicitur in contrarium, quod potest procreare prolem; dicendum, quod se- cundum statum furiae non potest, quia nescit, quis sit Dei cultus; nescit eliam filios educare. Praeterea, si hoc posset, non sequeretur, quia hoc non dicit totum esse matrimonii.

2. Ad illud quod obiicitur, quod accidenlaliter venit et recedit; dicendum, quod elsi matrimonium sit contractum per furiam, non solvitur, sed impediri potest, ni non contrahalur; et si etiam con- Irahatur, nihil fit, nisi postmodum consentiat, cum habuit intervalla lucida.

Vido Glossam in G. Neque fi(riosus (26.), C. 32. q. 7. — Post vel cod. U repetit si.

5 Pio furiae, quod alii codd. et ed. 1 omittunt, codd. IK illum. Subinde pro quis codd. A G K quid.

3. Ad illud quod obiicilur, quod polesl liberari fiiria; dicendum, quod non est siraile de furia de impolenUa coeundi: quia furia impedit raconsensus, et consensus esl in uno actu et in tempore; et ideo, si tunc sit furia, cum consensum, impedit malrimonium. Sed impocoeundi est contra matrimonii usuni, non consensum; el quia usus totum tempus vi-

I. Ad I. qunestionem communiter respondetur cum eisdem S. Thom., hic a. 4; Suppl. q. 58. a. 3. —.lbort., hic a. II. — Pctr. a Tar., hic a. S. — Hichard. a hic a. i. q. I. II. Seq. (2.) quaestio spectat ad impedimentum a(Unit;itis, quo infra d. 41. a. 1. plura dicuntur. Cum autem, malam contracto, incestuosa copula cum consanguineis

Utrum crimen incestus impediat Secundo quaeritur de perversione voluntatis in ut pula cum quis iacet cum uxoris soquaeritur ergo, utrum tale crimen impediat et faciat personam illegitimam. Et quod videtur:

1. Per auctoritates, quas adducit Magister in

2. Uem,hocipsum probalur ratione: quia, in quis peccat, in hoc torquendus est; sed iniste fuit contra bonum matrimonii: ergo in debet puniri.

3. Item, afBnitas contrahitur in copula carsed affinitas impedit matrimonium contrahenet dirimit iam contractum, sicut et consanguivel cognatio: ergo si factus est affinis uxori, non manet matrimonium.

4. Item, quod sallera non debeat reddere devidetur: quia quicumque coit cum consanvel affine, peccat mortaliter; sed nuUus peccare mortaliter: ergo non tenetur reddebitum. GoNTRA: 1. Uxor non debet puniri in peccato ergo non privatur viro; et si hoc: ergo iste vir, et potest ab eo petere debitum: ergo si maest vinculum relationis in utroque exergo et ista est uxor, et ille vir.

5. Item, quod mortua uxore, possit contrahere lae concernit, ideo non est impedimentum, nisi protendatur per lotam vitam. Kt sic palet illud.

6. Ad illud quod obiicitur de baptismo, dicendum, quod non esl simile: quia baptismus est Sacramentum contra originale, quod quia aliunde contractum est, sufficit alienus consensus, nec oporlet intervenire propriuni; non sic in proposito, immo oportet, quod contrabens consential. eoniugis primi et secundi gradus puniatur speciali poena, scilicet ut reus iure petendi debilum privelur; ideo hic specialiler de hac poena agitur. Communiter docetur, nescientem hanc Ecclesiae legem poenalem non subiacere poenae menioralae. bert., hic a. 12. — Petr. a Tar., loc. cit. a. 6. — Ricliard. a Med., loc. cit. q. 2.

et faciat personam illegitimam. cura alia, videtur,quia omne crimen potest deleri per poenitentiam: ergo si, oinnino deleto crimine, non debet durare pnena; videlur, quod talis possit contrahere.

3. Item. esto quod conlrahat, nunquid Ecclesia separabit? Conslat, quod non: ergo incestus non impedit matrimonium.

c 0 N c L u s 1 0. Incesluosa copula cum sorore uxoris impedit tantuni ius petendi debitum, si fit post contractionem matrimonii; si vero ante eandem, est impedimenlum dirimens.

Respondeo: Dicendum, quod aliquis potest committere incestum cognoscendo sororem uxoris suae dupliciter: aut a?itef/iiam -eontrahat matrimonium cum sorore, aut post contraclionem Si posl contractionem matrimonii; malriraonium illud non solvitur, amittit tamen ius petendi debitura, non tamen reddendi, quia non potuit peccatum eius praeiudicare uxori, nisi fuerit conscia sceleris. /nfm/«c87Mr etiair, tali ab Ecclesia, ut non contrahal cum alia, etiam priori mortua; dispensatur tamen cum eo, maxime si limetur de fornicatione, quia est iuvenis. Si vero contrahat sine dispensalione, non debet se.

parari omnino, sed ad tenipns ad poenilentiam faciendam: peccat tamen contrahendo sine Ecclesiae licentia. — Si autem cognovit sororem a»te matrinionii contractionera, etiam post sponsalia de futuro, nullum est matrimonium contractum ratione afBnitatis; unde separandi sunt iudicio Ecclesiae,et mulier polest nubere, vir autem, quantum est de rigore iuris, nubere non potest.

1. Et in hoc casu inteUiguntur auctoritates a Magistro inductae.

,,,.,,,,.. i. i 2..d iilud quod obucitur de crimme, aicendum, quod quamvis sit homo puniendus pro crimine.

DUB. l.

In parte ista sunt dubitationes circa lilteram, et primo quaeritur de hoc quod dicit: Plene legitimae sunt, quibus non obviat votum etc. Videtur enim falsum dicere: quia legitimilas esl habilus, illegilimilas est privatio; sed « per habitus cognoscuntur privationes, non per privaliones habitus »: ergo male definilur legitimitas per privationem illegitimam.

Respondeo: Dicendum, quod sicut solutio uno modo dicit habitum respectu ligationis, alio modo privationem; sic iii proposito. Si enim coraparentur soluluin et ligatum respectu actus, quantum ad quem est expeditio, solulio dmi habitum; si vero coniparentnr respectu vinculi, solutio dicit privationem vincnli; et sic dupliciter potest definiri. Per hunc modum de legilimitate oportet intelligi DuB. K.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Volo esse mater et filios procreare etc. Videtur enim male dicere, quia propter sterilitatem uxoris non polest vir allegare conlra uxorem, quod veiit esse pater: ergo nec propter frigidilatem viri mulier, quod velit esse mater. — Item, malrimoniura stat sine bono prolis: ergo propter hoc, quod velit esse mater, non debet dividi.

Respondeo: Dicendura, quod Sancti curialiter loquuntur, secundum quod ipsae mulieres sunt verecundae; mulier eniin non potest separari a viro propter defectum potentiae generandi, sed potentiae quantum est de rigore; dispensatur lamen, ubi timetur periculum, et delrahitur severitali.

3. Ad illud quod obiicilur de aCQnitate, dicendum, quod atiinitas superveniens non dissolvit matrimonium iam contractum, quia quod firmum est non polest infirmari aliquo casuah vel accidentali superveniente.

4. Ad illud quod obiicitur de debito, dicendum, quod ipse in pelendo cognodi affhiem, sed in rerfdendo cognoscit tixoreni, quia. iiia petit aiTectu uxorio et pelil ius, quod habet in eo; et ideo tenelur ille redderel coeundi; et in illa circumlocutione curialiter inlelligitur, quod vull cognosci a viro. Et ita patet, quod non esl simile de slerilitate, sed bene est simile de arcliiudine. Si enim adeo arcta est, quod cognosci non potest; vir potest allegare et dicere, quod velit esse pater, id est, nolit continere, si potest coire. Et sic patet illud.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Si retinaculum coniugale voluerint rescindere, manea.nt innupli utrique. Videtur enim ulrumque esse falsum, primum scilicet de retinaculo coniugali; quia, si est ibi relinaculura, cum sit vinculum insolubile, solvi non potest si vero non, quomodo rescinditur? — Rursus, videtur falsum dicere et male praecipere, quia, cura alter eorura non habeat impedimentum aliquod, posset licite cuin altero contrahere.

luxta hoc quaeritur, utrum, si ille qui est frigidus vere, divortium petat, utrum audiendus sit. Et quod non, videlur: quia fornicans non potest petere divorlium, quia fit ob culpam suam: ergo nec talis frigidus, cum ipse sit in causa. — Sed contra hoc est, quia, cuin non sit ibi raatrimonium, videtur, quod neuter teneatur.

Respondeo: Dicendum, quod divortium propter iinpolentiam coeundi aliquando fit propter hoc, quod impolentia est in altero; aliquando propter hoc, quod iinpotentia est in utroque. Si propter hoc, quod sit in ulroque, uterque debet sine spe coniugii remanere. Si propler hoc, quod sil in altero, sive in viro legilima, quae secundum loges libertntem liabet conlraliendi matrimonium cum quocumque voluerit.

in muliere, post divortium ille, iu quo est debet remanere sine spe coniugii tanquam illegitima; quodsi contrahat et possit, tunc redire ad priora vota. Quod ergo dicit, quod maneanl innupli, referad eum, in quo reperitur causa iliegitimitatis, in viro, sive in muliere. Quod obiicitur de relinaculo, dicendum, quod secundum verilatem non sit ibi retinaculum conlamen secundum apparentiam vel aestimaibi est; vel etiam quaedam sponsio et obliquia affectu maritali invicem cohabitare posunde valde laudandum est eis, quod insipermaneant, nisi velint transire ad arctiorem Quod quaeritur, si, viro petenle, debeat fieri;

quod sic, si probare possit; attamen, quia se et conlra matrimonium vadit, suspicio mala viro colligitur. El ideo abundans probatio tali viro maxime si mulier dicat, se cognilam esse ipso; quod si mulier confiteatur; aut oportet eviprobare, aut debent ambo innupti remanere, etiam nunquam separari; pro quo Ecclesia debet quam potest adbibere.

DuB. IV. Item quaeritur de hoc quod dicit: Septima manu tactis sacrosanctis reliquiis, iurandicat etc. Videtur enim male dicere, quia nullus iurare nisi de eo, de quo certus est; sed propinquorum certusest, pro eo quod actus latebras requirit: ergo videtur, quod nullus possit — Item, esto quod nullus sit propinquus, pauci; nunquid poterunt separari? — Item, quare hoc debet fieri manu propinquorum quam? Respondeo: Dicendum, quod quamvis de actu vix aut nunquam habeatur certitudo per facti habetur tamen ut plurimum per signa et per coniecturas, quae, quamvis non ad generandam scientiam, sufficiunt tamen generandam fidem sive credulitatem, quae alirobur praestat. Dico igitur, quod ad hoc, quod fiat, uterque debet iurare, quod nunquam convenerint nec convenire potuerint, et operam dederint, et unusquisque, quod per se steterit; et propinqui debent iurare, quod ita et tunc, ex quo simul cohabitaverunt per sufficiens, dividi possunt. Si autem alter eoutpote mulier, dicat, quod non sit cognila, et vir dicat, quod sic; standum est viro, quia vir est caput mulieris, et quia etiam loquitur pro causa matrimoniali, quae est maxime favorabilis. Si autem mulier velit offerre et replicare, ipsum esse mentitum, per ostensionem claustrorum; standum est probationi mulieris. Si vero vir petat divisionem et dicat, se non cognovisse, et mulier dicat, se fuisse cognitam; quamvis vir sit caput mulieris, taraen non est standum iuramento viri, pro eo quod ipse contra matrimonium agit, et multi relinquunt uxores suas. Unde si aliae probationes non sunt, non est standura pro eo, sed pro matrimonio.

Quod quaeritur, quare raanu propinquorura; dicendum, quod hoc est ex duplici ratione: tum quia eis magis constat, tum eliam, quia probabile est, quod magis pro raatriraonio stent

d™. V.

Item quaerilur de hoc quod dicit: Tunc qui iuraverant periurii crimine rei teneantur. Videtur enira male dicere, quia iuraverunt, se ita credere; sed quamvis ita non sit, non propter hoc iuraverunt falsum nec contra mentem: ergo non sunt periuri.

Respondeo: Dicendura, quod facienda est vis in verbo. Non enira dicit, quod sint periuri, sed quod rei teneantur, quia ita retractanda est sententia divortii lata per illa iuramenta, sicut si lala esset per iuramenta falsa, pro eo quod facti evidentia ostendit, illa iuramenta fuisse nulia quantum ad illam sententiam fortificandam nec praebuerunt fortificationem, sed potius errandi occasionem.

DuB. VI.

Item quaeritur de hoc quod 4icit, quod prioribus reconciliari nequibunt etc. Videtur enim male dicere, quia, si copulentur aliis el coeunt invicem, tunc apertum est, quod solutum est maleficium: ergo videlur, quod non fuerit perpetuum: ergo etc.

Respondeo: Dicendum, quod cum dicilur, quod non possunt reconciliari; hoc inlelligitur, quando praesumitur, maleficiura illud fuisse personah; et tunc valet uterque coniungi alii, quia non habet ille illegitimilatera nisi respeclu huius; et ideo, cum alii coniungitur, vere coniungitur, et ideo non potest redire ad primam. Si autem maleficium illud fuisset ita universaliter,n. nullam posset cognoscere mulierera; tunc, si rediret potentia cognoscendi, et vellent redire; possent et deberent se invicem reconciliare. C. Accepisti (I.), X. do Frigidis otc. (lib. IV. tii. 1-5.). — Inferius anic velit offerre cod. bb addit se.

Sed quis potest hoc experiri, vel dare licentiam probandi? Tamen haec et multo maiora quotidie eveniunt et contingunt.

DuB. VII.

Ilem quaeritur de hoc quod dicit Fabianus: Neque furiosus neque furiosa matrimonium contrahere possunt; sed si contractum fueril, non separeniur. Videtur enim male dicere, quia, si non separantur, contrahunt; et si contrahunt, possunt contrahere.

Respondeo: Dicendum, quod furiosus in actu non potest contrahere, nec de iure nec de facto. Furiosus vero in liabilu non potest de iure contrahere, quia prolem nescit educare; sed tamen, si sit sanae raentis in actu, potest de facto conlrahere; et si conlrahat, contractum est. Unde negatio prima non privat potenliara simpliciter, sed solum de iure; vel si privat potentiam simpliciter, tunc inlelligilur de luria in actu. Et sic intelligilur verbum Magistri, el veri)um sequens adversative intelligitur de furiosis in habitu, sanae mentis in actu, qui possunt contrahere saltem de facto.

DuB. VIII.

Ilem quaeritur de hoc quod dicit: Nec propriae uxori sibi liceat debitum reddere etc. Videtur

Cap. I.

De iure viri el mulieris.

Hoc etiam notandum esl, quod cum Dominus concedat uxorem dimiui causa fornicationis viro, eadem licenlia non lollilur feminis. Unde Hieronynuis: « Praecepit Dominus, uxorem non dimilli, excepla causa fornicalionis, el si dimissa fuerit, manere innuptam. Quidquid viris praecipitur, hoc consequenter redundat ad feminas. Non enim adullera uxor dimiltenda est, et vir moechus lenendus». Ilem: « Apud nos quod non Edd. probandi, cim haec... eveniant et coniingant. — Cfi. supra a. 2. q. 2, ubi etiam in scholio alleganlur auctores, qui de hac re tractant, praeter quos vide Petr. a Tar. et Ricliard. a Med., hic circa lit.

2 Hic in lit. Magistri, c. 4. — Cfr. supra a. 3. q. 1; in scholio annexo citantur alii auclores hoc dubium solventes.

3 Vide supra d. 27. dub. i. — De ipso dubio cfr. supra a. 3. q. 2. et praeler auctores ibid. in scholio notatos S. Thom. et Petr. a Tar., hic circa lit. enim male dicere, quia non potest eam iure suo privare.

Respondeo: Islud non tenelur nunc, sed debet intelligi iiiud: quia non licet ei petere nec reddere eliam, ut satisfaciat suae concupiscentiae; sed tamen tenetur debitum reddere uxori, ex quo peccatura supervenit post matrimonium legitime conlractura. Unde quaravis malriraonium non claudicet quantum ad vinculum, tamen quanlum ad debitum reddendum claudicare potest; sicut patet de eo qui inlrat religionem sine licentia uxoris et emittit votura solerane; sic in proposito intellige. Unde ista decreta, quae hic allegantur, abrogata sunt.

DUB. I..

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod pro aliqua infirmitate corporali non licet viro uxorem dimittere. Videtur enim raale dicere: quia magis potest sustineri ut piuriraura fornicationis culpa, in qua polest esse usus coniugii, quara illa infirmitas, in qua non potest esse usus: ergo si propter fornicationera dimittitur, videtur, quod et propter talem infirmitatem possit dimitti.

Respondeo: Dicendum, quod non fit separatio post coniugii consummationem, nisi fiat in poenam alterius; et quoniam nerao punitur nisi pro culpa, et afflicto affliclio addenda non est; hinc est, quod pro qualicumque poena, vel infirmitate non est uxor reiicienda. licet feminis aeque iion licet viris, et eadem servitus pari condilione censelur». — Ex his oslenditur, quod mulier potest super fornicatione virum convenire, ut vir mulierem. Unde Innocenlius Papa - « Christiana inj religio adulterium in utroque sexu pari ralione condemnat; sed viros suos mulieres non facile de adullerio accusant, viri autem liberius uxores suas adulteras apud sacerdotes deferre consueverunt. Et ideo mulieribus, prodito earum crimine, communio negatur; virorum autem lalente commisso, non facile quisquam ex suspicionibus arcetur, qui submovebitur, si eius flagitium deleeatur». bent codd. GL, alii et edd. si per. Superius pro plurimum codd. IK in plurimis, nonnulli codd. plurimis.

Cap. II. Quod formcariam neqiiit dimittere vir, nisi ipse expers fuerit fomicationis, et e converso. Si vero quaerilur, an adujter adulleram possil dicausa fornicationis; dicimus, quia nequit adulnxor dimitli a viro, nisi el ipse expers fornicalioexislat, el e converso. Unde Auguslinus: « Nihil est quam causa forni.calionis dimillere uxosi et ipse convincitur fornicari. Occurrit enim il-: In quo alterum iudicas, te ipsum condemnas.

quisquis fornicationis causa vult abiicere )rior debet esse a fornicatione purgatus; quod et de femina di.xerim ». Idem; « Indignanlur si audiant, adulteros viros pendere similes adulfeminis poenas; cuni tanto gravius eos puniri oporqnanto magis ad eos perlinet et virtule vincere exemplo regere feminas ». — Ex his apparet, quod adulleram dimittere non valel, et e converso.

Cap. lil.

De reconcilialione eo7'um qui propter

fornicalionem separantur. Si quis aulem fornicationis expers fornicariam dialii copulari non potest, sed continere oporvel ad dimissam redire; sic et de femina. Unde His qui matrimonio iuncti sunt, praecinon ego, sed Uominus, uxorem a viro non discequodsi discesserit, manere innuptam, aut viro reconciliari; et de viro addit: Etvir uxorem non Sed Ambrosius ail: « Ideo non subdit de sicut de muliere, quia licet viro aliam ducere». hoc a falsariis in Ambrosii libro positum creditur;

enim esse in viro quod de uxore jiraemiaperle dicit Augustinus sic: « Quare non addit de quod praemisit de viro, nisi quod similem forvult intelligi, ul, si dimiserit, quod causa fornipermittitur, maneat sine uxore, aut reconciuxori ». Idem: « Si nec illi nubere conceditur, viro, a quo recessit, nec huic alteram ducere, uxore, quam dimisit; mullo minus fas est illicita quibuslibet stupra committere». Idem: «Ut non dimiltatur uxor, Dominus solam fornicalionis excepit; ceteras vero universas moleslias, si exstilerinl, iubet pro fide coniugali et pro castifortiter suslineri; et moechum dixit qui a viro duxit». — Ex his ostenditur, quod si causa fornicalionis flt separatio, non potest vir vel mulier iu aliam transire copulam; possunt autem reconciliari et cohabitare, sicut prius, si dimissum alter revocare voluerit.

Dicit tamen loannes Chrysostomus: « Sicut crudelis el iniquus est qui castam dimittit, sic fatuus est et iniquus qui retinet meretricem. Patronus enim turpitudinis est qui celat crimen uxoris ». Item mus: « Ciuii mulier unani carnem in aliam diviserit et se fornicalione a marito separaverit; non debel teneri, ne virum quoque sub maledicto faciat, dicente Scriptura: Qui tenet adulterani stultus esl et insipiens ». Idem ad Amandum presbyterum scribens de quadam, quae, viro suo vivente, alii nupserat, sic ait: « Rem novam loquor, immo non novam, sed veterem, quae veteris testamenti aucloritate confirmatur: si reliqueril secundum virum mulier et reconciliari voluerit priori, non potest».

Sed haec omnia intelligenda sunl de illa quae ab adnllerio recedere noluit nec per poenitenliam peccalum delere; quod si vir scienter patitur, consentire videtur. « Si enim in adulterio perseverare elegit, palronus turpitudinis et lcnocinii reus maritus linbebilur, nisi eam adidterii ream facere voluerit"». Si autem a peccato recesserit et per poenitentiam illud purgaverit; poterit viro reconciliari. Unde Augustinus: « Quod libi durum videtur, ut posl adullerium rcconcilielur coniux, si fides adsit, non erit durum. Cur enim adhuc deputamus aduiteros quos credimus poenitenlia esse sanatos »? Idem: « Non erit turpis nec difllciiis, eliani post patrata etpurgala adulteria, recoiicilialio coniugii, ubi per claves regni caelorum noii dubilatur fieri remissio peccalorum; non ut post viri divorlium adultera revocetur, sed ul post Chrisli consortium adnllera non vocetur».Uem Gregorius: « Debet recipere peccatricem, quae poenilentiam egit, sed non saepe». Ilem Hermas: « Si vir scierit, uxorem suam deliquisse, et non egerit poenitentiam mulier, sed pei'manet in fornicatione sua, et vivit cum illa vir; reus erit et particeps peccali eius. Quodsi mulier dimissa egeiit poenitenliam el voluerit ad virum reverti; debet recipere peccatricem, quae poenitentiam egit, sed nonsaepe».

. Cap. IV.

Le illis qui ante coinunctionem se polluerunt per adullerium.

Solet eliam quaeri, an valeat duci in coniugium quae prius est polluta per adulterium. De hoc Leo Papa ail: « Nullus ducat in malrimonium quam prius

ex personis illicite coniuuclis, honesto placito subsequente, manifestum est ».

Sed haec ullima aucloritas de concubinis loquitur, perhibens, concubinas posse transire ad honestum placilum nuptiarum, si castitatem et fidem servare vehnt. Prima vero auctoritas Auguslini de illis agit, qui de peccalo poenituerunt et nihil in morlem viri machinati sunl, nec vivente viro, fidem adulterae dedit moechus, quod eam in coniugio duceret, si superviveret. Qui vero haec faciunt aliis praemissis auctoritatibus prohibentur copulari. Dommus concedal uxorem dimitli elc. ostendit Magister, quod vir innocens potest fornicariam dimittere, et e converso. In secunda ostendit, quod si ambo fornicantur, unus non potest alterum invilum dimittere, ibi: Si vero quaeritur, an adulter adulleram etc. In tertia oslendit, quod post divortium, coniuge vivente, neuter potest nubere, ibi: Si quis autem fornicationis expers etc. In quarta, quod possunt invicem reconciliari, ibi: Possunt autem reconciliari etc. — In secunda vero parte principali primo opponit, deinde solvit.

Quarto, utrum, divortio celebrato, possit aliam uxorem ducere.

Quinto, utrum post divortium possint invicem reconciliari.