Distinctio XXIX

Terlio, utrum aliquis possit compelli per praeceptum patris ad matrimonium contrahendum.

Circa primum ostenditar, quod consensus coactus faciat matrimoninni; et quod sic, videtur:

1. Quia Augustinus dicit, quod «coacta voliinvoluntas est»: ergo cum consensus sit voluntatis, consensus est; sed « posita causa, ponitur effectus»: ergo posito tali consensu, est matrimonium.

2. Item, hoc videtur ratione per simile: quia qui baptizari consenlit timore niortis, baptizatus est et pro baptizato habetur: ergo simihter est in matrimonio.

3. Item, hoc videtur per rationem: quia consensus non potest cogi, sed tantum induci, sed sicut inducitur minis, ita inducitur blanditiis; sed si aliquis inductus bJanditiis consentiat in matrimonium, niatrimonium tenet: ergo similiter, si inducitur minis.

4. Item, qui negat Christum timore morlis, peccat; sed nullus peccat nisi liber: ergo consentiens in aliquid timore morlis libere consentit. Sed consensus liber facit matrimonium: ergo qui consentit timore mortis etc.

Contra: i. Decretahs, de Sponsalibus et matri- 0 Cum locum non habeat consensus, ubi metus, vel coactio intercedit, necesse est, ut ubi consensus communis requiritur, coactionis materia repellatur »: ergo elc.

2. Item, consensus matriraonialis signum est coniunctionis animae et Dei; sed anima non coniungitur Deo consensu Qoacto: ergo si signum est congruum, malrimonium non contrahitur consensu timore coacto.

3. Item, nunquam anima fit sponsa Dei, nisi uniatur per amorem: ergo mulier nunquam fit sponsa viri, nisi uniatur per amorem; sed unio, quae est per consensum coaclum, non fit per amorem: ergo etc.

4. Item, in consensu matrimonii acquiritur potestas in alterutrum: ergo necesse est, quod in consentiendo sint aequales; sed cum aller cogit alterum ad consentiendum, non sunt aequales: ergo tali consensu non conlrahitur matrimonium. Consensus coactus vel vi, vel metu cadente in virum constantem non facit matrimonium, nisi

post coactionem in carnalem copulam consen-

Respondeo: Dicendum, quod consensus coactus nupies coapotest esse dupliciter, scilicet vi, vel metu. « Vis est maioris rei impetus, qui repelli non potest »;??2eius est instantis periculi trepidatio. Tunc autem fit vis, quando capitur, ducitur, trahitur invitus, vel ligatus, ipso reclamante et renitente; haec est coa- coDciusio i. ctio, in qua non est consensus, et in hac omnino non est matrimonium. — Est et alia coactio per metum, ut cum aliquis minatur mortem vel intentat, nisi consentiat; et de hac coactione distinguunt nistinciio... 1 i 1-., aliorum et aliqui, quod talis consentiens aut consentit ore, sed soiatio. non corde, et tunc non est matrimonium aliquo modo; aut corde consentit, quamvis coactus, et tunc raatrimonium est in conspectu Dei, quia « voluntas coacta voluntas est »; sed non est in conspectu Ecclesiae, quae praesumit, quod talis non consenseril corde; et ideo sic iudicat et sententiat, ut uterque alteri in Domino nubat. — Sed certe (fon prob- tur quae dicit, quod « consensus non habet locum, ubi melus, vel coactio intercedil».

Et ideo distinguitur aiiter, quod?neH5 duplex Aiia disiinest, quidain levis, quidam iustus: iustus, ulpote

Ex cod. U supplevimus mulier.

« qui in vi)-um constanlem cadere potesl »; levis est, cum quis parvuni malum minalur, vel cum talis minatur, de quo praesumilur, quod iraplere non possit; et talis metus non facit consensum adeo defectivum, quod impediat matrimonium contrahendum, vel dirimat iam contractum, sed consensus cum lali metu facit matrimonium. Tunc aulem est metus iustus, quando aliquis comminatur damnum mortis, mutilationis, servitulis et stupri -; lunc autem cadit in virum consiantem, quando praesumilur probabiliter, quod ille qui minatur, possit minas implere; non enim esset timendum, si simplex rusticus minaretur duci. In hoc metu dicunl iura consensum non facere matrimonium.

Sed ratio huius sumitur a diversis diversimode. Quidam enim dicunt, quod hoc est ex indidgenlia iuris. lura emm mdulgent, tales separari, pnmum, quia praesumunt, consentientem ore non consensisse corde, et quia verbum solum dixit, ut poenam redimeret; vel etiam ratione/znw, quia coacta matrimonia pessimos exitus consueverunt habere — Alii dicunt, Quod nou ex iuris indulgenlia, sed lioc facit defectus perfecti et liberi consensus, qui debet esse in matrimonio. quia, sicut ostensum est, plenus debet ibi esse consensus; et hoc videtur proi. babilius. Si tamen post coactionem in carnalem copulam consensit, ex tunc incipit esse raatrimonium 1..d illud ergo quod primo obiicitur, quod coacta voluntas voluntas est; dicendum, quod verum.. i i-

1. DislincUo duplicis consensus coacli est communis. De lelalione utfiusquc ad voluntarium plura vide II. Sent. d. 25. p. II. q. b; d. 2i. p. I. a. 2. q. 3. — In controversia illa antiqua, utrum consensus coactus per metvm cadentem in constantem virum tanlum iure ecclesiastico, an etiam iure divino 1 Ut dicilur in C. Veniens ad nos (1-5.) et C. Consultationi luae (28.1, X. de Sponsalibus et matrim. (lib. IV. tit. 1.). Cfr. lustinian., D. IV. de Eo quod metus causa etc. (lit. 2.), k'X Melum autem non vani honn'nis, sed qui merilo et in hoiiiine constantissimo cadat (6.). Vide Aristot., III. Ethic. c. 6. seqq.

• Cfr. Glossa in C. Cum dilectus filius (6.), X. de lis quae vi metuve etc. (lib. 1. tit. 40.), in qua tam e.x iure canonico quam civili afleruntur casus, in quibus metus sit iustus sive oxcuset.

3 Sive, ut habetur in Comment. in I. Cor. 7, 39. (olim lus habere (Cfr. Gralian. C. 31. q. 2. introduct. Vide C. Praedum bonum % nec etiam ad contrahendum matriraonium,pro eo quod Dorainus voluit, hoc Sacraraentura conlrahi per consensura liberum, non coactum.

%.Vd ilhul quod obiicitur, ijuod qui coaclus consenlit in baptismum baptizatui-; respondetur, quod baptismus est opus Dei, iion hominum, sed matrimonium est a consensu hominum. —.liler potesl ah dici, quod non est simile: quia non lanla libertas ibi requiritur, quanla in matrimonio; totum enim esse matrimonii a consensu causatur.

3..d illud quod obiicitur, quod consensus inducilur per blanditias; dicendum, quod blanditiae non ita detrahunt de ratione consensus, sicut minae, quia blanditiae ad amorem excitant, sed rainae ad terrorem.

4. Ad ilhid quod obiicilur de eo qui negat Christam timore, dicendum, quod facilius est peccare noi quam bene facere, unde plura exiguntur ad conslruendura bonura quam ad faciendura malum. — Praeterea, nullus limor re&peclnpeccatiperpetrandio polest nec debet cadere rationabiliter in virum constantem, sed respectu alicuius rei faciendae, quae non est nostrae saluti contraria; sicut vir constans rationabiliter prius debet'et permittere, se interfici, quam Deura>negaret; sed non rationabiliter ageret, si diinitteret, se interfici, antequara in ahquid indifferens consentiret; matriraoniura autem non est de his quae sunt saluti conlraria vel conlra salutem. Et sic patet, quoraodo intelligitur de metu, qui potest cadere in constanlem virum.

De I. quaestione: Scot. (de hac et 2. seqq. qq.), in utroque Scripto liic q. unica. — S. Thom., hic a. 1. 2. 3.; Suppl. q. 47. a. 1. 2. 3. — B..Mbert., liic a. -i. — Petr. a Tar., hic a. I. 2. — Kichard. a Med., hic a. I. q. 1. — Durand., hic q. I. 2. — Dionys. Carth., de hac et 2 seqq. qq. hic q. unica.

II. Quaestionem 2. ila e.primit S. Thom. (locis cilt. a. 3. quaesliunc. 2; Suppl. a. i.): utrum consensus coactus laciat matrimonium ex parle cogeniis. De eadem explicite agit eliam Richard. a Med., hic a. I. q. 3. in libera voluntale ». Haec verba habentur apud Gratian., C. Ad fidem (33.), C. 23. q. 5, ubi Glossa didr. Potest enim aliquis male facere proplor voluntatem coactam, ut [habetur] C. 15. q. I. C. Merito (I), sed non potest bene facere propler voluntatem coactam, ut hic dicitur.

« Cfr. supra d. 4. p. 1. a. 2. q.. ad 2; ibid. q. 3. ad 1. tangitur prima solutio.

III. Circa solutionem 3. quaeslionis oranes conveniunt. Quod in solut. ad 3. determinatur de potestale Sumnii Pontiquod possit jraecipere acceptationem episcopatus, hoc S. Thomas (locis cilt. a. 4. ad 4; a. 6. ad i.), sed non facit raenlionem de illa reslrictione, quam ponit IJonav.,

Secunclo quaeritur, utrum consentiens in renigeneret sibi praeiudicium, ut non possit cuin contrahere matrimonium. Et quod sic, videtur:

1. Quia « unusquisque potest abrenuntiare iuri sed de iure uniuscuiusque est, quod possit aliam personam matrimonialiter consentire; huic iuri homo renuntiat, cum alii per consensum obligat: si ergo qui consentit in invitum suo iuri patet etc. ± Item, potestas proprii corporis transfertur consensum animi, qui praeest ei; sed unussibi praeest: ergo cum consentit in alipotestatem sui corporis ei tribuit: ergo iam potest dare eam alii.

2. Item, iste consentit in invitam et renitentem, postmodum illa consentit; constal, quod cum consentit, niatrimonium ratum existit: ergo si virum sibi obligat non ex hoc, quod ipsa — quia consensus unius personae alteram obligat — ergo hoc est propter priorem conquem ille prius emiserat: ergo prius oblierat.

3. Ilem, efficacius et intensius consentit qni solum favet consentienti, sed eliam consentit aliam personam ad consentiendum compellit; sed modus consenliendi facit matrimonium et inducit: ergo multo fortius secundus.

4. Item, caritas est vinculum perfectionis, sidicitur ad Colossenses tertio; hoc autem vinquamvis sit perfectum, lamen potest esse ad alterum, ita quod non sit mutuum, ita ralione el vinculum carnale: ergo et matrimoergo videtur, quod aliquis possit esse iunctus alicui, si in aliquam consentit, ant converso, etiam si altera dissentil. Contra: ']. Matrimonium est maris et feminae; omnis aulem talis coniunctio est aequirelatio; sed omnis talis requirit convenieninter exlrema, quia aduninus est inter duos — si alter duorum desinal esse similis, non est — ergo a simili in matrimonio, si aller scilicet de eo qui insufncientiam suam scit et periculum animae suae rationabiliter limet.

De ipsa quaestione praeler S. Thom.: Scot., loc. cit. n, 12. — 13. Albert., supra d. 28. a. 4. — Petr. a Tar., hic a. 4. — Richnrd. a Mcd., hic a. 1. q. 4. dissentiat, non est matrimonium nec sponsalia: constat ergo, quod nulla est ibi obligatio nec aliquod praeiudicium.

2. Uem, ubi est niatrimonialis obligatio, est vir et uxor; sed uxor dicitur respectu viri, sicut pater respeclu filii, et e converso: ergo sicut sequitur: iste non est fihus huius, ergo iste non est pater huius; ita bene sequitur: ista non est obligata isli ut uxor, ergo iste non est obligatus istiutvir; nec alio modo: ergo etc.

3. Item, consensus, qui transfert corporis potestatem in alteram, est consensus, qui dicit: accipio te in meam; sed nullus potest accipere aliquam in suam, nisi quae facit se suam: ergo absque consensu mulieris nullus est consensus viri.

4. Item, quantumcumque vendam tibi aliquid, non fit contractus nec adstriclio, nisi tu emas: ergo pari ratione nunquam transferlur potestas viri in mulierem, nisi mulier consentiat: si ergo ipsa est coacta, non videlur ibi esse obligatio aliqua. Consentiens in renilentem et in dissensu perseverajitem non facit sibi praeiudicium ad consentiendum in aliam personam.

Responbeo: Dicendum, quod quaerere, utrum consentienti in renitentem fiat praeiudicium, est quaerere, utrum matrimoniale vinculum claudicet, ut ex parte sit solidum et ex parte contrilum; et hoc est quaerere, utrum aliquis sit vir, cuius non est uxor, et aliqua sit uxor, quae non habet virum. Et haec in se ipsa quaestio solvitur, pro eo ciuod in ea opposita implicantur propter naturam matrimonialis vinculi, quod est relativum et mutuum, quod significat ipsa comparatio et relatio uxoris ad virura. Dico igitur, quod quia matrimonium non potest esse claudum quantum ad vinculura, quod si mulier invita est et in dissensu perseverat tam signo quam corde, nullum est matrimonium; nec 3 Cfr. supra d. 27. a. 1. q. 1. et dub. I. — De relatione aequiparaniiae cfr. supra pag. 492, nola 2.

• Val. iiisi qui facit suani.

Tinus acquirit potestatem aliquam in alterum, pro eo quod in allero extremo defnil consensus. Unde primus non se habet per modum efftcieniis, sed disponentis; et ideo, si secundus adveniat, tunc perficit matrimonium, pro eo quod iam liabet consensum rautuum, qui est eius principium completum; et ex tunc vir obligatur, et ei praeiudicium ad consentiendum in personam aliam generatur.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod potest renuntiare iuri suo; dicendum, quod huic iuri non j,gj,ypjjjt,j. fjjgj pgi- yotum, aut matrimonium; et quoniam in lali consensu non est votum nec est matrimonium, el nemo est qui accipiat illud ius: ideo ille consensus nullum potest per se praeiudicium generare.

2. Ad illud quod obiicilur, quod polestas transferlnr per consensum animi; dicendum, quod in translatione polestalis huius duo sunt, scilicet donatio et acceptio. Quantum ad donationem attinet, hoc est consensus proprii; quantum ad receptionem, hoc est consensus alieni; et quia ille non est ibi: ideo non est translatio.

Utrum aliquis possit ad

Terlio quaeritur, utrum aliquis possit ad matrimonium compell-i per praeceptum palris; et voco hic compulsionem, ut obedire teneatur. Et quod sic, videlur:

1. Quia dicitur Genesis vigesimo octavo, quod Isaac vocavit filium suum lacob praecepitque ei dicens: Ne accipias uxorem etc.; constat, quod Isaac non praecepit, nisi quod potuit et debuit: ergo potest hoc pater filio praecipere.

2. Item, ad Colossenses tertio: Filii, obedile parentibus vestris per omnia: ergo in omnibus quae non sunt conlra salulem, tenelur patri filius obedire; unde Glossa: « Placet Deo, si per omnia obeditis, ita tamen, si in Domino obeditis »: si ergo raatrimonium non est contra salutem, patet etc.

3. Item, sicut se habet pater spiritualis respectu matrimonii spirilualis, ita pater carnahs respectu carnalis; sed dominus Papa polest pr.accipere ahcui sub poena excommunicationis, quod episcopatum accipiat: ergo pater carnalis, quod filius cum muliere, cum qua vult, conlrahat.

4. Ad illud quod obiicitur, si illa consenliat; dicendum, quod tunc incepit obligari, non ratione consensus alieni tantum, sed rationesia, qui praecesserat in actu et erat in habitu — qui etsi non obligaret, quia non erat qui acciperet — ideo -, alieno consensu adveniente, ille consensus habet vim obligandi, quamvis prius non haberet. — Posset tamen dici, quod in lali casu consensus viri renovari debet vel verbo, vel signo.

5. Ad illud quod obiicitur, quod efflcacius consentit; dicendum, quod si iste non obligelur, hoc non est propler defectum intentionis, quia non sit sufOcienler intensus, sed quia non est mutuus.

b. Ad illud quod obiicilur de vinculo caritatis, dicendum, quod caritas, prout est vinculum, quod facit unum corpus spirituale, nunquam est, quin sit in utroque extremorum, alioquin non facit unum; et in matrimonio fiunt unum sponsus et sponsa,et significatur coniunctio Dei et animae, quae nunquam claudicat: ideo nullus est consensus quantum ad vim Sacramenti, si liberlalem habet in una persona et coactionem in alia.

compclli per praeceptum palris.

4. Item, stultus est qui iurat el se obligat pro alio, qui non est ei obligatus, ut si iurarem pro extraneo, quod ipse ad sanctura Dionysium iret: si ergo parentes iurant pro filiis, ergo videtur, quod filiis suis possint praecipere, ut iuramenla sua debeant implere

5. Itera, si aliquis contrahat sponsalia cum ali- qua, nondum est matrimonium confractum; tamen i per ecclesiaslicum praeceptura compellitur ad con- Irahendum: si ergo potest compelli ab episcopo,, pari ratione videtur, quod possit compelli a pa- i tre suo. i Contra: I. In eo, in quo pares sumus, unusf non tenelur obedire mandato alterius; sed quantum ad ius matrimonii omnes sunt pares: ergo non videtur, quod pater possit filio imperare.

6. Ilem, patre iraperante matrimonium, filius sine peccato potest castitatem vovere: ergo non lenetur patri obedire.

7. Item, si filius vult religionem intrare, non tenetur patri delerminninti religionem obedire, immo ranns ut inteiiinearem in Col. 3, 20. exhibent), in qua )r in Domino codd. el edd. Domino. — Suporius post salulem cod. a:i supplet animae.

qiiamcumqiie potest sine peccato intrare, quia votum est sponlaneum: si ergo matrimonium esse liberum, patet etc.

4. Item, nemo potest me compellere ad perpeservitutem; sed vir, eo quod contrahit cum dat ei sui corporis perpetuam potestatem: non videtur, quod in hoc teneatur quis ahcui

5. Item, si teneretur obedire, tunc sponsaha per contracta absque consensu filiorum nubenessent stabilia; sed hoc est contra iura canoet civilia: ergo etc.

c 0 N c L u s 1 0.

matrimonii tlebet esse liber nec ordinarie subiicitur praecepto parentum obligatorio. Respondeo: Dicendum, quod sicut ostendunt raultimae, matrimonii contractus debet esse omnino, tum ratione significationis, tum eliam talis et tantae obligationis, quae in illo consistit; et ideo non est praecipiendum a fiho praeceplo obhgatorio, quod contraquia potest continere, si vult, et iterum, si contrahere. — Adhuc, per praeceptum non pater ad contrahendum cum hac, vel cum eum obligare, nisi caritas, vei rationabilis causa liget, vel promissio ipsius voluntaria. Ratioantein causa ligat, quando pater habet et non potest evadere, nisi filius cum inimici conlrahat; vel quando paler filio, ne contrahat cum muliere mala. Ob vohmtariam, ut quando ipsemet se contrahendo sponsalia, praeiudicium sibi gein hoc, quod inchoat matrimonium; unde tead consummandum et ad hoc compelli potest mandatum ecclesiasticum.

1. Et per hoc patet responsio ad primum in et ad ullimum. Nam Isaac rationabiliter illud quod lacob alias tenebatur facere, propler malitiam mulierum, tum etiam, quia Chanaan de terra illa erat disperdendum; et illud clare insinuatur in textu et clarius in quodam libello, qui dicitur Testamentum Patriarcharum.

2. Ad illud quod obiicitur de obedientia respectu patris, dicendum, quod illa dislributio intelligitur solum quantum ad ea quae sunt de paterna honorifi.catione, et quantum ad ea quae spectant ad regimen familiae. Si autem quantum ad alia intelligatur, consilium est, non praeceptum; et hoc innuit Glossa, quae dicit: Placet Deo etc.

3. Ad illud quod obiicitur de matrimonio spiriluali, respondent aliqui, quod Papa non potest praecipere, quia consensus debet esse liber; sed post susceplionem potest praecipere administrationem. — Sed tamen islud non videtur securum dicere, lota die videamus fieri contrarium.

Et ideo dicunt alii, quod simpliciter potest cipere; nec est simile de patre carnali, quia pater spiritualis potestatis plenitudinem super filios suos habet amplius quam pater carnalis. Et praeterea, non est tanta servitus et tam indivisibilis copula in matrimonio spirituali, sicut in carnali; et hoc patet, quia Papa potest deponere et absolvere ab episcopatu. potest praecipi, el tunc ille tenetur obedire; et quopiam semper praesumendum est, quod tantus pater ex causa rationabili moveatur. nisi expresse appa-- reat contrarium; credendum est, quod subditus obedire tenetur. Quodsi sciret se insntricienlem et indignum, et videret, sibi imminere periculum animae; credendum est, quod non teneretur obedire. Ilaec enim obedientia modicum aut nihil de suo debet habere, maxime temporibus modernis. Quidquid tamen sit, non est simile de isto matrimonio ct de illo, ratione iam visa.

4. 0. Ad illud quod obiicitur de iuramento pro altero, dicendum, quod, sicut infra patebit, nullius est roboris, sed cuiusdam solatii et solemnitatis, quando parentes iurant pro parvulis: nec obligantur ad aliud, nisi quod bona fide ad hoc laborabunt, quod matrimonium compleatur. — Ultimum patet, quia lalis sibi praeiudicium generavit ex propria obligatione. trolog. Graec. tom. II. col. 1037, sub boc litulo: <t Teslamenta dundecim Patriarcharum, flliorum lacob ad filios suos », interplcx hiiec ralio tangitur c. 2. n. 6. et c. i. n. 11. — Edd. Testimonium Patriarciiarum.

In parte isla sunt dubitationes circa litterain, el priaio quaerilur de situ liuius partis. Videtur enini male hic situari; si enini coactio est impedimentum raatrimonii, ergo in illo capitulo deberet determinari, ubi agitur de impediraentis matrimonii.

Rksponddo: Dicendum, quod quia Magister agit hic de matrimonio a parle causae efficientis; et causa efhciens est consensus, non quilibet, sed plenus, el pleniludo consensus deficit secundum modos praedictos: ideo hic agit de coactione et errore, infra vero agil de personarum iegitimilate. Et quia illa multis modis polest privari, et per consequens matrimonium impediri; ideo inferius agit de mullis impedimentis. El haec est ratio, quare tractatus ille ab hoc separatur, quia ralio impediendi venit ex alio genere causae.

DuB. U.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Nequaquam eam invitam ac renitentem cogas eius coniugio copulari elc. Ponatur, qaod aliqua consenliat in aUquem per nuntium et ante adventum nuntii poeniteat et nolit consentire, utrum sil compellanda. Et quod sic, videtur: quia, si potestatem suain cojumisit procuratori, tunc ita ratum est quod procurator facit, sicut si ipsa faceret: ergo si procurator et nunlius consenlial, quanlumcumciue postmodum reclaraet; videlur, quod stet matrimonium. — Sed contra: ponatur, quod stalim, ex quo poenitet, antequam nuntius perveniat, cuni alio contrahat; constat, quod matrimonium est, cum adhuc alii non sit alligata: ergo aliud matrimoniara non stat. — Itera, non fit matrimonium nisi per rautuum consensuni; consensus autera mutuus nullus est, nisi simul sit actu, vel habilu: ergo si poenitet, antequam tunc consentiat, patet elc.

Quaeritur ergo, utrum uiatrimonium possit contrahi inter absentes.

Respondeo: Dicendum, quod si aliquis consentit iu absentem per procuratorom, potesl fiori matrimonium, non solum sponsalia contrahi, dum tamen constet, utrumqae consentire; sicut impraesenliarum potest unus alteri consensum exprimere per interpositara personam.

Quod autem quaeritur, utrum, ipsa poenitente, & malriraoniura contrahatur; dicendum, quod re vera, si non ante poeniteat, quam ille consentiat, res est salva. Et si poenitet in corde et reclamal in signo in conspectu testiura, per quos possit probari, ulpote negando, vel matrimonium cura alio contrahendo; re vera non est matrimonium, nec in conspectu Dei nec in conspectu Ecclesiae, quia consensus non simul concurrunt, maxime si fecit quod in se fuit, ut revocatio volunlatis eius ad nuntiura perveniret. Et hoc palel, quia, si stalim, ex quo poenitet, cum alio contraheret, matrimonium esset.

Quod obiicitur, quod dedit alteri suam potestatem; dicendum, quod semper intelligitur potestatem ad hunc aclum dare, consensu in ipsa remanente, qui est de essentia matrimonii interius in facie Dei et exterius in facie Ecclesiae.

DUD. Ili.

llem quaeritur de hoc quod dicit, quod inviti et coacti coniuncti sunt etc. Videtur enim dicere, quodsi non reclamal, quod est matrimonium. Contra: illud potest esse ex negligentia; sed negligentia non supplet locum consensus: ergo non videtur, quod sit raatriraonium.

Respondeo: Dicendum, quod secundum faciera Ecclesiae consensus praesumtus matriraoniura facit, quando scilicet probabiliter praesuraitur, quod consensus ille sit raaritalis. Hoc autem potest esse Iri-' pliciler: primo raodo, quando consentit ore; secundo vero, quando, etsi non consentit ore, taraen voluntarie consentit in carnale opus, petendo vel reddendo quod exigitur; tertio niodo, quando reclamare potest et habet locum et tempus et non reclamat, consentire praesumitur, et ideo amplius non atulitur; immo in facie Ecclesiae pro matriraonio habetur, non propter negligentiam, sed propter consensum, qui creditur inclinatus et voluntarius simpliciler, quamvis in principio fuerit coactus Oiiosnin (S.), C. 30. q. o. — Dc ipsn dubio vide S. Tlioni., hic circn lil.; Uichnrd. ii Med., IV. Sont. d. 27. n. I. q. 3.

= CIV. supra d. 28. q. I. nd 3. el l. — Pelr. a T.ir., hic a. 3. et circa lil.

Gap. I.

De errorej qui evacual consensum. Nec soliini coaclio impeclil vel excliulit conscnsiini, etiam error. « Non auteni omnis error consensum Est enim error aiins juer.solae nlius /brMwae cundilionis, alius quaUtalis: error personae, liic putatur esse ille liomo, et est <ilius; error cpianclo piitalnr esse dives cjiii pauper est, e converso; error conditionis, quanclo )ntatur esse qui servus est; error qualilalis, qnahclo putatnr bonus qui maius esl. — Error furtunae et qualitaconingii consensum non exclnclil. Error vero concoiiiuiialem consensum cvacuat, cle qna conpostinoclnm traclabimus. Error (uoque personae coniuiialein noii aclmittit, ut si quis feminobilem in coniugium petat, et pro ea alia ignotradatur ei; non esl inter eos coniugium, quia consensit vir iii islam, sed in aliam; ut si quis milii, se veiiditurnm aurum, et pro auro mihi auricbalcuin, et ila me cleciperet; nunquid consensisse in auricbalcum? Nunquam volui auricbalcnm, iiec ergo iii illud consensi, quia non nisi voliiiitatis est. Sicut ergo error maexcbulit consensum, ila et iii coniugio error — Sed obiicitur de lacob, qiii pro Racbel annis servierat, et supposita est ci Lia; nuuerror personae exclusit coniugium, cum non in sed in Racbei consenserit? Sed quod ibi factum est myslerio gestum non improbe Traditur; ibi lamen, elsi praecessit, secutus est consensus; nec cx illo conqui consensum praecessit, fornicarii iudicanlur, ille marilali alTecUi cam cognoveril, ct illa uxorio debitum persolverit, putans, lege primogenilaet paternis imperiis se illi iure copulatam. Excuetiam, quia IJei consilio in niysterio ita actum Hodie etiam excusaretur iiic cui inscio uxoris solectulum eius ingressa, se subiiceret; quae cum spe coniugii perpetuo nianere censeatur, ille taqui cognovit eam per ignoranliam, excusatur. per simile probatur: si eni?n diabolus, transfiguse in angelum Lucis-, credatur boiius, non est periculosns. Quod autem vir ille in illam mulienoii consenseril, ex simili oslenditur: si quis nomine Augustini vel Ambrosii alicui Calbose offerret cumque acl suae fidei imitationem vosi ille assentii-et, iii cuius sentenliam fidei diceconsensi.sse? Non in haereticorum sectam, sed integrilatem fidei, (nam ille haereticus se menlie- 70S batur habere. — Error fortunae consensum non excludit — (piae enim niibit pauperi putans, illum esse divitem, non potesl reniinliare priori condilioni, quamvis erraverit — nec error qualitatis, iit si quis ducat uxorem meretricem, vel corruplam, quam ptilat esse castam, vel virginem, non polest eam dimillere'».

Cap. II.

De coniugio Mariae et loseph.

Praemissis aliquid addendum est de modo illius consensus, qui inler Mariam et loseph iniercessit. Sane credi polest, nnn solum Mariam, sed eliam loseph apud se disposuisse virginilatem servare, iiisi Deus aiiler iuberel; eosqiie sic consensisse in coniugalem societateni, iit uterque dealtero, revelanle Spiritu sancto, inlelligcrel, quod virginitatem servare vellet, nisi Deus aliler iiispirarel; sed illam voluntatem verbis iion expresserant, postea vero expresserunt el in virginitate permanserunt. Consensit ergo Maria in inaritalein societalein, sed non in carnalem copulam, nisi de eadem specialiter Deus praeciperet, cuius etiam consilio in maritalem consensit copulam, quia virginilalem servare volebat: et ideo non aliler coiisensisscl in coniiigalem societatem, iiisi familiare Dei consilium babnisset. De qua Augustinus sic ait: « Beala Maria proposuit, se servaturam votum virginittitis iii corde, sed i)sum votum non expressit in ore. Subiecit se divinae disposilioni, proposuit, se persciveraliiram virginem, nisi Deus aliter ei revelaret. Commillens ergo virginitatem suam divinae dispositioni, consensit in carnalem copulam, non illain appelendo, sed divinae inspiralioni in utroque obediendo; poslea vero simul cuin viro labiis expressit, el ulerque in virginitale permansit».

Inter quos, ut ait Auguslinus, perfcclum fuit coniugium, perleclnm quidem non in significalione, secl in sanctitate. Sanctiora enim sunt coniugia pari,voto conlinentium. Unde Augustinus: «Quod Deo pari consensu voveratis, ambo perseveranter reddere debuislis, a cjuo proi)osilo si lapsus est ille, lu saltem persevera». «Non quia pariler temperabalis a commixtione carnali, ideo maritus tuus esse desliterat, immo vero tanto sanctiiis coniuges manebalis, quanto sanctiora concorditer placila servabatis». Perfectum igitur fuit Mariae el loseph coniugium in sanctitate; perfectum etiam fuit secundum Iriplex bonum coniugii, jidera scilicet, proleni et Sacramentum. « Omne enini nupliarum bonum, ut ait Auguslinus, implelum est in illis parentibus Chrisli, /icfes M-o/tfs, Sacramentimi:

5 Libr. I. de Nuptiis ct concupisc. c. II. n. 12; Yei'botcnus apud Gratian. super C. Institutum est (39.), ibid. Seq. locus ciusd. est Epist. 262. (alias 199.) ad Ecdiciam n. 3; C. Quod Deo (i.), C. 33. q. o. Tertius ibid. n. i, et cit. can. % I. — In 2. loco edd., (jxcepta I, pro consen.su habent voto et consensu, refragante etiam originali et canoup.

« Loc. dt. c. II. n. 13; C. Omne itaque (10.), C. 27. q. 2. Seq. locus ibid. c. 12. n. 13; Can. cit.

'prolem cognoscimus ipsum Domiiuim; rfeOT quia nullum adullerium; Sacramenlum, quia nullum divortium». « Solus ibi nuplialis concubilus non fuil, quia iu carne peccati fieri non polerat sine pudenda concupiscenlia carnis, quae accidit ex peccalo; sine qua concipi voluil qui siiie peccato futurus erat».Et licet nou intercesserit coniugalis concui)itus, conhiges tamen vere fuerunt menle, non ca.rne, sicut et parentes; quamvis Ambrosius dical, perfectum fieri coniugium per carnalem copulam. « In omni, inquit, malrimonio coniunctio inlclligiUir spiritualis, quain confirmat et perlicil coniunclorum commixtio corporalis». Sed inlelligendum csl, coniugium perfici commixlione corporali non quanlum ad verilalem, vel sanctUalem coniugii, sed quantum ad significalionem, quia perfectius unionem Chrisli et Ecclesiae tunc figurat.

Cap. III.

De finali causa coniugii.

Exposito, quae sit efji.ciens causa matrinionii, consequens est ostendere, oh quam causam soleat vel debeat contrahi matrimonium. « Est igilur finalis causa conlrahendi matrimonii principahs procrealio prolis; propler hoc enim instituit Deus coniugium inter primos parentes, quibus dixil: Crescile et muUiplica- tn ini - elc. Secunda estposl peccatum Adae vilalio fornicalionis; unde Aposlolus: Propler fornicationeui unusquisque habeat uxorem suam, et unaquaeque liabeat virum suum. Sunl ct aliae causae hoiieslae, ul inimicorum reconciliatio et pacis redintegralio. Sunl eliam

Siipra egit Magister de consensu, qiii deficit a parte volunlatis. Hic secundo agit deconsensu, qui deficit a parle ralionis. El quoniam ex hac parte potest dupliciter deficere: aut propler errorem in ratione, aul propter obliquilalem in intentione, quae aliquid dicil rationis, aliquid dicit voluntatis; ideo primo deteriTiinat de consensu, qui fit cum errore. Secundo vero determinat de consensu, qui fit mala

Ad intelligentiam praesentis distinctionis tria quaeruntur.

Primo quaeritur de consensu illo, qui est cum errore. et aliae minus honestae causae, propter quas aliquando contrahitur, ul viri mulierisque pulcritudo, quae animos amore inflammalos saepe impellit inire coniugium, ut valeant suum explere desiderium; quaestus quoque et divitiarum possessio frequenter est causa coniugii et alia multa, quae cuique diligentiam adhibenti facile est discernere. Nec est assenliendum illis qui dicunt, non esse coniugium, quod propter lias causas minus honestas contrahilur. Constat enim ex praemissis, coaiugium fieri ex commuiii consensu, verbis de praesenli exprcsso, quamvis amor ad hoc attraxeril. Cuius rei documentum praestat lacob, qui Rachel decoram facieni et venusto aspectu amavit eamque diligens ail: Serviam tibi pro Rachel septeni annis. In Deuteronomio eliam legitur: Si videris in medio captivorum muliereni pu.lcra.m et acla.maveris eam voluerisque uxorem habere, introduces eam in domum tuam » etc.

C.p. IV.

Quod malus finis non contaminat Sacramentum.

Et licet fine non bono conlrahatur coniugiura, quando species conlraiienlis movet animum, coniugiura tamen bonum est, quia vila mala, vel intentio perversa alicuius Sacramenlum non contaminat. — Habuit autem coniugium Mariae et loseph alias causas speciales, scilicet ut « Virgo solatio viri suslenlaretur, etutGi diabolo parlus celarelur, ut loseph esset testis castitatis, defendens eam ab infamia suspicionis, ne ut adullera damnarelur ». inlenlione, et per opposilum bona, ibi: Exposito, quae sit causa efficiens matrimonii.

Prima pars liabet duas. Primo enim determinat varios errores, qui incidunt circa consensum. Secundo vero determinat, qualiler consensus Mariae et loseph fuerit rectus etsanctus, ibi: Praemissis aliquid addendum esl de modo illius consensus etc.

Secundo quaeritur de consensu beatae Virginis Mariae.

Terlio, de consensu illo, qui est ex libidine. hoc ciip., omissis paucis, sumtum est ex Hug., Sum. Sent. tr. 7. c. I. GlossainMallli. 1, 1 8, apud Lyranum.

1 Vide 11. Senl. d. 38.