Distinctio XXIV

« Tales autem ad ministerium spirituale eligendi sunt clerici, qui digne possint dominica Iraclare. Melius est enim Domini sacerdoli paucos bere ministros, qui possint digne opus Dei quam niultos inutiles, qui ordinatori onus grave inducant'». Tales enim decet esse ministros Christi, qni septiformi gratia Spiritus sancti sint decori; et quorum doctrina et conversationis forma eadem gratia iu 5 Cfr. supra d. 12. p. II. a. 1. q. 3. ad 1. et d. 18. p. I. a. 1. q. 2. ad 4. — Pro multiplex codd. RSTUX ibi, edd. legunt impedit, quando inulliplex potest esse. — De hoc dubio vide supra a. I. q. 1; B. Albert., hic a. 14.

aliis Iransfundatup, ne caeleslos margarilas spirilualiuin verboruni officiorumque clivinorum sordidac vilae pedibus conculcent. In Sacramento igitur septiforniis Spiritus sepleni sunt gradus ecclesiastici, scilicet ostiarii, lectores, exorcislae, acolyllii, subdiaconi, diaconi, sacerdotes; omnes lamen clerici vocantur, id est sortiii.

Cap. IV.

De corona el tonsura.

« Corona enim signaculum est, quo signantur in 3. parteni fortis ministerii divini. Corona regale decus significat, et servire Deo regnare est. Unde ministri Ecclesiae reges esse debent, ut se et aliosregant, quibus Petrus ait: Vos eslis genus eleclum, regale sacerdotium etc. Sumniilas capitis desuper nudatur, ut eoruni nieus ad Deum libera monstretur, quae, revelala facie, gloriam Dei contemplelur. Summitas enim capitis est eminenlia mentis; deuudalio capitis est revelatio mentis'». «Clericus enini secretorum Dei non ignarus esse debet. Tondentur etiam capilli usque ad revelationem sensuum, scilicet oculorum et aurium », ut

Cap. V.

De ostiariis.

Ostiarii iidem et iauitores sunt, qui in veteri testamento electi sunt ad custodiam templi, ut non ingrederetur in illud immundus; dicti autem ostiarii, eo quod praesint osliis templi. Ipsi enim, lenentes clavem, omnia intus et extra custodiunt, atque inler bonos et malos habentes iudicium, dignos recipiunt, indignos respuunt. Unde et eis, cum ordinantur, claves Ecclesiae danlur ab episcopo, et dicitur eis: « Sic agile, tanquam rationem Deo reddiluri pro rebus, quae clavibus islis recluduntur ». — Hoc officium Dominus in sua persona suscepit, quando flagello de funiculis facto vendentes et ementes de templo eiecit. Ipse eniin, se ostiarium significans, dicit: Ego sum ostium, per me si quis inlroierit, salvabitur et ingredietur et egredietur et pascua inveniet. II. de Sacram. p. II!. c. 5. — Doindo edd. et codd. A E septiformis pro septiformi, a( pro e.t quorum codd. AE et plures edd. ex quorum. In fino proposilionis respicitur.Maldi. 7, 6. vitia in corde et opere pullulanlia doceantur praecidenda, ne ad audiendum et intelligendum verbum Dei praepediatur mens, pro quo servato reddetur in excelsis corona. «Tonsurae autem ecclesiasticae usus a Nazaraeis exortus videtur, qui, prius crine servato, denique ob vitae continentiam capul radebant et capillos in igne sacrificii ponebant. Hinc usus inolevil, ut qui divinis cultibus niancipantur quasi Nazaraei, id est sancti, crine posito, invenianlur, sicut ad Ezechielem dicilur: Fili homitiis, sume gladium aculum, et duc super caput twim et barbam. In Aclibus eliam Apostolorum, Priscillam elAquilam hoc fecisse, legimus; Paulus quoque et alii quidam discipuli Christi boc fecerunt». Recte ergo iu quibuslibct gradibus constituti clerici vocantur; quorum nomina et rationes nominum Isidorus exponens ait: « Cleros et clericos hinc appellalos esse credimus, quia Mathias electus est forle, quem primum pei Apostolos legimus ordinatum. Cleros enim Graece, Latine sors vel hereditas dicitur. Ideo ergo dicti sunt clerici, quia de forle sunt Domini, vel quia Deum parlem habent. Generaliter vero clerici nuncupati sunt omnes qui in Ecclesia Christi serviunt, quorum gradus et nomina sunt haec: ostiarius, lector» etc.

Cap. VI.

De lectoribus.

Secundusestgradus lectorum. «Lectoresa legendo, sicut psalmistae a Psalmis canendis vocati sunt. Illi enim praedicant populis, quid sequantur; isti caulant, ut excitent ad compuuctionem animos audientium; licet quidam lectores ita miserabililer pronuntient, ut quosdam ad luctum et lamentationem compellanl. lidem etiam pronuntiatores vocanlur, quod porro annuntiant, quia tam erit clara eorum vox, ut etiam longe positoruni aures adimpleat ». « Ad lectorem autem perlinet lectiones prouuntiare et ea quae Prophetae vaticinaverunt, populis praedicare », ut iam ex officio legat in Ecclesia prophetias et lectiones. « Unde et vidente populo, traditur ab episcopo codex divinarum leclionum et dicitur ei: Accipe, et esto verbi Dei relator, habiturus, si fldeHler impleveris oflficium, parnus, vel sententialiter sumla sunt ex Isidor., VII. Etymolog. c. 12. n. 32, et II. de Ecclesiast. Oiric. c. 15, unde Iransierunt in cit. C. Cleros, 19. Quae referuntur de ofjiciis clericorum sumta sunt vel ex Isidor., Epist. ad Ludifredum, vel ex Hug. a S. Vict. loc. cit. c. 6. seqq.; cfr. etiam Raban., IV. de Universo c..3.

tem cum his qui bene verbum Dei ministraverint. Qui ad hunc gradum provehitur litlerarum scienlia debet esse inslrnctus, ut sensum verborum intelligat, vim acceuluum sciat, dislincte legat, ne confusione prolaliouis inlellectum auditoribus auferat. Attendat, quid indicalive, quid interrogaiive sit legendum, ubi sit in oratione facienda dislinctio. Ilaec enini male servata intellectum turbant el alios ad risum provocant. Auribus et cordi consulcre debel vox lectoris. — Hoc ofj-jgjjjj Christus implevit, cum in medio senioi'um librum Isaiae aperiens, dislincte ad inlelligendum legit: Spiritus Domini super me elc. Ex quo lectoribus inlelligi dalur, quia gratia spirituali clarere debent qui aliis verbum Dei annunliant. Hic ordo formam et inilium a Prophelis accepisse videtur, quibus dicilur: Clama, ne cesses, quasi tuba exalta vocem tuam».

C.p. VII.

De exorcistis.

Terlius est ordo exorcistarum. « Exorcislae aulem ex Gpaeco in Lalinuni adiurantes vel increpantes vocantur; invocant enim super calechumenos ct super eos qui habenl spirilum immundum, nomen Domini, adiurantes per eum, ut egredialur ab eis». « Ad exorcistam perlinel exorcismos memoriler relinere manusque super energumenos et catechumenos in exorcizando imponere». Debet aulem spirilum mundum habere qui spirilibus immundis imperat, et maJignum expellere de corde suo, quem expelMl de corpore alieno, ne medicina, quam alii facit, sibi non prosit, et dicalur ei: Medice, cura te ipsum. Hi cum ordinantur, accipiunt de manu episcopi librum exorcismorum, et dicilur eis: «Accipite, et habetole potestalem impouendi manus super energumenos vel catechumenos ». — „ Hoc officio usus cst Dominus, quando saliva sua tetigit aures et linguam surdi et muli, dicens: Epneta, quod est adaperire, per hoc docens, nos spiritualiter debere aperire aures praecordiorum hominum ad inteJligendum et ora ad confilendum, ut, i)ulso daemone, Spiritus sanclus vas suum recipiat». Hoc eliam officio usus est Chrislus, cum daemoniacos multos sanavit. « Hic ordo a Salomone videlur desceudisse, qui quendam modum exorcizandi invenit, quo daemones adiurati ex obsessis corporibus pellebanlur; luiic officio mancipali exorcislae vocati sunt. De quibus Chrislus in Evangelio: Si ego in Beelzebiib eiicio daemonia, filii vestri, scilicet exorcistae, in quo eiiciuntl »

1 Isidor., loc. cit. n. 31; C. Cteros (1.), d. 21. 18. — Seq. locus C. Perlectis (I.), d. 25. 2; Hugo, loc. cit. c. 8.

2 Luc. i, 23. Seq. locus esl C. Exorcista (17.), d. 23; tertius ex Hug., loc. cit. c. 8, ubi cilatur Marc. 7, 34. et respicitur iVIatlh. 8, 16; Luc. 8, 33; quarlus est Gratinn., introductio in d. 21, (cfr. supra pag. 157. nola 6.) ubi citatur Maltli. 12, 27.

3 Isidor., loc. cit. n. 29; C. cit. Cleros, 17. Locus Scripturae est loan. 1, 9. Seq. locus est C. Perlectis, supra cit., S 3; tertius est Hug., loc. cit. c. 9, ubi refertur loan. 8, 12.

C.p. VIII.

Be acolythis.

Quarlo loco succedunt acolytid. « Acolythi vero Graece, Laline ceroferarii dicuntur a deportandis cereis, quando legendum esl Evangelium vel sacrificium oflereudum. Tunc enim accendunlur luminaria et deportantur ah eis, non ad eflugandas aeris tenebras, cum sol eo tempore rutilet, sed ad signum laetitiae demonslrandum; ut sub lypo luminis corporalis illa lux ostendatur, de qua legitur: Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum ». « Ad acolylhum perlinet praeparatio iuminarium in sacrario; ipse cereum porlat, ipse urceolum cum vino et aqua suggesla pro eucharistia subdiaconis praeparat». « Hi cuni ordinantur, cum edocti fuerint ab episcopo, qualiter in offlcio suo agere debeant, ab archidiacono accipiunt candelabrum cuni cereo et urceolum vacuum. — Hoc officium Dominus se habere lestatur dicens: Ego stcm lux mundi; qui sequitur me non ambulat in tenebris». Huius officii formam illi gerebant in veteri testamento, qui lucernas candelabri componebant et accendebanl igne caelesti ad illuminandas tenebras aquilonares.

C.p. IX.

De subdiaconis.

Quintus est ordo subdiaconoruni. « Graece hypodiaconi vocantur, quos nos subdiaconos dicinuis; qui ideo sic appellantur, quia subiacent praeceptis et officiis levitarum. Oblationes enim in templo a fidelibus suscipiunt et levitis superponendas allaribus deferunt. Hi apud Hebraeos Nathinaei vocabanlur», « id est in humilitate Domino servientes ». « Ad subdiaconum pertinet caJicem et patenam ad altare Christi deferre et levitis tradere eisque minislrare, urceolum quoque et aqua-manile et manulergium tenere, episcopo et presbyteris et levitis pro lavandis anle altare manibus aquam praebere ». His lex continentiae imponitur; quia, altari propiuquanles, vasa corporis et sanguinis Christi portant; unde illud implere debent: Mundamiiii qui fertis vasa Domini. « Ad hos etiam pertinet tantum de oblationibus ponere in altari, quantum.sufficere possit populo, nec non corporales et pallas et subslratoria lavare». « Hi cum ordinantur, accipiunt de manu episcopi palenam et calicem vacuum, ab archidiacoiio vero urceolum cum aqua-manili el manuler- 5 Isidor., loc. cit. n. 23; C. Cleros, $ H; sed ultima verba, ubi respicitur.Acl. 20, 19, sunt ex Hug., loc. cit. c. 10. De Nathinacis cod. Erf. addit: De quibus II. Esdr. 3. [v. 26.], et dicuntur a natha, quod est aqua, quasi porrectores aquae, unde loan. 9. [7.]: Lava in natatoria Siloe i. e. in lavacro Missi, hoc est Christi.

— Hoc officio usus est Dominus, quando linleo praecinxit, et mittens aquam in pelvim, pedes dilavit et liuteo tersit».

Cap. X.

De diaconis. « Diaconorum ordo sextum tenet locum propter perfectionem. Hic ordo in veteri testamento a Levi nomen accepit vel traxit; dicuntur enim et Praecepit quippe Dominus Moysi, ut post or-.aron et filiorum eius prorsus Iribus Levi divini cultus ministeria ordinaretur et consecrare- Domino, et servirent pro Israel coram Aaron et eius in tabernaculo, ipsique gestarent arcam et et omnia vasa eius et in circuitu taberexcubarent el in transportando tabernaculo ipsi rursumque componerent. A vigintiquinque et supra iussi sunt servire in tabernaculo; quam in novo testamento sancli Patres constituerunt, haec aetas ad ferenda onera est robusta ». « Leergo ex nomine auctoris vocati sunt; de Levi levitae exorti sunt, a quibus in templo mystici mysteria explebantur. Hi Graece diaconi ministri dicuntur, quia, sicut in sacerdote conira in diacono mysterii dispensatio habelur ». diaconuni pertinet assistere sacerdotibus et miniin omnibus quae agunlur in Sacramenlis Chriscilicet iu baptismo, in chrismate, in patena et oblationes quoque inferre et disponere in allari, etiam mensam Domini et veslire, crucem et praedicare Evangelium et Epistolain ad popu- Nam sicut lectoribus vetus testamentum, ita dianovum praedicare praeceptum est. Ad ipsum pertinet officium precum et recitatio catechuuominum. Ipse praemonet aures habere ad ipse donat pacem et ipse annuntiat». Quod huic ordini a Moyse statutum est, hoc etiam in testamento repraesentatur, cum diacono super humerum stola ponilur, et casula in diebus complicatur; quia, quidquid laboris et sustinenin hac vita toleratur, quasi in laeva porlatur, in dextera, id est in aeternitate, requies habea- Hic ordo ab Apostolis celebratus est, quando, ut in Aclibus Apostolorum, septem viros plenos sanclo ad hoc otficium elegerunt, et oratione manus eis imposuerunt. Unde et consueinolevit, ut in omni matrice ecclesia septem diacones circa Chrisli aram quasi septem columnae assislant. Hi sunt septem Angeli tuba canentes in Apocalypsi,qui quales esse debeant, Apostolus docet, Timolheo scribens. « Hi cum ordinantur, solus episcopus eis manum imponit, quia ad ministerium applicantur». Ponit eis orarium, id est stolam, super laevum humerum, ut per hoc intelligant, se accepisse iugum Domini suave quo ad sinistram perlinentia divino limori subiicianl. Accipiunt et textum Evangelii, ut intelligant, se esse praecones Evangelii Christi. Hi autem, antequam ordinentur, probenlur, ut docet Apostolus, et sic ministrent, nullum crimen habentes. — « Hoc officio usus est Christus, quando post Coenam Sacramentum carnis et sanguinis discipulis dispensavit, et quando Apostolos dormitantes ad orationem incitavit dicens: Vigilate et orate, ut non intretis in tentationem ».

Cap. XI.

De presbyteris.

Septimus est ordo presbijterormn. « Presbyter Graece, senior interpretatur Latine. Non modo pro aetate vel decrepita senectute, sed propter honorem et dignitatem, quam acceperunt, presbyteri nominantur »; « qui morum prudentia et inaturitate conversationis praecellere debent in populo, sicut scriptum est: Senectus venerabilis est, non diuturna nec annorum numero computata. Cani enim sunt sensus hominis, et aetas senectuiis vita immaculata ». « Ideo autem et presbyteri sacerdotes vocantur, quia sa.crum da.nt; qui, licet sint sacerdotes, tamen pontificatus apicem non habent, sicut episcopi, quia nec cbrismate frontem signant nec Paraclitum dant, quod solis dcberi episcopis, lectio Actuum Apostolorum demonstrat ». Unde et apud veteres iidem episcopi et presbyteri fuerunt, quia illud est nomen dignitatis, uon aetatis. « Sacerdos nomen habet composituni ex Graeco et Latino, quod est sacrum dans, sive sa.cer dux. Sicut enim rex a regendo, ita sacerdos a sanctificando dictus est; consecrat enim et sanctilicat. Antistes sacerdos dictus est ab eo, quod a?ite stat, primus enim est in ordine Ecclesiae ». « Ad presbylerum autem pertinet Sacramentum corporis et sanguinis Doniini in altari Dei conficere, orationes dicere et dona Dei benedicere »; qui cum ordinatur, inunguntur ei nianus, ut intelligat, se accepisse gratiam consecrandi et caritatis opera debere ad omnes exlendere. Accipit et stolam, quae te- 6 Epist. I. Tim. 3, 10; Seq. locus est Hug., loc. cit.; respicitur Mattli. 26, 26, et citatur Matth. 26, 41.

net lUnimque latus, quia debet esse nuinilus armis iusliliae coiUra adversa et prospera. Accipit etiam calicem cum vino et patenam cum hostiis, ut per hoc sciat, se accepisse potestalem placabiles Deo hostias oflerendi. — Hic ordo a Clus Aaroa sunisit initium. Summos enim ponlifices et minores sacerdotes instituit Deus per Moysen, qui ex praeceplo Dei Aaron in suinmum pontificem, filios vero eius unxit in minores sacerdotes. Christus quoque duodecim elegit discipulos prius, quos et Apostolos vocavit; quorum vicem gerunt in Ecclesia maiores pontitices. Deinde alios septuaginla et duos discipulos designavit; quorum vicem in Ecclesia lenent presbyteri. Unus autem inter Apostolos princeps exstitit Petrus, cuius vicarius et successor est PontiCex Summus, unde dicitur apostolicus, qui et Papa vocatur, scilicet pater patrum. Qualis autem eligi debeat presbyter, Apostolus scribens Timotheo ostendit; ubi nomine episcopi presbyterum significat. — Hoc aulem oflicio usus est Chrislus, cum se ipsum in ara j,jg obtulitAdem sacerdos et hostia, et quando post coenam panem et vinum in corpus suum et sanguinem. commutavit. — Ecce de septem Ecclesine gradibus breviter eloculi, quid ad quemquam perlineat, insinuavimus.

Cap. XII.

Qui dicuntur ordines sacri.

Cumque omnes spirituales sint et sacri, excellen- 5. ter tamen canones duos tantum sacros ordines appellari censent, diaconatus scilicet et presbyteratus; quia « hos solos primitiva Ecclesia legitur habuisse», et de his solis praeceplum Aposloli habemus. « Apostoli enim in singulis civilatibus episcopos et presbyteros ordinaverunl; levitas eliam ab Apostolis ordinatos legimus, quorum maximus (uit bealus Stephanus; subdiaconos vero et acolythos, procedente tempore, Ecclesia sibi constituit ».

Cap. XIII.

Quid a.ppelletur ordo.

Si autem quaeritur, quid sit quod hic vocatur 6. ordo; sane dici polest, signaculum quoddam esse, id est sacrum quoddam, quo spirilualis potestas tradilur ordinato et officium. Character igilur.spiritualis, ubi fit promotio potestatis, ordo vel gradus vocatur. Et dicuntur hi ordines Sacramenta, quia in eorum perceptioue res sacra, id est gratia, conferlur, quam figurant ea quae ibi geruntur.

1 Respicilur Num. o, 8, deinde Exod. 29, 5; Luc. 6, 13; 10, 1; MaUh. 16, 18; I. Tim. 3,2; Hebr. 10, II.

2 Can. Nullus in episcopum (4.), d. 60. Respiciunlur I. Tim. cit. et Act. 6, S. Quae sequuntur leguntur apud Gratian. in princip. d. 21.

3 Isidor., loc. cit. n. 1 1; C. Cleros, 7. Codd. scribunt mae edd. cum Isidoro, Vat. cura illo canone perspiciat, Raban., loc. cit. praespiciat.) — Idem locus continuatur in seq. cap.

Cap. XIV.

Be nominibus dignilatis et officii.

Sunt et alia quaedam, non ordinum, sed dignitatum vel ofliciorum nomina. Dignilatis simul et officii nomen est episcopus.

Cap. XV.

De episcopo.

« Episcopatus autem vocabulum inde diclum quod ille qui episcopus efficitur, superintendat, curam scilicet subditorum gerens. Scopein enim Graece, Latine intendere dicitur; episcopi aulem Graece, Latine speculatores interpretantur. Nam speculator est praeposilus in Ecclesia, dictus, eo quod speculetur atque prospiciat populorum infra se positorum mores el vitam'».

Cap. XVI.

De pontifice.

« Pontifex est princeps sacerdotum, quasi via quentium; ipse el summus sacerdos nuncupatur. enim sacerdotes et levitas efficit, ipse omnes sticos ordines

Cap. XVII.

De qiiadripartito ordine episcoporum.

« Ordo aulem episcoporum quadripartitus est, scilicet iu patriarchis, archiepiscopis, metropolilauis et episcopis. Patriarcha Graece, summus patrum interpretatur, quia primum, id est aposlolicum, tenet locum, ut Romanus, Antiochenus, Alexandrinus »; sed omnium summus est Romanus. « ArckiepiscopuSj princeps episcoporum; arclios enim Graece, Latine princeps dicitur. Metropolitae autem a mensura civitatum dicuntur; singulis enim provinciis praeeminent; quorum auctoritati et doclrinae ceteri sacerdotes subiecti sunt. Sollicitudo enim totius provinciae ipsis commissa esl. Omnes autem superius designati ordines episcopi nuucupantur ». — Nota, quod archiepiscoporum nomine primates superius significasse videtur, et metropolitanorunij quos nunc archiepiscopos dicimus. « Horum autem discretio a gentilibus introducta videtur, qui suos flamines, alios simWcW&v flaminesj alios archiflamines alios protoflamines appellabant ». « Sacerdotes enim genlilium flamines dicebanlur, qui habebant in capite pileum, in quo erat brevis virga, desuper habens aliquid lanae, quod cum pcr aeslum ferre non possent, fllum lantum in capite ligare coeperunt. Nu- Locis citt.

5 Can. cit. Cleros, 1. Seq. loc. est ex Isidor., loc. cit. n. 10, et C. cit. 6.

5 Edd., excepta I, et codd. CD male addunt episcopis, refragante etiam Isidoro et canone 4.

enim capilibus eis incedere nefas erat. Unde et a quo utebantur, flamines dicli sunt, quasi filami- Sed festis diebus, filo deposito, pileum imponepro sacerdotii eminentia ».

Cap. XVIJI.

De vate. « Vales a vi mentis appellari sunt, cuius signiQmultiplex est; modo enim sacerdotem modo promodo poetam significat.

Cap. XIX.

De cantore. Cantor vero vocatur qui vocem modulatur in Huius sunt duo genera: praecentor et succen-

De Sacramento ordinis

Haec est sexta pars, in qua de sexto Sacraagit. Posset tamen dividi contra totam prae- In praecedenlibos enim egit de Sacramenquae respiciunt determinalam personam. llic de his quae respiciunt multitudinem ecclesiaet primo de ordine, secundo de matrimonio.

dividatur et ordinetur praedicta pars, in qua agit de ordinis Sacramento, duas Iiabet. priraa enim determinat de ipso Sacramento. In de dispensatione huius Sacramenti, ibi: quaeri, si haeretici ab Ecclesia praecisi elc.

Ad intelligentiam huius partis quaeritur de in generali, de quo secundura duo, quae litlera determinantur, duo principaliter quae- Primo quaeritur de ordinis signaculo. Secundo quaeritur de ordinis Sacramenlo. Et cum ordinis signaculum sit lonsura vel cocirca hoc quatuor quaeruntur. lor, praecentor, qui vocem praemittit in canlu; succentor, qui subsequenler canendo respondet; concentor autem dicitur, quia consonat. Qui snlem mn consonat nec concinit concentor non erit».

His « breviter tractatis, admonendi sunl Christi ministri, quatenus, sicut excellunt ordinis dignitate, ila praecellant vilae sanctitate, ul plebs eis commissa eorumque disciplinis edocla gratantereisobediat et eoruni imilalione de die in diem proficiat » a quibus divina Sacramenla percipiunt el Missarum solemnia audiunt. — Missa autem dicitur, vel quia missa est hostia, mius commemoratio fit in illo officiOjUnde dicitur: Ite, Missa est, id est, sequimini hosliam, quae missa est ad caelestia, tendentes post eam; vel (Km missus caelestis venit ad consecrandum dominicum corpus, per quem ad altare caeleste defertur hostia, unde et dicilur: Missa est ea quae ad illud disponunt.

Prima pars duas habet. In prima determinat de his quae disponunl ad ordinem, scilicet bona vita et tonsura. In secunda de ipsis ordinibus, ibi: Ostiarii iidem et ianitores sunt. Prima pars dividitur in duas. In prima ostendit, quod cum seplem sint ordines, propter signiflcandam scilicet gratiam septiforraem, quod nemo digne accipit ordines, qui non est in gratia; et haec est dispositio interior. In secunda vero determinat de dispositione exteriori, quae quidem est tonsura, ibi: fn hoc igitur Sacramento septiformis etc.

Primo quaeritur, utrum ordinandi debeant coronari vel tonsurari.

Secundo, dato quod sic, quaeritur, utrura corona illa sit Sacramenlura.

Terlio, utrum in susceplione coronae fiat abrenuntiatio teraporalium.

Quarto, utrum Ecclesia talibus teneatur ad temporale subsidium.

2 Ed. I infra dist. 2S. — Superius pro enini plures codd. tantum.

3 Cfr. divisio textus. — Inferius pro vel corona edd. cum allquol codd. cum corona.

Quantum ad primum ostenditur, quod non debeant clerici ionsurari.

1. leremiae quadragesimo nono comminatur Dominus his: Dispergam eos in omnem ventum, qui attonsi simt in comam: si ergo Dominus lioc detestatiir, videtur etc.

2. Item, ad Galatas ultimo: In Christo Iesu neqxie circumcisio aliquid valel neque praeputium, sed nova creatura: ergo niliil valet in nova lege capillos tondere.

3. Item, caesaries a natura data est in decorem; sed omnia gratuita salvant ea quae sunt de decore naturae: ergo in nuUo Sacramento videtur deponenda caesaries.

Item, videlur, quod non debeant coronari:

4. Primum, quia veritas debet respondere figurae; sed, ut Magister dicit, ista capillorum amotio in volo Nazaraeorum fuit praefigurata; sed illi non faciebant coronam, sed totaliter radebant, sicut dicitur Numeroram sexto: ergo etc.

5. Item, amotio capillorum significat amotionem superfluorum: si ergo non pars superfluitatis, sed tota abiicienda est; videtur, quod totum caput radendum sit.

6. Item, coronae signaculo consueverunt signari stulti; sed clericos non decet nisi signum sanctitatis et honestatis: ergo videtur, quod nuUo modo debeant coronari.

Quaeritur igitur, quae est ratio, quare tonsuraulur Bt corouantur clerici; et quae sit differentia inter coronam et tonsuram; et rursus, quare conversi religiosi tonsuram recipiant, sed non coronam. — Quaeritur etiam, quare in huius Sacramenti susceptione potius consignantur fideles quam in susceptione alterius Sacramenti?

1 Vers. 32.

2 Vers. 1.3.

3 Isidor., XI. Elymolog. c. 1. n. 28: Capilli vocati, quasi capitis pili, facti, ut et decorem praestent etc..-ugust., Enarrat. in Ps. Sl. n. 9, dicit, quod <[ capilli non superflue facti sunt a Deo in corpore liominum, sed ad aliquod ornamentum s.

• Hic c. 4, ubi eliam modum radendi ex ium. 6, 18.

° August., Enarrat. in Ps. 31. n. 9: Nani isti capilli super- Clericos tonsurari cum corona conveniens est ad distinctionem et eruditionem.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut infra melius videbitur, in Sacramento ordinis datur potestas ad illud nobile officium exsequendum, et haec non cmnibus datur nec omnibus dari debet; ideo oportet, personas hoc officium suscipientes primo consignari, et hoc signacnlo, quod ostendat distinctio nem, et quod etiam sit in eruditionem. Nullum autem ita conveniens est, ut tonsura cum corona: primo ratione situs, quia in superexcellenti parte debet hoc signaculuiu poni, ut significetur officium nobilitatis, ad quod parali sunt. Secundo vero, quia tonsura inferior cum rasura superiori circularem figuram faciunt in capillatura; et illa appellari potest corona, quae significat, eos parari ad regale sacerdotium, secundum illud primae Petri secundo: Vos estis genus electum, regale sacerdotium; ideo signaculum regale rectissime eis competit ad distinguendum.

Competit nihilominus ad erudiendum; et hoc, quia in talis signaculi collalione est superfluitatis amotio, est summitatis capitis denudatio, est figurae orbicularis impressio. — In primo instruuntur clerici, quid sit vitandum, quoniam superfluitas terreneitatis, secundum illud Apostoli primae ad Timotheum ultimo: Habentes alimenta, et quibus tegamur, liis contenti simus. Unde et in hoc significatur, quod debent esse succincti lumbos mentis. — In secundo instruuntur quantum ad id quod est desiderandum el quod est tenendum, et hoc est bonum supernum, ut, secundum illud Apostoli cum sis, comam habes sive nullis? Secundum Gregor. Turon., 111. Hislor. Francor. c. 18, Chrotecbildis regina aiebat:.Satius enim mihi est, si ad regnum non eriguntur [filii], mortuos eos

Philippenses tertio, nostra conversatio sit in Mente enim debemus excedere Deo et sobtii proximo. — In terlio instruuntur, qualiter sit Figura enim orbicularis est sim.plicapacissima et pulcherrima. In quo siquod simplices debent esse in mente, Saprimo: In simplicitate cordis quaerite elc; dilatati in alTectione, secundae ad Cosexto: Os nostrum patet ad vos, o Co-, cor nostrum dilatatum est; et pulcri conversatione, quia confessio et pulcritudo in eius, et hoc est per raunditiam, secuniliud Psalmi: Amhulans in via immaculata, mihi ministrabat. Et sic patet, quare sic debeant consignari per et coronam. Nam tonsura dicitur amotio a parte inferiori; sed corona amotio caorbicularis a parle superiori; vel posset eliam ipse circulus, et tunc corona utrumque

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod Dominus his qui huiusmodi tonsuras observabant;

est, his qui faciebant ad cultum daemonum non his qui faciunt ad cullum divinum.

2. Ad illud quod obiicitur, quod in Christo Iesu valet circumcisio etc; intelligendum est, quod se non valet ad iustificationem capillorum amoverumtamen ad eruditionem valet, valet etiam distinctionem.

3. Ad ilhul quod obiicitur, quod caesaries denaturam; dicendum, quod decor naturae duest: quidam spirilualis et quidam corporalis.

decor per gratiam non aufertur, sed aused corporalis vanus est, secundum illud Proultimo: Vana est pulcritudo; et iste est servandus, immo conlemnendus ab his qui volunt servare, secundum illud Apostoli, ad Corinthios quarto: Elsi is qui foris 69 est homo noster, corrumpatur etc, et licet conlemptibilis fiat extra, tamen decorus et honorabilis fit intra. Et in hoc significatur, quod huiusmodi cultura exterior est a spiritualibus fugienda.

4. 5. Ad illud quod obiicitur de Nazaraeis, quod totaliter radebantur etc.; dicendura, quod non oportet, veritatem per omnia assimilari umbrae, quoniam diversa diversis temporibus conveniunt. Illi enim prirao servabant capillaturam et post radebant; in quo significabatur velamen legis Moysaicae et revelalio evangelicae; sed hic partim raditur, partira reservatur, ut signaculum regale maneat. PIus enim fit corona, ut sit signaculum distinctivum quam figuralivum; e contrario erat in voto Nazaraeorura. — Et per hoc patet sequens. Nara sufGcienter abdicatio lerrenoruni figuratur in tonsura — et ideo conversi laici tonsurantur, qui mundura reliquerunt — et apertio mentis significatur per summilatis rasuram; ideo non oportet, totam amoveri capillaturam. Praeterea, in ipsa significatione honestas debet attendi; et ideo non debent omnino capilli amoveri, pro eo quod indecens videretur habitus et forma clericalis.

5. Ad illud quod obiicitur de stultis, dicendum, quod non solum stulti coronantur, sed etiam reges; et ideo non est principaliter stultiliae signura; verumtamen et hoc non vacat a mysterio. Qui enim volunt vere Deo servire, oportet, quod stulti flant huic mundo: quoniam enim in sapientia non cognovit mundus per sapienliam Deum, placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes. Unde priraae ad Corinthios quarto: Nos stulti propler Christum etc

Alia duo, quae quaeruntur, ex praedictis manifesta sunt, scilicet de tonsura conversorum et de coronatione clericorum: illi enim tondentur, quia temporalibus renantiant; hi consignantur, quia ad spirituale et nobile officium assumunlur.

« Vers. 30. — Seq. textus est II. Cor. 4, 16: Sed licet is etc.

1. Secundum vim nominis ordo est a rerum parium dispariumque unicuique sua loca tribuens congrua disposilio » (August., XIX. de Clv. Dei, c. 13.), sive aliis verbis, « dispositio superiorum et inferiorum rerum, quae inter se ita aptae sunt, ut una ad alteram referatur. Cum itaque in hoc ministerio niulli sint gradus et variae functiones, omnia vero certa ratione distributa sint et collocata; recte et commode ordinis nomen ei Notandum etiam, quod ordo saepe sumitur pro ordinatione, quae proprie est causa transiens, ille vero effectus permanens, haec actio et Sacramentum, ille stalus et potestas, non Sacramentum (cfr. infra a. 2. q. 2.). — Ad quatuor huius arliculi qq. alii antiqui eodem sonsu, sed brevius respondent.

Seciintio quaeritur, utrum corona sit Sacramentum. Et quod sic, videtur:

1. Quia « corona est signaculum », sicut dicitur in liltera; et est signum rei sacrae, scilicet elevationis mentis ad caelestia: ergo videtur, quod corona sit Sacramentum.

2. Item, in spiritualibus corporalia non fiunt propter corporalia, sed propter spiritualia: ergo talis consignatio in capillis fit propter spiritualem significationem; sed signum exterius, cui respondet interius, est Sacramenlum: ergo elc.

3. Item, corona non datur a quolibet, sed ab episcopo, vel personis, quae habenl dignitatem specialem - ergo importat aliquam excellentiam; sed non quantum ad id quod est exterius, quia barbarus potest earn facere: ergo quantum ad id quod est interius: ergo etc.

4. Item, ex corona elTicitur aliquis et dicitur clericus; sed clericus et laicus distinguuntur: si ergo omnes fideles aut habent Sacramentum ordinis, aut laici dicuntur; videtur, quod coronati recipiunt in tonsuratione vel coronatione Sacramentum ordinis.

Contra: 1. Non distinguuntur nisi septem grasicut assigriantur in littera; sed corona antecedit omnes illosgradus: ergo non ponit in aliquo gradu ordinis, ergo non est Sacramentum ordinis; nec aliud, constat: ergo elc.

2. Item, in omni ordine traditur aliqua potestas; sed in corona nulla omnino tradilur: ergo corona I. In 1. quaestione S. Doctor pro more suo sagaciter et copiose explicat sensus mysticos horum rituum externorum.

De 1. et 2. quaestione: Scot., in utroque Scripto hic q. unica in line. — S. Thom., hic q. 3. a. I. quaestiunc. I. 2. — B. Albcrt., hic a. 13. U. — Petr. a Tar., liic q. 1. a. 1. 2. — Uichard. a Med., hic a. 1. q. t. 2. — Durand., hic q. 4. — Dionys. Carth., de hac et seq. q. hic q. 2.

III. De 3. quaestione: S. Thom., loc. cif. quaestiunc. 3. — B. Albert., a. IS. — Petr. a Tar., de hac et seq. q. loc. cit. a. 3. quaestiunc. I. 2. — Richard. a Med., loc. cit. q. 3. tantum tangunt in solutionibus obiectorum, alii eam prorsus omittunf. non est ordo. Prima patet per definitionem ordinis; secunda raanifeslatur in collatione coronae, ubi non fit mentio de aliqua poteslate.

3. Item, in ordinibus datur nobile Sacramentum, ac per hoc debent cum magna solemnitate dari, unde i non dantur nisi in Missa; sed corona datur extra Missam: ergo elc. i! Corona clericorum nec esi Sacramentum nec ordo, j sed tantum dispositio quaedam ad utrumque. Respondeo: Dicendum, quod sicut in transeun- Aiij tibus de uno statu ad alium praemittitur aliquid praeparatorium, quod non ponit in statu, sed disponit; sic in proposito intelligendum est. Nam suscipientes ordinis Sacramentum in quodam speciali statu inter fideles collocantur. Unde quemadmodum sin inter statum saecularem et religiosum medius est novitiatus, in quo nec saecularis nec religiosus est proprie, cum non voverit ea quae sunt religionis servare; et sicut inter fideles et infideles medii sunt catechumeni, qui tamen non sunt inter fideles computandi, iinmo hora comiuunionis de ecclesia consueverunt emitti, sicut novilii de capitulis: sic clerici medii sunl, in quantum habent lonsuram, inter laicos et ordinatos. Quia tamen signum istud omnibus lonsuratis, sive sint ordinati, sive non, est 5 Ilic c. 3. — lnfei'ius pro ponit edd. ponitur.

; ideo omnes clerici nuncupantur, et connomen. Sicut ergo novitiatus non est relised ad religionem disponit; et catechumenatus catechizatio non est baptismus, sed dispositio praeparatio: sic commune signaculum non est nec ordo, sed tantum dispositio.

1. Ad illud quod obiicitur, quod est sacrae rei dicendum, quod ista non est tota ratio Sased amplius oportet addere. Non enim signatio, nisi etiam aliquid ibi conferalur;

cum non fiat in corona, quia nulla Iraditur potestas, patet, quod non est ordo.

2. Ad illud quod obiicitur, quod non flt nisi spirituale; dicendum, quod verum est, quod fit propter spirituale, non tamen propter officium, quod ibi detur, sed quod pw-

Utrum in susceptione coronae Tertio quaeritur, utrum in susceptione coronae abrenuntiatio temporalium. Et quod sic, videlur:

1. Primo per illud quod dicunt in susceptione: Dominus pars hereditatis meae et calicis tu es, qui reslitues hereditatem meam mihi; non restituitur, nisi quod datur et dimittitur: ergo clericus petit restitutionem hereditatis, imeius dimissionem.

2. Item, super hoc dicit Hieronymus: «Docum his partibus, scilicet transitoriis, pars dedignatur»: restat ergo, quod Deum in parsuam non habeant, aut /lererf/tote a/za careant.

3. Item, Hugo de sancto Victore in libro de « Aliam terram non debet clericus nisi Deum et ea quae ad Deum spectant; statutum est de decimis et obiationibus, quae offeruntur, sustentari».

4. Item, ad maiorem perfectionem tenentur clenovi quam veteris testamenti — unde Matlhaei Nisi abundaverit iustitia vestra etc. — sacerdotibus et levitis dicitur Deuteronomii deoctavo: Non habebunt sacerdotes et levitae, omnes qui de eadem stirpe sunt, partem et hecum reliquo popido Israel: ei'go si illi Edd. legunt: quod ibi figuretur, et ad hoc, quod homo et praeparelur. ratur, et ad quod homo conflguratur et praeparatur; et ideo non frustra fit.

5. Ad illud quod obiicitur, quod datur a persona excellenti; dicendum, quod eiusdem est praeparare materiam et formam adducere; et quoniam praeparat ad ordinis Sacramentum, qui ponit hominem in statu excellentiae, et qui etiam traditur a personis excellentibus; ideo et corona, non ratione sui, sed ralione eius ad quod disponit.

6. Ultimum quod obiicit, iam determinatum est, quia nec laicus est proprie nec ordinatus; sed taraen magis se tenet cum ordinato: sicut novitius plus appropinquat ad statum religionis et sicut dicitur religiosus, quamvis non professus dicatur; sic habens coronam dicitur clericus, cum tamen non sit ordinatus. Et sic patet totum. fiat abrenuntiatio temporalium. ad hoc tenebantur, multo fortius videtur de clericis novi testamenti.

7. Ilem, tonsura signiflcat temporalium abdicationem, et corona elevationem ad caelestia, sicut dicit Magister in littera: ergo vel est falsum signum, vel clericus non debet habere patrimonium sive aliquam possessionem temporalium.

Contra: 1. leremias fuit de ordine sacerdotah sicut patet in principio: Verba leremiae etc, et tamen dicitur leremiae trigesimo secundo: Dixit Hanameel leremiae: Posside agrum meum, qui est in Anathoth, quia tibi compelit hereditas: ergo competebat illis heredilas. Si ergo verilas respondet figurae, videtur etc.

2. Item, Levitici vigesimo quinto: Aedes levitarum, quae in urbibus sunt, semper possunt redimi; sed non sic erat de aedibus aliorum: ergo maiori libertate possidebant levitae quod habebant, quam alii: ergo etc.

3. Ilem, clerici possunt uxores ducere, filios procreare anle sacros ordines: si ergo non tenentur ad castitatem, ergo nec ad paupertatem: ergo noii tenentur patrimonio renuntiare.

4. Item, nullus tenetur ad opera supererogatiopossessiones, si variam supellectilem; cum islis partibus Donis, nisi voluntarie se obliget: si ergo clericus in suscipiendo tonsuram non intendit patrimonio renuntiare, patet etc.

c 0 N c L u s 1 0. Jn susceplione coronae nullo iure compellilur clericus, ut renuntiet temporalibus quoad possessionem, sed potius quoad affectionem, et, hoc tantum de bono et aequo.

Respondeo: Dicendum, quod renuntiare tempo- 1. talibus in eo qui Ecclesiae deservit, sive in eo qui clericus fit, perfeclionis est, non necessitatis. Unde et hoc fuit iii Ecclesia primitiva, quod nihil habebat ahquis proprium, nihil suum esse dicebat-, et adhuc hodie per Dei gratiam invenitur in rehgionis perfectione. Ad hoc tamen non compellitur clericus, nec iure divino nec humano; verumtamen de bono el aequo minus debent insudare soUicitudini temporahum clerici quam laici, qui exspectant successionem in posteris; sed nunc iUud, Ecclesiaslis quarto verificalum est: Unus est et secundum non habet, cl tamen laborare non cessat etc. — Unde una ratio est, quia non exspectant posteros. Aha ratio est, quia magis debent esse intenti ad spiritualia, et soUicitudo temporahs excludit spiritualem Et ideo auctoritates loquuntur, quasi ipsi temporahbus omnibus debeant cedere et omnia dimittere. Sed hoc 3. nou intelligitur quantum ad possessionem, sed potius quantum ad affectionem; nec adhuc inducunt sibi novam obligationem super ahos ex debito, sed soluni de bono et aequo.

1. 2. 3. Ad iUud ergo quod obiicitur de restitutione hereditatis, dicendum, quod hoc non dicit,

Utrum praelati Ecclesiae teneantur Quarto quaeritur, utrum praelati Ecclesiae teneantur clericis quantum ad temporale stipendium. Et quod sic, videtur.

1. Primae ad Corinthios nono: Nescilis, quoniam hi qui in sacrario operantur, ea quae de sacrario sunt, edunt; et qui altaiH deserviunt quia dimiltat ius, sed quia congruit, ut dimitlat affectum, ut circa divina sit intentus. — Et sic inteUigitur illud quod dicit Hieronymus, et quod dicit magister Hugo.

2. S. Ad illud quod obiicitur de sacerdotibus et levitis, quod non debebant hereditatem habere; dicendum, quod iUud intelligilur quantum ad terrae sou divisionem, non quanlum ad possessionem mobilium, ut pecudum et domorum et suburbanorum ad pecora alenda. — Ratio autem, quare temporahs hereditas in possessione terrae non dabatur levitis, erat duplex: prima, quia ipsi ut cultores Dei Raii per totum populum debebant dispergi; secunda, ut circa divinum cuUum magis essent intenti, quia non habebant, unde ahas valerent sustentari. Nunc autem clerici sunt de omni gente per totum munduui dispersi; et ideo ilhid praeceptum non mansit. Et iterum, sacerdotii Christi non tam fuit figura sacerdotium Aaron quam etiam Melchisedech, qui, secundum quod dicitur ad Hebraeos septimo, fuit rex et sacerdos, sicut et Christus. Et quamvis Dominus honorem regalem recusaverit propter exemplum humilitatis, et ipse pauper et mendicus fuerit; tamen propter suam dulcissimara benignitatem ad hoc alios non arctavit. Sciebat enim, quod mehus esl habere ifoi mercenarios quam nuUos vel paucos filios; etideo, caritate refrigescente % disposuit Spirilus sanctus, j ul Ecclesia temporalibus abundaret, ne cultus Dei j propter paupertatem et inopiam deperiret. Et istud j aperte videtur, quia Ecclesiae pauperculae quasi j nullum inveniunt rectorem, nisi sit talis, quod pro j sui vilitate ab omnibus contemnatur. Unde nuUatenus credendum est, statum universalis Ecclesiaem ahter regi, quam disponat Spiritus sanctus, quidquid sit de personis specialibus.

quantum ad temporale stipendium. cum altari participant? si ergo clerici iam altari deserviunt: ergo etc.

2. Item, magister Hugo dicit in libro de Sacramentis: « Postquam clericus faclus est, debet deinceps de stipendiis Ecclesiae suslentari».

3. Item, decretalis, libro lertio de clericis ordiin losue (quod reperitur etiam inter opera Bedae), c. 1S. et 16. — Vat. perperam omiiiit non ante habebant.

': « Non liceat ulli episcopo ullos ordinare et nullas alimonias eis ministrare; sed duounum eligat: vel non faciat clericos, vel si det illis, unde vivere possint». Unde alia Innocentii in eodeni titulo: « Tamdiu per, vel per eorundem successores provideri ordinatis, donec per eos ecclesiastica beneconsequanlur ». Contra: 1. Clerici non tenentur palrimonium ergo nec Ecclesia tenetur eis in necessaprovidere.

2. Item, simplices clerici non tenentur Ecclesiae ergo nec praelati Ecclesiae tenentur eis ministrare. luxta hoc quaeritur, utrum clerici, qui de bo- Ecclesiae sustenlantur, ulpote qui habent benepraebendale, teneantur ad horas canonicas. quod sic, videtur: quia, cum vivant de altari, altari deservire; sed servitium Ecclesiae a statutum est in horis canonicis dicendis: etc. — In oppositum vero huius est, quia, cum sint in sacris ordinibus constituti, non videntur hoc teneri, cum ante possint omnia quae posse dignoscilur laicalis.

ad sacros ordines promotis, non habentibus unde vivant, episcopus, qui eos ordinavit, tenetur providere in necessariis, secus non promotis ad sacros ordines, vel non hidigentibus. Respondeo: Dicendum, quod clericus ordinatus est ad sacros ordines promolus, aut no7i. Si ad sacros ordines promotus et non habeat unde cum ei teneatur Ecclesia tanquam ministro servitium Ecclesiae deputato, et ipse indigeat: quod episcopus, qui eum promovit, sibi in

Consequenter quantum ad secundum articulum de Sacramento ordinis in generali, de quo qualuor. Prirao quaeritur, utrura ordo sit in Ecclesia. 1 Extra de Praebendis et digniiatibus (lit..5.), c. 2. Textus omittit ullos et substituit alterum pro unum. necessariis providere tenetur. Si autem non est promotus ad sacros ordines, vel si patrimonium habet; non tenetur sibi Ecclesia vel episcopus providere: primo, quia non est obligatus ad serviendum Ecclesiae; secundo vero, quia non indiget. Et quamvis nenio teneatur suis stipendiis militare, quia tamen ipse promoveri voluit, deservire lenetur Ecclesiae ratione ordinis; nec lenetur sibi providere praelatus necessario-, cum non possit indigentiam allegare. — Et tolum hoc confirmatur per illud quod in illa decretali Alexandri, libro tertio de Praebendis: «Episcopus, si aliquem sine certo litulo, de quo necessaria vilae percipiat, in diaconum, vel presbylerum ordinavit, tamdiu ei necessaria vitae subministret, donec ei in aliqua Ecclesia convenientia stipendia militiae clericalis assignet, nisi talis ordinatus de sua vel paterna heredilaLe subsidia vitae possit habere». — Et si quaeratur ratio huius, ius divinum reddit, quia, cum lalis obligelur ad servienduni Ecclesiae, debel eliam Ecclesia econtra obligari ad providendum ei in necessariis. — El sic intelligendae sunt auctoritates, quae de hac materia loquuntur; et patent rationes ad oppositum, quia procedunt de simplici clerico.

Quod vero quaeritur ultimo, utrum ad dicendum horas canonicas teneantur; per illud idem solvi potest. Quidara enim obligantur Ecclesiae, quia Ecclesia eis obligatur, utpote qui beneficia recipiunt Ecclesiae. In aliquibus est e converso, quia Ecclesia eis obligatur, quia ipsi primo per sacrorum ordinum susceptionem obligantur Ecclesiae. Unde apparet secundum ius commune, quod clerici in sacris ordinibus constituti tenentur ad horas canonicas ex ofpcio; infra vero sacros ordines tenentur beneficiati ex beneficio; in sacris ordinibus constituti et beneficiati tenentur ex utroque; et hoc dictat ius canonicum, el concordat divinum

Secundo, utrum sit Sacramenlum.

Terlio, utrum sit Sacramentum novae legis proprium.

Quarlo, utrum sit Sacramentum unum.

Quantum ad prinmm sic proceditur et ostenditur, quod in Ecclesia sit ordo:

1. Primo per illud quod dicilur primae ad Corinthios duodecimo, quod Ecclesia similis est corpori organico; sed corpus organicum ad sui perfectionem necessario requirit ordinationem: ergo etc.

2. Item, hoc videtur Exodi vigesimo quinto: Vide omnia, el fac secundum exemplar, quod tibi in monte monstratum est: ergo Ecclesia militans imitari debet triumphantem; ut enim dicit Apostolus, omnia haec exemplaria sunt caelestium. Si ergo in Ecclesia triumphante ordo est, ut in Angelis, patet etc.

3. Item. Ecclesia constituitur ex duplici pariete, scilicet laicali et clericah; sed in pariete laicali est ordo, utpote imperator, rex, dux, comes, trilunus, centurio et decurio, omnia haec ordinem dicunt: si ergo Ecclesia miiitat mililia spirituali, videtur, quod et ipsa debeat esse ut castrorim acies ordinata.

4. Item, ubicumque est multitudo, aut confusa est, aut ad ordinem redacta est ad regimen: ergo si in ecclesiastica multitudine confusio necessario vitatur, necesse est, quod ibi ponatur ordo.

Contra: 1. Ubicumque est ordo, ibi est distinctio; sed ut dicitur ad Galatas tertio: Omnes nos unum sumus in Christo — intelligendum de omnibus fidelibus — ergo ibi non videtur esse ordo.

2. Item, ubicumque est ordo, ibi est determinata praelatio et suhiectio; sed in Ecclesia quilibet se debet reputare infimum, sicut dicitur ad Philippenses secundo: In humilitate superiores sibi invicem etc.; Lucae vigesimo secundo: Quicumque voluerit inter vos maior esse etc.

3. Item, ubi est ordo, ilii est praelatio et dominium, et ubi hoc est, ibi est aliqua subiectio et servitus; sed omnes fideles in libertatem vocali sunl, sicut dicitur ad Galatas quinto: ergo inter fideles in Ecclesia nullus est ordo.

4. Item, si est ordo, aut ergo secundum bona naturae, aut secundum bona fortunae, aut secundum dona prazae. Si secundum bona naturae: ergo ille debet esse superior, qui est industrior et qui forfior; et hoc falsum. Si secundum hom fortunae: ergo ille superior, qui ditior et potentior. Si secundum dona gratiae; sed nemo scit, quis habel de gratia plus vel minus:ergo nemo scit, quis sit subditus, aut quis sit praelatus: ergo non videtur, quod sif aliquis ordo.

c 0 N c L u s 1 0.

Ordinem esse necessarium in Ecclesia, duplici ratione probatur.

Respondeo: Dicendum, quod necessarius est ordo in Ecclesia duplici ratione, scilicet jiropler pidcritudinem et propter rectitudinem. — Cum enim sit magna multitudo in Ecclesia, nisi esset ordo, manifeste appareret confusio, et haec est multitudinis foedatio. Unde omnis sapiens, qui, eo ipso quod sapiens, pulcritudinis amator est, non producit multa sine ordine; et in hoc maxime apparet sapientia Dei, quae inter omnia opera sua manifestatur in constitutione Ecclesiae. — Necessarius est etiam ordo propter rectitudinem. Etenim muJliludo, cum est in statu, in quo deviare potest, errat, si non habet ducem nec rectorem, sicutdicilur tertii Regum ullimo: Vidi cunctum Israel dispersum in montibus, sicut oves non habentes pastorem. Quoniam ergo multitudo Ecclesiae est in statu, in quo potest deviare, indiget capite et regimine; et cum unus non possit omnibus sufficere nec ad omnia: ideo oportuit secundum plus et minus ecclesiastica officia et potestates dislribuere, ut Ecclesia regatur et dirigatur sine errore. — Et concedendae sunt rationes ad hoc.

1. Ad illud ergo quod obiicitur de unitate, dicendum, quod sicut in corpore nostro est considerare naturam, per quam est unitas et convenientia, et naturam, secundum quam est distinclio sive differentia — prima est complexio, secunda est organizatio — sic in corpore, quod est Ecclesia. Per naturam enim carilatis omnes unimur, sed per dona aiia gratiarum, quae Apostolus enumerat primae ad Corinlhios duodecimo distinguimur et ordinamur.

2. Ad illud quod obiicitur, quod unusquisque se debet reputare inferiorem; dicendum, quod reputare se inferiorem est dupliciter: vel quantum ad vitae meritum, vel quantum ad ofjicium. Quantum ad vitae merilum, quia nemo scit, quanti meriti sit, sic debet se reputare inferiorem; sed quantum ad officium non oporlet, et quantum ad hoc attenditur ordo.

3. Ad illud quod obiicitur de libertate, dicen-

I. Quod in Ecclesia debeat esse ordo, qualenus significat gradus distinctos, disponenles ad certa ministeria ecclesiastica, pulcntudine et rectitudine Eccl«siae, egrcgie probat (cfr. Breviloq. p. VI. c. 12; nec non Concil. Trident. Sess. XXllI. c. i. et can. 2.).

Dr 1. quaeslione: Scot., hic q. unicun. 2. seqq. — -S. Tliom., liic q. 1. a. 1. quaestiunc. I. 2, q. 2. a. I. quaesliunc. 'I; Suppl. q. 34. a. I, q..37. a. 1. — B. Alberl. rem tangit hic a. 2. 5. — Pelr. ii Tar., hic q. 2. a. I. — Richard. a Med., hic a. 3. q. 1. — Dionys. Carth., hic q..3.

II. Quoad 2. quaestionem a Concilio Trident. (loc. cit. can. 3.) damnatur error dicontiuni, « ordinem sive sacram ordinationem non esse vere el proprie Sacramentum a Chrislo Domino institutum»; non tamen deflnitum est, omnes ordines, etiam minores habere ralionom Sacramenti, quod plurimi recentiores conlra plerosque anliquos valde probabiliter negant. — Scot. (loc. cit. n. 2. seq.) arguit contra deflnilionem ordinis, quod sit ordinata potestas etc, quam hic exhibet S. Bonav.; sed in

Secundo quaeritur, ulrum ordo sit Sacramentum. Et quod sic, oslenditur:

1. Per divisionem Sacramentorum, quae ponun- 61S dum, quod libertas haec non excludit subiectionem, cum ipse Apostolus dicat ad Hebraeos ultimo: Obedire praepositis vestris per omnia; sed excludit ignominiam servitutis, in qua est ille qui est servus peccati, et ita non excludit ordinem. — Vel dicendum, quod alii subiici est dupliciter, scilicet timore et amore. Qui subiicitur amore, ambulat in libertate spiritus sicut filius; qui ex timore, est quodam modo servus; et in bonis et iustis non est subiectio per timorem, sed per amorem; et talis subiectio et praelatio et ordo in nullo praeiudicat Ubertati.

2. Ad illud quod quaeritur, secundum quae dona attendatur ordo; dicendum, quod secundum dona gratiae gratis datae, quae quidem est polestas ad aliquod officium deputata; et de hac certi sumus certitudine probabilitatis, et haec slat et non variatur, etiam gratia gralum faciente abscedente; etsi enim gratia gratum faciens reddat dignum, talis gralia gratis data coliocat in ordine et gradu. Et sic patet totum. ipsa re vix est dissensus (cfr. infra p. II. dub. 6, ubi explicatur definilio Magistri).

De eadem 2. quaestione praeter Scotum: S. Thom., hic q. I. a. 1. quaestiunc. 3; Suppl. q. 34. a. 3. — B. Albert. rem tangit a. 1. seqq. —.'etr. a Tar., loc. cit. a. 2. — Richard. a Med., a. 3. q. 2. — Durand., hic q. 1. — Dionys. Carth., de hac et seq. q. hio q. 1.

III. Pauci 3. quaeslionem tractant, scilicet praeler Dionys. Carth., B. Albert., hic a. 33; Petr. a Tar., loc. cit. quaestiunc. 2.

IV. Quaestionem 4. cum aliis resolvit S. Thom. (hic q. 2. a. I. quaestiunc. 1. ad 2; Suppl. q. 37. a. I. ad 2.) eodem modo hisque verbis: « Distinctio ordinum non est totius integralis in parles, neque tolius universalis, sed totius potestalivi, cuius in uno, in aliis autem est aliqua participatio ipsius; et ila est hic».

De 4. quaestione: Scot., loc. cil. n. 10. 11. — B. Albert., hic a. 2-4. — Pelr. a Tar., loc. cit. quaestiunc. 3. — Richard. a Med., hic a. 3. q. 2. ad 3. — Durand., hic q. 2. n. 9. — Dionys. Carth., hic q. S. tur esse septem, inter quae et ordo quae divisio supra habita est, distinctione secunda

2. Item, in Ecclesia est ordinata potestas, quae Filii obedire parenfibus per omnia. Cfr. ibid. v. 22. — Subinde respicilur loan. 8, 34: Qui facit peccatum servus est peccali. Cfr. Rom. 6, 16. seqq. et 11. Petr. 2, 19.

Epist. II. Cor. 3, 17: Ubi aulem spiritus Domini, ibi libertas.

5 Cod. L (Fa secunda manu) tamen.

« Art. I. q. 3. et dub. 1.

manifestatur per aliqua signa et conflrmatur per instilutionem divinam, et illa est res sacra; haec autem dicunt rationem Sacramenti perfeclam: ergo etc.

3. Item, illud est propriissime Sacramentum, quod maxime Deo consecrat in sui ipsius susceptione; sed taie quid est ordo ecclesiasticus — unde et sacerdotes vocantur qui ad gradum supremum perveniunt — ergo ordo aiaxime est Sacramentum.

4. Item, illud potissime est Sacramentam, per quod Sacramenla celera conferuntur et dispensantur; tale autem est Sacramentum ordinis: ergo inter cetera videtur esse Sacramentum praecipuum.

Contra: 1. Omne Sacramentum est elementum sive signum, quod offert se sensibus; ordo autem est quid relalivum: ergo ordo non est Sacramentum.

2. Item, omne Sacramentum est in medicamentum secundum statum naturae lapsae; sed ordo est ad perficiendum aliquos — unde non ordinantur, nisi qui quodam modo volunt aggredi opera perfectionis — ergo ordo cadit a ratione Sacramenti.

3. Item, in Angelis est ordo; et tamen non tenet rationem Sacramenli: ergo pari ratione nec in hierarchia inferiori. Si tu dicas, quod non est simile, quia ibi est totum spirituale; obiicitur de laicis, qui sunt de Ecclesia et suscipiunt Sacramenta et habent ordinem et potestatem et signa potestatis, ul rex habet sceptrum et purpuram et coronam; et tamen ordo talis non est Sacramentum.

4. Item, ordo ita respicit quod est inferius, sicut quod est superius, quia, utroque destructo, destruitur ordo; sed ordo quantum ad subditos non est Sacramentum: ergo nec quantum ad alios. Minor patet, quia, cum omnes sint subditi, vel praelati, omnes haberent Sacramentum ordinis; quod manifeste falsum est.

b. Item, in hierarchia caelesti est « ordo, scientia et actio », sicut vult beatus Dionysius: ergo si ei debet Ecclesia respondere, similiter videtur, quod sit in humana. Sed scientia et actio non ponuntur inter Sacramenta: ergo nec ordo. Signum sensibile, quo confertur ordinata potestas spiritualis, quae recte dicitur ordo, est Sacranientum.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod ordo dupliciter dicitur. Uno modo 1 Cfr. supra lit. Magislri, d. I. c. 2. 4, et Comment. p. I. q. 2. — De maiori vide liic lit. Magistri, c. 13.

2 Id est Deo sacrali, sive ut liic in lit. Magistri, c. 11, dicitur, sacrum dantes. Varro pulat, sacerdotes a sacris dici.

3 S. Tliom., tiic q. 1. a. 1. quaestiunc. 3.: Praeterea 0 propter quod unumquodque, et illud magis » [Aristot. I. Poster. c. 2.]; sed propter ordinem emcitur Iiomo dispensator dicitur ordo ipsa relatio ordinatorum, ut praelalio et subiectio; et haec non dicitur nec est Sacramen-coi tum. Alio modo dicitur ordo ordinata potestas, secundum quam ipsum subiectum potens habet ordinari dupliciter, scilicet ad opus vel ad ministerium, et habet etiam ordinari ad alterum; hanc autera coi potestatem dicimus ordinis Sacramentum.

Hanc autem necesse est poni in Ecclesia pro-Rai pter regimen et decorem, quae attenduntur penes ordinem, ut prius visum est, quare debet esse in Ecclesia ordo. — Sed principalior ratio, quare haecRai potestas debet conferri per modum Sacramenti, est propter Sacramentorum dignitatem, quae in Ecclesia dispensantur, et in quibus Deus colitur;quae ut non venirent in contemptum, non debuerunt omnibus committi dispensanda, sed personis specialibus; et dum his committitur quod aliis non datur, dalur his potestas, per quam speciali ordine situantur in Ecclesia Dei. Et quoniam hi debebant ab aliis per signa aliqua secerni; et signuin istud est rei sacrae: ideo potestas haec debuit ordinari per modum Sacramenti; et illud convenientissimum est. Cum enim sit ad Sacramentorum ordinatam distributionem, debuerunt ministri ad hoc ordinari per alicuius Sacramenti susceptionem, in quo datur potestas, per quam minislri Dei ad ministrandum et inter se etiam ordinantur; ideo recte ordo appellatur. — His visis, obiecta in contrarium de facili terminantur.,

1. Quod enim obiicitur, quod est elementum; soi dicendum, quod in coUatione huius potestatis ah-''°'j quod signuni est extra, quod largo modo appellatur: elementum, quoniam iargo et extenso modo sumi- ] tur in definitione Sacramenti.

2. Ad illud quod obiicitur de medicamento, dicendum, quod ordo non est tantum in medicamentum respectu suscipientis, sed etiam respectu alioram;unde maxime tenet rationem Sacramenti. Nec ilhid obviat quod dicitur, quod debet dari perfe- i ctis; quoniam nemo reperitur ita perfectus, quin noij ulterius possit perfici. Unde quihbet hoc Sacramen- j tum suscipiens aliquam graliam recipit, si digne i recipiat, per quam excluditur difficultas ministrandi in his quae pertinent ad cultum Dei.

3. Ad illud quod obiicitur, quod ordo est in Angelis et in laicis; dicendum, quod ulrobique deficit ratio Sacramenti: quoniam duo sunt quae integrant Sacramentum, scilicet sensibile signum, et 5 Vido supra d. 2. a. 1. q. 1. seqq.

sive sacrum signatum; ratione primi dein Angelis, qiii sunt omnino spirituales; ratione secundi deficit in laicis, in quibus ordo attenquantum ad potestatem terrenam, quae respibona naturae vel fortunae specialis personae reipublicae; in ecclesiastica vero hierarchia conutrumque.

4. Ad illud quod obiicitur, quod ordo respicit etc.; dicendum, quod ipse obiioit de ordine, dicit relationem, sed hoc modo non est Sa-

Tertio quaeritur, utrum Sacramentum ordinis novae legis proprium. Et quod non, videtur:

1. Quia in Psalmo dicitur Christo: Tu es sain aeternum secundum ordinem Melchisehoc dictum est de Christi sacerdotio, sicut Apostolus ad Hebraeos: ergo sacerdotium prius in Melchisedech praecessit: ergo et ordo. tu dicas, quod praecessit in figura; conlra: ita ad figuram in sacerdotio Aaron: ergo dedici secundum ordinem Aaron; quod tamen non dici, ut Apostolus ostendit.

2. Item,primae ad Corinthios decimo: Omnes escam spiritalem manducaverunt: ergo fuit sacrificium; sed ordo est ad sacrificium: ergo idem ordo et idem Sacra-

3. Item, Ecclesia est unica ab Abel usque ad mundi; et in unica unitate unus debet esse ergo Sacramentum ordinis est unum in novo veteri testamento.

4. Item, Sacramentum ordinis est de dictamine naturalis — et hoc patet, quia ab inilio fuesacerdotes, ut patet exemplo Melchisedech, et dicit — sed quod est de dictamine nasemper idem perseverat, et hoc manifestum in matrimonio: ergo idera debet esse ordo in testamento et in novo: ergo Sacramentum hoc est, non proprium. CoNTRA: 1. Ad Hebraeos septimo: Translato cramentum, sed prout dicit potestatem, supra quam fundatur illa relatio; et haec ponit aliquid in his qui praeferuntur per aliquid sibi datum, nihil vero in his qui subiiciuntur.

5. Ad illud quod obiicitur, quod scientia et actio non dicunt Sacramenlum; dicendum, quod scientia et actio sunt annexa, et ordo est principale; unde cum ponitur ordo esse Sacramentum, alia duo simul includuntur; et illud superius tactum est, quando agebatur de potestate clavium. sacerdotio, necesse est, ut et legis translatio fiat: ergo Apostolus probat diversitatem legis per diversitatem sacerdotii; cum alia et alia sit lex, videtur, quod alius et alius sit ordo.

6. Item, «ordo est spirituale signaculum, in quo spirituahs potestas traditur ordinato'», utpote in supremo ordine traditur potestas conficiendi corpus Christi; sed hoc est proprium solius novae legis: ergo etc.

7. Item, Sacramenta novae legis alia sunt et nova: ergo ad dispensanda haec, cum sint maiora et digniora, maior et dignior potestas requiritur: si ergo Sacramenta, quae dispensantur, sunt diversa; ergo et Sacramentum, per quod dispensantur. Sed hoc est ordo: ergo etc.

8. Item, idem ordo non est iterandus; sed ordinatus in lege, si veniat ad Evangelium, ibidem ordinatur: ergo videtur, quod alius sit ordo et aliud Sacramentum. Sacramentum ordinis est proprium novae legis et in veteri praefiguratuni.

Respondeo: Dicendum, quod sicut signum sortitur noraen signati, et e converso; et taraen signum et signatum sunt diversa: sic figura nomen

veritatis sortitur, et unum dicitur esse in alio, sicut rota in rota; et taraen aliud est figura, aliud est veritas. Per hunc modum intelligendura, quod lex nova differt a veteri, et sacriflcium a sacrificio, et ordo ajj ordine. Unde sicut Sacramentura eucharistiae est novae legis propriura, quaravis in veteri lege fuerit sacriflcium, quod erat huius signum; sic spiritualis poteslas, secundum quam attenditur ordinis Sacramentum, est novae legis propria, sacerdotium similiter, quamvis inferioris ordinis et sacerdotii praecesserit signum figurativum. Unde sicut multum differt inler agnum verum et typicum; sic multum, licet non tantura, differt inter potestatem offerendi hunc agnura et illum. — Et ideo concedendum, quod sicut baptismus et eucharistia sunt Sacramenta novae legis propria, licet in anterioribus fuerint praefigurata; sic in sacra ordinatione.

1. Ad illud quod obiicitur, quod secunflum ordinem Melchisedech; dicendura, quod hoc intelligitur se- jjjjjj- expressam praefiguralionem, sicut ibidein Apostolus ostendil, quia praefiguravit Christum quantum ad originem et quantum ad clignitatem et quantum ad ritum: quantum ad originem, quia sine genealogia, scilicet expressa in Scriptura; quanlum

Quarto et uUimo quaeritur, utrum ordo sit Sacramentura unum, vel plu!'a. Et quod sit unura, videtur:

1. Per divisionem Saeraraentorum, quae diviiu septem: si ergo alia non subdividuntur, videtur, quod ordo sit unum Sacramenlura.

2. Item, Sacramentum unionis sive communionis est unum Sacramentum: ergo pari ratione el Sacramentum ordinis.

3. Item, ab eodera est unitas, a quo est perfectio et complementum; sed Sacramentum ordinis unura habet corapleraentum, scilicet sacerdolium, quod complet oranes ordines praecedentes: ergo unum est Sacramentum.

1 Ezech. 1, 16. et 10, 10. Cfr. supra pag. 181, nota.3. — August., I. Locution. de Gen. n. 143: Multum haec locutio notanda est, ubi aliqua significantia earum reruin quas signiflcant nomine appellantur; inde est, quod ait.4posto]us [1. Cor. bat Christum.

3 Cfr. supra d. 8. p. I. a. 1. et 2. ad dignitatem, quia fuit sacerdos et rex et Abraham benedixil; quantum ad ritwn, quia obtulit panem et vinum. Non sic in sacerdotio Aaron. Et ideo peroptime appropriat in Psalmo Spiritus sanctus, et eleganter valde exponit Apostolus.

2. 3..d illud quod obiicitur, quod eandem escam manducaverunt; dicendum, quod hoc intelligitur non de raanducatione sacramentali, sed spi- Ho rituali, quae est per fidem et caritatem; et quia idem, quod nos, crediderunt et araaverunt: ideo eandem escam manducaverunt et de eadem Ecclesia fuerunt; nec tamen eadem signa sensibilia habuerunt nec eadera Sacraraenta. Et ratio huius visa est supra cum agebatur de Sacramentorum dilferentia. — Et per hoc patet ralio altera de unitate ecclesiastica, quia illa est secundum fidei convenientiam, non secundum Sacraraentorura indifferentiam.

3. Ad illud quod obiicitur, quod est de dictaraine naturae; dicendum, quod verum est in universali, non in speciali. Bene enim dictat ratio re- No cta, Deum esse colendum, et ad hoc speciales minislros conslituendos; sed taliter colendum, et tale sacrificium offerendum, et talem potestatera collatam esse hominibus, hoc non est naturae, sed gratiae

4. Ilem, « quanto aliqua virtus potentior, tanto magis unita »: ergo quanto Sacraraentum maius et excellentius, tanto magis unum; sed Sacraraentum ordinis est excellens et in stalu excellenti collocat ordinatum: ergo etc.

Contra: 1. Multiplicato inferiori, multiphcatur superius; sed Sacramentura est superius ad ordinem: ergo cum sint plures ordines, sunt ergo plura Sacramenla.

2. Ilem, cum ordinis Sacramentum dividilur; aut in partes integrales, aiit subiectivas Non integrales, quia nuUa pars integralis recipit praedicationem totius, sed quilibet gradus ecclesiasticus recipit praedicationem sui tolius. Si in subiectivas:

redit idem, quod prius, quod illud Sacramenmulliplicetur.

3. Ilem, hoc Sacramentum est ordinatum ad aliorum Sacramentorum; sed alia Sadifferunt specie: ergo potenliae ordinatae illa debent differre specie: ergo videtur, quod Sacramenlum per species diversas plurificetur.

4. Item, sacerdos cum sacerdote habet convein Sacramento ordinis; sed sacerdos cum habet distinctionem el differentiam; constat, non solum malerialem, ergo specificam hadifferentiam: ergo cum utrumque horum sit videtur, quod ordinis Sacramenlum habeat species Sacramentorum.

ordinis est unum, liabet tamen plures partes potestativas, unum perfectuni Sacramentum constituentes. Respondeo: Dicendum, quod Sacramentum orunum est, multas tamen habet partes, quae non plurificant, pro eo quod non sunt partes subiectivae, et tamen recipiunt praetotius, quia naturam habent quodam partium subiectivarum; et tales sunt partes. Quae maxime corapetunt ordini: tum ordo dicitur ordinata potestas, quae ex ordimultorum ad unum redditur perfecta, et illorum participat rationem potestatis, linon perfeclionis; tum etiam, quia ordo concerdislinctionem in partibus, sicut et numerus.

In parte ista sunt dubitationes circa litleram, primo quaeritur de ordine islius Sacramenti ad Videtur enim male ordinari: quia hoc est ordinatum ad dispensandum omnia Sacramenta: ergo inler omnia alia videlur esse Respondeo: Dicendum, quod dupliciter est lode ordine: aut in comparatione ad alterum, cuius est; aut absolute respectu subiecti, quo est. Si in comparatione; sic verum est, Sacramentum ordinis in dispensatione debet 1 Nam secundum Aristot., II. de Anima, tcxt. 33. (c. i.), specificaniur per obiecta. Cfr. de hoc etiam tom. II..561, nota 3. - Cfr. supra d. 18. p. I. dub. I. — Suporius verbis et in cod. bb secunda manus praemisit non omnino in- Subinde non pauci codd. omittunt toiiits. Inferius pro Vat. perfecte. 3 Cfr. infra p. II. a. I. q. 2. ad 3. Unde quemadmodum partes numeri quodam modo habent naturam partium integranlium in hoc, quod simul convenientes per ordinem reddunt numerum perfeclum, ut partes senarii constituunt senarium, et tamen quaelibet pars numeri est numerus: sic omnes gradus ordinum unum faciunt Sacramentum perfectum, et tamen quilibet gradus ordo dicitur — Et concedendae sunt rationes ostendentes, hoc Sacramenlum esse unum, quamvis aliquae non sinl multum cogentes.

1. Ad illud ergo quod obiicilur, quod mulliplicato inferiori etc; dicendum, quod istud verum est in eo quod habet naturam speciei sive partis subiectivae solum; non sic est in proposito.

2. Ad illud quod quaeritur, utrum dividatur in partes integrales, aut subiectivas; dicendum, quod dividitur in partes potestativas, quae ulrarumque partium habent naturam; unde sicut divisio analogi tenet medium inter divisionem aequivoci et univoci; sic talis divisio medium tenet inter divisionem totius universalis et totius integralis.

3. Ad illud quod obiicitur, quod ad dispensationem aliorum ordinatur; dicendum, quod principaliter ordinatur ad dispensationem Sacramenti altaris, quod unum est

4. Ad illud quod obiicitur de differentia, dicendum, quod quodam modo esl specifica, quodam modo non. Una enim species non disponit ad aliam, sicut unus ordo ad alium disponit; et ideo non est ibi speciftca distinctio, sed tamen aliquo modo distinguuntur; quia tamen ad unum complementum ordinantur, ideo unum Sacramentum faciunt. praecedere et praecedit omnia Sacramenta, prout ordinate suscipiuntur. Alio modo, prout consideratur respectu subiecti sui; sic, quia nemo ordinandus est, qui non sit dispositus per aliqua Sacramenta antea, maxime per baptismum, hoc modo sequitur necessario; et ideo baptismus, quia prirao recipitur inter Sacramenta, ianua Sacramentorum appellatur l

Itera quaeritur de hoc quod dicit, quod in Sacramenlo septiformis gratiae septem sunt gradus. testativas cod. Z addit vel virtuales, et post naturam subiungit sed non lotaliler.

5 Cfr. Iiic lit. Magistri, c. II.

Videtur enim male dicere, quia dona Spiritus sancti sunt connexa; et isti gradus non sunt connexi necessario nec simul: ergo non videtur, quod istud Sacramentum sit gratiae septiformis. — Item, nulla videtur esse connexio horum ordinum ad dona Spiritus sancti quia ostium custodire ad nullum donorum Spiritus sancti perlinere videtur.

Respondeo: Dicendum, quod verbum Magistri per quandam appropriationem intelligendum est, non per proprietatem, ita quod dona Spiritus sancli divisim dentur in ordinibus singulis; sed usus horum donorum septem his septera gradibus competenter aptari possunt, et hoc ascendendo a minori usque ad summum.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod corona regale decus significat. Videtur enim male dicere, quia dicitur Exodi decimo nono sacerdotibus, quod sunt regnum sacerdotale: ergo secundum hoc sacerdotium adiacet regno, non e converso: ergo magis deberet dicere regnum decorum.

Respondeo: Dicendum, quod differentia est inter novum et vetus testamentum, inter comparatio-

Supra egit Magister de disponentibus ad ordinem. Hic agit de ordinibus. Et haec pars habet duas. In prima agit de gradibus ordinum. In secunda de dignitatibus sive ofQciis superadditis ordinibus, ibi: Sunt et alia quaedam, non ordinum elc.

Prima pars habet tres partes. In prima ponit gradus ordinum, quos in httera distinguit, et partes in suis locis manifestae sunt. In secunda vero assignat differentiam ordinum minorum ad maiores, 1 Vide 111. Sent. d. 36. q. 2. — Mox nec cod. A sed nec, plures codd. sed, cod. G licet.

2 Codd. addunt ut videtur.

3 Scil. ut ostiariis attribuatur timor, qui est principium sive ostium sapientiae; exorcistis scienlia etc. Cfr. infra p. 11. a. 2. q. 4. — lclem dub. solvur.t B. Albert., hic a. 6; S. Tliom., hic circa lit. nem sacerdotii et regni. Quoniam enim vetus testa- j mentum erat adhuc carnahum et carnaliter viven- lium, ideo potestas saecularis erat principalior, et! poteslas sacerdotalis erat minor. Et ideo signanter dicebatur in Lege regnum sacerdotale, quia sacer- I dolium pendebat ex regno. Sed contra in nova dici- Notj tur, primae Petri capitulo secundo: Regale sacerdotium, quia principalius est nunc sacerdotium quam regnum, et potestas spiriluahs quam temporalis sive carnahs; sic enim competebat statui gratiae.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Usus tonsurae ecclesiasticae a Nazaraeis exortus est. Vi- delur enim male dicere, quia umbra est evacuata i per veritatem: unde nullus modo debet legem i Nazaraeorum observare, ergo nec ritum nec ton-; suram. Respondeo: Dicendum, quod ritus iste et usus j non fuit inchoatus secundum veritatem, sed secun- i dum signationem; signabatur enim, quod illi qui i erant Domino dedicandi, deberent ab aliis segre-; gari; in nuUa autem parte corporis sic competit si- j gnari, sicut competit in capitel I ibi: Cumque omnes sint spirituales etc. In tertia vero determinat, in quo conveniunt, ibi: Si autem quaeritur, quid sit quod hic vocatur ordo.

Prima harum in septem partes dividitur secundum seplem ordines, qui patent in littera, quaelibet suo loco.

Sunt et alia quaedam, non ordinum etc. Haec est secunda pars, in qua agitur de dignitatibus superadditis ordinibus; et haec pars habet tres secun- Sensus est: adiacet ut adiectivum suo substantivo. — Mox pio deberet cod. Iv debebat.

de quibus agit. Quaedam enim lenent noofficiorum praecipue magis quam dignitatum, cantor et succentor; quaedam nomina dignilaut archiepiscopus, palriarcha; quaedam ment episcopus, quod est nomen dignitalis simul

Ad intelligentiam huius partis quaeritur de orin speciah, circa quos dupliciter dubitare ad enodationem eorum quae Magister in httangit. Primo, quantum ad characteris impressionem. Secundo, quantum ad numerum et distinclionem. Quanlum ad primum quaeruntur quatuor.

Circa primum sic proceditur et ostenditur primo, in omnibus imprimatur character:

1. Per defmitionem ordinis: « Ordo est siin quo spiritualis potestas traditur ordi- »: si ergo haec est recta ratio, competit omniratio signaculi; sed non est signaculum mased spirituale, hoc autem est character: etc.

2. Item, omne Sacramentum iterari potest, quod imprimit characterem; sed nullus ordo potest sicut dicit Augustinus, et habetur in distinsequenti: ergo in singulis imprimitur cha-

3. Item, character est signaculum impressum, nos Domino Iesu Christo; sed Dominus ordines exhibuit, sicut Magister inducendo in liltera: si ergo in omnibus eidem convidelur, quod in omnibus character im-

4. Item, impressio characteris sive signaculi est distinclionem secundum aliquem statum; sed in ordine ponitur quis in statu minislrandi deergo in omni ordine imprimitur character. Contra: 1. Character est signaculum spirituale: in illis solis imprimitur, in quibus dalur aliqua nova et spiritualis; sed potestas omnium m et ofjicii, ut dicit in littera. Primo igilur agit de his quae dicunt officium et dignitatem. Secundo de his quae dignitatem, ibi: Ordo autem episcoporum quadripartitus est elc. Tertio vero de his quae dicunt officium, ibi: Cantor sic vocalur, quod vocem etc.

Primo quaerilur, utrum in omnibus ordinibus imprimatur character.

Secundo, utrum unus vel plures.

Tertio, utrum habeant ordinem ad invicem.

Quarto quaeritur quantum ad signum exterius, quod ei respondet. ordinum inferiorum est corporalis, ut aperire ostiura sive custodire, prophetias dicere, candeiabra deferre: ergo in his nullo modo imprimitur character.

2. Item, character est signaculum, quod respicit sive habet imprimi in imagine ad configurandam ipsam Deo; sed actus quorundam ordinum solum sunt circa ministeria inferiora: ergo si talia non spectant ad imaginem configurandam Deo, patet etc.

3. Item, character esl signaculum indelebile: ergo si coUocat hominem in aliquo statu, impossibile est ab illo statu recedere, quin fiat contumelia Sacramento; sed qui sunt in minoribus ordinibus constituti possunt licite redire ad laicatum: ergo in eis character non imprimitur.

4. Item, character est signaculum perpetuum, quod manet in anima separata: ergo non debet imprimi nisi ad actum perpetuum; sed actus ministerialis istorum ordinum inferiorum non est perpetuus: ergo etc.

c 0 N c L u s I 0.

In omnibus ordinibus character imprimitur.

Respondeo: Dicendum, quod aliqui voluerunt dicere, quod character in solo ordine sacerdotali imprimitur, sed in ordinibus inferioribus solum Parmeniani, c. 13. n. 28. — De charactere cfr. supra d. 6. p. I. per tolam.

disponitur quis ad lalis cliaracteris susceptioneui. Propter suam enim nobilitatem de congruo exigit ordines inferiores habere praevios. — Sed cum ordines inferiores, saltem sac7-i sint de perfectione Sacramenti, et in his fiat segregatio perpetua clericorum a laicis; non videtur in solo sacerdotio character imprimi.

Et ideo dixerunt alii, quod character imprimi- 2. tur in omnibus ordinibus sacris, sed non in minoribus. El huius signum est, quia isti non possunt laicis commiscerl, ahi vero sic. — Sed cum nulius ordo iterari possit, et quilibet habeat aliquid de ratione Sacramenti; videlur, quod in quolibet sit aliquid, quod habet rationem rei ei signi et ralionem signaculi pei-petui; hoc autem characterem dicimus: non igitur videtur, quod in illis sohs imprimalur.

Et ideo est tertia opinio probabilior, quod in et omnibus ordinibus character imprimatur, sicut rationes expresse ostendunt. Cum enim character sit signaculum distinctivum et perpetuum et Christo configurativum; et hoc est in omnibus ordinibus reperire: non est dubitandum, characterem in omnibus imprimi.

1. Ad illud quod obiicitur, quod est signaculum spirituale; dicendum, quod in omnibus ordinibus datur potestas vel spiritualis de se, vel ad spiritualem ordinans. Unde poteslas ostiarii est ad admittendum homines ad divinum sacrificium; potestas lectoris non solum ad excitandum auditum exteriorem, verum etiam interiorem; et sic de aliis, sicut

I. Haec quaestio inlime cohaeret cuni alia quaeslione, scilicet: utrum omnes ordines sint Sacramenta. Antiqui doctores, excepto Durando (hic q. I. n. 9.), hoc afRrmarunt « probabilius » etiam quoad ordines minores; unde cum S. Bonav. S. Thom. (hic q. I. a. 2. quaestiunc. 2; Suppl. q. 33. a. 2.) reprobat 2. opinionera hic in corp. relatam. Durand. vero docet, quod « ordo proprie et simpliciter dictus, et qui est Sacramentum, est solum sacerdotium, comprehendendo sub sacerdotio episcopatum, qui est sacerdotium completum et perfectum; ceteri autem dicuntur ordines secundum quid nec sunt Sacramonta, sed potius quaedam sacramentalia, antecedentia ad sacerdotium de congruitate et non de necessitate ». — Sed de numero ordinum quaestio redit infra a. 2. q. i, et ibid. q. 3. specialiter de episcopatii, ut est ordo et Sacramenlum. — Nostra autem aetate plerique docent, quatuor ordines minores et probabilius etiam subdia- De hac 1. quaestione praeter citatos: Scot., hic q. unica n. 8. — B. Albert., hic a. 17. 2S. 26. — Petr. a Tar., hic q. 3.

' Scilicet subdiaconatus et diaconatus; qui non vocantur minores, sed cum sacerdotio maiores. Cfr. infra dub. 5.

2 Art. 2. q.. et i.

5 Ita. cod. E, alii codd. male conservativus, edd. conservantis. raehus patebit, quando agetur de distinctione ordinum

2. Ad illud quod obiicitur de configuratione, dicendum, quod character ordinis, ut est consura mativus animam configurat Deo secundum imaginem ut assimilatam Deo; et hoc fit in ordine supremo. — Vel dicendum, quod magis proprie confi- ah gurat tale signaculum Christo; unde cum Christus triplex habuerit ofTicium, scilicet ministri in agendo, oa pugilis in patiendo, redemptoris in morierido; triplex fuit Sacramentum, secundum quod homo Christo configuratur his tribus modis; unde tantum triplex est Sacramentuni, in quo fit characteris im- nc pressio. Nam baptismus configurat morienti et redimenti, unde consepelitur homo in mortem; confirmatio configurat patienti et pugnanti, ideo signum crucis fitinfronte; sed ordo configurat ministranii et operanti, sicut recte in httera ostenditur. Et quia in omnibus configuratur quis Christo secundum plus et minus, ideo in omnibus character imprimitur.

3. 4. Ad illud quod obiicilur de indelebilitate et perpetuilate, dicendum, quod character omnium ordinum manel in anima sive revertentis ad laicatum, sive morientis ut signacidum distinctivum.; et hoc vel ad gloriam, si bene usus est, vel ad ignominiam, si male; nec oportet, quod maneat semper quantum ad usum ministerii, quia iste usus quodam modo convertitur in praemium l Et per hoc patet ultimum. a. 2. quaestiunc. 1. — Richard. a Med., hic a. i. q. 2. — Durand., loc. cit. et praecipue q. 3. — Dionys. Carlh., hic q. 3.

II. De 2. quaestione Scot. (loc. cil. n. M.) resolvit, «plures esse characteres, et probabilius, quod alterius speciei». Omnes tamen ad unum finem ordinantur et unum Sacramenlum constituunt, ut supra p. I. a. 2. q. i. probatum est. Rem tangit S. Thom. locis citt. et q. 2. a. I; Suppl. q. 37. a. 2.

De eadem: B. Albert., de hac et seq. q. hic a. 23. 34. — Petr. a Tar., loc. cit. quaestiunc. 2. — Richard. a Med., loc. cit. ad 2. — Durand., loc. cit. — Dionys. Carth. rem tangit hic q. 3. S.

III. Solutio 3. quaestionis est communis; non autem hic comprehenditur eliam episcopatus, dc quo cfr. infra a. 2. q. 3. fundam. 3. Cfr. S. Thom., hic q. I. a. 2. quaesliunc. 5; Suppl. q. 3-5. a. 5. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. 3. quaestiunc. 3. — Durand., hic q. 3. n. 9.

IV. Quoad 4. quaestionem plurimi coaevi strictius quam Bonav. sustinent, quod tanlum in porrectione instrumentorum cum verbis eam comitantibus iniprimatur character. Plerique hoc generaliter inlelligunt de omnibus ordinibus, etiam de sacerdolio, quod scilicet tradatur per calicis cum vino et patenae smum in mortem. Cfr. Col. 2, 12. — Post unde Vat. addit in ipso et inferius voci fronte cum ed. I praemittit media.

5 Ilic c. 3. seqq. — De principio huius solut. (configurat Christo) cfr. supra d. 6. p. I. q. 2. ad quaest. incid. 2. — Mox post in omnibus secunda manus in cod. bb addidit ordinibus.

Edd. praemium vel supplicium.

pane porrectionem, diaconatus autem per dationem libri IIoc disertis verbis etiam in Decreto pro Armeimpositione manuum. Hoc Durand. restringil ad diaconasola manuum impositione conferat, et Decrelum pro Arquoad Iradita de ritibus in Sacramenloi'um administratione videatur esse potius instructio pnictica quam nova dogmatica; recentiores tlieologi potius sententiae Pelri

Utrum in diversis ordinibus Secundo quaeritur, iitmm in (Jiversis ordinibus characteres imprimantur. Et quod sic, vi-

1. Quia ordo omnis, naturaliter loquendo, est: ergo cum sint plures ordines, sunt plura signacula; sed illa signacula spiritualia appellantur: ergo etc.

2. Item, potestates ordinum sunt simpliciter disicut patet in ostiario et acolytho — clauenini ostium et ferre cereum, sive corporaliter, spiritualiter intelligatur, est aclus omnino diver- — si ergo potestates distinguuntur peractus, signacula distinguentia secundum diversitates po-: ergo diversi characteres.

3. Item, signum debet respondere sfgnato, et signo: si ergo septiformis gratia datur est res ultima; et exteriora signa in diversis simpliciter sunt diversa; videlur ex hoc, cliaracteres, qui sunt signata et signa, sint

4. Item, si in quohbet ordine imprimitur unus cum in quohbet ordine iraprimatur, ut probatum est, tunc idem character iteratur; hoc est iiupossibile, et hoc facere est contumefacere Sacramento: videtur igitur, quod post ordinem, qui alium recipit, nihil recipiat, Sacramento contumeliam faciat. Sed hoc est inergo etc. Contra: 1. hi Sacramento baptismi non imprinisi unus character, et similiter in Sacraconfirmationis: ergo pari ratione in Sacraordinis.

5. Item, Sacramentum ordinis essentiahus rea Tar. favent quoad ordines, quibus ratio Sacramenti certo competit. liinc specidative loquendo, nunc valde probabile esse censetur, in collalione sacerdotii manuum im.posilionem cum forma essentialiter requiri, non vero mictionem manuum; multi eliam dicunt, contradicentibus aliis, ritum tangendi insti'umenla esse tantum loco materiae acciilentalis.

De eadem 4. quaestione: Scot., hic q. unica n. 8. seq. — S. Thom., hic q. 2. a. 3; Suppl. q. 37. a. 5. — B. Albert., hic a. 38. — Pelr. a Tar., hic q. 3. a. 3. — Richard. a Med., hic a. 4. q. 3. — Durand., hic q. 3. n. 6. — Dionys. Carlh., hic q. 6.

characteres imprimantur. spicit characterem quam aliquod ahud Sacramentum, in quo character imprimitur: si ergo ordo unum est Sacramentum quantumcumque pkirificetur, videtur, quod unus character in eo imprimatur.

3. Item, si plures et diversi characteres imprimuntur, aut ergo diversitate specifica, aut numerali. Non numerali, quia impossibile est, plura accidentia eiusdem speciei esse in eodem subiecto Si specifica; sed ex diversis secundum formam et speciem, manentibus diversis, non fit unura, nisi unum sit materiale respectu alterius: si ergo character respectu characteris non est materialis et specie differt, ergo nunquam faciunt unum Sacramentum, si diversi sunt.

4. Ilem, natura inferior non facit per plura quod potest facere per unum, ergo nec natura superior: si ergo ordinati per unum characterem possunt distingui, sicut et JDaptizati; videtur, quod unus solus character in ordine imprimatur.

Quaeritur ergo, quae sit necessitas, quare plures characteres imprimantur.

In diversis ordinibus diversi imprimuntur characteres.

Respondeo: Dicendura, quod inter opinantes, in omnibus ordinibus esse characterem, duplex opinio esse consuevit.

Quidam enim dicere voluerunt, quod omnes ordines in uno charactere uniuntur, differente tamen secunduin maiorem completionem et minorem, qui etc. Nos secuti cod. K (I a secunda manu) supplevimus in flne arg. sint diversi (codd. Q bb sunt diversi); cod. 0 pro et signa substituit sunt diversa, secunda manus in cod. P sunt

sicut si sigillum imprimatur in cera tenuiter et deinde fortius et amplius, paulative procedendo secundum pius et plus, quousque veniatur ad statum ad perfectum. — Si autem quaeras, quae sit ralio taj. impressionis; respondent breviter, quod hoc est propter cliaracteris imperfectionem. — Sed si hoc esset, tunc impossibile esset promoveri ad sequentem ordinem, omisso priori, quod est contra iura — Si hoc verum esset, non esset differentia inler ordines nisi secundum magis et minus; quod est manifeste falsum, cum potestates in diversis ordinibus sint ad diversa ordinatae. — Postremo, si hoc esset, character reciperet magis; sed quaeritur, quare non reciperet minus; quodsi hoc esset, tunc esset delebilis. Quare etiam characteres aliorum Sacramentorura magis et minus non recipiunt, ut dicatur « baptizatus, vel confirmatus magis et minus»? Quod cum non sit conveniens dicere, non est conveniens hanc positionem ponere.

Et ideo dicitur aliter et probabilius, quod in et diversis ordinibus diversi imprimuntur characteres. — Ratio autem huius est ista, quia non solum qui ad Dei cultum assumuntur distinguuntur ab aliis, immo etiam inter ministrantes ordo est et dislinctio. Et ulterius, gradus illi et potestates ministrandi, si semel dantur, nunquam auferuntur, etiam si ad altius ministerium elevetur qui in minori ministraverat. Et ideo in diversis ordinibus diversa signacula debent imprimi, secundum quae nobis diversitas potestatum ministrandi et perpetuitas innotescat; tale autem signaculum est character: et ideo in diversis ordinibus diversi imprimunlur characteres. — Et concedendae sunt rationes hoc ostendentes.

1. Ad illud ergo quod obiicitur de Sacramento

Ulrum characteres diversorum Tertio quaeritur, utrum characteres diversorum ordinum sint essentiahter ordinati. Et quod sic, videtur:

1. Quia maior est connexio ordinis ad ordinem quam ordinis ad baptismum, et characteris unius baptismi et confirmationis, patet responsio, quod non est simile, pro eo quod non ponunt ita diver- sitatem, sicut ponit ordinis Sacramentum, quod de sui ratione implicat diversitatem graduum.

2. Ad illud quod obiicitur, quod character essentialiter est Sacramentum; dicendum, quod verum est, sed non, nisi prout comparatur ad ulterius si-i gnatum. Sicut ergo una linea est scriptura, et duae et Ires et quatuor; et tamen multarum linearum aggregatio ad unam sententiam exprimendam noa est nisi una scriptura: sic in proposito est intelligendum, quia omnis taiis animae configuratio ordinatur ad hoc, quod ei inscribalur signaculum, secundum quod homo Dei minister perfectus esse iudicatur. Et cum Sacramentum dicat quid ad alterum., et characteres uniuntur secundum quod ad alterum; ideo plures characteres unum faciunt Sacramentum.

3. Ad illud quod quaeritur, utrum differant specie, vel numero; dicendum, quod dupliciter esti loqui de characteribus: aut m e, aut prout miiuniur in unitate et integritate Sacramenti. Si in se, No sic differunt sicut diversae species numeri, sicut binarius et ternarius; si prout uniuntur in unitate Sacramenli, sic, quemadmodum binarius et ternarius constiluunt senarium et habent rationem partis constitutivae, et complementum ponitur in senario; sic intelligendum est in proposito suo modo, non sic simile omnino.

4. Ad illud quod obiicitur ultimo, iam patet responsio, quoniam istud verum est et locum habet, quando per unum pofest ita fieri, ut per plura; hoc autem in proposito non est sic, pro eo quod oportet, ordinatos non solum ab aliis, sed etiam inter se distingui

sint essentialiter ordinati. ordinis ad characterem alterius quam ad baptismalem; sed essentialis est ordinatio characteris ordinis ad baptismalem, sicut dicitur in decretali de Presbytero non baptizato, libro tertio: Non baptizatus non potest ordinari — unde si de facto ordinatus

debet baptizari et post iterum per ordinem or- — ergo character ordinis essentiali ordine baptismalem: ergo etc.

2. Item, ordo magis competit ordini quam niised sic est in numeris, quod numerus poslenecessario praeexigit priorem, in fignra simiposlerior antecedentem — unde nunquam est sine ternario, nec tetragonus sine tri- — ergo nunquam est gradus secundus sine nec terlius sine secundo, et sic de aliis.

3. Item, ex diversis formaliter non potest fieri nisi ad invicem ordinentur; sed omnes orunum completum reddunt ministerium: ergo est, quod ad invicem ordinentur.

4. Item, si quis scienter promoveretur ad orposteriorem, priori omisso, hoc ipso suspenab exsecutione, sicut dicitur in decretaU; hoc non esset, nisi oporteret, ibi servari ordiergo etc.

5. Item, ubicumque sunt gradus, oportet poordinem; sed in Sacramento ordinis diversi « sunt gradus spiritualium officiorum », sidicitur in littera: si ergo per characteres in gradibus situantur, videtur, quod sit ibi essenordo. Contra: 1. In his, in quibus est ordo essendestructo priori, destruitur posterius; sed habito priori ordine, nihilominus habetur posicut patet in ordinatis per saltum, qui non reordinandi: ergo etc. Maior patet per se, probatur per illud quod dicitur distinctione secunda, Sollicitudo etc, et Extra, Cierico per saltum ordinato, Tuae liUerae etc.

6. Item, characteres comparalionem habent sipotestates et actus ordinum, ad quos ordines sed in illis potestatibus nullus omnino ordo, sicu-t in potestate expellendi daemones et cereos: ergo nullus est ordo in talibus cha-

7. Item, in his quae respiciunt corporale et spiprius est corporale quam spirituale; sed dicit liberationem a vexatione spirituum, acolythatus respicit ofiicium illuminandi: ergo prior est ordo acolythi, quam sit exorcistae: non ergo recte ordinantur, cum unus dicatur ordo tertius, alter quartus.

8. Item, prius est quod liberat a malo, quam quod habilitat ad bonum; sed in secundo est habililatio ad bonum, in tertio est fiberatio a malo: ergo videlur, quod tertius ordo sit prior quam secundus. Sed ita videtur, quod nullus sit ordo certus inter istos gradus.

Inter diversos ordines est ordo congruitatis, non necessitatis.

Respondeo: Dicendum, quod est ordo Tiecmitatis, et est ordo congruitatis. Si ergo loquamur de ordine istorum graduum ecclesiasticorum; dicendura, quod non est ordinatio necessaria nec essentialis, pro eo quod ordo posterior haberi potest et suscipi sine priori. Si autem loquamur quantum ad ordinalionem congruitatis, sic est ibi ordo, pro eo quod ad bene esse ministerii sequentis praeexigitur ordo sive potestas ministerii praecedentis. — Quemadraodum igitur, si quis velit ordinate procedere, prius debet exordium praeraittere, post narrationem et post ratiocinationem et postremo conclusionem % tamen, si vellet, incipere posset a posteriori, licet non ita ordinate: sic in ordinibus oportet intelligi. Cum enim ordines inferiores ministient sacris, et sacri ordines mmiT%i, sacerdotio, et inferior gradus prior sit in ascendendo, et potestas ministerialis sil inferior: patet, quod ibi est ordo, non tamen necessitatis, quoniam potestates diversae sunt et per se ipsas oblineri et haberi possunt, licet non ita perfecte sine aliis.

Est igitur ordo in his gradibus secundum maiorem accessum ad ultimum gradum, scilicet sacerdotium. Unde primo homo introducitur in ecclesiam per ostiarium; secundo manuducitur per lectorem Prophetarum; tertio adiuvatur per exorcistam, ut liberetur a malo; quarto excitatur per saltum de subdiacono presbyter fit, post poenitentiam in diaconum ordinetur, et hac ordinatione facta, ordinem sacerdotii (X. c. 1.), et Porphyr., de Praedicab. c. de Communit. et different. tjeneris, seqq.

aeolythum, ut proficiat in bono: deinde sunt alii duo ordines, qui minislrant sacerdoti in oblalione sacrificii.

Et sic patet, quod est ibi ordo congruitatis, 4. non necessitatis. Nec valent illae rationes in contrarium de exorcista et acolytho, pro eo quod omnes ordines potestatem spiritualem dicunt, et pro eo quod eruditio praecedit liberationem a malo: et ideo concedendum est, quod sit ibi ordo in characteribus, sed non est ordo essentialis. — Sicut in elementis ordo est, tamen ultimura elementum sive hltera ante scribi posset et prima httera ultimo, ordine retrogrado in scribendo, sed tamen ordinato post scripturam; sic et ordines possunt suscipi descendendo sive retrocedendo.

1. Ad iUud ergo quod obiicitur de baptismo, dicenduiu, quod non est simile: quoniam — sicut tactum fuit supra in tractatu de baptismale, et in Gonciho apud Compendium determinatum fuit, et decretalis Innocentii, de Presbytero non baptizato, confirmat — baptismus est fundamentum et ianua omnium Sacramentorum; et quoniam fundamento non existente, nihil potesl superaediGcari: ideo character

Quarto quaeritur, quando imprimatur character in diversis ordiniJDus. Et cum in ordinibus sit isla quinque reperire, utpote in ordine sacerdotali, scilicet benedictionem, inunctionem, manuum impositionem et alicuius porrectionem, ut libri, vel clavis, velvasis, et verbi expressionem; quaeritur, in quo istorum fiat characteris impressio.

Et primo videtur, quod non in benedictione:

1. Quoniam semper in ordinibus fuit characteris impressio, et illud est ordini essentiale, in quo imprimitur character; sed benedictio non est de essentia ordinum, cum non legatur talis solemnitas fuisse in Ecclesia primitiva: ergo etc.

2. Item, illud, in quo imprimitur character interior, debet habere assimilationem cum interiori 1 Plure,s codd. perficiatur, quae lectio conncmari videtur lectiorie incongrua plurium codd. profidatur. iIox pro deinde cod. bb demum. baptismi ahos praecedit essentiali ordine; non sic est in ahis.

3. Ad illud quod obiicitur de numeris, dicendum, quod non est simiie: quoniam numerus sequens habet praecedentem partem sui; sed non sic gradus sequens habet praecedentem parlera sui, sed ut disponentem de congruo.

4. Ad illud quod obiicitur, quod ex phn-ibus differentibus non fit unum; dicendum, quod verum est, quod non fit unum per essentiam, fit taraen unum Sacramento, quae est unitas in comparatione ad unum significandum perfecte; et Sacramentum ordinis non haijet omnimode unitatem absolutam, sed 'per comparationem, ad quam unitatem constituendam non requiritur essentialis dependentia in partilDUS.

5. b. Ad illud quod obiicitur ibi ullinio de saltu el de gradu, dicendum, quod illae duae rationes non ostendunt, quod non sit ibi nisi ordo congruitalis, quantum est de integritate Sacramen;;; est tamen ibi ordo necessitatis, quantum est de obligatione praecepti, qnu quis tenetur ordinate ascendendo, non saltando, ordinari charactere; sed character ille respicit aliquam testatem, benedictio autem fit ad ergo

Item, quod non detur in unctione, videtur:

3. Quia si ahqua passio ahquibus inest, inest secundum aliquod commune; sed characteris impressio est in omnibus ordinibus, sed inunctio est in uno solo, scilicet in sacerdotio: ergo

4. Ilem, ubicumque tahs causa, ibi tahs effectus; sed in episcopatu est nova inunctio, ergo novi characleris impressio; hoc autem est falsum, quia, si novus character iraprimeretur, sicut sacerdos potest esse sine diaconatu, sic episcopus sine sacerdotio, cuius contrarium determinatura est in decretalium libro ultirao. ad Apostoticam sedem; in ipsa occurrunt verba haec; Cum baptismus sit fundamentum omnium Sacramentorum, et ante susceptionem baptismi non suscipiatur aliud Sacramentum; quoniam ubi fundamentum non est, superaedificari non potest.

Cfr. supra pag. SS I, nota 9. — Inferius pro omnimode

Item, quod non detur in mcmiaim imposilione,:

1. Primo per consimilem rationem: quia, cum fiat manuum impositio nisi in solis duobus ornon imprimeretur character nisi in liis duosoium; quod est manifeste falsum, sicut patet praecedentibus.

2. Item, ordo traditur tantum ab episcopo; sed traditur in impressione characteris: ergo si imprimilur in impositione manuum, viquod soUis episcopus debeat manum impoin ordinatione; quod est falsum, quia, ut Canon, distinctione vigesima tertia: « Presbycum ordinatur » etc, omnes sacerdotes assidebent in ordinatione sacerdotis manus im- Quod autem in libri, vel vasis traditione non videlur:

3. Quoniam, esto quod tales libri vel vasa sicut forte deerant in Ecclesia primiliva, tales ordines dari possent: ergo etc.

4. Item, multa talia confert archidiaconus, ut et aqua-manile subdiacono, sicut in littangitur, et claves ipsi osliario: si ergo solius est conferre ordines, videtur, quod in tali non imprimatur character. Quod autem in verbi expressione non imprividetur:

5. Primo, quia in verbis illis significatur recla exsecutio, ut patet, si quis inspiciaf: ergo illud sequatur ordinis essentiam et characterem, etc.

6. Item, character non potest imprimi nisi a; sed verbi expressio est per verbum impecum dicitur: Accipe potestatem etc: ergo in forma non est compelens imprimi characterem. Est igitur quaestio: quare hoc Sacramentum formam verbi per niodum imperativum, cum habeant per indicativum, vel deprecativuml Est etiam quaestio: unde ortum habuerunt haec ordinem, scilicet manuum im.positio et beneet unctio? Esl etiam quaestio: quare impositio manuum in duobus ordinibus, sed unctio in uno solo orscilicet sacerdolio? Est quarto quaestio: quare diacono solus episcomanus imponit, sacerdotibus vero alii sacer- Est ultimo quaestio: in quo essentialiter con- Quaest. I. — Imposiiio manuum fit in ordine presbyteet diaconatus; cfr. hic lit. Magistri, c. 10. sistit Sacramentum istud exterius? Et cum non habeat elementum nec formam statulam, videtur, quod nihil essentiale habeat. Et quod non habeat forma.m determinatam, videtur, cum anliqua ordinaria alium modum habeant.

c 0 N c L u s 1 0. Character imprimitur, cum datur principale instrumentum, sed adiuncta forma verbali et in duobus sacris ordinibus manuum impositione..

Respondeo: Ad praedictorum inlelligentiam habendam haec sunt praesupponenda, quod omne Sacramentum aliquod signum essentiale habet exterius; nullo enim modo accidit Sacramento esse signum, sed essentiale est simpliciter — Amplius, supponendum est, quod in omni Sacramenlo, in quo imprimilur character, istud est essentiale Sacramento, in quo sive per quod character imprimitur. — Amplius, cum signum debeat habere similitudinem ad signatum, in eo imprimitur character, quod exterius magis est in Sacramento sibi simile.

Quoniam igitur in ordine imprimilur character, qui est signaculum ad aliquam polestatem spiritualem; hoc pro generali regula habendum est, quod in illo signo exteriori imprimitur character in quolibet ordine, in quo principalis potestas, quam respicit ordo, significatur tradi ordinato. Ad hanc autem significandam duo concurrunt exterius, scilicet traditio alicuius instrumenti et expressio verbi, ut sic in signo visibili simul et audibili significelur dari. Nec sufQcit signum audibile sine visibili, propter hoc, quod ahud verbum, aliud debet respicere signum, ut patet in aliis Sacramentis; nec sufQcit signum sine verbo, quia ad multa potest tale signum, scihcet hber vel illud vas dari, et ideo oportet per verbum arctari. Et haec duo sunt essentialia et intrinseca Sacramento et perflcientia Sacramentum. Quoniam enim « manus est organum organorum » in operando et lingua in exprimendo, recte significatur conferri potestas in officio utriusque. Et haec in quolibet ordine reperiuntiir, secundum quod reperitur et characteris impressio.

Sed quoniam characteres sunt diversi, habentes maiorem dignitatem et minorem secundum gradus potestatum; ideo tam signa quam verba diversificantur, maxime in ordinibus sacris et in minoribus. In ordinibus enim sacris, quoniam datur ibi nobilis potestas et excellens, fit manus impo- Pro signuni essentiale cod. bb signum sensibile, non pauci codd. signum rationale.

sitio, non tanlum inslrumenti traditio; quoniam « nianus est organum organorum », in quo scilicet principalius residet poteslas operandi. Unde sic ordinabant in Ecclesia primitiva, ubi non nisi isti duo ordines explicite erant — Sed in ordinibus minoribus fit traditio alicuius inslrumenti, ut clavis, yel libri, vel exorcismi etc; et si plura inslrumenta 4. tradantur iini, illud pro principali habendum est, quod episcopus tradit cum prolatione verbi: Accipe potestalem. Unde in omissione principalis debet ordo ilerari, quia praesumitur, quod characterem non receperit; sed in aliis consequentibus, si fiat defectus vel negligentia, debet suppleri

Concedendum est igitur, quod in unctione non imprimilur character. sed tantum fit propter solemnitatem el dignilatem corporis dominici, quod non est contrectandum nisi manibus consecratis. Ponlifici autem fit unctio in capite, in quo significatur abundantia gratiae, quae in praelatis debet in excellentia reperiri. Et hinc est, quod manus sacerdotis unguntur oleo sancto; sed caput pontificis chrismate, ut significetur, quod in eo debet esse excellentia vitae in conspectu Dei in conscienlia, et in conspectu hominum quantum ad famam l — Concedendum est etiam, quod non fit characteris impressio in ipsa benedictione, sicut ostendunt illae rationes, quia potius est instituta ad devotionem excitandam et impelrandam gratiam, quam sit de Sacramenti substantia.

1. Ad illud Yero quod obiicitur, de manuum impositione, quod non reperitur in omnibus; ratio.. _ reperitur tamen aliquid simile, quia collatio alicuius instrumenti, in quo est protensio manus, et sic significatio collationis potestatis.

2. Ad illud quod obiicitur, quod sacerdotes imponunt manus; dicendum, quod illa manus imposilio nou est ad ordinis coUalionem, sed ad significationem. Significatur enim gratia communionis, quae in ordine sacerdotali confertur et per sacerdotem debel administrari; ideo non imponunt manus sacerdotes diacono, sed solus episcopus, in cuius imposilione manus non tantum est significatio, noh sed eliam potestatis collatio. — Praeterea, in hoc significatur, quod ille qui ordinatur, in illo ordine consecratur, cum sacerdotes manus sacratas imponunt. — Et nola, quod etsi multi sint assistentes, nov suflicit tamen, quod tres manus imponant, aliud est ex abundanti, nec tamen illud est de necessitale Sacramenti.

3. Ad illud quod obiicitur de libri, vel vasis traditione, dicendum, quod sicut omne instrumentum sive armatura in virtute manus est; sic eliam per impositionem manuum, ubi deessent talia, possent significari; unde, sicut posf videbitur, in im-soi posilione manuum in Ecclesia primitiva ceteri ordines implicabantur, qui poslinodum processu temporis explicari sunt sive expliciti, et quantum ad verbum et quanlum ad signum et quantum ad personas.

k. Ad illud quod obiicitur, quod archidiaconus confert muUa talia; dicendum, quod hoc esl ad potestatis explicationem; unde in tali traditione facla ab archidiacono non Iraditur nova potestas, sed tradita explicatur

5. Ad illud quod obiicitur de verbi expressione, dicendum, quod semper intelligendum est fuisse verbum aliquod, in quo exprimeretur potestas j talis dari; sed non fuerunt verba praefixa nisi in m solis duobus Sacramentis, quibus Dominus verba j specialia ore proprio praedixit; et ideo in aliis, elsi j verba sint necessaria, non tamen sunt determinata i vocabula; sed verba quaecumque sensum exprimentia, quanlum est de ratione Sacramenti, sufficiunt, si quis in haeresim introducere non intendat. Sed nunc necessarium est servare formam ab Ecclesia! statutam et approbatam j

6. Ad illud quod obiicitur de modo impera- tivo, dicendum, quod pontifex summus gerit perso- j nam Christi et personam superioris, sicut dicit Isi- i dorus in libro de Officiis; el quoniam polestas est secundum plus et minus et descendit, et secundum illam qui conferunt praesunt, quibus conferunt submenti) a codd. et ed. I transfertur in finem solut. ad 3, sed absque ullo fundamento. Secuti sumus ed. Valicanam.

7 Art. 2. q. 1. ad 3. et 4.

8 Secunda manus in cod. Q addidit: Quod enim principale est iraditur ab episcopo cum verbi prolatione, ut dictum est supra eodem problemate [scil. hic in corp.].

° Cfr. supra d. 3. p. I. a. 2. q. 1. seqq.; d. 8. p. I. dub. 4. et p. II. a. 1. q. 1. seq. nec non d. 23. a. 1. q. 4. — Superius pro siifflciunt et intendat edd. sufliciebanl et intendebat.

ideo reclissime niodo imperativo utitur. Et sic responsio ad primam quaestionem. — Omnes quaestiones ex dictis patent, praeter illam quae de ortu istorum: nam benedictio et manus im-

Consequenter quantura ad secundum articulum de ordinibus quantum ad numerum et di- Et circa hoc quaeruntur breviter quatuor. Primo quaerilur de divisione ordinum in sacros non sacros.

Quaeritur igitur primo de hac divisione ordi-, et videtur, quod nulia sit:

1. Primo, quia ordo essentialiter et universaliest Sacramenlum; sed omne Sacramentum direm sacram: ergo ordo universaliter est res saergo omnis ordo est sacer.

2. Item, in inferioribus ordinijjus datur poteministrandi circa altare, et ea quae perlinent Sacraraentum Sacramentorum, scilicet corpus doergo si in minoribus ministratur circa alsicut in diaconalu et subdiaconatu, licet non de propinquo; videtur, quod sicut ilh sunt sacri, et isti.

3. Item, in Ecclesia priraitiva non fuerunt ornisi sacri, scilicet presJjyteratus el diaconaergo vel illa Ecclesia fuit diminuta, vel ista

4. Ilem, ea quae spectant ad substantiam Sasemper eadem perseverant: si ergo ordiminores vere ordines sunt, aut tunc esse deaut vere ordines non sunt. Quod si tunc fuerunt, sicut patere potest, videtur etc. Contra: 1. In veteri testamento erant distincta ministrantium, ila quod alii minislrabant circa (E a secunda manu) subinde anle descendit omiltunt et 1 li ascendit et descendit). Pro quibus confenmt codd. G quibus confertur. Edd. legunt: et quoniam potestas suplus et minus traditur ei descendit, subinde omisso quibus conferunt. positio a Patriarcliis, Genesis vigesimo septimo et Genesis quadragesimo octavo, venit, sed inunctio figuram habuit in Lege, Levitici octavo, ubi inunctus est summus sacerdos.

Secundo, utrum psalmistatus sit inter ordines minores.

Tertio quaeritur, utrum episcopatus sit ordo.

Quarto, utrum sint septem, aut plures, aut pauciores ordines. altare, alii circa custodiara templi: si ergo maioris ordinis et dignitatis est nunc sacerdotium, et cultus divinus est ampliandus et ampliatus; videtur, quod alii debent ad haec, et ad illa deputari: ergo videtur, quod cura ordines penes ofQcia maiora et minora distinguantur, quod ordines maiores et minores esse debent.

2. Item, sicut patebit, cum de matrimonio agetur, et habetur distinctione trigesima secunda in Decretis, aliqui sunt ordines impedientes matrimonium, et aliqui non: si ergo in illo ordine corpus Domini consecratur, in quo homo ab actu libidinis per omnia reraovetur; videtur, quod ahqui sint ordines sacri, et ahqui non.

3. Item, quod ita debeat esse, probatur: primo, quia ordo est Sacraraenlura perfectorum; sed ad statum perfectionis non statim ascenditur, sed paulative pervenitur: ergo si sacer ordo collocat aliquo modo in statu perfectionis, videtur, quod aliquos ordines inferiores habere debeat, non sacros.

4. Item, videraus in curia regis terreni, quod ad hoc, quod sit sufficienter ordinata, ministri superiores indigent inferioribus, qui obediunt et subserviunt, et maiores indigent minoribus: ergo si do- 2 Vide scholion ad 1. huius articuli quaest.

2 Vide hic lit. Magistri, c. 1 3, et de seq. propos. supra d. I. c. 2.

mus Dei ordinata debet esse, videtur, quod ibi debent esse ministri, et rursus ministri ministrantium; et primi sunt in ordine superiori, secundi in minori: ergo minores et maiores.

Recte quidam ordines dicuntur sacri,

quidam non sacri.

Respondeo: Dicendum, quod Sacramenlum ordinis gradus habet plurimos; et prima quidem di- 1. stinclio est per gradus inferiores el superiores, sive per gradus sacros et non sacros. — Ratio autem, quare hoc Sacramentum gradus habet, est, quia ordinat ad dispensandum Sacramentum dignissimum et ministrandum in templo Dei; ad ministerium autem illud concurrunt quaedam officia digniora, et quaedam minus digna. Etsi omnia requirant ministros sanctos, illa tamen, quae attendunlur circa altare et circa portationem vasorum sacrorum et circa oblalionem sacrificii consummandam, potissime requirunt ministros sanctos, secundum illud Isaiae quinquagesimo secundo: Mundaminiqui fertis vasa Domini. Sanctitas autem vel sanclificatio potissime consistit in continentia; ideo sunt quidam ordines, qui requirunt continentiam in ministris, quidam 2. vero minime. Ideo recte quidam ordines sacri dicuntur, quidam non sacri, non ratione sui, sed ratione ministerii, ad quod requiritur sanctitas in ministro. Et sic patet ralio huius distinctionis ordinum per sacros et non sacros; et concedendae sunt rationes ad hoc.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod omnis

I. Antiqua divisio oixlinum in sacros sive niaiores, et non sacros sive minores ex ipsis legibus Ecclesiae probatur et recepta est a Concilio Trident. (Sess. XXlll. c. 2. et can. 2.). Cfr. infra dub. S. — Quaestio 2. ab aliis vix tangitur, a S. Thoma vero paucis verbis solvitur hic q. 2. a. 1. quaestiunc. 2. ad S. (Suppl. q. 37. a. 2. ad 5.); similiter a Richardo a Med., hic a. 3. q. 3. ad 1.

De 1. quaestione: Scot., hic q. unica n. 12. — S. Thoni., loc. cit. quaostiunc. 3; Suppl. loc. cit. a. 3. — B. Albert., hic a. 28. 36. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. 3. quaestiunc. 2. — Durand., hic q. 2. n. IS. — Dionys. Carth., hic q. 5.

II. Quaestiones 3. et 4. intime cohaerent, et circa utramque breviter haec observamus. 1. Numerus septenarius ordinum, prout fuisse, a Scholasticis aliisque passim docetur (cfr. hic q. 1. ad 3.). Graeca autem Ecclesia a multis saeculis non habet alios ordines minores nisi lectoratum; et controvertitur, utrum antiquilus alii ordo est Sacramentum; dicendum, quod omnes ordines signa sunt sacra et rei sacrae; sed ab ratione non dicuntur ordines sacri, sicut visum est, sed a consecratione ministri, et quia ipsi ordines disponunt ad contingendum et ministrandum vasa consecrata.

2. Ad illud quod obiicitur, quod in omnibus datur potestas ad ministrandum aliquid circa Sacramentum maximum; dicendum, quod verum est, tamen secundum plus et minus, secundum propinquum et remolum. Illis enim, qui sunt in inlerioribus constiluti, non licet vasa consecrata portare ex officio, quamvis propter inopiara ministrorum frequenler talibus permitlatur.

3. Ad illud quod obiicitur, quod in Ecclesia primitiva soli ordines sacri fuerunt; dicendum, quod falsum est, immo et alii fuerunt; sed implicite dabanlur in impositione manuum, quoniam « manus est organum organorum ». — Ratio autem, quare non dislinguebantur, erat propter paucitatem ministrantium et propter paucitatem fideliuiu; ideo oportebat, quod omnia officia darenlur uni; nunc autem mulliplicatus est divinus cultus: ideo non est simile.

4. Et per hoc patet ultimum. Quod enim dicit, quod substantialia semper fuerunt eadem; dicendum, quod verum est; et semper isti ordines et gradus in Ecclesia fuerunt, licet non essent exphcati et distincti, ut nunc. Non solura enim nunc debent distingui propter ministrantium amplificationem, sed etiam propter manudnctionem, quia ab ipsis cunabulis ordinantur nunc qui debent esse clerici. Ideo secundum profectum aetatis in susceptione graduum debent et possunt promoveri, nec statim ad supremum gradum provehi veri oi'dines minores ibi in usu fuerint, et speciatim, utrum iidem minores, quibus utitur Ecclesia Latina. — 2. Supposito numero septenario ordinum, quaestio duplex discutienda est de episcopatu, utrum sit ordo et Sacramentum. Haeresis est enim dicere, « in Ecclesia catholica non esse hiei'archinm divina ordinatione institutam, quae constat ex episcopis, presbyterls et ministris»; item, <t episcopos non esse presbyteris superiores, vel non habere potestatem confirmandi el ordinandi, vel eam quam habent, illis esse cum presbyteris communem » (Concil. Trident. ibid. can. 6. et 7.). Hino negari non posse videtur, quod episcopatus, qui tanta dignitate distincta supereminet ceteris ordinibus, sit et ordo distinctus et Sacramentum, scilicet ordinatio illa, qua confertur. — 3. Inter notos antiquiores Scholasticos solus, ut videtur, Guliel. Antissiod. (S. p. V. tr. 8. q. 1.) docet, novem esse ordines, septem illis adiungens episcopatum et archidiaconatum (!); postea Scot. ( hic q. unica n. S. seqq.), licet non audeat improbare opinionem aliam, quam vocat communem, tamen ea proclamat principia, quae monstranl,

consideraro episcopatum ut distinctum ordinem: quod disertis verbis asserit Durand. (Iiic q. 6. n. 8.), addens, esse eliam i Sacranientum, non quidem praecise dia sacerdolio simplici; sed est unum Sacramentum cum sicut perfectum et imperfectum ». Rationem autem, quare ordo non numeretur ut oclavus, Durand. inde petit (n. 11.), « non est de conimunibus ordinibus, sed est supremus, quasi et princeps aliorum», vcl «quia sub sacerdotio includi- — S. Tlioni. (Iiic q. 3. a. 2. quaestiunc. 2. ad 2; Suppl. q. 40. 5.) sequilur opinionem illam antiquis communem et docet, episcopalus non est ordo proprie, id est, « secundum ordo cst Sacramentum », sed tanlum <t secundum quod officium quoddam respectu quarundam actionum sacrarum». tamen in genuino opusculo de Perfectione vitae spiritualis 23.), ubi probat, episcopos esse presbyleris superiores, simdicit, quod non sit idem iiordo vel slatus episcoporum presbyterorum ». — Post Concil. Trident. (cfr. loo. cit. 4. et can. 4.) antiquus ille loquendi modus factus est obsocum communiter tanquam certum doceatur, ordinalioepiscopi vere esse Sacramenlum et conferre verum et ordinem et characterem; mulli autem auctores sidocent, lumc ordinem distingui quidem a presbyteratu,

Secundo quaeritur, utrum psalmistatus sit ordo. quod sic, Yidetur.

1. Dislinctione vigesima prima: Cleros et cleet infra: «Generaliter clerici dicti sunt omnes in Ecclesia Gliristi deserviunt, quorum gradus nomina haec sunt: ostiarins, psalmista et leetc.; et «tenHn, distinclione vigesima quinta, et infra, ubi enumerat offlcium psalmistae alios; et hoc expresse dicit Isidorus septimo Etymologiarum.

2. Item, ratione videtur hoc ipsum probari: prophetia Psalmorum non est rainns nobilis aUae: ergo, sicut est ordo in Ecclesia depiiad recitandum alias piophetias, scilicet ordo sed tantum inadaequaie, tanquam sit extensio, complementunn apexquc ordinis sacerdotalis; qua determinatione anliquus ille modus loquendi aliquatenus sulvari potesl. Pro anliqua illa opinione afferri potest etiam Alex. Hal., rem tangens S. p. IV. q. 20. m. 8. a. 1, q. 21. m. 4. ad 5. — 4. Quod in 3. fundam. asseritur, episcopatum scilicet non posse valide dari, omisso sacerdotio, non vocatum est in dubium nisi a paucis, inter Omissis diaconatu, ve! subdiaconalu, vel ordinibus minoribus, consecralio episcopi valida reputatur ab omnibus; sed S. Bonav. cum multis antiquis, ut S. Raymundo et S. Antonino, censuit,tunceum non posse conferre ordinem, ipsi non collatum. (ita infra d. 28. dub. l.).-Sed haec opinio a recentioribus com- — Dionys. Carth., hic q. 7.

III. De 4. quaestione: Scot., q. cit. — S. Thom., hic q. 2. a. 1. quaestiunc. 1. 2; Suppl. q. 37. a. 1. 2. — B. Albert., liic a. 6. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. 3. quaestiunc. 1. — Richard. a Med., hic a. 3. q. 3. — Durand., hic q. 2. — Dionys. Carth., hic q. 5. subdiaconus, deinde diaconus, postea presbyter »: hic safficienter gradus et ordines distinguuntur, et non ponitur ordo psalmistae: ergo etc.

"2. Item, omnes ordines, sicut melius patebit, ab episcopo dantur, non a simplici sacerdote; sed psalmislatus dalur a simphci sacerdote; unde distinctione vigesima tertia: « Psalmista potest absque scientia episcopi sola iussione presbyteri officium suscipere cantandi ».

3. Item, ad illud quod communiter spectat ad totum chorum, non debet aliquis ordo ordinari specialiter; sed psalmodia spectat ad omnes qui sunt in choro, et cantus antiphonarum et responsoriorum: ergo etc. Psalmistaius proprie non est ordo, sed officium ordini annexum.

Respondeo: Dicendum, quod psalmistatus proprie non est ordo, sed officium ordini annexum. — Et ratio huius esl, quia non dicit officium, cui debeat specialis gradus ordinis deputari, sed solum est annexum ordini. Psalmista enim et cantor pro

eodem reputantur, sicut patet ex his quae dicuntur dislinctione vigesima tertia: Psalmista, id est cantor etc. Psalraistae enim est non solum Psalmos cantare, sed etiam alios cantus harmonicos lectionibus interserere; et hoc, ut audientium corda excitentur ad Dei laudem et ad eruditionem lectoris et non afficiantur taedio in auditu verbi divini. In hoc ergo, quod est ad laudem Dei, cum illud sit omnium fldehum et communiter insimul -, non oportet ad hoc ordinem deputari. In hoc enim, quod excitat corda ad eruditionem et ad percipiendum sensum, quem praedicat lector, est officium annexum ordini lectoris. Et sic patet, quod stricte accipiendo ordines et gradus, psalmistatus non debet inter ordines computari; sed si largius extendatur nomen ordinis ad officium etiam annexum ordini et quod specialiter et principaHter convenit ordinatis; sic psalmistatus potest inter ordines computari, et ita accipit Isidorus.

1. Et per hoc patent auctoritates inductae ad hoc, quod sit ordo; loquuntur enim secundura hanc viam.

2. Ad illud vero quod obiicitur, quod prophe-

Tertio quaeritur, utrum episcopatus sit ordo. Et quod sic, videtur.

1. Distinctione septuagesima septima Gelasius ter, et exinde, si meretur, episcopus ordinetur».

2. Item, Isidorus in septirao libro Etyraologiarum: « Episcoporum quadripartitus est ordo»: ergo episcopatus est ordo.

3. Item, ratione videtur: quia nullus recte dicitur ordinari nisi ab ordinis susceptione; sed qui promovetur in episcopum recte dicitur in episcopum ordinari, sicut per omnes canones innuitur, qui de hac materia loquuntur: ergo etc.

4. Item, illa inter virtutes est virtus praecipua, quae virtules alias regit et eis imperat: ergo pari tia Psalmorum est dignior, vel aeque digna; dicendum, quod digna est quantum ad intellectum et sensum ita, sicut aliae. Sed quia psalmista non tanlum erudit per sensum verborum, quanlum etiam excitat mentes per canlum musicorum et per emissionem vocum resonantium; et hoc competit multitudini, alias vero prophetias competit uni recitare, cui alii sint intenti: ideo oportet, illum qui legit, esse provectiorem, non ratione eius quod recitatur, sed ratione modi recitandi. Et sic patet illud.

5. Ad illud quod obiicitur de custodia ostiorum et psalmodia, dicendum, quod maioris auctoritatis et dignitatis est excludei'e indignos et admiltere dignos ad divinum officium quam interesse et Psalmos cantare, pro eo quod primum dicit quandam auctoritatem et potestatem, nec corapetit alicui, nisi detur ab eo qui habet auctoritatem eminentem, scilicet ab episcopo. Sed psalmodia respicit scientiam et vocem; et qui habet haec sine donatione auctoritatis potest hoc facere sola iussione sacerdotis, ut praedictum est. Quamvis ergo istud officium maius videatur, tamen si consideratur auctoritas utrobique, illud est maius quam lioc ratione in ordine iste erit magis praecipuus, qui alios dispensat et regit; et ille est ordo episcopalis: ergo etc.

6. Item, hoc videtur per defmitionem ordinis. « Ordo enim est, ut dicit Magister, signaculum, quo spiritualis potestas traditur ordinato»; sed hoc totum est in episcopatu, ut patet: ergo elc. Minor patet per ipsam ordinationem episcopi, in qua traditur sibi baculus, qui significat potestatem spiritualem;unde dicitur sibi,cum traditur ei baculus: « Accipe baculum pastoralis officii, id est potestatem ligandi et solvendi; et sis in corrigendis vitiis saeviens pie, in fovendis virtutibus animos auditorura demulcens, in tranquillitate severilatis censuram non deferens ».

7. Item, solemnior inunctio, solemnior benedi- Caii Papae. Ed. Migne hano notam adiicit: Caput Pseudoisidorianum [reapse Isidorus Mercator in sua Decretalium collectione haec verba Caro Papae tribuit], conclnnatum secundum libr. pontificalem.

et manuum impositio fit in consecratione epiquara sacerdotis; sed talis inunctio non poesse vacua a significatione et eflicacia, cum sit legis: ergo est amplioris eflicaciae. Si ergo est ordo, multo fortius videtur, quod Contra: 1. Magister Hugo de sancto Victore, gradus ordinum, dicit sic: «Primus est secundus lectorum, tertius exorcistaquartus acoiythorum, quintus subdiaconorum, diaconorum, septimus sacerdotum. Hic gradus in eodem ordine liabet dignitates, scilicet » etc.: ergo episcopatus solum dicit dignitanon ordinem: ergo etc.

2. Item, distinctio graduum et ordinum omnis propter altaris ministerium, scilicet propter sain quo est consummatio omnis divini culergo cum perventum est ad illam, ibi delet status; sed in presbyteratu pervenitur: ergo etc.

3. Item, gradus ecclesiastici talem habent ordiquod possibile est posteriorem accipere, omisso; quod patet per illud quod dicitur distinctione secunda Sollicitudo etc, et Extra, Clerico per saltum ordinato, Tuae lillerae etc.; impossibile est, aliquem promoveri in episcopum, omisso, sicut dicilur Extra, de Excessibus Ex litteris, et infra, ubi dicit Inno- « Pontificale ofiicium sine altaris ministerio valet adimpleri»: ergo videtur, quod episcopanon sit alius ordo quam sacerdotium.

4. Item, promotus in Sabbato ad ordinem sanon debet in die sequenti alium ordinem sasuscipere sed promotus in sacerdotem potest die sequenti, scilicet dominico, in episcopum proergo videtur, quod episcopatus non sit sacer.

C 0 N C L IT S I 0. Episcopatus proprie non esl ordo, sed ordinis eminentia vel dignitas. Respondeo: Dicendum, quod, sicut tactum est ordinis potestas principaliter sit ordinata ad Sacramentorum et maxime ilhus Sanobilissimi, scilicet corporis Domini, quod est status graduum et ordinum ascendentium, ita ultra sacerdotium non est gradus ordinis. Sed intra hunc gradum et ordinem contingit esse distinctionem dignilatum et ofjiciorum, quae tamen novum gradum vel ordinem non constituunt, ut archipresbyter, episcopus, archiepiscopus, patriarclia, Pontifex Summus, quae ultra sacerdotium non addunt ordinem nec gradum novum, sed solum dignitatem et ofQcium. Et ita episcopatus, prout concernit ordinem sacerdotii, bene potest dici ordo; sed prout distinguitur contra sacerdotium, dicit dignitatem quandam vel officium ipsi annexum, et non est proprie nomen ordinis, nec novus character imprimitur, nec nova potestas datur, sed potestas data ampliatur. Unde sicut non recipit alias claves, sic nec alium ordinem. — Et Iioc sensit magister Hugo, hoc etiam sensit Magister Sententiarum, sicut patet per id quod dicit in httera, quod non sunt nomina ordinum, sed dignitatum; hoc eliam tenet communis opinio, quod in episcopatu character novus non imprimitur, sed ilh aliqua eminentia confertur, quae semper manet cum ipso charactere ordinis, ablata omni iurisdictione. Hanc igitur opinionem sustinendo dicamus, quod episcopatus, praecise loquendo, non est ordo, sed ordinis eminentia vel dignitas.

1. 2. 3. Ad illud ergo quod primo obiicitur de Isidoro et Gelasio, dicendum, quod ad eorum. ctorilates et consimiles unica responsione potest responderi, quod ipsi nomen ordinis ampUant ad officia et dignitates; sed magistri nostri strictius accipiunt, scilicet pro gradu potestatis; et hoc patet per hoc quod Isidorus dicit, quod «episcoporum quadripartitus est ordo». Cum enim ordinatus in episcopum, si assumatur ad archiepiscopatum, non consecretur de novo, sed soUim accipiat pallium; patet, quod non polest intelhgi, quod novus sit ibi ordo, sed solum dignitas a.lov. Si ergo dicit, ipsos esse diversos ordines, manifestum est, quod nomen ordinis ad ofBcia et dignitates extendit. — Et per hoc patet aliud sequens. Sicut enim ampliatur vocabulum et significatio ordinis, ita et verbum, cum dicitur: iste ordinatur in episcopum; unde non ita proprie dicitur aliquis ordinari, cum promovetur in episcopum, sicut cum promovetur in sacerdotem, sed magis proprie dicitur consecrari. Unde et Apostolus, loquens propne, dicit Actuum vigesimo: Posuit vos episcopos etc; et primae ad Timotheum tertio: Qui episcopatum desiderat bonum opus desiderat.

2. Ad illud quod obiicitur, quod per episcopabus ordinationum elc. (lib. I. tit. II.). Cfr. ibid. C. Dileclus filius (13.). Vide etiam Gratian. d. 73. et d. 77, ubi de interstitiis in singulis ordinibus servandis.

5 Fundam. 2. Cfr. q. I. et supra p. L a. 2. q. 2. seq.

6 Pro nec gradum codd. A E H L aa bb secundum gradum.

tam ordines dispensantur; dicendum, quod nunquam possent per episcopum dispensari, nisi ordines illos, quos dispensat, haberet, maxime nisi haberet sacerdotium; et ideo concedo bene, quod episcopatus includit necessario ordinem perfectissimum, scilicet sacerdotium, et iUi superaddit aliquam emzneniliam, quam et ipsum nomen nobis insinuat; dicilur enim episcopus ab epi, quod est supra.

b. Ad illud quod obiicitur, quod ordo est signaculura, in quo spiritualis poteslas etc.; dicendum, quod episcopalus deficit quantum ad utramque partem definitionis. Primo namque deficit a ralione ordinis quantum ad hoc, quod dicitur signaculum; quia signaculum ibi accipitur pro charactere; et hic non imprimitur in episcopatu, cuius signum est, quod non potest episcopus consecrari, nisi sit sacerdos, et ita per se characterem non imprimit. Amplius deficit, quia non datur ibi nova potestas, sed solum potestas ligandi et solvendi ampliatur, el ideo in huius signum bacuhis pastoralis porrigitur. Unde sicut collatio pallii non dat novum ordinem archiepiscopo ultra episcopum, sic nec collatio baculi, aut anuli, aut mitrae, aut alicuius consimihs ullra sa-

Quarto quaeritur, utrum ordines sint septem, an plures, vel pauciores. Et quod tantum septem sint,. Hoc expresse magister HugoMicit; Magister dicit iu liltera.

2. Item, ratione videtur: quia signum debet respondere veritati; sed in Sacramento isto septiformis gratia Spiritus sancti datur: ergo videtur, quodsi gradus in ordine assignantur, quod septem esse debent.

Sed quod debeant esse tantum tres, videtur:

1. Auctoritate Dionysii, de Ecclesiastica Hierarchia % ubi non ponit nisi tres gradus, scilicet rainistros, sacerdotes et episcopos.

2. Item, hoc videtur ratione: quia distinctio graduura debet esse penes actus hierarchicos; isti autem actus sunt tres tantummodo, scilicet «purgare, illuminare et perficere"»: ergo videtur, quod sint tantum tres gradus sive ordines.

Sed quod sint plures, videtur:

3. Quoniam Ecclesia militans imitatur triuraphanlem, secundura quod dicitur Exodi vigesimo cerdolem. Talia enim potius sunt sacramentalia quam Sacramenta; non enim sacramentalia tantum praecedunt Sacramentum, sed etiam sequi possunt.

4. Ad illud quod obiicitur, quod solemnior est inunctio; dicendum, quod verum est, pro eo quod ad summuni ponlificatum assumitur, et datur ibi eminentia stalus et dignitas pastoralis, in qua debet esse eminentia sanctitatis; unde illa sanctitatis eminentia per superabundantem inunctionem debet significari, secundum quod dicitur-de summo ponlifice Aaron: Sicut unguentum in capite eius, quod descendit in barbam, barbam Aaron. Quia ad officium illud m,aior requiritur sanctitas, quam requiratur ad ordines; hinc est, quod maior fit inunctio. Reges enim et principes consueverunt inungi in signum dignitatis, quibus non ordo conferlur, sed regalis dignitas; sic et episcopi, quibus confertur ordo sacerdotalis. Et propter hoc ralio illa non valet, quia inunctio non respicit ordinem, in quanlum est ordo, sed niagis dignitatem. Unde et sacerdos non inungitur ad ordinis necessitatem, sed magis ad solemnitatem, ut digne possit corpus Christi sacratissimum censecrarel quinto: Inspice, et fac secundum exemplar, quod tibi monstratum est etc.; sed in illa est dislinctio et gradus in Angelis secundum numerum novenarium: ergo etc.

h. Item, quanto maior est recessus a principio, tanto magis tenditur in multitudinem; sed hierarchia ecclesiastica plus distat a principio omnium, Deo summo,quam angehca: ergo pluribus gradibus et ordinibus debet distingui quam angehca: ergo plures deberent esse ordines quara novem.

Est igitur quaestio: propter quid in hoc Sacramento magis est graduum distinctio quam in alio; et propter quid in numero septenario?

Ordines sunt septem et ad unum sacerdotium ordinati.

Respondeo: Dicendum, quod omnes in hoc concordant, scilicet quod huic Sacramento competit 5 Ut insinuatur hic in lit. Magistri, c. 2. et 3. — Superius pro rniione, quod praebent codd. G 1 R M 0 P Q, alii codd.

« Cap. S. p. L 6.

4. duum distinctio, sive propter hoc, quod penes ipsum membra Ecclesiae in corpore mystico ordinantur secundum diversas operationes et gratias, secundum quod dicit Apostolus primae ad Corinthios duodecimo; sive propter hoc, quod secunduin illud Sacramentum configuratur et conformatur pulcritudo Ecclesiae militantis pulcritudini Ecclesiae triumphantis; sive propter hoc, quod istud Sacramentum in suo supremo ponit et disponit hominem ad gratiam perfectionis, et gratia perfecta in pluralitate donorum Spiritus sancti consistit; sive propter hoc, quod istud Sacramentum ordinat ad dignissimum niinisterium, quod est consecratio dominici corporis, ad quam non statim est convolandum, sed per gradus paulative ascendendum, cum illud Sacramentum propler sui nobilitatem et reverentiam multa debeat habere ministeria inferiora. — Omnibus his modis accipitur ratio pluralitatis in gradibus ordinum; et secundum aspectum ad has rationes plurificandi sumitur sufficientia graduum ecclesiasticorum diversimode a diversis.

Quidam enim sumunt penes distinclionem membrorum Ecclesiae, quae attenditur secundum dona gratiarum, quae determinat Apostolus primae ad Corinthios duodecimo dicens: Alii datur per Spisermo sapientiae etc.; et isti dicunt, novem esse ordines secundum genera gratiarum, quae ibi ponuntur, quae sunt novem. Unde adaptant sic: Alii datur per Spiritum sermo sapientiae, scilicet episcopo; alii sermo scientiae, scilicet sacerdoti, qui debet scire ligare et solvere; alii fides, scilicet diacono, qui debet Evangelium nuntiare, in quo fides nostra continetur; operatio virtutum subdiacono, qui aggreditur opera perfectionis; interpretatio sermonum acolytho, cuius est alios illuminare et tenebras efifugare; gratia sanitatum exorcistae; genera linguarum psalmistae; prophetia lectori; et discretio spirituum ostiario, qui adraittit bonos et repellit malos. — Sed isle modus sumendi noa est, omnino competens, quoniam ista dona gratiarum non eisdem, sed diversis conveniunt membris; omnes autem ordines eisdem dantur, licet successive.

Secundi sumunt aliquantulum aptius penes conformitatem exempli ad exemplatum; dicunt enim, quod sicut in angelica hierarchia est distinctio ordinum penes purgare, iUuminare et perficere, sic et in ecclesiastica. Unde novem sunt ordines, secun- 1 Vers. i. seqq. dum hos tres actus triplicatos. Primo enim actui purgationis respondent tres: quoniam aut purgari habet exterius, aut interius, aut partimsic, partim sic. Si exterius per segregationem corporalem a malis; sic est ostiarius, qui admittit bonos et excludit malos. Si interius; sic est postremus inter inferiores, scilicet acolythus, quia talis non purgat tenebras corporales, cum lumen ferat de die, sed spirituales. Si partim sic, partim sic; sic exorcista, qui purgat a vexatione diabolica, quae est quodam modo intra respectu corporis, quodam modo extra respectu animae, quia non illabitur daemon animae, hcet obsideat corpus. — Similiter quantum ad actum illuminationis tres ordines accipiuntur, secundum quod triplex est lumen, scilicet plenum, subsequens et antecedens. Lumen plenum est in doctrina evangelica, scilicet doctrina Christi, quae spectat ad diaconos; lumen subsequens in doctrina apostolica, quae spectat ad subdiaconos; lumen pmecedens in prophetica, quae spectat ad lectores. — Similiter secundum opus perfectionis sive consummationis triplex est ordo: quia quaedam est consummatio prima, ulpote per gratiam baptismi et poenitentiae, haec debetur sacerdotibus; quaedam excellentior, et haec episcopis, quorum est ordinare et consecrare abbates et virgines; quaedam excellentissima, utpote consecrare episcopos et archiepiscopos, et haec pertinet ad Summum Pontificem, quia est «pater patrum*», in quo est plenitudo auctoritatis. Et sic status istius ordinationis consummatur in unitate et descendit per gradus novem, ut sic conformetur lerusalem caelesti. Et iste novenarius reducitur ad ternarium actum, ut sic ascendat et configuretur beatissimae Trinitati: nam purgatio ad bonitatem, illuminatio vero ad sapientiam, sed consummatio ad potestatem. Et sic regnum Ecclesiae per Spiritum sanctum et Filium Iraditur Deo et Patri, dum ad ipsam supremam et paternam unitatem reducitur, ultra quam non est cogitare ascensum. — Et iste modus est satis probabilis; tamen adhuc aliquantulum a proprietate recedit, dum non accipitur ojdinum distinctio per id quod est proprium sibi et intrinsecum.

Tertii adhuc sumunt aliquantulura aptius penes gratiam, ad quam ordinat ordo. Quoniam enim ordinat ad gratiam perfectam, quae septiformis est; ideo ordinum ecclesiasticorum septem competit esse

gradus, ut ordo ostiarii respondeat dono timoris, per quod recedit homo a malo; ordo sacerdolii dono sapientiae, quia gustat et adrainistrat ipsum lignum vitae, ipsum panem caelestem, in quo est omnis sapor; ordines intermedii respondent iniermediis donis. — Et iste adhuc modus satis est probabilis et magis attingit ad sufficientiam ordinum vere assignandam quam aliquis praedictorum.

Licet autem omnes hi modi ex dictis magistrorum tracti sinl; nam primus ex dictis Isidori secundus ex dictis Dionysii, tertius ex dictis Hugonis el Magistri; sed tamen adhuc videtur aliquid rationabilius posse dici, si quartum modum suniendi aitendamus, qui est penes id, ad qiiod ordo ordinatur; et hoc quidem est ad corpus Christi verum dispensandum ad utilitatem corporis Christi mystici. Unde in sacerdolio est status, in quo est consummatio potestatis, et utraque potestas in ipso concurrit, scihcet conficiendi corpus Christi verum et absolvendi mysticum. Hic autem ordo nobilissimus debet habere ordines sibi subministrantes secundum exigentiam huius duphcis potentiae. Unde quidam ministrant quantum ad corpus Christi verum; et hi sunt ordines ipsi sacerdotio propiuquiores. Nam duphciter est ministrare: aut accipiendo hostias a plebe, et hoc est subdiaconi; aut offerendo sacerdoti, et hoc est diaconi; et iUud est principale eorum offlcium. sicut expresse innuit Isidorus; et hinc est, quod sic denominantur: unde diaconus quasi minister, et subdiaconus quasi subminister. — Ahi inferior,'t subministrant sive subserviunt praeparando corpus Christi mysticum ad hoc, quod possit perdaci ad verum digne percipiendum; et ad hoc sunt quatuor ordines, secundum quod quadruphciler potest ad hoc praeparari: primo modo admittendo ad locum sacrum, et hoc est ostiariorum; secundo praebendo documen-

In parte ista sunt dubitationes circa litteram, et primo quaeritur de hoc quod dicitur: Habiturus partem cum his qui bene verbum Dei ministraverunt. Videtur enim male dicere, quia, cum tales habuerint aureolam, videtur, quod omnes lectores habeant aureolam, et ita omnes sacerdotes. tum, et hoc est lectorum; tertio praestando auxilium, et hoc exorcistarum; quarto monstrando bonum exemplum, et hoc ceroferariorum sive acolythorum, ad quos pertinet, ut luceat lux eorum coram hominibus, ut videant etc.

Et sic patet, quod miro raodo procedit ordo a multitudine in unitalera. Nam principalis gradus est unus, cui subservientes debent esse duo — quia enim a primo deficiunt, cadunt in dualitatem — et rursus subservientes duobus sunt quatuor, quia deficiunt etiam ab illis. — Et sic patet perfectio et consummatio ordinum et distinctio in numero septenario secundum gradus potestatum, quae sunt essentiales ordini; quarum numerus et sufficientia sumilur penes id, ad quod direetae sunt. — His visis, obiecta de facili satis patent. Quod enim obiicitur, quod sunt septem, concedendum.

1. Quod vero obiicitur, quod sunt tres, per Dionysium; dicendum, quiod Dionysius sub ministris comprehendit septem gradus, qui omnes administrant sacerdoti.

2. Ad illud quod obiicitur de illo triplici actu, dicendura, quod distinctio ordinum non suraitur penes illum triplicem actum, sed potius secundum actum ministrandi; et si etiam sumeretur, adhuc non valeret, quia iili plurificantur, ut patet in Angelis.

3. Ad illud quod obiicitur, quod imitatur supernam lerusalem; dicendum, quod verum est, secundum quod suo statui competit. In illa autem superna lerusalem ordines assignantur supremi, inferiores et medii secundum aspectus diversos, sicut patet in distinctione hierarchiarum angelicarum; ordines autem ecclesiastici sumuntur per comparationem ad unum principaliter, quia ad hoc sunt; et hinc est, quod nec illo modo phirificantur nec in tot membra, in quot ordines angelici

Respondeo: Ad hoc dici potest, quod officium lectoris est non tantum prophetiam nudam legere, sed etiara exponere; et tunc bene patet offlcium, quoniam non solum legit corticem Littera'e, sed etiam explicat arcanum prophetiae; et tunc est praedicator et doctor et meretur aureolam. Quodsi tantum offlcium accipiat et non impleat, non habebit ex hoc aureolam, quia aureola non redditur voluntati, vel < Matth. S, 16. Cfr. infra dub. 2.

5 Cod. F secundum.

per se, sed voluntati iunctae cum aclu praealicuius. — Possel lamen dici, quod illud quantum ad meritum subslantiale. Item quaeritur de hoc quod dicit, quod ab araccipiunt candelabrum etc. Videtur enim dicere: quia archidiaconus non potest ordinare, nec dare vasa, in quibus significetur potestas. Item quaeritur, quis sit actus 'principaliw acoan minislrare de cereo, an ministrare de Et videtur, quod de urceolo, quia secundum actum quodam modo iungitur cum ofQcio sub- — Sed ad oppositum est, quia unusquisque denominatur a digniori et principaliori; sed dicuntur quasi ceroferarii. Respondko: Dicendum, qaoA potestas traditur episcopo, sed archidiaconus tradit urceolum et ut significetur, quod talis ministrat et hoc primum incipit circa altare mi- Archidiaconus autem dicitur princeps mi-. Quod obiicitur, quis aclus principalior; dicenquod actus, a quo denominantur, qui est cereos, quia hunc actum habent in quadam; sed actum ministrandi habent in imquantum ad ministrationem aquae. Subautera compJetius hunc actum habet. — ratio est, quia in ferendo cereos significatur quam habet in dando bonum exemplum; quia hoc est cuiusdam superpositionis, sed in aquae subiectio: ideo etc. Item quaeritur de hoc quod dicit, quod levitae nomine auctoris vocati sunt. Videtur enim male: quia sacerdotium novae legis evacual saveteris ergo pari ratione ministerium rainisleriura: ergo non debent amplius ledici. 1 Vide infra d. 33. a. 2. q. 3; S. Thom., Iiic circa lit.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Ad diaconum pei'tinet assistere sacerdotibus: quia, cum unius ordinis unus sit actus et una potestas, videtur, quod male assignet diacono novem actus, sicut intelligitur ex littera: ergo aut diaconus complectitur novem ordines et novem characteres, aut non bene nec vere assignantur ei huiusraodi actus.

Respondeo: Dicendura, quod levitae proprio noraine appellantur diaconi, in quo nomine clauditur proprius eorum actus et principalis, scilicet ministrare sacerdoti specialiter et immediate in sacris. Ad diaconos enira pertinet corpus Doraini transferre, in primitiva Ecclesia etiam sanguinera dispensare; unde immediate isti sacerdotibus assistunt et rainistrant. Et quando datur eis potestas ad hunc actum, tunc est dicendum, characterem imprimi. Unde cum novem vel circa illud in littera assignentur, intelligendura, quod alii sunt annexi, hi prmcipales. — Et si tii quaeras: quare vocantur levitae? dicendura, quod non ideo dicuntur levilae, quia officiura habeant levitarum, sed quia consimile illi et per illud officium praefiguratum.

DuB. IV.

Item quaeritur 'de divisione, quara ponit de aclibus sacerdotalibus, qui sunt: corpus Domini conficere, orationes dicere, dona Dei benedicere. Videtur enim, quod cum actus ligaodi et solvendi sit multo nobilior, quod Magister deberet assignare ipsi sacerdoti.

Respondeo: Dicendura, quod isti actus sunt proprii sacerdotura et respiciunt sacerdotem secundum se; sed actus ligandi et solvendi respicit confessionem: ideo supra de hoc aclu in Sacramento de poenitentia sive tractatu determinatum est; et ideo Magister non repetit hic.

DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod canones duos tantum sacros appellari censent. Videtur

enim falsum esse: quia subdiaconatus etiam ordo est sacer, quod palet, quia ibi vovetur continentia et castitas. Item, subdiaconus tangit vasa sacra: ergo videtur etc.

Respondeo: Dicendum, quod ordines sacri dicuntur, quia sacrum exigunt ministrum, secundum.jj [gaiae quinquagesimo secundo: Mundamini qui fertis vasa Domini; unde quia contingunt res sacratas, saci-i debent esse; et omnes isti tres dicuntur sacri. Alio modo stricte dicitur sacer ordo, quia ipsum sacrum dispensat et quodam modo tractat, deferendo et aliis administrando; et sic presbyter et diaconus Tertio modo sacrum dicitur -propriissime, quia sacram rem conficit; et hoc competit ordini supremo, et ideo sacerdos appellatur.

DuB. VI.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod ordo est signaculum sacrum. Videtur enim male dicere, quia Sacramentum est elementum; sed ordo est Sa-

Cap. I.

Be ordinalis ab haereticis.

Solet eliam quaeri, si haeretici ab Ecclesia praecisi et damnali possint tradere sacros ordines, et si ab eis ordinati, redeunles ad Ecclesiae unitalem, debeant reordinari. — Hanc quaeslionem perplexam ac pene insoiubiiem faciunt doctorum verba, qui plurimum dislo- sentire videntur. — Videnlur enim quidam Iradere, haereticos sacros ordines dare non posse, nec illos qui ab eis ordinati videntur, gratiam recipere. Dicit enini Innocentius: « Arianorum clericos non videri suscipiendos cum sacerdotii vel ministerii alicuius dignitate; quibus soluni baptisma ratum esse permillil, quod in nomine Palris et Filii et Spirilus sancti percipitur». Dicit etiam, eos « non posse dare Spirilum sanctum, cramentum: ergo ordo est elementum, non ergo spirituale signaculum. — Item, cum in aliis Sacramentis imprimatur character, propter quid ordo magis definilur per signaculum — Item quaeritur, quid sit res, et quid signum in Sacramento ordinis.

Respondeo: Dicendum, quod in collatione ordinis est coUatio potestatis, per quam homo ponitur in statu definito et gradu; et quoniam diversitas est in potestatibus, diversitas est in signaculis, et per consequens diversitas est et debet esse in exterioribus signis; aliler tamen: quia signa suntso simpliciter diversa, sed potestates conveniunt in eadem anima in hoc, quod uniformis ratio distinguendi reperitur in omnibus characteribus et ad unum ordinalis. Quoniam igitur ordo debet definiri per id quod commune est; et communitas non est a parte elementi exlerioris, sed signaculi impressi: ideo magis definitur per id quam per elementum exterius; et ilerum, magis hoc Sacramentum quam aliud, quoniam character plus habet hic rationem suam, id esl rationem distinguendi, quam in aliis Sacramentis quem amiserunt»; et « ordinatos ab haereticis caput habere vuineratum; et eum qui honorem amisit, honorem dare non posse, nec illum aliquid accepisse, quoniam in dante nihil erat, quod illeposset accipere». Tradit eliam, « venientibus ab haereticis per manus impositionem laicam tantum tribueodam communionem, nec ex his aliquem in clericatus honorem vel exiguum subrogare». Gregorius etiam dicit, sacrilegam esse Arianorum consecrationem, cum ex eorum manu communio percipitur. Cyprianus etiani dicit, omnia quaecumque faciunt haeretici, carnalia, inania et sacrilega esse, et eorum « altaria falsa et illicita, sacerdotia et sacriflcia sacrilega», qui « more simiarum, quae, cum homines non sint, formam imitantur humanam, vultum Ecclesiae calholicae et auctoritatem sibi vindicant, cum ipsi in Ecclesia non sint »; et cum sint sacrilegi, sacerdotium administrant et als Cfr. supra a. I. q. I. seqq.; B. Albert., hic a. 37; S. Thom., hic q. I.a. 1. quaestiunc. 2; Petr. a Tar., hic q. 2. a. 1. quaestiunc. 2.

ponunt, cum nec sacrificari oblatio illic possit, Spiritus sanctus non sit; nec cuidam Dominus per preces et oraliones prosit, qui Deum ipsum vio- Hieronymus quoque asserit, « omnia quae offeab haerelicis, contaminata esse in conspectu quia, licet sancta videantur specie sui, tamen, contacta sunt ab illo qui pollulus est, polluuutur ». Idem: « Odit Deus sacrificia haereticorum et se proiicit; el quoties in nomine eius congregati fuedetestatur foetorem eorum et claudit nares suas ».: « Illi offerunt panem sacrilegum » etc. Leo testatur, « extra Ecclesiani nec rata esse sacernec vera esse sacrificia ». Idem etiam dicit: Per crudelissimam vesaniam in Alexandrina sede Sacramentorum lumen exstinctum: intercepta sacrificii oblatio, defecit chrismatis sanctificatio, et nianibus impiorum omnia se subtraxere — His aliisque teslimoniis astrui videtur, ecclesiastica, praecipue corporis et sanguiordinationis et confirmalionis, per haereticos non ministrari. Conlra aulem alii sentire videntur, quod ab haeetiam praecisis sacri ordines, sicut et baptitradi valeant; nec ab haerelicis redeunles, qui ordiuali sunt et baptizati, iterum ordinandi sunt, nec baptizandi. Unde Augustinus: « De haereetlam damnatis quod quidam dicunt: baplisma, accepit, non amitlit qui recedit ab Ecclesia; dandi quod accepit amiltit; multis modis apparet dici: primo, quia nulla ostenditur causa,cur qui illud baplisma amittere non polest, ius dandi amiltere. Ulrumque enim Sacramentum est, et consecratione utrumque homini dalur, illud, baptizatur, et islud, cum ordinatur. Ideo non liin catholica Ecclesia utrumque iterari. Nam si ex ipsa parte venientes, etiam praepositi, pro pacis, correcto schismatis errore, suscepti sunt, si visum est opus esse, ut eadem officia gererent, agebant; non sunt rursus ordinandi; sed sicut in eis, ita ordinatio mansit integra, quia in fuerat vitium, quod unitate pacis esl cornon in &acranientis, quae, ubicumque sunt, sunt. El cum ipsi expedire videtur Ecclesiae, ut eorum, venientes ad calholicam socielatem, suos ibi non administrent; nou eis tamen ipsa Sacramenta detrahuntur, sed super eos ideoque non eis manus imponilur, ne non hosed ipsi Sacramento fial iniuria. Sicut autem in est ius, quod per eos dari possil; sic in ortus dandi est, utrumque quidem ad pernisuam. Sed aliud est?io?i habere, aVnid peniiciose aliud salubriler habere ». Idem: « De his qui 63 ab Ecclesiae unilate separari sunt, nulla iam quaeslio est, quin habeant et dare possint; sed perniciose habent pernicioseque dant, quia extra vinculum pacis sunt. Neutri Sacramento facienda est iniuria. Sicut non recte habet qui ab unitate recedit, sed tamen habet, et ideo redeunti non redditur; sic etiam non recle dat qui ab unitate recedit, sed tamen dat; etideo, qui ab eo accipit, venienti ad unitatem non ileratur ». Idem: « Aliud est non habere aliquid, aliud est non iure habere vel iUicite usurpare. Non igitur ideo nou sunt Sacramenta Christi et Ecclesiae, quia eis illicile utantur non modo haeretici, sed eliam omnes impii; sed illi corrigendi sunt et puniendi, ilia autem agnoscenda et veneranda». Item Gregorius: « Quod dicilis, ut qui ordinatus est iterum ordinetur, valde ridiculum est. Ut enim baptizatus semel iterum baptizari non debet; ita qui consecratus est semel in eodem ordine uon valet iterum consecrari ». — His aliisque auctoritatibus videtur asseri, in omnibus impiis, eliam in haerelicis praecisis et damnatis, Christi Sacramenta permanere cum iure dandi; possunl enim dare, sed perniciose, et quibus dederint non sunt iterum ordinandi. Quae praemissis ex opposito obviare videntur.

Haec autem quidam ita determinant. Dicunt haereticos, accepta sacerdotali vel episcopali unctione, ab Ecclesia recedentes baptismi quidem dandi ius retinere, sed non habere facultatem Iribuendi sacros ordines, vel consecrandi do?ninicum co?-pus, postquam praecisi sunt et damnali ab Ecclesia; sicut degradatus episcopus non habet potestatem largiendi sacros ordines, facultatem lamen baptizandi non amisit. Quod vero Augustinus ait intelligitur dictum de haereticis, qui non sente?itia Ecclesiae, sed pravitate sensus sui a fidei veritate ac doctrinae unitate divisi sunt; qui,licettales sint, ius tamen ordinandi et consecrandi habent. Et qui ab eis ordinantur ante manifestam praecisionem, etiam si cum eis aperte exierint et senlentia Ecclesiae damnati fuerint, tamen si redierint, iterum ordinandi non sunt. Et ubicumque legitur de ordinatis ab haereticis, quod servatis eis ordinibus ministrare valeant, vel iterum ordinandi non sinl; de huiusmodi accipiendum dicunl. Nam postquam praecisi fuerint et damnati iudicio Ecclesiae, ius ordinandi et consecrandi eis detraclum asserunt, ut degradatis, vel excommunicatis. — Alii vero dicunt, Sacramenta ab haereticis et praecisis secundum formam Ecclesiae celebrata vera esse et rata, quia recedenles ab Ecclesia ius dandi et consecrandi non perdiderunt; et qui sic ab haerelicis ordinantur, cum redeunt, ilerum ordinandi non sunt. Quae vero ab haereticis aliler quam in Ecclesia fiunt, falsa sunt et inania; et qni a talibus ordinari videntur non munus, sed vulnus accipiunt. Et secundum hanc

differentiam varie de his loquuntur doctores. — Qui- dam vero dicunt, eadem Sacramenta ab haereticis praecisis posse celebrari, quae a calholicis, si ab illis forma Ecclesiae servelur; et ab eis celebrala vera esse et rata quantum ad se, quantum vero ad effectum falsa esse el inania et in his qui male Iractant, et in his qui raale suscipiunt; ideo irrila et falsa, quia quod promittunt et conferre creduntur non tribuunt; daninanda eliam dicuntur, quia ilhcite dantibus vel accipieutibus sunt in iudicium; pollula etiam dicuntur, non quantum ad se, sed propler indignam haereticorum tractalionem. Ideo Gregorius communionem Arii vocat exsecrationem, et Innocentius Bonosii ordinationem damnationem non quod ita in se sint, sed quia male danles vel accipienles tales facit; sicut etiam Hieronymus sacriflcia eorum panem luctus vocat, non 6. quantum ad se, sed quantum ad effectum. — Nonnulli vero tradunl, illos haereticos, qui in Ecclesia ordinati sunt, ius ordinandi et consecrandi, etiam cum separali fuerint, habere; qui vero, in schismate vel haeresi posili, ab eis ordinati et inuncli fuerint, illo iure carent, ideoque, cum ordinare volunt, vulnus potius infigunt, quam gratiam couferant.

Cap. II.

Be simonia, unde dicitur, et quid sit.

De simoniacis vero non est ambigendum, quin sint haeretici, qui tamen ante sententiam degradalionis et ordinant et consecrant. Et licet simoniaci proprie dicantur qui instar Simonis magi impreliabilem gratiam pretio conducere volunt, et qui pro minislerio sacro pretium recipiunt in modum Giczi Giezitae vocaudi sunt; omnes tamen et dantes et accipientes simoniaci dicuntur, et utrique eadem sentenlia percellunlur.

Cap. III.

De his qui a simoniacis ordinantur scienter, vel non.

Differt tamen inter eos qui ordinantur a simoniacis scienter, et eos qui ignoranter. « Qui enim scienler a simoniacis se permiserint consecrari, immo exsecrari, 4. eorum consecratio omnino irrila est. Qui vero ordinanliu a simoniacis, quos, cum ordinantur, nesciunt esse simoniacos, qui et tunc pro catholicis habentur, eorum ordinatio misericorditer sustinetur ».

1 Cfr. Gralian. super C. cit. Quod quidam, 5. 7.

2 Cfr. Gratian. super C. Per illicitam (3-.), C. 9. q. 1. — Pro inuncti Vat. et plurimae edd. iuncti, et pro infigunt edd. 2, i, 6 et Vat. infligunt.

3 Cfr. Act. 8, 48 seqq.; de Giezi IV. Reg. S, 2S. seqq.

Cap. IV.

De his qui dicunt, se emere corporalia

et non spiritualia.

« Si vero aliqui obiecerint, se non consecrationes emere, sed res ipsas, quae ex consecratione proveniunt; penitus desipere probantur. Nam quisquis iiorum alterum vendit, sine quo allerum non habetur, neutrum vendere derelinquit ».

Cap. V.

De distinctione simoniacorum.

Simoniacae autem haeresis triparlita est dislinclio Alii enim simoniace a simoniacis ordinantur; alii simoniace a non simoniacis; alii non simoniace a simoniacis. Unde Nicolaus Papa: « Staluimus decrelum de simoniaca triparlila haercsi, id esl dc simoniacis simoniace ordinatoribus vei ordinalis, el de simoniacis simouiace a non simoniacis, et de simoniacis non simoniace a simoniacis. Simoniaci simoniaee ordinati vel ordinatores secundum canones a proprio gradu decidant; simoniaci etiam simoniac a non simoniacis ordinali similiter ab oiBcio removeantur; simoniacos vero non simoniace a simoniacis ordinalos misericorditer per manus impositionem pro temporis necessilate in officio permillimus permanere ». « Quod intelligendum est de his qui ordinantur a simoniacis ignorantes, eos esse simoniacos. Hos facit simoniacos non reatus criminis, sed ordinatio simoniaci».

Cap. VI.

De his qui violenter ab haereticis vel

simoniacis ordinantur.

Simililer, cum decernit Alexander Papa, « siraoniacos omnino damnandos ac deponendos, subintelligendum est: nisi violenter quis altraclus fueril. De his enim et a quibuslibel haereticis violenler ordinalis dicit Innocentius, quod possunt habere aliquem colorem excusalionis, si statim discedunt ab eis et pessimo eorum conciliahulo renunliant».

De aetate ordinandorum ita decrevit Nicolaus Papa: « Sacri, inquit, canones sanxerunt, ut subdiaconus non ordinetur anle qualuordecim annos, nec diaconus ante viginti quinque, nec presbyler anle triginla.