Distinctio XXVII

5 Vnt. quod esl corporum ei animorum.

Cfr. S. Thom., locc. citt. quaestiunc. 2. et a. 2. — B. Al-, hic a. 1. — Petr. a Tar., loc. ci(. a. 2. — Ricliard. a hic a. I. q. I. christianorum, quae liabent rationem Sacramenti, exorta controversia, de qua vide infra d. 28. q. 5. scholion. —

Secundo quaeritur, quid sit nomine. Et quod debeat hoc vinculum appellari, osten-

1. Primo per iura canonica et civilia, quae sic, et Magisler sic appellat in liltera, et ad hoc adduci potest auctoritas. Unde contra Faustum libro decimo nono: « Maob hoc dictum est, quod non ob ahud femina nubere nisi ad hoc, ut mater fiat».

2. Item, ratione videtur: quia in aliis Sacradenominatio fit a materia vel a materiah sicut patel, quia baptismus lavacrum diab aqua lavante magis quam a verbo; sed in coniunctione maris et feminae femina est per materiae: ergo videtur, quod per illam dedenominatio fieri.

3. Item, quando relatio vel comparatio est inter aliqua, si recte denominatur, ab eo debet in quo maior est dependentia; sed mumagis indiget coniungi viro quam e converso: talis coniunctio polius debet denominari a muquam a viro.

4. Item, relatio aequiparantiae potissime ei apin quo est consummatio illius, sicut aeet simihtudo appropriatur Filio, pro eo quod praeintelligere principium a quo, Patri autem appropriatur: ergo si vir primo creatus est et post mulier facta, ut ei coniungerelur ut et hoc per matrimonium: ergo hoc vindebet appellari malrimonium. Contra: 1. In omnibus denominatio debet fieri digniori; sed in coniunctione carnali sive matridignius extremum est vir quara mulier, caput mulieris est vir: ergo etc.

5. Item, quaero, secundum quod genus causae ista denominatio. Si secundum genus causae finased mulier propter virum facta est, non vir De pluribus quaestionibus ad consensum spectantibus cfr. infra d. 28-30; vide etiam hic dub. 2. de promissione ficta.

De utraque quaestione: Scot., hic q. 2; Report. q. 1. — S. Thom., hic q. 1. a. 2; Suppl. q. 4S. a. 1. 2. — B. Albert., hic a. 4. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. 1. 2. — Richard. a Med., hic a.. q. 2. — Durand., liic q. 1. — Dionys. Carth., hic q. I. propter mulierem: ergo polius debet denominari a patre. — Si secundum genus causae efficientis; sed efficiens est activum principium, et principium aclivum in coniunctione raaris et feminae est vir: ergo potius debet denominari a viro. — Si secundum causam materialem; sed non vir ex muliere, sed mulier de costa viri. — Si secundum causam formalem; cum magis teneat rationera formae vir, sicut dicit Philosophus, quod «materia appetit formam, sicutmuiier appetit virum»; videtur, quod a viro debeat denominari.

3. Item, coniunctio maris et feminae est relatio aequiparantiae; sed relatio talis respicit utrumque extremum aequahter, et talis relatio non magis denominatur ab uno quam ab altero: ergo non magis a patre quara a matre.

4. Item, denominatio rei non debet fieri ab eo quod accidit et abesse potest; sed vinculo tali sive Sacramento frequenter deest proles, ergo et maternitas: ergo cum falso lalis mulier dicalur mater, falso tale vinculum dicitur malrimonium.

c 0 N c L u s 1 0. Matrimonium habet quatuor etymologias, inter quas potissima est matris raunium.

Respondeo: Dicendum, quod ahqui voluerunt dicere, quod istud vinculum sive coniunctio nec denominatur a patre nec a matre; sed cum sit vinculum unum, denoininatur ab utroque, in quantum uniuntur; et quoniam pater et mater sive vir et mulier uniuntur, ut sint una materia prolis; ideo hoc Sacramenlum matrimonium appellatur, non a matre, sed a materia et monos, quod est unum; inde matrimonium quasi mm materia. — Sed licet istud videatur probabiliter dici, tamen est contra Isidorum, in nono libro Etyraologiarum, ubi dicit, quod «matrimonium dmlnv a. matre; unde matrona dicitur quae iam nupsit, et est dicta matrona quasi maler nalin. Unde, sicut ibidem colligitur, Sacramentum appellatur conwpmm, appellatur el nuptiae, appellatur et matrimonium. Et hanc triplicem denominationem habet secundum triplicem comparationem sive considerationem. Potest enim considerari secundum id quod est; et sic dicitur coniugium, quasi commune iugum, quia inutuum est vinculum et mutua potestas; et hoc dicil Isidorus in nono Elymologiarura. Aut secundum signum, in quo apparet; et sic dicitur nuptiae, quasi a nuhibus, quia nubentes operiri solebant, et eorum capita velabanlur: unde est nomen translatum. Aut secundum fructum, ad quem perducit; et quoniam perducit ad bonum prolis, ideo matrimonium ap- 1. pellatur. Magis autem bonum prolis per matris nomen dalur intelligi, quia mulier propter procreationem liberorum facta est; unde facla est in adiutorium viri; et quia in procreatione prolis magis incumbit sibi laloor

Unde nota, quod matrimonium qualuor habet 2- etymologias secundum nomen matris: uno enim modo dicitur matrimonium, Quasi matris nomos,,, id est lex; quia, ut dicit Auguslinus contra Faustum, « ad hoc debet femina nubere » etc. — Secundo modo, quia matrem monet, ut servet foedus contra luxuriam; contra quod dicitur Proverbiorum secundo:

Consequenter quaeritur de secundo articulo, scilicet de matrimonii causalitate. Et circa hoc duo quaeruntur.

Primo quaeritur, utrum consensus sit causa

Quantum ergo ad primum ostenditur, quod consensus sit causa matrimonii:

1 Cap. 7. n. 1.3. — Siiperius pro quasi una Vat. qtuisi unitis.

2 Cap. 7. 11. 9. et 20. Ibid. n. 10. datur etiam seq. etymologia vocis nuptiae. Cfr. C. Nec illud (8.), C..30. q. S.

3 In C. Ex litteris tuis (2.), X. de Conversione infidelium (lib. 111. tit. 33.), dicitur, « quod [infans] magis materno indiget solatio quam paterno, sibique [matri] ante partum onorosus, dolorosus in partu, ])ost partum laboriosus fuisse noscatur, ac i'x lioc legitima coniunctio maris et feminae magis malrimonium quam patrimonium nuncupetur. raodo, quia matrem munit ac defendit tura per virum, tum per prolem, quia mulier indiget defensore, Isaiae primo: Defendite viduam. — Quarto, matrimonium dicitur matris munium, id est matris ofiicium, pro eo quod prolis enutritio et acquisilio raaxime spectat ad mulierem in concipiendo, in portando, in pariendo, in nutriendo, in compatiendo; unde sicut possessio dicitur patrimonium, quia paterna soUicitudine acquiritur; sic prolis acquisitio matrimonium est; et haec est potissima inter omnes etymologias.

1. 2. Ad illud ergo quod obiicitur, quod a digniori deJDet fieri denominatio; dicendum, quod denominatio est a fructu ventris, et ita a digniori. Sed non fit dencminatio a muliere, secundum quod midier, sed secundum quod maler; et per hoc palet No sequens, a quo genere causae sumitur, quia a causa finali, a qua maxime debent Sacramenta denominari.

2. Ad illud quod obiicitur de relatione aequiparantiae, dicendum, quod vinculum illud in se consideralura aequaliter respicit utrumque extremum, sed relatum ad effectum, non; el hic fit denominatio per coraparationem ad effectum.

3. Ad illud quod obiicitur, quod non semper habent prolem; dicenduiu, quod non fit denominatio ab eventu, sed ab intentione, propter quam principaliter institutum fuit Sacramentum; et ideo non est ibi falsitas nec vanitas matrimonii.

Secundo, utrum solus consensus vocalis faciat matriraonium.

I. Per Chrysostoraum, qui dicit, quod trimonium non facit coitus, sed voluntas».

5 Vers. 17. seq.: Et relinquit ducem pubertalis suae et pacii etc. — Pro monet plures codd. movet.

s Vers. 17. — Superius pro munit ac defendit, quod liabet cod. L, cod. II nmnii et defendil, cod. bb (E a secunda manu) munit, id est defendit, alii codd. vel cum edd. m vila defendit, vel in vitam (cod. F unicam) defendit. S. Thom., hic q. 1. a. I. quaestiunc. 2: Vel dicilur niatrimoniuni quasi matrem muniens, quia iam habet, quod dofendatur ot muniatur, scil. virum. Vcl dicitur matrimonium quasi matrem monens etc.

Pro Sed Vat. Unde.

2. Iteiii Ambrosius: «Non defloratio virginifacit coniugium, sed pactio coniugalis».

3. Item exemplo probatur: quia inter Mariara loseph fuit malrimonium, et tamen non intervenisi consensus.

4. Ilem ratione probatur: quia maioris liberest pactio coniugalis quam servilutis; sed solo aliquis facit se servum: ergo solo consensu fieri alterius coniux. Contra: 1. Nihil est causa efficiens sui ipsius; matrimonium non est aliud quam consensus, ille est signum coniunctionis Christi et Ecclesiae: consensus non est causa efficiens matrimonii.

5. Item, « si propositum est causa propositi, et oppositi»: ergo si consensus est causa constituens, dissensus est destruens; matrimonium non destrnitur per dissensus hoergo nec per consensum constituitur.

6. Item, multipJicata causa, multiplicatur effeergo si consensus est causa, et duo sunt convidetur, quod duo sunt matrimonia inter et mulierem. Sed non sunt duo matrimonia: etc.

7. Item, si duo consensus faciunt unum matrinecesse est uniri; sed tunc uniuntur, sunt in idem; sed in raatrimonio non iu unum, quia consensus viri est in muconsensus mulieris in virum: ergo diversi, ergo etc.

utriusque personae est causa proxima matrimonii, sed simul cum institutione divina. Respondeo: Dicenrtum, quod sicut baptisraus dicitur: uno modo, proul comprehendit

Secundo quaeritur, utrum ad contrahendura sufficiat consensus vocalis absque men- Et quod sic, videtur:

1. Primo per illud quod dicit Magister in litm> exteriorem ablutionem et interiorem characteris impressionem, alio raodo pro interiori charactere; sic matrimonium uno modo coraprehendit vinculum et exterius signum, et sic raatrimonium est consensus expressns, non eius effectus; alio raodo, prout stat ]iYovincido mtenon '. Huiusmodi autem vinculum habet causam primam, et habet causam proximam; prima est divina institutio, proxima est humana pactio, quae est in convenientia consensuum duorura, scilicet maris el ferainae Et ideo dicendum, quod consensus est causa matrimonii, sed non tota, immo cum institutione divina; consensus autem non alterius, sed utriusque personae.

2. Et per hoc patet primum argumentum.

3. 3. Ad illud quod obiicitur, quod si oppositum non est causa oppositi etc.; dicendum, quod est causa efficiens et conservans, et est causa solum efficiens, non conservans; sicut patet, quia sol est causa luminis primo modo, cultellus causa vulneris secundo modo. Sic raatrimonium habet causam efficientem consensura, sed non conservantem. Esl ergo consensus causa, ut matrimonium fiat, non ut permaneat. Similiter oppositum consensus, id est dissensus, non est causa dissolvens factum, sed impediens, ne fiat.

4. Ad illud quod obiicitur, quod non uniuntur; dicendum, quod est uniri et in obiecto et in subiecto, et est uniri in effectu. Dico ergo, quod quamvis duo consensus non unianlur in subiecto nec in obiecto, uniuntur tamea in effectu, qui surgit ex illo rautuo consensu. Dum enim haec vult illum in virum, vult esse uxor eius; et dum ille hanc in uxorem, efficitur vir eius. Et si tu obiicias, quod non uniuntur in effectu, nisi etiara uniantur in obiecto; dico, quod uniuntur in effectu, secundario et in obiecto. tera: « Si verbis explicant quod tamen corde'non volunt, obligatio illa verborum, quibus consentiunt, dicentes: accipio te in virum, matrimoniura facil».

5. Itera, hoc ostenditur ratione in siraili, sci- 8 Sub hoc respectu matrimonium definitur ab Ilug. a S. Vict., II. de Sacram. p. XI. c. 4, consensus legitimus masculi et feminae, individurilem vitae consuetudinem retinens. Cfr. infra dub. I. — Pro m convenientia pauci codd. et Vat. convenientia.

licet in iuramento: quia, « quacumque arte verborum quis iuret, in ea significatione Deus accipit, in qua accipit ille cui iuratur», sicut dicit Isidorus: ergo in matrimonio similiter videtur, quod Deus accipiat in illa intentione, in qua accipit coniux: ergo si coniux credit, per verba illa ipsum vere consentire, talis consensus facit matrimonium, et sic elc.

3. Ilem, Ecclesia iudicat, niatrimonium esse, quandocumque aliquis contrahit cum aliqua per verba de praesenti in publico; et si dicat, se non intendisse, nihilominus sententiat, ipsum debere reddere quod exigit ius matrimonii: ergo si Ecclesia recte iudicat et non credit illi, cum credendum sit homini ferenti testimonium contra se; sine consensu cordis solo consensu exteriori est matrimonium.

4. Ilem, hoc pro regula in canone liabetur, quod « fraus et dolus nemini debet patrocinari »: si ergo iste dolose agit in consentiendo ore, non corde; non debet sibi dolus eius suffragari: ergo ila obligat, sicut si corde et ore consentiret.

5. Item, hoc videtur ratione deducenle ad inconveniens: si enim requiritur interior consensus; cum nemo de illo sit cerlus nec esse possit, nemo scit, utrum matrimonium contraxit: ergo quotiescumque debitum petit vel reddit, discrimini se committit.

6. Item, esto quod quis contrahat cum duabus per verba de praesenti, primo cum una et poslea cum alia; nescit, quae istarum interius consenserit: ergo nescit, quae sit eius uxor vera; sed tenetur uxori verae debitam reddere: ergo videtur talis perplexus esse.

Contra: 1. Innocentius in quadam decretali, de libro quarto respondens cuidam casui in hac materia, ubi defuit interior consensus, et vir mutavit sibi nomen, dicit, quod non est matrimoniura; et ratio, quam assignat in fine, his verbis continetur: « Quia dolus affuit, et defuit omnino consensus, sine quo nequeunt cetera foedus perficere coniugale».

2. Item, in alia decretali proxima ante illam dicit: « Pueri ante annos iegitimos per verba sola non contraliunt, cum intelligantur minime consentire ».

3. Item, hoc ratione videtur: quia in aliis Sacramentis, sicut in baptismo, ad hoc, quod sit Sacramentum, necessario requirilur intentio dispensantis, sicut supra ostensum est in baptismo in his 1 Libr. H. Sent. c. 3L n. 8. Cfr. III. Sent. lil. Magistri, d..X.XXIX. c. 11, et Comment. a. 3. q. 1. arg. 1. ad oppos. qui ioculariter baptizant: ergo pari, immo multo fortiori ratione in matrimonio, cum ad hoc Sacramentum requiratur consensus maximae libertatis.

4. Ilem, quandocumque in Sacramento deficit illud quod tenet rationem medii inter rem et signum, nihil fciclum est, ut puta, si in baptismo non imprimatur character, et in eucharistia non sit corpus Christi verum; sed in hoc Sacramento locum medii tenet consensus animorum: ergo quando ille deficit, irritum est matrimonium.

5. Ilem, quandocumque aliquid constat ex aliquo tanquam materiali et ex aliquo tanquam formali, quodcumque deficiat, et ipsum deficit; sed Sacramenlum matrimonii est tale: ergo cum solus consensus animorum sit dispositio, et forma verborum sit complementum, quodcumque deficiat, non erit Sacramentum: ergo etc.

t Si deest inlerior consensus, non est matrimonium verum in foro conscientiae et poeniteniiali;

licet in foro iudiciali secundum allegata iudiceiur, hoc esse matrimonium.

RESPONnEO: Dicendum, quod esl loqui de matrimonio dupliciter: aut in facie Ecclesiae, aut ini foro conscientiae, secundum duplex forum, scilicet iudiciale et poeniientiale; et secundum hoc est dupliciter iudicare: quia in foro iudiciali iudicatur secundum allegata, in foro poenitentiali secundum veritatem et conscientiam. Si ergo in foro poeniieniiali loquamur, quia hoc est iudicium secundum veritatem et in conspectu Dei; dicendum, quod, si-< cut dicunt doclores nostri, nec est matrimoniura nec raalrimonium iudicandum. Et cum sit multiplex ratio, haec tamen est praecipua: quia in omnibus Sacramentis requiritur intentio voluntaria faciendi quod facit Ecclesia; quia ergo talis secundum veritatem non intendebat contrahere matrimonium, non fuit Sacramentum. — Si autem loquaraur in foro iudiciali, ubi secundum allegata oportet iudicari, et probari poLest consensus per verba exteriora, in quibus non apparuit evidens dolus; matrimonium iudicatur. Sed tamen Ecclesia decipitur, sed non est deceptio contra iustitiam, quia non est ibi ignorantia iuris, sed facti. Ergo si sit consensus exterior sine interiori, non est matrimonium secundum veritatem nec secundum divinum iudicium nec secunin his plurcs codd. sicut in his, cod. K (I a secunda manu) sicut patet in his, Vat. de his. In flne arg. pro maximae pures codd. praecipuae.

conscientiae forum; quamvis esse videalur et secunclum iudicium ecclesiaslicum.

1. Ad illud quod primo obiicitur de Magistro, responsio, quoniam loquilur secundum Ibrum.

2. Ad illud ergo quod obiicitur de iuramento, polest dici, quod secundum humannni iudiobligalur, si tamen dicalur obligari secundum boc est pi'opter hoc, quod Deus taleni reputat poena periurii, sicul et illum qni iuramennon implet, et hoc propter suam fraudem o. Ad illud quod obiicitur de iudicio Ecclesiae,, quod Ecclesia failitur; et quamvis conipsam seduci a verilate rei, non tamen rea veritate iustitiae, quiardebet iudicare secunallegata. Et si iu obiicias mihi, quod in foro contra se ipsum allegat, et unicuique creest ferenti testimonium contra se; dicendum, quia Ecclesia habet testimonium in contrarium, quia eliam tale testimonium cerlitudinis est in causae matrimonialis, quae maxime faest; ideo talis viri testimonium non auditur, et sibi creditur in foro poenitentiae sive con-

Consequenter quantum ad tertium articulum de insolubilitate matrimonii; et de hoc quaeruntur.

Quanlum ad primum, quod tale matrimonium insolubile, ostenditur:

1. Per verbum Domini, Matthaei decimo nono:

Deus coniunxit homo non separet: ergo taqui a Deo sunt coniuncti, sunt inseparabiles, Deus nullos separat.

2. Item, quaecumque sunl separabilia, plura sed Dominus dicil, quod vir et mulier non duo, sed una caro: ergo non sunt sepa-

3. Item, hoc ipsum ostendilur per definitionem scientiae, ubi creditur homini confitenti suam turpiludinem, quia nihil ibi dicendum est nisi turpitudo.

4. Ad illud quod obiicitur, quod fraus non debet alicui patrocinari; dicendum, quod duo sunt ibi, scilicet verbi dolosilas sive falsitas et vera carentia consensus. Verbi dolositas non patrocinatur, immo obest in omni foro, sive iudiciali sive poenitentiali, quia utrobique vel punitur, vel pro obligatione reputatur. Sed vera carentia haec est, quae suffragatur in conspectu Dei, ut verum matrimonium non sit.

o. 6. Ad illud, quod nemo scit, utrum interius consentialur; dicendum, quod quia de quolibet praesumendum est bonum, nisi manifestus dolus appareat; de quolibet praesumendum est, quod corde consentiat, si ore exprimat, nec est aliud credendam. Et si non sit ita, ignorantia facti in altera persona, quae ignorat, coitum excusat — sicut lacob excusatur in hoc, quod cognovit Liam, quia credebat cognoscere suam — nec committit se d i scrimini nec perplexitali. Quia enim prima credi debet consensisse, ideo ei adhaerendum est et debitum reddendum. Et sic patet totum.

Primo quaeritur de insolubililate quantum ad matrimonium consummatum.

Secundo, quantum ad matrimonium ralum. matrimonii, quam ponit Magister in littera: « Individuam vitae consuetudinem retinens ».

4. Ilem, hoe matrimonium est signum unionis Christi et Ecclesiae secundum conformitatem nalurae 'V; sed illa unio est inseparabilis: ergo etc.

CoNTUA: 1. Omne vinculum ilerabile est dissolubile; sed matrimonium est iterabde, quia possunt esse secundae nuptiae: ergo est dissolubile.

2. Item, omne Sacramentum perpetuum imprimit aliquod signaculum in subieclo perpetuo; sed matrimonium nihil imprimit in animam: ergo etr.

« Gcn. 29, 21. — Vat. addit Rache.lem.

3. Itera, omnis effectus, cuius causa est dissoiubilis, ipse est dissolubilis; sed causa matrimonii est mutuus consensus, et ille est dissolubibs: ergo elc. Prima patet per illud Chrysostomi, quod « eisdem causis, quibus unumquodque construitur, per easdem destruitur ».

4. Item, vir lenetur uxori ex vinculo matrimonii reddere debitum; sed ex niutuo consensu possunt se perpetuo absolvere: ergo similiter ex mutuo consensu malrimonium dividere. Similiter ex lege matrimonii tenentur insimul cohabitare; et possunt diversas religiones ex communi consensu intrare: ergo etc.

c 0 N c L u s 1 0. Matrimonium est vinculum insolubile, exlremis manentibus, sed non perpetuum.

Respondeo: Dicendum, quod malrimonium est 1. insokibile, extremis manentibus; sed ipsis corruptis, vel eorum altero, solvitur, quia non manet ligatio, nisi etiam maneant quae ligantur. Extrema autem sunt destructibilia, quia sunt exlrema ralione sexuum, non animorum; et quia sexus respicit dispositionem a parle corporis, et ita vitam corporalem: 2. dico, quod recte matrimonium dicitur vinculum insolubile, sed non perpetuum

1. 2. Et per hoc patet responsio ad duo pri-

I. Fide tenendum esl, matrimonium Chrisiianorum ratum et consununatum prorsus indissolubilc esse quoad vinculimi (cfr. Trident. Sess..X!V. prooem.), neque hoc per adulterium dissolvi posse (ibid. can. 7.). Nihilominus <i ob multas causas separatio inter coniuges quoad torum seu quoad cohabitationem ad certum incertumve tempus fieri potest » (can. 8.). Item, « matrimonium ralum, non consummatum per solemnem religionis professionem alterius coniugiim dirimitur » (can. 6.). — De niatrinionio (jeneratim, ut comprehendit etinm coniugia non baptizatorum, dicendum cum Leone XIII. (Encycl. Arcanum divinae SapieniiaeJ: <t Cum matrimonium habeat Deum auctorem fuerilque vel a principio quaedam incarnationis Verbi Dei adumbralio; idcirco inest in eo sacrum et religiosum quiddam, non adventitium, sed ingenitum, non ab hominibus acceptum, sed natura insitum «. Ilinc in Syllabo Pii IX. (prop. 67.) reprobata est proposilio: « iure naturae matrimonii vinculum non est indissolubile, et in variis casibus divortiuni proprie dima; obiicit enim, ac si vinculum esset perpetuum. Ratio autem huius insokibilitalis dispositive venit ab eius significatione, quia significat unionem indissolubilem, scilicet Chrisli et Ecclesiae secundum conformitatem nalurae; sed effective venit ab institutione, quia sic Deus instituit, ut amplius non solvantur, dum vivunt.

3. Et per hoc patet responsio ad illud de consensu: quia non est tota causa matrimonii — unde, si esset tota causa, bene obiiceret — sed ulterius est ibi divina institutio. — Verumtamen illud non bene solvit, pro eo quod si duae causae concurrunt ad eundem effectum, altera destructa, non manet effectus; et ideo, si ad malrimonium cum institulione divina concurri-t consensus, videtur etc. Dicendum igitur, quod est causa introducens tantum, et introdueens et conservans. Quando dicitur, quod si destruitur causa, et effectus; verum est de conservante, non autem est verum de introducente tantum; consensus vinculum illud introducit, non conservat: et ideo, ipso desinente, non desinet. Et ideo patet illud.

4. Ad illud quod obiicilur de redditione debiti et cohabilatione, dicendum, quod illud est in potestate coniugalorum: quia uterque habet poleslatem super corpus allerius; et quoniam uterque potest iuri suo renuntiare: inde est, quod cohabitatio et debiti solulio potest dividi; non sic vincukim, quod Deus instituit, quod tenet ralionem Sacramenli. ctum civili auctoritate sandri potest ». De casu, in quo malrimonium infidelium etiam consummatum dissolvitur, cfr. infra d. 39. a. 2. — De ipsa 1. quaestione vide hic dub. 4. et plura infra d. 33. a. 3; quo loco alii commcntatores de hac quaeslione tractare solent.

De 'I. quaestione: Scot., supra d. 26. n. 10, infra d. 31. n. 4.. et d. 33. q. 3. — S. Thom., infra d. 33. q. 2. a. I; a Med., hic a. 2. q. I. i. — Durand., infra d. 33. q. 3. — Dionys. Carth., infra d. 33. q. 2.

II. Quaestio 2. a Concilio Trident. (can. 6. cit.) irrefragabiliter soluta esl. De ipsa agunt: Scot., infra d. 31. q. unica n. 5. seqq. — S. Thom., hic q. I. a. 3; Suppl. q. 61. a. 1-3. — B. Albert., liic a. S. 10. — Petr. a Tar., hic q. 3. a. I. 2. — Bichard. a Med., hic a. 2. q. 1. 4. — Durand., hic q. 2. — Dionys. Carth., hic q. 2.

3 Epist. 1. Cor. 7, 39: iMulier alligata est legi, quanlo tem- j pore vir eius vivit etc. Cfr. Rom. 7, 2. seq. — Superius pro 1 animoruni edd. aliorum.

Secundo quaeritur de insolubilitate illius ma-, quod solum est in coniunctione animo- Et quod tale matrimonium sit insolubile, osten-:

1. Quia determinatum est in iure, quodsi per verba de praesenti consenliat in aliquam, post in aliam consentit et carnaliter cognoscit, ad primam revocandus est: ergo primum vinfuit insobibile, cum nou solvatur per malriconsummatum.

2. Item, hoc ipsum oslenditur per definitionem praedictam Si sic dicas, quod ei non obiicitur per Hugonem, qui ita definil: « Matrimonium est maris et feminae consensus, individuam vitae consuetudinem

3. Item, quod Douiinus dixit Matthaei decimo Deus coniunxit honio non separet, intelligitur quoad coniunctionera animorum, aut Quod animorum, videtur, quia illa coest sanctior: ergo si de illa intelligit, videtur, quoad illam sit inseparabile.

4. Item. matrimonium significat quantum ad animorum coniunctionem Dei et Ec- Ecclesia semel Christo desponsata nunseparatur nec separabitur: ergo nec illud ma-

5. Item, cum vir consentit in mulierem, transpotestatem sui corporis in poteslatem mulieris, tunc ei alligalur: ergo si non /tabet potestatetn corporis, nec intrare religionem nec alii potest copulare. Contra: 1. Hieronymus dicit, quod Dominus vocavit de nuptiis: ergo solvit eum ab sed non solvisset, si fuisset ligatus vinculo ergo etc. 1:2. Item,sacri canones ante commixtionem cardant liberam potestatem alteri ingrediendi relialteri nubendi post eius ingressum, sicut patet per multa, quae habentur in littera; sed non possel nubere, nisi vinculum essel solutum: ergo etc.

6. Item, anima nunquam in hac vita sic Deo coniungitur, quin possil ab eo separari: ergo nec sponsus coniungitur inseparabiliter sponsae antc copulam carnalem. / luxta hoc quaeritur, si statim post ingressum in religionem est solutum tale vinculum. Et qaod sic, videtur: quia alioquin mulier damnum suslinerel, quia esset alligata, et vir non esset alligalus; quod non esl conveniens, quia ad paria iudicantur. — Si autem statim solvitur; sed possibile est, ipsum egredi religionem: ergo potest nubere, esto quod uxor alteri nupserit, quod est contra canonesl — Propler hoc quaeritur: quando solvitur, cl, quare solvilur per vinculum voti, non per vinculum matrimonii maioris? Matrimonium solummodo ratum est insoluhile suo modo, cum tantum per solemne votum castitatis solvi possit.

Responoeo: Dicendum, quod insolubihlas consequitur matrimonium non tantum consummatum, sed etiam ratum; et propter hoc etiam ratum est, quia quandam insolubilitatem habet, licet minorem quam matrimonium consummatum; habet tamen sibi competentem, sicut et illud. Sicut enim vinculum matrimonii consummali est insolubile, viventibus extremis vita corporali, nec soJvitur nisi 7norte corporali;. sc nec matrimonium, in quo est coniunctio menlium et animorum, potest solvi, nisi homo moriatur spiritualiter huic mundo sive operi carnis; et hoc fit intrando religionem et emittendo votum castitatis solemne. Ex tunc enim solvitur tale matrimonium, ex quo spiritualiter moritur; et hoc probatur per illam decrelalem Innocentii, de Conversione coniugatorum, Ex parle tua. — Conceevangelista... quem de nuptii;; volentem nubere vocnvit Deus». Occurrit etiam apud Bedam, Homil. 8. in dlR natali S. loan. evangeL Sed cfr. Baronius, I. ad an. 31. n. 30.

' Hic c. G.

dendum est igitur, matrimonium illud esse insolubile suo modo, cum sit Sacramentum, iiec separatur ab homine, sed a Deo, cui solemne votum continentiae promittitur.

1-4. Et ex hoc patent obiecta praeter ullima.

0. Ad illud quod obiicilur de translatione poleslaijg, dicendum, quod potestas corporis non simpUciter transfertur in matrimonio raro, sed suh conditione utriusque, scilicet slatu el vita manente. Unde dico, quodsi uxor peteret sibi statim debitum, non teneretur reddere; nec Ecclesia cogeret, quod statim redde-

In parte ista sunt dubitationes circa litteram, et primo de ista definitione: Matrimonium est viri et mulieris coniunctio maritalis, individuam vitae consuetudinem retinens. Videtur enim, quod ista delinitio sit falsa: primum, quia non est necesse, coniuges semper simul cohabitare: ergo non est necesse ad hoc, quod sit matrimonium, quod sil ibi individua vilae consuetudo. — Item, videtur esse superflua, quia, si est coniunctio maritaiis, est indivisibilis: ergo si hoc clauditur in primo membro, videtur, quod superfluat illud addere.

RiisPONDEO: Dicendum, quod hic defmilur matrimonium secundum statum perfectum sive consuramatuni; ista autem defmitio: Matrimonium est maris el feminae coniunctio maritalis. sufficiens est quantum ad esse definiti, et tangitur ibi genus et rli/ferentia. Sed quoniam maritalis coniunctio duo implicat in se, scilicet legitimitatem personarum et indivisionem personarum; ideo ad maiorem eruditionem superadditur aliud, scilicet inter legiiimas personas etc.; et non est de esse definitionis, sed explicatio primi membri. — Posset tamen dici, quod notetur ibi quadruplex genus causae, scilicet formalis, in hoc quod dicitur: coniunctio maritaiis; efficiens, in hoc quod dicitur: viri et mulieris, quae, in quantum consentiunt, se habent in ratione causae efficientis; materialis, in hoc quod dicitur: inter legitimas personas; finalis, in hoc quod diciret, sed saltem dat inducias usque ad duos menses, (j ullra quod tempus tenetur aut mulieri debituin red- dere, aut ad vitam aliam se transferre. Tunc ergo est J vinculum solutum, cum homo ad vitam aliam est j irregressibiliter translatus, et ideo dicitur mortuus.

Et ex hoc patet illud quod ultimo quaeritur,Ac quando scilicet solvitur vinculum, videlicet quando ita ligatur, ut non possit redire ad saeculum; et si i uxor instet, necesse habet unum sibi de duobus j eligere infra duos menses secundum canones -. Et j i per hoc patet totum. tur: individuam vitae etc, uhi tangitur bonum Sacramenti, quod est principale bonum matrimonii. — Et per hoc patent obiectk, quia non est superfluitas nec falsitas, quia non est indivisio quantum ad coniunctum, sed quantum ad Sacramentum.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Si auteni verbis explicant quod corde nolunt, si non sit coactio ibi vel dolus etc. Videtur enim male dicere, quia, cum impossibile sit, quod aliud exprimatur in ore, quam sit in corde, sine dolo; videtur Magister implicare incompossibilia.

Respondeo: Dicendum, quod dolus dupliciterj potest esse, scilicet expressus exterius per sermo-* neni, vel solummodo in corde; sicut intentio iocandi in dando baptismum potest esse dupliciter: aut ita, quod tantum sit in corde, aut ita, quod aliquo modo exprimatur in signo exteriori. Sic dolus est in corde, quando exterius facit omnino, sicut facit qui simpliciter consentit; et de hoc dolo Magister non intelligit. Alius est, quando per signum exprimitur, sicut in decretali quadam, de Sponsalibus, ponitur casus de quodam, qui, cum vocaretur loannes, nominavit se Pelrum, in consentiendo dicens: ego Petrus, vel aliquid simile; et tunc manifeste deprehenditur dolus exterius; et de tali loquitur Magister, non de dolo occulto. Istud autem verbum in-' teliigendum est liabere verilatem secundum iudicium liaec definitio: Nupliae sunt coniunctio maris et feminae et consortium omnis vitae, divini et huniani iuris communicatio [i. e. secundum S. Thom., loc. inferius cit., consortium vilae rom munis regulalum per ius divinum et humanum].

facie Ecclesiae, non secundum veritatem sive ia conscienliae.

DuB. ni. Item quaeritur de hoc quod dicitur de Macaquod eremi solitudinem elegit; utrum sponsa fuerit soluta ab eo. Et videtur, quod non, quia in eremum: ergo cum non dederit potestatem alii, sed fuerit liberae volunlatis; potuit read saeculum: ergo videtur, quod uxor solula erat. — In contrarium est: quia ipse non pecergo uxori nihil subtrahebat: ergo illi licetransire ad secunda vota. Respondeo: Dicendum, quod quamvis eremitae non promiltant, tamen, quia personae religiosae, votum continentiae annexum habent; ratione assumtionis habitus et more intelligilur ipso solemnizari votum, maxime si est cum soqui voverunt caslitalem, et ipse in habitus tasusceptione ad continentiam perpetuam se obli- DuB. IV. Item quaeritur de hoc quod dicit: Volumus illi, eliani si iam tonsuratus est, reddere;

tonsuratus debeat in saeculo remanere. Et sic, videtur: quia non absolvitur a voto, immo raortem uxoris non licet contrahere, immo tenetur continere et compellendus est: ergo quod non sit absolutus a voto solemni: videtur, quod lenetur ferre habitum. — Conhoc est, quia hoc esset in contumeliam uxoris: si ipsa non debet punirj, patet etc. Respondeo: Dicendum, quod lalis, qui intravit aut intravit, uxore nolenle et non contamen in saeculo existente et contradicente; talis non (enetur ad religionem, quia non potuit emitlere, immo si repetatur, ei reddendus tenetur tamen, quantum in se est, continenservare; unde cum aha non potest contrahere, continentiam, quantum in se est, potuit sersed non religionem intrare, quia potuit non sed tenebalur reddere. — Aut intrat reli.

uxore volente, sed tamen in saeculo reet talis solvitur a voto non simpliciter ad tempus, nec omnino, sed solum in quan- 68S tum votum erat in praeiudicium mulieris. Et hoc habelur in quadam decretali, de Conversione coniugalorum, Ex parte ubi scribitur, quod si aliquis vovit castitatem et habitum religionis suscepit, uxore consentiente, sed postmodum, ipsa in saeculo remanente, et ipse remansit; illa autem mortua, ille idem postmodum cum alia contraxit. Et hoc quidem non debuit fieri, unde dicitur, quod separandus est ab illa et compellendus est religionem intrare. Et ratio redditur ibi, «quia, uxore sua manente in saeculo, religionem non potuit profiteri, ea tamen sublata de medio, sine periculo salutis votum, quod fecit, non potuit vitiare°». Et ita patet, quod non tenetur ferre habitum, quamdiu uxor vivit, tum propter scandalum, lum propter uxoris vituperium.

DuB. V.

Item quaeritur de hoc ciuod dicit, quod ubi esi pollicitatio contrahendi matrimonium, sponsi lantum el sponsae sunt. Videtur enim sentire, quod non licet sponso transire ad religionem, sponsa nolente, nisi sit sponsio de futuro; aliter distinctio sua ad propositum nihil videtur valere. Et hoc falsum videtur, sicut habetur in libro terlio decretalium, de Conversione coniugatorum, ubi dicilur in illa decretali Verum etc., quod licet alteri intrare, altero invito, et illi licet ad secunda vota transire. Et ratio ibi redditur: «quia, cum non fuissent una caro simul effecti, satis potest unus ad Deum transire, et alter in saeculo remanere». — Item, quod distinclio ista Magistri non solvat, videtur: quia Macarius et Alexius, uterque consenserat de praesenti; aliter enim non fecissent convivia: ergo licet post contractum matrimonium sponsam dimittere. Et iterum, quod liceat nubere, habetur ex praedicta decretali et per rationem. Si enim ista mulier nondum est effecta una caro, et propter hoc potest vir transire: ergo si ipsa puniri non debet, aut vir suus est sibi restituendus, aut ipsa potest cum alio contrahere.

Respondeo: Dicendum, quod re vera, sicut expresse dicit decretajis ilia, licet his qui consenserunt de praesenti, ad religionem convolare, et alteri licet nubere; nec est credendum, quod Magister velit oppositum dicere; aliter enim iuri canonico et rationi contrairet, nec in parte ista ei consentiendum in quantum fuit in praeiudicium eius. Cod. K (I a secunda manu) ab ea, cod. aa a muliere, alii codd. et edd. a viro.

5 Extra, lib. 111. tit. 32. c. 9. profiteri. — Praeter S. Thom., superius allegatum, idem dub.

esset. Nocte distinguunt iurisperiti matrimonium gggj;; triplicem dllTerentiam: quoddam enim inii!«t<um, quoddam ratam, quoddani consummatim. Matrimonium iniliatur desponsatione de futuro, ratificatur in consensu de praesenti, consummatur iii copula carnali. Et ideo praemissae auctoritates intelligi possunt non solum de sponsa, verum eliam de coniuge. Aliquae tamen auctoritates, quae sequuntur % intelliguntur de ea quae pure est sponsa; et propter lioc dislinguit Magister duplicem modum desponsandi. Sunt tamen et alii modi, qui infra pateixint.

DuB. VI.

item quaeritur de lioc quod dicil: Cui copulalus ad coniugium ulterius ad sacros ordines non accederet, cum viduam duxerit. Videtur enim raale dicere, quia talis non dividit carnem suam, nec uxor divisit: ergo in nullo videtur praeiudicare Sacramento. — Item, talis mulier, si ingrediatur

Cap. I.

Sj consensus de [uluro eliam iuramento

firmalus faciat coniugium.

Hic quaeri debet, utrum consensus de futuro, addilo eliam iuramento, coniugium efficiat, ut «si quis promiltat, vel etiam iurct alicui, se usque ad tempus placitum illam duclurum, et illa promittat vel iuret, se illi nupluram; nunquid talis sponsio eos coniuges fecit'? Si mulato proposito, alter vel uterque ad alienam copulam Iransit; nunquiil ob priorem sponsionem iuramento subnixam secundae foederalionis pactum scindetur? — Considera, quia longe aliud esl protniltere, et aliud facere. Qui promittit nonduni facit. Qui ergo promisit, se uxorem ducturuni aliquam, nondum eam duxit uxorem; el quae spopondit, se nupluram, nondum nupsit. Quomodo ergo coniuges appellari possunt qui nondum contrahunt, sed in futuro sc conli-acturos iurando promittunt? Hem, si ex vi iuransenli ad futu- 1 Cfi-. supra )iig. 670, nola 4.

• llic iii lit. Magistri, c. 9.

3 Disl. 36. a. 2. q. 3, ubi quatuor niodi e.vliibentur, de quibus B..lbei-t., liic a. 13; S. Tliom., liic q. 2. a. 1; Petr. a Tar., hic q. 4. a. I; Hichard. a Med., hic a. 3. q. 2.

Hic c. 10, ubi etiam Pelagii verba habentur.

5 Cfr. C. Debitam pastoralis ofjicii (3.), X. de Bigamis non ordinandis (lib. I. lii. 21.). — Inferius pro ad perfectionem edd. in perfectione. religionem, consecratur ut virgo: si ergo mulieri nullum praeiudicium generatur, videtur, quod nec viro. — Conlrarium autem videtur dici in littera.

Respondeo: Dicendum, quod illud quod dicit Magisler et Pelagius, fuit de rigore iuris, non propter obstaculum, quod fit ex parte Sacramenti directe. Unde secundum nova iura hodie non tene- tur, eo quod neuter carnem suam divisit, el uxorem iiabuit virginem, quod attenditur ad perfectionem Sacraraenti. Et si tu obiicias mihi de eo qui contraxit cum aliqua virgine et matrimonium consumniavit, et post contraxit cum alia, quam tamen non cognovit, quod bigamns iudicatur; dicendum, quod hoc non est propter defectum Sacramenti, sed quia praesumitur cnntra ipsum de incontinenlia; sicut diaconus, qui coniraxit cum secunda in diaconatu — et intellige: contraxit de facto, quia de iure non polest, ut habetur vigesima octava distinctione, cum opere subsecuto — punitur tanquam bigamus, cum tamen secundum non fuerit matriinonimii. rum pertinentis niox elficiuntur coniuges; cur iurant, in futuro se facturos quod in praesenli elTiciiuit? Iteni, si ex quo iurant, mox eSiciuntur coniuges; tunc hanc rem elTiciunt, quam iurant se facluros. Ideo dico, quod coniugium tunc non fuil, sed futurum promiuilur. Si vei'o ille post uxorem duxit, et illa marilo nupsit; coniugium utrinque fuit et non potesl dissolvi. Praecedens igitur mendaciuin vel ])eriurium poenitentia esl corrigendum, sed coniugium sequens non est dissolveiulum. Non aulem sic est, quando iuramentum coniugii prae-' senlis consensus atteslatione firmatur, quia post taleni consensum, si quis alii se copulaverit, etiara si prolem procreaverit, irrituin debet fieri, et ipse ad prioreni copulam revocari ».

Praemissae autem sentenliae videlur obviat'e illud quod leges tradunt: « Si quis, taclis divinis Scripturis, iuravcrit mulieri, se eam legitimam uxorem habilurum, vel eliam, si in oratorio tale sacramenlum dederit; sil illi legilima uxor, quamvis nulla dos, nulla alia scriplura inlerposita sit». — Sed hic ostendilur,. Bigamis non ordinandis (lib. I. tit. 21.), in quo recurrit dislin ctio de iure et de facto, ac dicitur de talibus clericis, quod cum eis « lanquam cum bigamis non liceat dispensari, licel in vei-ilaie bigami noii existant, non propter Sacramenti defectum, sed propter alTcclum intentionis cuni opere subseculo ». Cfr. supra d. 23. a. 2. q. 3. — Idcni dub. solvunt B..Mbert., hic a. 20; P. Thom., Petr. a Tar. et Ricliard. a.Med., hic circa lil.

Hic locus excerptus est e. Hug. II.

2 Can. Si quis divinis (9.), C. 30. q. o. — Pro sit illa cod.. et cdd. 2, 3, 5, 7, 8, 9 fil iiti, refragante etiam canone.

fieri vel esse debeat, non quid lunc flat. Non per illud iuramentum tunc fil uxor, sed fieri dequia iiiratum est. — Potest et de illo iuramenlo lioc intelligi, ubi de praese?iti consentiunt ac se suscipiunt. — Uli etiam sentenliae, qua diest, soJum consensum facere coniugium, videlur quod Evaristus Papa ait: « Aliter legitimum fit coniugium, iiisi ab his qui super feminam dohabere videntur, et a quibus custoditur, petalur et a parentibus sponsetur et legibus doel a sacerdote, ut mos est, benedicalur et a custodiatur ac solemniter accipiatur».

<> Ita legitima scitote esse connubia, aliter vero non coniugia, sed adulteria, vel fornicasunt, nisi oluntas propria sulTragata fuerit, ct succurrerint legilima ». — Hoc autem non ita inlelliest, tanquam sine enumeratis iion possil esse coniugium, sed quia sine illis non liabet deet honestatem debitam.

Cap. II.

De his quae pertinent ad substantiam et

decorem Sacramenli. In huius enim Sacramenti celebratione, sicut iu quaedani sunt perlinenlia ad subslantiam Sacraut consensus de praesenti, qui solus suflicit ad malrimonium; quaedam vero pertinenlia decorem et solemnitatem Sacramenti, ut parentum sacerdotum benedictio et huiusmodi; sine legitime fit coniugium, quanlum ad virtulem, quantum ad honestatem Sacramenti. Sine his ergo quasi legilimi coniuges, sed quasi adulteri vel forconveniunt, ut illi qui clanculo nubunt; et fornicatores essent, nisi eis suffragaretur volunverbis expressa de praesenli, quae legitimum inler facit matrimonium. Nam et consensus occultus de per verba expressus coniugium facit; licel sit ibi honestus conlractus, sed matrimonium non consensus, qui in occulto fuit Si enim alter dimiserit, non cogilur iudicio Ecclesiae redire commanere quasi cum coniuge, quia non potest testibus conlractus, qui in occulto est faclus.

ipsi qui in occullo sibi consenserunt, eundem voluntarie in manifesto proflteantur; lunc ulipropria voluntas suffragalur, el legilima vola sucad sanciendum coniugium, quod prius occulte contractum. Voluntas igitur verbis expressa in ad hoc suflVagatur, ut fiat coniugium; manivero expressa sulTragatur, ut sanciat et roboret. ac liberimi sit Ecclesiae de hoc iudicare, si expedierit.

G.p. III. Utrum consensus ille, qui facit matrimonium, sit de carnali copiUa, an de cohabitatione, an de alio.

Hic quaeritur, « cum consensus de praesenli matrimonium faciat, cuius rei consensus sit ille, an carnalis copulae, an coliabitationis, an utriusque. Si cohabitationis consensus matrimonium facit, tunc fraler cum sorore, paler cum filia potest contrahere matrimonium; si carnalis copulae, tunc inter Mariam et loseph non fuit coniugium. Proposuerat enim Maria in virginitate manere, nisi Deus aliter facere iuberet, secundum quod videtur Angelo dixisse: Quomodo fiet istud, quoniam virum non cognosco? id est, me non cogniluram proposui. Neque enim, quia tunc virum non cognoscebat, necesse erat inquiri, quomodo posset habere fllium; sed quia se nunquam cogniluram proposuerat». Dicit enim Beda, «quod in virginitale manere disposuerat». « Si igitur contra suum propositum post consensit in carnalem copulam, videtur facta voli rea menle, etsi non opere, violati».

Cap. IV.

Quare de latere viri formata esl mulier.

Dicamus igitur, quod consensus cohabilationis, vel carnalis copulae non facit coniugium, sed consensus coniugalis societatis, verbis secundum praesens tempus expressus, ut cum vir dicit: ego accipio te inmeam, non dominam, non ancillam, sed coniugem. Quia enim ob coniugalem socielatem. Si de summo fleret, ut de capite, videretur ad dominationem creata; si vero de imo, ut de pedibus, videretur ad servitutem subiicienda; sed quia nec in dominam nec in ancillam assumitur, facta est de medio, id est de latere, quia ad coniugalem societatem assumilur. Cum igitur sic conveniunt, ut dicat vir: accipio te in meam coniugem, et dicat mulier: accipio te in meum virum; his verbis, vel aliis idem significantibus exprimitur consensus non copulae carnalis, vel cohabilationis corporalis, sed coniugalis societatis; ex qua oportet eos cohabitare, nisi forle causa religionis pari volo corporaliter separentur, vel ad tempus, vel usque in finem.

3 Gratian. super C. Sufficiat (2.), C. 27. q. 2. — Locus Scripturae est Luc. 1, 34. Seq. locus est Bedae in Luc. 1, 34; tertius iterum Gratian., loc. cit. 1.

sive in quo sive pro quo fit; quantum ad alienum I testimonium, coram quo fit; el quanlum ad termi- I num, in quem dirigilur; sic haec pars tres habet parles. In prima inquirit Magister de consensu de futuro iuramento firmato, utrum faciat matrimo- i nium. In secunda de consensu cum testimonio, ibi: Praemissae autem sentenliae videtur obviare etc. In tertia quaerit, in quam rem oporteat consentire ad lioc, quod coutrahatur matrimonium; utrum in carnalem copulam, an non; et hoc ibi: Ilic quaeritur, cum consensus de praesenli.

Quaelibet autem istarum partium duas habet. In prima opponit; in secunda solvit. Partes autera in littera manifestae sunt.

Tertio, utrum consensus conditionatus.

Quarto, utrum consensus tacilus.

Quinto, utrum consensus occultus.

Sexto, utrum solus consensus in carnalem copulam. quod consensus de futuro faciat malrimonium de fuluro.

3. Item, consensus de futuro facit matrimoniura, i si carnalis copula subsequatur; sed carnalis copula non est causa matrimonii, sed ipsum sequitur: ergo ) prius fuit matrimoniuni, quam coirent: ergo etc.

4. Ilem, si consentiat de futuro, et sequatur stuprum, ita ut non cognoscat affectu maritali,sed fornicario, facit matrimonium; sed magis obligat iuramentura quam stuprum: ergo si consenliat cnm iuramento, est ei uxor.

2 Vide C. Is qui fidem (30.) et C. Adolescens (3».), X. de Sponsalibiis et matriin. (lib. IV. til. I.).

Contra: 1. lura dicunt, quod si quis iii aliconsentiat per verba de futuro et in alteram verba de praesenti, secunda est uxor: si ergo est una uxor. prima non fuit uxor. % Item, ratione videtur: quia quod luturum non est: ergo cum consentit de futuro, nouconsentit: ergo modo non est matrimonium.

autem nec in illo futuro, patet: simus in futuro et ponatur, quod tunc non consentiat; est consensus tunc nec prias fuit: ergo non matrimonium nec fait.

3. Item, qui semel consentit in aliquam non iterum consentire ad hoc, quod fiat matrimosed consensus de fuluro, cum dicitur: accite in meam, obligat iterum consentire: ergo verba de futuro non est consensus matrimonia- Quod se obliget, patet, quia se obligat a'd ac- Jn uxorem, et non aiiter accipit quam consensum.

c 0 N c L u s I 0.

non facit matrimonium, nisi exprimatur per verba de praesenti. Respondeo: Dicendum, quod consensus non famatrimonium, nisi exprimatur per verba de Si enim exprimatur per verba de futuro, verilate non est consensus tunc, sed promissio consentiendo. Unde si dicat quis: ego cbnsentiam te; tunc quidem non consentit, sed se consenpromitlit. Et quia non est ibi consensus, ideo est matrimonii contractio; quia vero est proet ideo obligatio; propterea non matrimo-

I. Circii I. quaeslionem iiianirestum est, quod sicul dilfepromissio et solutio, sic consensus de futuro el de praenec non sponsalia et matrimonium. CSv. supra d. 27. 3, de promissione iurata infra dub. 1.2. — Plura de sponliabet cum aliis S. Thoin. supra d. 27. q. 2. a. 1-3. De ipsa 1. quaeslione: Scot., liic q. unica. — S. Thom., d. 27. q. I. a. 2. quaosliunc. 3, et de promissione iuhic a. I; Suppl. q. i.x a. 3, q. 46. a. -1. — B..Mbert., a. I. 2. — Pelr. a Tar., hic q. I. a. I. — Richard. a Med., a. 1. q. 1-4. — Durand., hic q. I. — Dionys. Carlh., de et seqq. qq. hic q. unica. nium, sed sponsalia debent dici; et haec quidem firmata sunt, quando simphci promissioni additur iuramentum. Secundum enim iura cogendus est vir, ut mulierem accipiat in uxorem, nisi aliquis casus inlerveniat, qui solvat sponsalia.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod sicut praesens se habet ad praesens elc.; dicendum, quod verum est. Unde sicut, si consentit hodie,fit hodie matrimonium; sic, si consentit cras, fit cras. Sed cum nunc dicit de futuro, non consentit, sed consentire promittit; et ideo non fit matrimonium, nec de praesenti nec de futuro, sed &om sponsalia contrahuntur.

2. Ad iUud quod obiicitur, quod qui de futuro promittit obligatur ad futurum; dicendum, quod verum est, quia promissio est praesens; unde cum dicit: ego faciam hoc, actu promittit, et ideo obligatur. Similiter et isle obligatur spondendo; sed non propter hoc fit matrimonium, sicut nec promissio est solutio.

3. 4. Ad illud quod obiicitur de carnali copula, dicendum, quod iura praesumunt, quod ipse consentit, et hoc per signum expressum exterius, quia tanquam uxorem cognoscit; et praesumunl etiam, quod tanquam uxorem cognoscat, «ne reportet commodum de malitia ». Unde in veritate si non consentit, sed solum tanquam meretricem cognoscit, matrimonium secundum veritatem non est. Quia tamen coitus ille cum praecedenti sponsione signum est probabile consensus matrimonialis; ideo matrimonium est secundum iudicium Ecclesiae, et consulendum est tali, quod consentiat, si non consensit interius in animo.

II. Circa 2. quaestionem patet, quod cum indissolubililas matrimonio sit essentialis, consensus ad tempus non est verus nec sufficiens consensus. in applicatione ad plures casus oriuntur varia dubia, de quibus agilur in libris scientiae moralis et canonum. a. o. — Pelr. a Tar., loc. cit. quaestiunc. 2. — P.ichard. a Med., loc. cit. q. 2. — Durand., hic q. 2.

5 Vide hic lit..Magislri, c. I, — Superius pvh Sed cum codd. I Iv iiUerserunt tamen. Subinde pro sed cod. Z subsliluit eo quod.

Secundo quaeritur, utrum consensus ad tem- [)us faciat matrimonium, ut cum dicitur: accipio te in meam usque ad decem annos. Et quod sic, videtur:

1. Quia hic est consensus viri in uxorem et uxoris in virum, facta expressione per verbum: ergo etc.

2. Item, hoc videtur ratione: quia, sicut se habet simpliciter ad simpliciter, sic secundum tempus ad secundum. tempus; sed consensus simpliciter facit uxorem simpliciter et matrimonium simpliciter: ergo similiter consensus ad tempus facit matrimonium ad tempus.

3. Item, sicut aliquis fit servus simpliciter, se subdendo simpliciter, ila etiam fit servus ad lempus, se subdendo ad tempus: ergo similiter videlur in coniugio, et sic videtur, quod ad cerlum tempus possit fieri matrimonium.

4. Item, qui aliquid potest dare simpliciter potest dare et ad tempus; sed vir potest dare simpliciter poieslalem sui corporis: ergo et ad tempus. Sed non potest potestatem sui corporis dare nisi uxori: ergo potest habere uxorem ad tempus. Si tu dicas, quod Dominus instituit ad semper; contra: nihil debet Dominus inslituere, quod possit vergere in diminutionem sui honoris, vel nostrae perfectionis; sed si matrimonium esset temporale, posset quis se tolum ad Dei dbsequium deputare, quando vellet: ergo etc.

Contra: 1. In quadam decretali Gregorii noni, Conditionibus appositis in desponsationibus, dicitur: « Si quis dicat: contraham tecum,donec inveniara aham honore, vel facultatibus digniorem; matrimonialis contractus, quantumcumque sit favorabihs, caret effectu ».

2. Item, ad hoc est definitio Hugonis, qui dicit, quod matrimonium « est consensus individuam vitae consuetudinem tenens».

3. Item, hoc videlur ratione: quia de esse ma- Irimonii, ut supra ostensum est, est indissohibilitas: ergo qui consentit in matrimonium ad omne tempus se obligat: ergo si exprimit, quod non obligatur nisi ad tempus, nullo modo est matrimonium.

4. Ilem, nulla anima unitur Deo per desponsationem, nisi simpliciter consentiat et proponat con- > Cod. K (I a secunda manu) supplet alictd.

• Quae incipit Si condUiones!.), X. lib. IV. tit. S.

2 Libr. II. de Sacrament. p. XI. c. 4. Cfr. supra pag.l)79, nota 8. — Pro tenens codd. G Iv retinens. iungi: ergo similiter in signo, si hoc est conveniens signum; sed matrimonium est conveniens signum: ergo Hon fit malrimonium, nisi exprimatur simpliciter consensus.

c 0 N c L u s I 0. Ut matrimonium sit validum, oportet simpliciler et ad omne tempus consentire et talem consensum simpliciter exprimere.

Respondeo: Dicendum, quod ad hoc, quod sit Co matrimonium, necesse est, consensum esse et exprimi simpliciler — unde dici debet: accipio te in meam — quodsi aUo modo consentiat, non est consensus matrimoniahs sive coniugalis, sed adulterinus Unde deficit matrimoniUm verum, sive deficiat in corde sive in ore consensus simphciter; sed quando in corde, tunc in conspectu Dei et secundum veritalem; quando in ore, tunc in facie Ecclesiae.

Ratio autem, quare oportet simpliciter consen- Ra tire, et quod nihil valet consensus ad tempus, est, quia consensus non facit matrimonium nisi eatenus, quatenus praesupponit divinam institutionem; divina autem institutio respicit congruam significationem. Si ergo est significalio rei indivisibilis sive coniunctionis, ideo constiluit Dominus coniunctionem talem ad perpetuitatem; et huic etiam competit dictamen iuris naturalis. Et ideo, si consensus consonat institulioni, necesse est, quod sit ad omne tempus, alioquin causa particularis non concordat universali; et ideo nihil fit, nec consentit in talem ut in uxorem, sed potius ut in concubinam. — Et concedendae sunt rationes ad hoc, quia in fonna verborum implicatur ahquid, quod est « contra ma- Irimonii substantiam ».

2. Ad illud ergo quod obiicitur, quod sicut se pi habet simpliciter etc.; dicendum, quod hoc verum est, ubi contingit reperire secundum quid in utroque extremorum; sed matrimonium nuUo modo est secundum tempus: et ideo non valet illud.

3. Ad illud quod obiicitur de servitute, dicendum,quod non est simile, quia servitutis vinculum potest esse temporale et perpetuum, sed matrimonium est perpetuum.

4. Ad iUud quod obiicitur, quod potestas corpotest dari ad lempus; dicendum, quod non dari ad tempus, nisi detur shnpliciler; et est quia Deus non acceptat bonam voluntatem serviliura alicuius, nisi velit vel proponat semsibi servire.

Tertio quaeritur, utrum consensus conditionafaciat raatrimonium, ut: accipio te in meam, si raihi centum libras. Et quod sic, videtur:

1. Per simile: quia votum conditionalum voest: ergo similiter videtur, quod consensus conmatrimonium faciatl

2. Item, aliquis consentiens in aliquam spe pehabendae matrimonium contrahit: ergo si taHs compelit malrimonio, ergo ipsius non repugnat: ergo si dicat: consentio, si patet etc.

3. Item, quando aliquis promitlit aliquid sub si slet conditio, stat obligatio et prosed possibile est, stare conditionem: ergo consensum et obligalionem et matrimonium. Contra: 1. Plus se obligat qui simpliciter de promittit, quam qui sub conditione — nam est obligatio simpliciler, secunda vero non sed consensus per verba de futuro expressus facit matrimonium: ergo etc.

4. Item, post consensum istum aut est uxor, non. Si uxor; sed possibile est, conditionem stare, et non consenserat nisi sub conditione: est uxor sine consensu. Sed non est uxor; talis consensus non efflcit matrimonium.

5. Item, matrimonium est vinculum nullo raodo sed omnis obligatio vel pactio sub condifacta est solubilis: ergo elc.

conditionatus expressus per verba de futuro nonfacit nisi sponsalia, ast omnino non valet, si conditio fii per modum poenae, sive iU determinatio contractus inhonesta et contra substantiam. matrimoyiii; si aulem filperverba de praesenti, etiam tunc non facit malrimonium, si conditio esl de futuro contingenti. Respondeo: Dicendum, quod consensus condisi fiat per verba de futuro, iudicari = ha- Ad illud quod obiicitur, quod Dominus non debuit instituere; dicendum, quod in huius Sacramenti institutione magis congruitas in significando et necessitas quam aliud consideratur; et haec exigunt, ipsum esse perpeluum. bet, sicut et consensus de futuro. Unde sicut consen- conciusio i. sus de futuro non facit matrimonium, sed desponsationem sive sponsalia; sic nec lalis consensus sub conditione.

Attendendum tamen, quod conditio aut apponi- Disiinctio. tur per modum poenae, aut ut determinatio contractus. Si per modum poenae, nullius est vigoris, condnsioa. pro eo quod matrimonia debent esse libera. Unde si quis proponat: promitto contrahere tecum sob poena centum marcarum, vel si non contraxero, dabo tibi centum: etiara si non contrahat, non debet nec tenelur ad illam poenara — Si autera apponitnr ut determinatio contractus sive consensus, dislin- snbdisiin. guendum est: aut enim est conditio honesta, aut inhonesla. Si est honesta, stante conditione, stanl concinsio.?. sponsalia; non stante, non stant, ut si quis dical: contraham tecum, si placuerit patri meo, vel si tu volueris converti ad fidem. — Si autem est inhonesta, duplex est: aut est contra, substaitiam?7m- nernm sm,- trimonii, aut non. Si contra subslantiam matrimo- condasTo;. nii, tunc nulla est obligatio, ut si dicat: contraham tecum, si procuraveris venena sterilitatis, vel aliquod huiusmodi. Si autem est inhonesta et non contra substantiam matrimonii, ut si dicatur: contra- conciusio s. ham tecum, si furatus fueris, vel si Deum offenderis; talis conditio pro non adiecta habenda est. — Et hoc totum probatur per illa quae dicuntur Extra, in quarlo libro de Conditionibus appositis in desponsalione.

Si autem consensus fiat per verba de praesenti; Membrams. aut conditio est praeterita, aut praesens, aut fu- IZnT tura. Si conditio est praeterita, ut: accipio te in meam, si raortuus est pater tuus; vel de praesenli, ut: accipio te in meam, si es virgo; stante condi- condusiof. tione, stat matrimonium. Si aulem conditio est f/e subdisiinfuturo; aut futuri necessarii, aut futuri contingen- tis. Si futuri necessarii, ut: accipio te in meam, si sol oriatur cras; tunc est matrimoniura. Si autem condnsio i. conditio est contingens, dico, quod non est matri- moniura, eo quod consemus pendet de futuro, sicut el conditio; et ideo iudicandum est tune, sicut

5 Non p.-iiici codd. et ed. I iudicium.

6 Cfr. C. Gemma (20.), X. de Sponsalibns et malum. (iib. IV. til. I.); lustinian., C. V. de Sponsalibns elc. (lit. I.), Ie.v Mulier iuris sui (S.), in line, et VIII. de Inmilibus Stipude futuro, nec est matrimonium, nisi carnalis copula subsequatur, quia tunc intelligitur a conditione apposita recessisse.

Ad illud ergo quod obiicitur ad secundam partem, quod non stat matrimonium per consensum conditionatum; dicendum, quod verum est, ubi est conditio de futuro contingenti, quia tunc consensus pendet ex futuro.

1. Ad illud vero quod obiicitur, quod sirapliciter stat, "per simile in voto; dicendum, quod non est simile: quia volum est pura obligatio, matrimonium autem est coniunctio; et non est coniunctio nisi per praesens, sed obligatio est bene per futurum.

Quarto quaerilur, utrura consensus tacitus faciat matrimonium. Et quod sic, videlur:

1. Per decretalem quarti libri, de Sponsalibus: « Tuae fraternitati etc. Matrimonium in veritale contrahitur per legitimum viri et mulieris consensura; sed necessaria sunt verba quantum ad Ecclesiam ad consensum exprimendum de praesenti »: ergo videlur, quod quantum ad Deum sit matrimonium sine verbo.

2. Item, ratione alia videtur: quia peccatum adulterii sive fornicationis solo interiori consensu iudicatur consummatum, etiara sine signo exteriori: ergo si plus potest consensus castus quam incestus, patet etc.

3. Item, consensus verborum exleriorum non unit nisi per consensum interiorem; sed « ubi unum propter alterum, utrobique lantum unum'»: ergo videtur, quod si adsit unus consensus inlerior, idem omnino faciet.

4. Item, aliquae duae personae consentiunt aeque intense et plene ante expressionem et post: ergo si post expressionem est matrimonium, et ante similiter.

5. Item, si aliquis voveat interius tantum, nihilominus vovet et obligatur ad votum: ergo similiter, si consenlit inlerius tantum. Si tu dicas, quod non est simile, quia volum tit Deo, qui videt corda, matriraonium vero respectu hominis, qui corda nescit; obiicitur tunc, quod saltem in conspectu Dei debet esse matrimonium.

6. Item, hoc ostendilur per simile: quia qui 1 Vido supi-a q. 1. ad 3. et 4.

2 Cod. 1 quando.

2. Ad illud quod obiicitur, quod consensus ex spe pecuniae facit malrimonium; verum est, quia simplex potest esse et absolutus; sed cum exprimitur sub conditione, non exprimitur ut simfliciter nec ut absolutus nec ul praesens; et ideo non est simile.

3. Ad aliud dicendum, quod matrimonium plus dicit quam obligationem. Unde dico, quod non sequitur: iste est obligatus isti mulieri, ut eam accipiat in uxorem: ergo est eius vir; sicul non sequitur: obligavit se ad persolvendum: ergo solvit. Unde matrimonium non tanlum est obligatio, immo ipsius vinculi indissolubilis unio.

vere contritus est interius in conspectu Dei vere poenitens iudicatur, etiam si non adsit confessio oris: ergo similiter est in matrimonio.

Contra: 1. Matrimonium est Sacramentum; sedFa omne Sacramentum est signum, et signum est quod offert se sensui: ergo etc. j

2. Item, si consensus interius faceret matrimo- j nium; ergo cum nesciat homo occulta alterius, ne- i sciret, utrum esset vir illius, an non: ergo si illi i coniungeretur exterius, nesciret, ulrum esset ma- i trimonium, et ila in periculo se poneret. j

3. Item, quantumcumque velim voluntate plena alteri ahquid dare, nullum ius acquiritur illi ex mea l voluntate, si non promittam exterius per signum;: sed in matrimonio ius acquirunt coniuges inter se invicem: ergo etc. i

4. Item, ratione videtur: quia quantumcumque ( credat aliquis et innuat, nisi sermone exprimat: ego ( te baptizo, non baptizat: ergo a simili videtur,,i quod non contrahat, quantumcuraque consentiat, nisi sermone exprimat. — Et ex hoc videtur, quod mu- o tus non possit contrahere.

c 0 N c L u s 1 0. Matrimonium non conlrahitur, nisi inlerior consensus exterius exprimatur vel verbis, vel nutibus, vel scripto.

Respondeo: Dicendum, quod ad omnis Sacra-A menti esse necessario requiritur significatio sive ex-

Omne eniin Sacramenlum signum est el ut adminislralur; et ideo islud est necessa- Sed in aliquiijus est materia determinata et verborum praescripta, quae vim liabent sibi hoc datam; et talia Sacramenta nunquam fiunt, illa verba pronuntientur. In aliquibus autem venit vis a verbo exter ior i, sed ab intrimeco, in poenitentia quantum ad confessionem et in maet in talibus sufficit, qualiscumque fiat sive verbo, sive scripto, sive etiam quonutu alio. — Concedendum est igilur, matrimonium non contrahitur, nisi consensus exprimatur, ve! per verba convenientia, per nutus idem importantes.

1. Et per hoc patet primum ad primam par-, scilicet quod de decretali obiiciebalur. Palet etiam, quod inter mulos potest contrahi, tamen sine aliquo signo — Simihter ultimum oppositum, quod non est simile de baptismo.

2. Ad illud quod obiicitur de adulterio, vel dicendum, quod non est siraile: quia pecest in interiori deordinatione, sed Sacramenconsistit in exteriori significatione. 3. 4. Ad illud quod olDiicitur, quod est ibi

I. Quaestionem 4, in qun solvcnda omnes consonliunt, commenlatores Lombardi tractanlsupra d. 27. Cfr. Scot., q. unica n. 2. — S. Thom., d. 27. q. 1. a. 2. quaestiunc. 2; q. 43. a. 2. — B. Albert., d. 27. a. 4. — Petr. a Tar., 27. q. 2. a. 2. quaestiunc. 1. — Richard. a Med., d. 27. a. 1. 3. — Durand., d. 27. q. I. — Dionys. Carth., hic q. unica. II. Circa 5. quaestionem plura sunt notanda. I. Secundum ius, a Concilio Trident. (Sess. XXIV. c. 'I. de Uerorm.)

matrimonia clandesiina (id est, quae « aliter, praesente parocho vel alio sacerdole de ipsius parochi, ordinarii licentia, et duobus, vel tribus tesiibus, contra- ») in omnibus locis, ubi hoc decrelum promulgatum non tantum sunt illicita, sed etiam prorsus irrila et inva- — 2. Sed ante hoc Concilium <t clandestina matrimonia, contrahentium consensu facta, rata et vera matrimonia quamdiu Ecclesia ea irrita non fecit » (ibid.). — 3. Eacuni essent rata et vera, habebant etiam rationem Sacum « intcr fideles matrimonium dari non possit, uno eodemque tempore sit Sacramentum... ac proinde coniugali foedere Sacramenlum separari. nunquam possit». IX. Allocut. 27. Scpt. 1852). — 4. Hinc falsa est opinio a doctrina Scholasticorum aliena, quam saec. XVI. introdualiqui pi-aeclari Iheologi (Canus, Estius, Syhius), quae non consensum contrahentium legitime manifeslatum materiam et formam huius?a ramcnti, sod verba a sacerpronuntiala: Ego vos coniungo etc.; ac proinde ministrum Sacramenti e.sse sacerdotem. Contrarium nunc constat ex unum propler alterum, ergo utrobique tantum unum; dicendum, quod differt dicere unum propter alterum, et unum per alterum: quia ubi est dicere unum pe?- alterum, ibi est ponere duo, quorum alterum est sicut efficiens, alterum sicut inslrumentum; el non est verum, quod efQciens possit tantum per se, quanlum potest cum instrumento. Quod autem dicitur, ubi unum propter alterum etc.; loquitur de unitale obiecli, ubi propter quod dicit causam formcUem, ut: video colorem, quia lucidum, et amo vinum, quia dulce, et sic in similijjus.

b. Ad illud quod obiicitur de yoto, dicendum, quod non est simile propler duas raliones: una, quia votum non est Sacramentum; alia, quia obligat se homo Deo, ad quem cogilare e&lloqui; matrimonium autem est Sacramentum, per quod obligatur homo homini.

6. Ad illud quod obiicitur, quod vere conlritus dicitur poenitens; dicendum, quod verum esl de poenitentia-virtule, sed non Sacramento; raalrimonium autem est Sacramentura, non virtus; et;>?-«eterea est ad alterum semper, non ad se, sicut contritio: et ideo non est simile, ut patet. damnata in Syllabo Pii I.K. thesi 66: « Matrimonii Sacramentum non est nisi quid contractui accessorium ab eoque separabile; ipsum Sacramentum in una tantum nuptiali benedictione situm est ». Veram doclrinam docet S. Bonav. etiam infra d. 39. a. 1. q. 2, d. 35. q. 4, d. 42. a. 3. q. 2.

De hac 5. quaeslione: Scot., supra d. 26. q. unica n. 14. 15. — S. Thom., hic q. unica a. 3; Suppl. q. 45. a. 5. — B. Alberl., hic a. 3. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. 2. — Richard. a Med., hic a. 2. q. 3.

III. De 6. quaestione cfr. supra d. 26. a. 2. q. 3. et de matrimonio B. Virginis infra d. 30. q. 2. et dub. 4. 5; in qua distinctione etiam alii commentatores Lombardi de eodem agunt, cum quadam differentia circa volum virginitatis, ut ibi (q. 2.) in scholio exponitur. Cum purissimum matrimonium B. Virginis cum S. Io,sopho sit verum matrimonium (ut fere omnes certum esse putant); supponitur quidem, ipsam consensisse in ea quae essentialia sunt matrimonio; asl non usus poleslalis traditae, sed tiinlum vinculum est ei essentiale, ut loc. cit. probatum est; hinc consensus debet habere hoc vinculum cum tradilione yotestatis pro obiecto, iion vero expresse actum coniugalem. Hinc I. opinio repudianda est. — S. Thom. (hic a. 4; Suppl. q. 48. a. 1.) favot 2. et 3. opinioni his verbis: <t Patet, quod bene dixerunt illi qui dixerunt, quod consentire in matrimonium est consentire in carnalem copulam implicite, non explicite..Non enim debet intelligi, nisi sicut implicito conlinelur ejfeclns in sua causa, quia potestas carnalis copulae, in quam consentitur, est causa carnalis copulae, sicut potestas utendl ro sua est dcrat, vinum autem per accidens; si enim austerum fit, non amplius desidei'at; per accidens ei'go desiderabat. Cfr. 111. Sent.

5 Cfr. Gregor., XXXV. Moral. c. 3. n. L — Superius post Sacramentum Vat. addit: per quod obligatur liomo liomini.

causa usus b. Idem in Sum. (III. q. 29. a. 2.) dicit: « Non expresse in copulam carnalem (consensit) nisi sub conditione, si Deo placeret ».

Utrum consensus de praesenti Quinlo quaeritur, utrutn consensus de praesenli expressus in occulto verum faciat matrimonium. Et quod non, videlur:

1. Quia Evaristus Papa dicit, et liabetur in littera, loquens de occultis et clandestinis connubiis: « Non coniugia, sed aduUeria vel fornicationes sunt ».

2. Ilem, hoc ipsum videtur ratione: quia personae, quae secundum institutionem Ecclesiae non sunt legitimae ad matrimonium contratiendum, ut frater et soror in secundo gradu, si de facto contrahunt, nihil faciunt, immo separantur: cum ergo huiusmodi clandestina sint contra Ecclesiae prohibitionem: ergo nihil fit in eis.

3. Item, si ahquis contrahat cum aliqua in occulto et cum aha in manifesto, et veniatur ad iudicium Ecclesiae; Ecclesia dicit illam uxorem, quam accepit in manifesto: ergo si recte iudicat, illa est uxor, ergo alia non fuit uxor.

4. Item, matrimonium est Sacramentum Ecclesiae, ergo debet accipi in facie Ecclesiae: ergo si accipitur in occullo, non est Sacramentum Ecclesiae: ergo nec verum Sacramentum, ergo nec matrimonium.

CoNTR.: 1. Sacramentum matrimonii pro materia habet personas legitimas et pro forma consensum; sed haec duo integre possunt esse in occulto: ergo etc.

2. Item, ita baptizatus est aliquis in occulto, sicut in manifesto: ergo raatrimonium est ita in occulto, sicut in manifesto, a simili.

3. Ilem, contractus matrimonii est per verjja raaris et feminae, aliis nihil agentibus nec dicentiijus: ergo ita est integrum, si fiat, illis ajjsenlibus, sicut et praesentibus.

luxta hoc quaeritur: quare Ecclesia prohibuit, matrimonium conlrahi in occullo, cum alias esset licitum; et non prohibuit aliquem baptizare in occuUo, vel eliam consecrare?

1 Hic c. I.

• Vide C. 30. q..5, e. qua.Magisler hic in lit. c. I, tit. 3.).

3 Cfr. C. Quod nobis (2.), X. de Clandestina desponsatione (lib. IV. lit. 3.). — Pro veniaiur cod. aa veniat.

De 6. quaestione: B..lbert., tiic a. 6. — Petr. a Tar., liic q. 2. a. 3. — Richard. a Med., liic a. 2. q. 4. — Dionys. Carth., infra d..30. q. 2.

in occulto faciat matrimonium. Malrimonia clandestina secundum ius antiquum vera sunt mairimonia, sed prohibita.

Respondeo: Dicendum, quod ad esse matrimonii ista duo sutficiunt, scilicet legitimilas in personis et unitas in consensu. Ad solemnitatem vero et decorem sive honestatem requiritur et parentum traditio et sacerdotum benedictio % haec autem ita sunt ad decorem Sacramenti, ut tamen sint de necessitate praecepti. — Et ratio huius est vitatio periculi: quia frequenter qui in occullo contrahunt poenitent et cum aliis de facto contrahunt; et cum non potest primus contractus probari, necesse habet Ecclesia decipi et contra veritatem dare sententiam: et ideo oportuit, talia prohiberi. Hinc est, quod si aliquis cum aliqua contrahit in occulto, quamvis sit matrimoniura, tamen coniunctio illa non est sine peccato, sicut nec coniunctio fornicarii, non tamen tantum.

1. Et inde est, quod Evaristus dicit, quod « non sunt connubia, sed adulteria», propler culpam.

2. Ad illud quod obiicitur, quod illud malrimonium, quod fit contra institutionem Ecclesiae, irritatur; dicendum, quod quaedam instituit Ecclesia circa hoc Sacraraentura tanquara necessaria, utpole quod personae sint legitiraae; quaedara tanquam expedientia, utpote in aperto contrahere; et matrimonium, quod primo modo fit conlra institutionem Ecclesiae, irritat Ecclesia; quod secundo raodo, minime.

3. Ad aliud respondendum, quod Ecclesia in casu illo necessario decipitur; non tamen decipitur, ut non iuste iudicet, quia iuste iudicare est iudicare secundum allegata; decipitur tainen secundum veritatera lalentem.