Distinctio XVII

Item, ratione videtur: quiaDeus, quantum est de se, semper paratus est iustificare hominem: ergo quod homo modo iustiflcetur et non prius, non est secundum variationem ex parte Dei, sed a Cap. 1. n. 2. Verba vide supra pag. 112, nota

parle hominis; sed adultus iustificatur sine aliqua variatione circa sensum: ergo necesse est,quod sit variatio circa liberum arbitrium.

Item, Deus plus exigit ab homine, qui plus potest, ergo pius ab adulto quam parvulo, cum plus possit; sed illud quod exigit, non potest minus esse quam motus liberi arbitrii: ergo ad iustificationem illum exigit.

Contra: 1. iustificatio est per virtutem; sed « virtus est bona qualitas menlis, quam Deus in nobis sine nobis operatur'»: ergo etc.

Item, in iustificalione accedit homo ad Deum; sed loannis sexto: Nemo venit ad me, nisi traxerit eum Paler; sed tractus est motus violentus, et libero arbilrio non potest inferri violentia: ergo non est ibi motus liberi arbitrii.
Item, potentius agens est Deus quam ahquod agens creatuni; sed agens creatum sine aliqua cooperatione suscipientis expellit oppositum, ut patet in luce, quae expellit tenebram sine aliqua cooperatione aeris: ergo etc.

Item, quaero, quis sit ille motus: cum enim motus meritorius sit a libero arbitrio videtur, quod ille possil esse cuiushbet virtutis. Ad iustificalionem in adulto requiritur molus liberi arbilrii consentiens gratiae, qiii est motus fidei.

Respondeo: Dicendum, quod sicut iustificatio non est nisi volentis, sic etiam non dat eam Deus nisi volenti, dum sit in tah statu, quod consentire et dissentire possit. Icleo ad susceptionem iuslificationis in adulto requirilur motus liberi arbitrii, se-

Tertio quaerilur, utrum ad iustificationem necessaria sit contritio. Et quod sic, videtur.

Super illud Psalmi: Sacrificium, Deo spi- 1 Secunduni August. a Magislro, II. Sent. d. XXVII. c. S, allegatum. Cfr. ibid. dub. 3.

Vers. 44:.Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, tr<i,erit eum. Cfr. tom. II. pag. 618, nota 2, ubi etiam sententia Aristotelis de traciu invenitur.

3 Cfr. tom. 11. pag. 892, nola 2; lom. 111. pag. 3S0, nota 9. et pag. 38 1, nota I. — Pro quis hic et in solut. cod. H quid.

Vers. I: lustificati ergo ex fide. In Glossariis Strabi, Petri Lombardi et Lyrani in hunc loc. glossa nllegata sic non habelur. Apud Petr. Lombard.: Quia ex fide est iustificatio. Cfr. cundum quem consentit gratiae. Et quia primus motus, per quem consentit gratiae, est motus fidei; ideo motus ille est motus fidei. Unde ad Romanos quinto: lustificati per fidem; Glossa: « Id est, ex motu liberi arbilrii, qui est ex fide ». Ideo dicitur, Acluum decimo quinto: Fide purificans corda, quia molus fidei primo requiritur ad purificationem.

Ad illud ergo quod obiicitur, quod Deus operatur virtutem sine nobis; dicendum, quod verum est sine nobis efficientibus, non tamen sine nobis disponentibus vel consentientibus.
Ad illud quod obiicitur, quod Deus trahit; dicendum, quod est trahi per coactionem, et sic non trahit; et est trahi per inductionem et sublevationem, et sic trahit,quia inducit et etiam sitfilevat hominem ad illud, ad quod per se non potest pertingere.
Ad illud quod obiicitur, quod Deus est potentissimus; dicendum, quod hoc non est propter impotentiam ex parte Dei, sed propter congruentiam in agendo. Non enim facit Deus quidquid potest, sed quod decet et quod congruit; et decens est, quod imprimat formam in materiam, sicut convenit formae et materiae suscipienti; et forma est iustitia, quae est libertatis; et materm similiter est voluntas hbera, libera in agendo et recipiendo: et ideo non datur sine actu eius, cum quo nata est agere.

Ad illud quod quaeritur de illo molu, quis sit; dicendum, quod, sicut Glossa dicit expresse, quae prius habita est ad Romanos quinto, ille est motus fldei. Liberum enim arbitrium est facultas voluntatis et rationis; et gratia adveniens utramque potentiam facit in actu, ut ratio?,, in actu credendi, qui esl fidei, et voluntas in actu detestandi, qui est conlritionis l ritus contribulatus; Glossa: «Spiritus tus et contritus est sacriflcium, in quo peccala solvuntur ».

Sent. lit. Magistri, d. XXVI. c. 3. seqq. et d. XXVII. c. S. et 9. — Seq. textus est Act. IS, 9.
Item, super illud Psalmi: lustitia ante eum ambulabit; Glossa Augustini: « Prima hominis iustitia est, ut puniat se malum et faciat se bonum; haec est via Deo, ut veniat ad eum».
Item, ratione videtur: quia impossibile est, peccatorem iustificari, quin sequatur poena satisfactoria; sed possibile est, ipsum statim raori, et nuUa erit poena salisfactoria nisi voluntarie inchoata in vita, sicut dicit Augustinus: ergo necesse est, quod in ipso actu iustificalionis sit motus poenalis. Sed hic non est nisi contritio; ergo etc.
Item, sicul culpa voluntate est introducta, sic etiam conservatur per ipsam: ergo si liberum arbitrium, ex quo semel consensit, semper haioetur pro consentiente, nisi dissentiat-; necesse est dissentire; sed dissensus eius ante adventum gratiae nihil polest: ergo oportel, quod dissentiat cum gratia.

b. Item, aliquid plus requiritur in iustificatione eius qui post fidem peccavit, ultra molum fidei; sed hoc non est nisi contrilio: ergo etc.

Sed contra: I. Ecclesiastici primo: Timor Domini expellit peccatwn: ergo potest fieri secandum hoc iustificatio sive peccati expulsio molu timoris: non ergo necesse est, quod contritionis.

Item, super illud Lucae septimo: Dimiltuntur ei peccata multa elc.; Glossa: « Ardor caritatis peccalorum rubiginem in ea consumsit »: ergo non oportet, quod sit dolor.
Item, ratione videtur: quia duae sunt partes iustitiae, scilicet facere bonum et dechnare a malo; sed prima est raaior: ergo raulto magis se disponit homo ad gratiam faciendo bonum quam vitando malum: ergo magis appetitu boni quam detestatione mali.
Item, cum quis iuslificatus est, potest moveri molu omnis virtutis: cum ergo motus omnis virtutis sit gratiae cognatus, motus cuiuslibet virtulis informis disponit ad gratiam: non ergo necessaria est contritio.
Item, possibile est, aliquem a Deo averti, nihil de ipso cogitando: ergo similiter possibile est, aliquem a peccato recedere, nihil cogitando de peccato: ergo absque contritione.

1 Psalm. 84, 14. — August., Enarrat. in Ps. 84. n. 16: « Ipsa est prima hominis iustitia, ut punias te malum, et faciat te Deus bonum. Quia ergo ipsa est prima hominis iustitia, ipsa flt via Deo, ut veniat ad te Deus: ibi illi fac viam in confessione peccatorum ». S. Bonav. Glossam exhibet, ut habetur apud Petr. Lombard.

Cfr. Serm. 22. (alias 109. de Tempore) c. 3. n. 3; Serm. 351. (alias ult. inter Ilomil. 50) c. 4. n. 9. et c. 5. n. 12; XXI. dc Civ. Dei, c. 24. n. 4; de Fide ad Petrum (inter opera August.), c. 3. n. 38. seqq., et de Vera et falsa Poenitentia, c. 17. n. 33. seq. Vide etiam Hug. a S. Vict., II. de Sacram.

3 Respectu iustificationis, quae est gratuita et supernaturalis. — In principio arg. pro voluntale plurimi codd. incongrue voluntarie. Ad iustificationem impii est necessaria contritio, ut voluntas concordet gratiae ut advenienti et ut peccatum expellenti.

Respondeo: Ad hoc dicunt aliqui, quod iustifi- opimo calio triplicit; dicitur. Uno modo dicitur iustifi- insu'ii.....,., dicitur li catio ad iustitiam praeparatio; et huic quidera piicue[ necessaria est attritio vel dolor. Alio modo iustitiae infusio; et huic necessaria est infusio gratiae et expulsio culpae. Tertio modo iuslificatio est in iustitia exercitatio; et huic necessaria sunt duo a gratia ct duo ab aniraa, scilicet raotus liberi arbitrii et contritio. Et dicunt, verbuni Augustini de ista iustificatione intelligi: Qui creavit te etc.

Sed certe, si ad hoc, quod gratia infundatur, senten necesse est, quod homo se praeparet consenliendo gratiae et detestando peccatum; necesse est, in ipsa gratiae infusione ista quatuor esse, scilicet gratiae..Q; infiisionein et liberi arbitrii motum, et contritio- 'ione nem et peccati expulsionem. Deus enim expellit culpam infundendo gratiam; sed non infundit nisi ei qui concordat, et necesse est concordare gratiae advenienti et peccatum expellenti. Gratiae ut advenienti concordat per motum liberi arbitrii, gi'a-condn tiae ut peccatum expellenti, per motuiu contritionis. Unde duo sunt ibi a Deo, scilicet gratiae infusio et peccati expulsio; et duo a nobis his duobus modis consona. — Et haec quatuor tanguntur in illo ver-confini siculo Psalmi: Commovisti terram et conturbasti eam; sana contritiones eius, quia commota est. Gralia enim adoeniens in animatu cornmovet rationem, secundum quod est pars liberi arbitrii, et conturbat vohmtatem per contritionem, et postmodum sanat per peccati expulsionem. Et ratio huius redditur, quia praecessit duplex commotio, per.! quam anima ipsa se gratiae iiistificanti conformavit;; et ideo subiungit: quia commota est. — Conceden- j dae igitur sunt rationes ad hanc partem inductae. j flcari; dicendum, quod in peccato tria sunt, scilicet actio raala et ipsa interior macula et sequela. Tmj

Actio mala expellitur timore, macula dolore, sed sequela caritatis ardore. Unde timor est in instificatione, ut dicitur praeparatio ad iustitiam, dolor ut infusio iustitiae, caritatis ardor in consummatione.

Ad illud quod obiicitur, quod nielius est facere bonum etc.; dicendum, quod revera melius est, sed tamen non est ita consonum gratiae delenti culpam, ut detestatio peccati; et quia contritio propter consonantiam est necessaria: ideo etc.
Ad illud quod obiicitur, quod quilibet motus virtutis est cognatus gratiae; dicendum, quod

Quarto quaeritur, utrum ad iustificationem necessaria sit confessio. Et quod sic, videtur:

Proverbiorum vigesimo octavo: Qid abscondit scelera. sua non dirigetur, qui autem confessus fuerit et reliquerit ea misericordiam consequetur; sed iustificatio nihil aliud est quam spiritualis directio, quia «iustitia est rectitudo voluntatis »: cum ergo nullus possit dirigi, nisi praecedat confessio, nullus sine confessione praevia potest iustificari.
Item, Isaiae quadragesimo tertio: Narra, si quid habes, ut ms?'/?cem; sicut exponit Ambrosius et Origenes, hoc intelligilur de narratione culpae, quae est in confessione: ergo haec necessaria est ad iustificalionem.
Item, loannes Chrysostomus: « Non potest quis gratiam accipere, nisi purgatus fuerit ab omni peccato per confessionem »: ergo confessio necessaria est.
Item, Ambrosius in hbro de Paradiso: «Non potesl quis iustificari a peccato ante confessionem »: ergo confessio necessario praeit.
Uem, ratione videtur: quia omnis habens gratiam et iustitiam ingreditur in regnum caelorum, nec aliquis potest portam claudere, salva iuslitia et gralia; sed nuUus polest intrare in regnum caeloverum est; tamen ordo est in actibus virtutum. Nunquam enim amat quis, nisi moveatur motu fidei-; sic dico, quod motus virlutis poenitentiae in iustificatione post motum fidei est motus primus necessario, et ideo simul est cum ipsa gratiae infusione.
Ad illud quod obiicitur, quod potest quis averti a Deo, nihil cogitando; dicendum, quod non valet, tum quia recessus a Deo est inordinatus, sed regressus ordinatus — exemplum est de eo qui cadit de scala — tum quia plura exiguntur ad bonum quam ad malum rum nisi per ostiarium Petrum, cum data sit ei clavis, a qua nullus est exemptus: ergo nullus potest obtinere gratiam nec halere remissionem culpae, nisi habeat per auctoritatem summi Pontificis et eorum qui in hoc communicant. Sed nullus absolvitur a sacerdote sine confessione praevia: ergo elc.
Item, poenitentia est Sacramentum necessarium ad salutera, ergo partes eius sunt necessariae; sed prima, id est contritio, est necessaria ad impii iustificationem, ut visum est: ergo pari ratione necessaria est confessio.

CoNTRA hoc obiicitur, sicut Magister obiicit:

Primo auctoritate Psalmi: Dixi, contebor etc; Cassiodorus: « Magna pietas Dei, quod ad solam promissionem peccatum dimittit. Votum enim pro operatione iudicatur ».
Item, Augustinus super illud idem: « Luce clarius constat, cordis contritione, non oris confessione, peccata dimitti»; sed iustificatio est ibi, ubi est peccali dimissio: ergo sine confessione est iustificatio, et sic etc. — Ad hoc etiam sunt auctoritates Magistri in littera
hem, ratione Yidetuv: quia pronior est Deus ad miserandum quam ad condemnandum; sed solo actu cordis consentaneo subtrahit gratiam: ergo multo fortius actu cordis peccata dimittit. agatur hic de iuslificatione impii sive peccatoris in mortali existentis. — Pro sed prima edd. sed poenitentia.
Item, « Deus non alligavit suam potentiam Sacramentis '»: ergo quandocumque liomo facit quod in se est, Deus facit quod in se est: ergo si corde doleat quis de culpa, si non sit confessor, vel confessio extra, Deus facit quod est in se: ergo iustificat.

lustijicatio potesl esse sine confessione.

Respondeo: Dicendum, quod si iuslificatio dicatur iustitiae infusio, non est necessaria confessio, sicut expresse ostendunt illae rationes, quae inductae sunt. Unde solum ista quatuor sunt necessaria, scilicet gratiae infusio, motus liberi arbitrii, contritio et peccati expulsio. Secundum enim rectum ordinem, sicut patebit % confessio sequitur tempore et natura contritionem; et si sequitur contritionem, cum ipsa contritio non sit sine iustificatione, nec e converso, ipsa iustificatio polest esse sine confessione.

Ad illud ergo quod obiicitur in contrarium de ad illis auctoritatibus, dicendum, quod, sicut dicit Augustinus « quamvis aliquis iustificari possit sine Sacramentis, tamen nullus iustificatur contenmens Sacramenta». Quoniam igitur confessio est peccantibus imposila, impossibile est, aliquem iustiflcari, qui non habeat confessionem in facto vel in proposito. Si enim confessionem contemnat, quantumcumque doleat, non acquirit iustitiam. Si autem confessionem habeat in proposito, cum Deus bonam voluntatem et propositum in tahbus reputet pro faclo, si vere bona et efQcax est, tunc, si adsit dolor, potest esse iuslificatus. Ideo pro tanto dicunt auctoritates Sanctorum el raliones praedictae, quod confessio necessaria sil ad iustiflcationem. Volunlatem enim confitendi confessionem vocant, et hoc patet discurrendo per singulas.

Nam quod primo dicitur: Qui abscondit scelera; constans est, quod loquitur de hypocrila, quia '.. non tantum caret proposito conhtendi, immo etiam habet malitiam celandi et excusandi

Consequenter viso de his quae concurrunt ad iustiflcationem impii in se, quantum ad secundum 1 Ut dicit Magister supra in lit. d. 1. c. 5. Cfr. Hug. a S. Vict., I. de Sacram. p. IX. c. 8. — Inferius pro confessor codd. R S T U bb confessus.

2 Arl. seq. q. i.

3 Libr. IV. de Baptismo contra Donalist. c. 23. n. 32. Cfr. supra pag. 107, nota 6.

1. 1. Ad illud simihter quod dicitur: Dic tu iniquitates etc.; dicendum, quod quando homo vult huic mandato obedire, se disponit de congruo ad gratiam; et divina misericordia largissima, cum invenit animam dispositam, gratiam tribuit, ac si esset confessa per sermonem. — Aliae vero duae auctoritates ita intelligendae sunt; vel si inlelligantur de actu confitendi, tunc sunwnt confessionem pro peccati recognitione, quae interius est inter animam et Deum, et sic non concludunt.
Ad iUud quod obiicitur, quod nullus intrat sine potestate claviuni; dicendum, quod sine state clavium intrare dupliciter potest inlelUgi: aut sine potestate, ita quod intelligatur contrarie, sicut contemnens clavem Petri; vel sine potestate, ita quod privative: et adhuc dupliciter: vel ter privative, ita quod non habet effectum absolutionis nec in opere nec in devotione sive in desiderio; aut ita, quod habet in devotione et proposito, et ita quodam modo habet. Primo et secundo modo non intrat nec iusUflcatur, sed terUo modo intrat et aliquo modo per clavem, Ucet non sic, sicut ille qui absolvitur actualiter.
Ad illud quod obiicitur, quod poenitenUa est Sacramentum necessarium; dicendum, quod nuUum Sacramentum est adeo necessarium, quin fides et devolio suppleat locum eius, sicut patet in baptismo; et ideo sine Sacraraento poenitentiae salus alicui esse potest. — Et quod obiicitur de contri- Uone, cjuod est necessaria; dicendum, quod non est necessaria, secundum quod est pars poeniten- Uae-SacramenU, sed secundum quod est aclus poenitenUae-virtutis; et illa est prima virlus, sine qua non est salus peccatori adulto, et simul est in actu et habitu virtus iiia in ipsa infusione, quia invenit liberum arbitrium in actu sibi conformi in iustificatione, ut visum est Praeterea, esto quod contritio poenitentialis, prout est sacramentaUs, esset necessaria, non sequitur propter hoc de confessione, quae est actus exterior, superaddens contriUoni arUculum quaeritur de oi"dine ipsorum ad invicem. Et circa hoc quatuor quaeruntur.

5 A cod. M suppletur peccatum smwh Superius pro quia non Vnt. ciuii paucis codd. qui non.

Primo quaeritur, utrum infusio gratiae necessario praecedat expulsionem culpae.

Secundo quaeritur, ulrum expulsio culpae necessario praecedat contritionem.

Utrum infusio gratiae

Circa primuni, quod gratiae infusio necessario praecedat peccati expulsionem, videtur.

Ambrosius dicit: « Quemadmodum intrans sapientis disciplina imprudentiam tollit, ita perfecta virtus iniquitatem »: si ergo iniquitatem non tollit nisi perfecta virtus intrans, et haec est gratia: ergo etc.
Item, gratiam infundi non est aliud quam ipsam creari; sed creatio gratiae praecedit expulsionem culpae, quia culpa non expellitur nisi per gratiam: ergo et gratiae infusio.
Item, si prius naturaliler expellitur culpa, quam infundatur gratia; cum culpa non possit expelli nisi per habitationem Dei in anima, lunc prius inhabitarel Deus animam, quam infunderet gratiam; et hoc est impossibile.
Item, cum ignis expellit frigus, prius naturaliter iramitlit virlutem in materiam, quam illud expellit: si ergo Deus expellit culpam immittendo gratiam, ergo prior est gratiae immissio per naturam quam culpae expulsio.

Sed contra: 1. In qualibet mutatione prius est terminus a quo quam terminus ad quem secundum naturam, vel secundum tempus; sed iustificalio incipit a malo et terminatur ad bonum: ergo si mahim, a quo incipit, est peccatum, et bonum, ad quod tendit, est gratia; videtur, quod prior per naturam sit peccati expulsio quam graliae infusio.

Item, « prius est natura a quo non convertitur consequentia secundum necessitatem »; sed necessario ad esse gratum sequitur esse mundum, Tertio, utruni ante contrilionem necessesit praecedere attritionem.

Quarto, utram confessio necessario sequatur iustificationem. praecedat peccati expulsionem. et non e converso, ut patet in primo homine et Angelo, in quibus ante fuit status innocentiae quara gratiae: ergo naturaliter prius est esse mundum quara gratum. Sed esse mundum est per culpae expulsionem, esse gratum per infusionem gratiae: ergo culpae expulsio prior.

Item, medium est secundura naturam et secundura actualem existentiam, et licet inter pam et gratiara non sit medium secundum actuakm existentiam, est tamen medium secundum naturam, videlicet innocentia; sed medium secundum naturam in rautatione naturaliter praecedit extremura: ergo
Itera, culpa expellitur, aut quando est, aut quando non est. Non quando non est, quia tunc semper expelleretur. Si quando esl; sed quando est culpa in anima, non est infusa gratia, quia tunc simul essent duo opposita in eodem: ergo ante expellilur culpa, quani infundatur gratia.

a. liem, si Deus successive operaretur, prius expelleret culpara,quam infunderel gratiam, prius, inquara, tempore; sed subila operatio, si tollat ordinem temporis, non tamen tollit ordinem n natura: ergo cum subito iuslificet, prius naturaliter culpam expellit, quam det gratiam.

Item, non videlur, quod sit aliquis ordo, quoniam privare privationem nihil aliud est quam restituere habitum; sed culpa est privatio, gratia est habitus: ergo omnino esl idem gratiam infundi et culpam expelli: ergo videtur, quod simul sint tempore et natura, cum eiusdera ad se non sit aliquis ordo.

s Aristot., X. Metaph. text. 22. (IX. c. 7.): Media namque illa dicimus, in quae necesse est primo transmulari quod ti'ansmutelur, ut puta... si ex albo ad nigi'um veniul, prius ad puniceum et fuscum, quam ad nigrum veniet. Cfr. V. Phys. text. 6. et S2. (c. I. et S.). — In hoc arg. ex codd. DFG (Ea secunda manu) supplevimus tideticel innocentia, quae lectio confirmatur falsa lectione codd. R 3 bb videlicet in essentia. Pro actualem existentiam. fere omnes codd. et ed. I perperam actualem exigentiam (cfr. supra a. I. q. I. in corp. et ad 3.).

' Quod est impossibile secundum Aristot., II. Periherm. c. 4. (c. 14.)..

8 Edd. cum pluribus codd. etsi. Cod. P huic arg. subnectit: De hoc est auctoritas VII. Levit. [scil. Glossa ordinaria in V. 33. sumla ex Origen. homil. o. n. 12.]: Cum ablatum fuerit a corde tuo omne crassum, et mundiitum fuerit ab omni inquinamento [Glossa: operimento], quod igni tradendum est, restat, ut ei apponatur gratia Spiritus sancti: ergo etc.

9 iNon pauci codd. et ed. 1 omittunt quod sit.

Gratiae infusio, ut egrediens a suo principio, in iusti/icatione naturaliter praecedit expulsionem peccati.

Respondeo: Ad hoc voluerunt aliqui dicere, 1. quod Deus se ipso expellit culpam; nam ipse de se dicit Isaiae quadragesimo tertio: Ego sum, qui deleo iniquitates tuas propler me. Unde secundum hos prius Deus mundat animam et postmodum dat graliam simul tempore, tamen posterius natura.

Sed quia communiter ponitur, et verum esse credo, quod Deus expellit peccatum per gratiam, sicut sol per radios teneljras, sicut dicitur Actuum decimo quinto: Fide puriftcans etc, et hoc supra monstratum est; ideo, cum causa praecedat effectum, infusio gratiae naturaliter prior est expulsione peccati, sicut lux praeit effugationem tenebrarum.

Ad quod intelligendum notandum est, quod aliqua, quae agit in aliud, habet tripli-,.. i i... cem comparationem, scilicet ad principium, a quo exit, et ad contrarium veP opposilum, quod expelht, et ad subiectum, quod perficit. Et sunt istae comparationes ordinatae. Prius enim comparatur ad principium, a quo producitur; secundo ad oppositum, quod expellitur; tertio ad subiectuni, quod perficitur. Subiectum enim informatum aliqua qualitate, vel deformatum vitio. non potest inlelligi informari aliqua bona qualitate vel perfectione, nisi prius intelligatur expulsio contrariae. Et impossibile est, quod aliquid intelligatur expulsum ab aliquo, quin prius intelligatur illud egredi a suo principio. Quoniam igitur gratiae infusio non dicit perfectionem subiecti nisi per concomitantiam, sed potius ipsius gratiae productionem ab agente; ideo palet, quod prior est quam expulsio, sicut causa prior est suo causato

Ad illud ergo quod primo obiicilur in contrarium, quod prius est terminus a quo; dicendum, lemiinus ad quem non est gratiae infusio, sed magis subiectum esse gratum et mundatum et gratia informatuui. Unde bene concedo, quod gratia prius per naturam habet rationem agentis quam informaniis; et secundam quod habet rationem agentis, sic est principium iustificationis; secundum quod habet rationem informantis, sic est terminus.
Ad illud quod obiicitur, quod prius est esse mundum quam gratum; dicendum, quod quamvis prior sit mundatio per naturam quam grati/icatio non tamen est prior quam ipse mundans; et gratia non tantum est gratificans, sed etiam mundans; ideo praecedit. Unde ratio illa bona esset, si mundalio non esset a gratia tanquam a principio immediato et creato % nunc aulem ralio illa tantum valet, quod prius per naturara competit gratiae ea:- pellere culpam quam subiectum informare; et hoc verum esl. Forma enim, quae inducitur in materiam aliquam, prius est ibi ut potentia sive ut agens, quam sit ut perficiens sive ut aclus. Sive igitur expulsio culpae sit idem quod 'mundificatio, sive non; sequilur infusionem gratiae; gratia enim mundificat, et hoc per naturam prius habet facere quam subiectum denominare.
Ad illud quod obiicitur, quod munditia vel innocentia est medium inter gratiam et culpam; dicendum,quod verum est; sed non propter hoc est prius animae mundificatio quam gratiae infusio. Gratia enim creata in aniraa ipsam inforraat; et quia informare non potest, quamdiu ibi obstaculum est, scilicet quamdiu subiectum opposito habitu informatur; culpam expellit. Unde prius est culpae expulsio naturaliter quam animae informatio. Et ante haec duo prius est gratiae creatio quam aliquod horum; gratiae autem infusio non est aliud quam ipsius creatio. Unde cum dicit, quod gratiae infusio est ipsius subiecti habilitatio, hoc dictum est per concomitantiam.
Ad illud quod quaerilur: quando culpa expellitur? aut quando est, aut quando non est; dicendum, quod quia expulsio est rautatio subita, et in mutatione subita simul est /zer? et factum esse; ideo simul est expulsio et expulsum esse; unde expellitur, quando primo non est. Dicitur ergo pro tanto expelli, quia prius fuit et adhuc esset, nisi contrariura repugnaret; et non semper dicitur expelli, sed soluin in primo instanti et in quo esse desinit, et tunc quidem non est.

Aliqui tamen volunt aliter dicere, quod quia culpa habet esse temporale, ideo non est in sui termino, sed gratia est in termino et in initio; et ideo dicunt, quod cum gratia infunditur, et incipit et est tunc; peccatum autem, cum desinit esse, non est. — Sed quidquid sit de verbo desinendi, quod habet duplicem expositionem; tamen credo, s Cod. aa immedianle et creante.

Pro scilicet quamdiu, quod habel cod. A et quod non pauci codd. omittunt, codd. ELaa et, cod. K (la secunda manu) dum, cdd. legunt: ideo subiecimn opposito habita informat et culpam expellit. Codd. HPQ, omisso scilicet quamdiu, post informalur addunt qui. In fine solut. pio habihtatio plures codd. habitaiio.

8 Cfr. lom. III. pag. 252, nota 3. — Inferius procumexpulsum esse cod. X cum eu quod esi expulsum esse, cod. Z expelli el expulsum esse.

quod culpa bene habet esse in instanti, sicut et gratia, et est in sui termino, termino, inquam, intra; sed expulsio est terminus extra, quia simul est cum expulsum esse. — Et si tu obiicias, quod duo instantia sunt immediata; tunc respondendum est, sicut superius responsum fuit de transitione panis in corpus Christi, ubi positae sunt quinque responsiones, quas non oportet ilerare propter brevitatem; et in ultima credo esse standum.

S. Ad illud quod obiicitur, si Deus operaretur successive etc; dicendum, quod aliud niundaret animam quam gralia, et tunc esset alius ordo naturae; nunc autem, cum mundet per gratiam, necesse est, ordine naturae ipsani praecedere expulsionem culpae. Hoc autem posito, quod per gratiam mundet; impossibile est intelligere, quod successive, quia tunc simul esset gratia cum culpa;

I. In quaestionibus huius articuli Scholastici quoad principia conveniebant, sed quoad quasdam subtiles quaestiones dissidebant. Affirtnabant comniuniter, iustiflcalionem impii fleri in instanti, et in eodem inslanti quatuor coniungi inler se distinguenda. Haec ab Alexandro Ilal. (S. p. IV. q. 17. m. 4. a. 6. I 4.) sic exponuntur: « In iustiflcatione enim sunt duo termini, scilicet a malo et ad boiium; unde ex parte Dei requirilur aliquid ex parte termini a quo, et aliquid ex parte termini ad quem; similiter ex parte nostra... Ex parto quidem Dei respectu termini in quem est infusio gratiae, respectu termini a quo remissio peccati. Ex parte nostra respectu termini in queni est motus liberi arbilrii [per fldem in Deuml, respectu termini a quo contritio, quae est deiestatio peccati n. Concordant perfecte S. Thom. (S. 1. II. q. M3. a. 6.) et S. Bonav. cum ceterisanliquis (cfr. scholion supra a. I. q. I.). — Non autem ita omnes conveniebant in solvenda quaestione, quo ordine naturae quatuor praedicta, quae ordine temporis coincidunt, ad invicem se habeant. — Et observandum est, quod haec quaestio minime respicit praeparationem, quae lempore iusliflcationem adulii praecedere debet (de qua saeculo XVIII. quoad qualitateni attritionis fuerunt graves controversiae), ut bene obsorvant Alex. Hal. (loc. cit. a. 7. 1.) et S. Thom. (de Verit. q. 28. a. 3. 8.). Nec ipsa respicit actum contritionis a lam iustiflcato factum et a caritale vel elicitum, vel imperatum (cfr. infra q. 2. ad 1. 2. 3.). Recolatur etiam differentia in deflnienda contritione, in scholio ad a. 1. q. 1. notala est.

II. Controversia igitur est I. de ordine naturae, qui est inter expulsionem culpae et infusionem gratiae (hic q. I.); 2. de eodem ordine inter actum contritionis et exputsionem culpae et gratiae infusionem; quae quaestiones intime cohaerent, et simul implicatur alia quaestio, utrum iste actus contritionis procedat ab ipsa gratia gratum faciente (habituali), an a gralia gralis data (actuali). — Richard. a Med. (hic a. i. q. 4.) refert de his quinque opiniones, quarum ulUma (quam censet esse probabilem) tenet, non es.se quaerendum deprioritate secundum ordinem naturae, sed tantum de quatuor illis secundum rationem. Primo autem loco ipse recenset sententiam 1 Dist. 1 1. p. I. q. 5. ad 4. — Pro transitione codd. R S bb transsubstan tia tione. gratia autem talis proprietas est, quae culpae nullatenus possit permisceri.

fi. Quod obiicitur ultimo, quod idem est removere privationem et dare habitum; dicendum, quod verum est, ubi est pura privatio; verum est etiam, ubi datur habitus praecise removens illam privationem. Nunc autem non est ita, sed peccatum, etsi dicat deformitatem, nihilominus tamen concernit aliquam materiam secundum quosdam Quidquid tamen sit de hoc, gratia non tantum reparat habitum oppositum culpae, qui est innocentia, sed superaddit, ut visum est supra; et ideo non est omnino idem culpam expellere et gratiam dare. — Et illud tenet communis opinio, quae illa qua-....,... tuor distmguit, quae concurrunt ad lustiucationem impii, inler quae primum est gratiae infusio, ultimo vero ponitur culpae expulsio. S. Thomae (S. I. II. q. 113. a. 8.), quam improbat, quod sci licet ordine naturae primum sit gratiae infusio, secundum motus liberi arbitrii in Deum, tertium motus liberi arbitrii in peccatum, quartum remissio culpae. In qua sententia simul supponit S. Thom., ultimam disposiUonem istam (contritionis actuni) procedere ab ipsa gratia gratum faciente, « quia secundum ordinem causae formalis, efficientis et fimlis infusio gratiae natura prior est », licet <t secundum ordinem causae materialis remissio culpae praecedat infusionem graUae » (hic q. 1. a. 4. quaesUunc. 1.). Similiter, «motus liberi arbitrii praecedit naturaliter graliae infusionem, sicut dispositio materialis formam [sive secundum raUonem causae materialis']. Si autem attendatur secundum rauonem causae formalis, est e converso » (de Verit. q. 28. a. 8.). Hinc discipuli S. Thomae communius docent, conlriUonem procedere ab ipsa gratia habituali et sequi eandem in genere causae efficienq. 2. dub. 4. 6.) dicit, hanc assertionem non paucis scatere difflcultatibus, probabiliusque videri, ultimam disposiUonem illam non esse efficienler ab ipsa graUa habituali, sed ab auxilio supernaturali, et per consequens praecedere iusUficationem. informantis (ibid. ad.), et mundaniis quam gratificantis. Silur productio eius a primo principio, non informalio et perfectio subiecd nisi per concomitanUam (in flne corp.). Unde patet, quod graUae productio prior est expulsione peccati, haec vero natura prior quam eadem gratia, quatenus subiectum informat et gratificat, quod est ultimus terminus ad quem (ad. 2. 3.). De gratia ut movente cfr. II. Sent. d. 26. q. 6. — Similiter auctor disUnguit actum contritionis (hic q. 2. ad 1. 2. 3.) sive poUus/brmationem huius actus, ut sit scilicet vel a graUa eliciente et impcrante, vel tantum adveniente; sive aliis verbis, in adulto

peccalore isle nctus in primo instanli naturae praeintelligilur inforcedit et cxpulsionem peccati et grutiae informationem. Hoc docet etiam Scot. et communior opinio (cfr. infra q. 3.). — In solut. ad 4. adhibentur eadem principia, quae explicata sunt supra d. li. p. 1. q. 0. et in scholio.

Secundo quaeritur, ulrum expulsio culpae necessario praecedat contrilionem. Et quod sic, videtur:

Quia motus contritionis est raotus formatus; sed gratia prius naturaliter informat subiectum quam aclum: ergo prius naturaliter est homo gratus quam contritus. Sed esse gratificatum sequilur peccati expulsionem: ergo et contritio, quae provenit ab anima gratificata.
Item, contrilio est motus meritorius; sed omnis motus meritorius procedit a radice mundata: ergo cum radix mundetur per peccali expulsionem, patet, quod expulsio peccati praecedit contritionem.
Item, contritio est opus bonum;.sed opus bonum praecedit habitus bonus: ergo prius naluraliter anima habihlatur, quam conleratur. Sed impossibile est intelligere animam habilem ad bonum, nisi expulsa culpa: ergo etc.
Item, inotus liben arbitrii praecedit; sed impossibile est, animain simul moveri diversis motibus secundum partem superiorem; sed in eodem inslanli est remissio culpae et motus liberi arbitrii: non ergo contritio.

Contra: 1. Si contritio sequeretur culpae tecum, remissa culpa, necessario sit homo iustus, ergo etiam si non sequeretur contritio, esset iustus; sed hoc est falsum: ergo non necessario praecedit.

Ilem, si remissio culpae esset omnino a libero arbitrio, tuncconslat, quod aclus detestationis eam praecederet; sed sicut praecedit rem quod est tota causa, ita et quod est adiuvativum: ergo si contritio est motus a libero arbitrio, adiuvans gratiam el faciens viam ad culpam delendam; patet, quod est prior.
Uein, si lumen non posset introduci in aerem, nisi aere ad hoc operante; non solum luminis inductio praecederet expulsionem tenebrae, sed etiam Scil. a gratia.

De utraque quaestione praeter locos citt.: Alex. Hal., loc. cit. q. 17. m. 4. a. 7. g 1-3. — Scot., supra d. 16. q. 2. praesertini n. 18. 19. — B. Albert., hic a. II, — Petr. a Tar., Iiic q. 3. a. i. quaestiunc. l-I. — De his et seq. q. Durand., hic q. 1; Dionys. Carth., hic q. 2. actus aeris; sed sic est in proposito: ergo cum iustificatio non introducatur, nisi adiuvante libero arbitrio; patet, quod non solum infusio gratiae, sed etiam actus liberi arbitrii praecedit ipsam naturaliter.

Item, cum anima non possit sanari nisi operans; si non posset operari nisi sanata, esset ei via praeclusa: ergo necesse est, quod illa operatio, per quam sanatur, praecedat sanationem, ergo peccati remissionem.

c 0 N c L u s 1 0.

Contritio remissionem culpae praecedit

secundum ordinem naturae.

Respondeo: Dicendum, quod aliquorum opinio fuit, quod remissio culpae antecederet contritionem, secundum quod remissio culpae dicitur quantum ad maculae ablationem; sed quantum ad poenam, vel sequelam sequitur. — Sed sicut supra dictum est, contritio necessaria est in ipsius gratiae infusione; unde et praecedit peccati expulsionem natura.

Et hoc patet sic: quia anima per detestationem peccati se disponit ad gratiam dispositione, quanla potest; gratia vero adveniens in animam, quia illa detestatio erat quasi dispositio media ad introducendam gratiam, per naluram prius respicit illam et per illam culpam delendam; sed ex coraparatione vel respeclu gratiae ad illam deteslationem est contritio, ex respectu ad culpam est remissio: ideo contritio praecedit remissionem per naturam. — Et concedendae sunt rationes ad hoc.

Exemplum autem huius videri polest sic. Intelligamus aerem obtenebratum per praesentiam nubium et nebularum, et quod nubes illae non possint expelli eatenus, qua obtenebrant, nisi per motum aeris et irradiationem luminis. Tunc ad hoc.

quod aer reciperet primam illuminationem, oporteret, simul cum irradiatione solis concurrere ventum, et post ad perfectam reslitutionem luminis oporteret adhup ventum sequi, qui nebulas expelleret. Per hunc niodum est intelligere de contritione et gratiae infusione, ipsi tamen causalitas activa attribuatur ul irradiationi, secundum illud Psalmi: Prae fulgore in conspeclu eius nubes transierunt etc.

1. 1. Ad illud quod obiicilur in contrarium, quod est actus formatus et meritorius et bonus; dicendum, quod actus formari potest a gratia dupliciter: uno modo a gratia ipsum niotum secundum suam substantiam eliciente et imperante, ut cum gratia movet liberum arbitrium ad bonum opus; et tunc verum est, quod animae gratilicatio et mundatio et habilitalio ad bonum talem actum praecedit. Alio modo actus formatur a gralia non imperante nec eliciente, sed adveniente, nt quando liberum arbitrium est in actu consono gratiae; Innc etiam adveniens et inveniens liberum arbitrinin in actu utrumque simul tempore format, scilicel potentiam et actum, prius tamen natura actum quam

Tertio quaeritur, ulrum necesse sit, quod altrilio praecedat impii iustificationem sive contrilionem. Et quod sic, videtur:

Quoniam, si Deus iustificaret sine praepatunc etiam sine motu liberi arbitrii iuslificaret;quod quidem non facit, sicut dicit Augustinus: « Qui creavit te sine te non iustificat te sine te ». Tunc igitur quaero: per quid immediate se praeparat? Si per aclnim alium quam doloris; cum gratia non sit deletiva suae praeparationis, illum actum non expellet, sed formabit: ergo sine omni contritione poterit iustificari; sed hoc est falsum: ergo etc.
Item, gratia per se sufTiciens est delere culpam, ex quo venit in animam: ergo si requirilur actus, videtur hoc esse magis ad introducendam gratiam quam ad iuvandum introductam; sed motus doloris ante infusionem gratiae est attritio: ergo etc.
Itera, licet dolor sit motus instantaneus, non tamen elicitur a libero arbitrio nisi per praeparapotentiam, sicul dispositionem intermediam. Et de tali non est verum, quod sequatur mnndationem vel informationem, immo praecedit et ordinatur ad remissionem culpae; quod quidem non facit aliquis actus a gratia elicitus, prout dicitur gratum /aciens. Nam etiam ille actus-, quo anima se disponit, est a gratia, secundum quod gratia dicit aliquid gratis datum; quia, secundum quod habilum est in secundo, liberum arbitrium non se disponit ad gratiam gratum facientem sine aliquo gratis dato. Et sic patent tria obiecta. Contritio vero,quae est post iustificationem, est per modum illum, quem dicit.
Ad illud quod obiicitur, quod anima non simul diversis motibus movetur; dicendum, quod verum est secundum eandem potentiam; sed secundum aliam el aliam potest esse et necesse est. Simul enim sunt cognilio rationis et appetitus voluntatis et delectatio, cum quis delectatur in videndo vel intelligendo aliquid. Sic in proposito: quia motus liberi arbitrii est fidei secundum actum ralionis, sed contritio est potentiae voluntatis secundum irascibilem vim, et simul sunt tempore tionem et collationem, quae fit in tempore; sed iustificatio fil in instanli: ergo necesse est, quod ante illud instans liberum arbitrium dolere incipiat.

Contra: 1. Videmus Paulum instificatum, in quo nulla praecessit praeparatio nec atlritio.

item, Ambrosius: «Nescit tarda molimina Spirilus sancti gralia»: ergo statim potest totum fieri: ergo etc.
Item, si requiritur dolor praecedens, aut ille dolor informatur adveniente gratia, aut non. Si sic: ergo attritio fit (fontritio, et opus mortuum flt vivum; quod est inconveniens. Si non informatur: ergo necesse est, dolorem novum elici; sed similiter pos.set eiici, si ille non praecessisset: ergo etc.

Item, iuxta hoc quaeritur, utrum attritio fiat.. „.,. contntio. El quod non, videlur: quia orlum habet a liinore servili, qui expellilur, non formatur. — Quod aulem fiat, videtur: quia ortuiii habet a fide informi, qu;ie non expellitur, sed formatur: ergo similiter et attritio.

Attritio p7'accedit impii iustificationem

secundum legem communem.

Respondeo: Dicendum, quod secunduin speciale 1. privilegium potest Deus iustificare sine omni praeparalione; tamen secundum legem communem non iustificat nisi eos qui se praeparant, sicut dicitur in Zacharia: Convertimini ad me, et ego converiar ad vos. Et quia praeparatio debet esse secundum convenientiam ad iuslificationem, in qua est 2. molus liberi arbitrii etcontritio; necesse est, quod homo se praeparet motu fulei et doloris, ita quod gratia inveniat liberum arbilriuni in utroque istorum actuum, vel eliam summe paratum ad utrumque, ita quod in eodem instanti paratum sit moveri, in quo gratia advenit. — Et concedendae sunt rationes ad partem istam; procedunt enim secundum legein communem, quae non praeiudicat privilegio speciali.

1. Et ideo patet de Paulo. Similiter, quod nescit tarda molimina; dicendum, quod verum est, quod gratia subito venit, sed tamen homo non subito praeparalur.
Ad illud quod obiicitur, utrum ille dolor

I. Communiler docent antiqui Scholastici, Deum speciali privilegio posse iustificare sine omni praeparalione, ut reapse facit in parvulis. — Ad quaestionem incideniem Scot. (IV. Sent. d. '14. q. 2. n. 14. seqq.) respondet cum distinctione et docet, illum informcm motum, de quo in praecedenti quaestione actum est, fieri posse contritionem, non vero illam atiritionem (ut vulgo no distinguimus), quae elicitur ex motivo specifico, contradistincto a moiivo contritionis. Eodem sensu etium intelligendus esse videtur S. Bonav. Sed Alex. Hal. (S. p. IV. d. 17. m. S. a. 4.) in hoc recedit a nostro auctore, quod non actum, sed tantum habiinm atlritionis informari et contritionem fieri posse asserat. — S. Thom. (hic q. 2. a.. quaestiunc. 3; Suppl. q. I. a. 3.) praefert opinionem negantem tum quoad actum tum quoad habitum; sed in duplici argumento pro hac solutione manifeste loquitur de atlritione, cuius motivum est vel timor serviliter servilis, vel aliud motivum naturale; de quibus non est dubium. Sententiam S. Bonaventurae praeferunt etiam B. Albert. (supra d. 16. a. 8.); Petr. a Tar. (hic q. I. a. 1. quaestiunc. 4.); Richard. a Med. (hic a. 1. q. 2.); Durand. (hic q. 2. n. 7.); Dionys Carth. (hic q. 2.).

De ipsa 3. quaestione: Alex. Hal., loc. cit. a. 2. — Scot., q. cit. — S. Thom., hic q. 1. a. 2. quaestiunc. 1; S. 1. 11. q. 113. a. 3; de Verit. q. 28. a. 3. 4. 5. — B. Albert., de hac et seq. q. hic a. 6. 8. — Petr. a Tar., hic q. 3. a. 2. — Richard. a Med., hic a. 4. q. 1. — Durand., hic q. I. — Dionys. Carth., hic q. 1.

II. Seq. (4.) quaestio refertur ad 4. quaestionem praeceformetur, aut novus eiiciatur; illi qui dicunt, quod contritio sequitur culpae remiSsionem, dicunt, quod novus elicilur, et post infusionem gratiae omnes virtutes habent novos actus. Sed iUi qui dicunt, quod contritio est in instanti iuslificationis; necesse habent dicere, quod dolor ille formatur et motus fidei sive liberi arbitrii

Ad illud ergo quod quaeritur, utrum atlritioAd fiat contritio; dicendum, quod istud tripliciter potesl intelligi: aut quod habilus, quo quis atteritur, formetur et illo conteratur, sicut fides informis fit formata; et hoc credo verum, credo enim, quod habilus poenitentiae informis per adventum gratiae formatur. Nec simile est de timore servili, in quo vivit volunlas peccandi. — Secundo modo potest intelligi quantum ad aclum subslratum; et adhuc concedo, quod actus, qui in principio sui est attritio, antequam interrumpatur, fit contritio, sicut patet de motu, quo quis vadit ad ecclesiam, si infundatur ei gratia in via. — Terlio modo potest intelligi quantum ad conditionem superadditam, quia opus mortaum secundum partein illam, qua mortuum est, fiat vivum; et hoc impossibile est, quia pars illa motus transiit el fuit informis et nunquam formatur, quia non resumitur idem, quod praeteriit. dentis arliculi, quae est de iustificando, haec de iam iustificaio sine confessione. Circa ulramque duae falsae opiniones ex contraria parle surrexerunt. Baius detraxil caritati et contrilioni perfectae, docens (prop. damnnta 31.): « Caritas perfecla ficta, lam in cnlechumenis quam in poenitfntibus potest esse sine remissione peccatorum » (cfr, prop. 32.). Hinc extra Sacramentum iustificatio fieri non posse videretur. Ad hanc opinionem nimis accessit Estius (hic 2.) putans, « neque ordinarie neque frequenter... sed raro fieri, ut ante actualem sacerdotis ab.solutionem peccator sit absolutus coram Deo ». — Ex opposita parte alius error tribuitur Richardo a S. Vict. et Magislro (hic c. 1. in flne et d. XVlll. c. 4. seqq.), quod ante absolutionem vi contritionis ita ordinnrie peccatum a Deo dimiltatur, ut absoiuiio non sit nisi declaralio absolutionis a Deo factae. — Vera sententia stat in medio ct satis clare docetur a Concilio Trident. (Sess. XIV. c. 4.). Quando enim « contritio cariiaie perfecta esse contingit », cum voto lanlum Sacramenti Deo reconciliat, manente tamen obligatione confessionis; sed quando contritio est « imperfecta, quae attritio dicitur », « sine Sacramento poenitenliae per se ad iuslificationem perducere peccatorem non potest ».

Idem Estins (hic I.) cum non paucis aliis, etiam eximiis Ihiologis errorem Magistri tribuit etiam S. Bonaventurae, quasi in his 2 qq. doceat, generatim confessionem et absolutionem non requiri ad iustificationem nisi ea ratione, qua etiam cetera praecepta ordinaria obedientiam postulant sive facto, sive saltem voto, dum re vera hoc asserat de iam iustificatis. Obiiciunt 3 Cfr. quaest. praeced. — Verbis moins /idei codd. KG praemittunt fii, cod. aa esi, sed perperam. In principio solutionis post eliciatur cod. K (I a secunda mnnu) addit dicendum, quod.

etiam alium locum, infra d. 18. p. I. a. 2. q. 1. in fine corp., quod polestas clavium, proprie loquendo, non se extcndat ad culpam.

Sed de hac fnlsa et iniusla interpretalione merito conqueruntur cum Barth. a Barberiis plures Seraphici Doctoris interpretes, cum eiusdem doctrina cum Concilio Trident. concordare luculenlissimis plurimisque locis evincatur. Pauca sufficiant. Confessio non est lantum praeceptum qualecumque, sed « opus sacramenlale ad iustificalionem institutum » (infra p. II. a. 2. q. 3.), quae fit por absolulionem et llgationem. Et quoniam haec po- Eadem est pars Sacramenli poenitentine divinitus insiituti, quae se habet ad absolutionem ut materiale ad fonnale (infra d. 22. a. 2. q. I. 2. et passim);est secunda tabula naufraganlibus, sicut baptismus est prima (ibid. a. 3. q. 2, supra d. 14. p. I. dub. 1.); ipsa praecppta est non tantum iure ecclesiastico, sed etiam divino (inlra p. II. per tolam, praecipue a. 1. q. 1-3, ubi in scholio ad q. 3. vera S. Bonaventurae sentenlia oslendilur); poenitenlia est Sacramentum mortiionun sinnli modo ac baplisnius linfra p. II. a. 2. q. 1. in corp. et ad 2. 3.); confessio ordinatur ad potestntem clavium, « quae in foro poenitentiali adilum

Quarlo quaeritur, utrum confessio necessario sequatur inslificationem. Et quod sic, videlur:

. Quia isle peccator lenetur confiteri; sed conquod gralia non absolvit ipsum a iraecepto confessionis: ergo post graliam snsceplam adhuc lenetur.

Ilem, rontritiis et confessus tenelur satisfacere; sed confessio non absolvit a satisfaclione, quae est posterior ipsa: ergo nec contrilio a confessione. Sed conlrilus esl iustificatus: ergo iustificatus tenelur conliteri.
Ilem, Dominus praecepit poenilentiaiu agere, Matthaei quarlo; sed in perfeclione poenitentiae sunt ista tria, « scilicet contritio, confessio et salisfactio », sicut dicit Magister in liltera supra distinctione decima sexta in principio: ergo non implet homo praeceplum, nisi confileatnr: ergo tenetur homo confileri quanlumcumiue iustificalus.
Item, iustificationi necessarium est propositum confilendi; sed piT)posituni aut desinit esse efficax, aut exit in actum, cum se offerunt tempus et locus. Sed proposito confitendi (lesiiienle, desinit ahquis esse iustus, et necesse est, non esse propositum efficax, vel homineni confi:eri: ergo vel iiecesse est, quod post inslificalionem homo confiteatur, vel quod a iustitia cadat.

CoNTRA: 1. Qui habel iustitiam habet omne ad salutem esl necessarium: sed omnis iuslificatus habet iustiliam: ergo habet omne quod ad caeli aperit o (infra d. 18. p. II. a. 1. q. 3, cfr. p. I. a. 1. q. I. 2, a. 2. q. 1. 2, d. 19. a. 3. q. 1.); sicut in adulti baptismo aUrilus fit contritus (supra d. 4. p. 1. a. 2. q. 2. ad 3, hic q. 4. ad 2.), ita « attritio frequenler ob confessionem superadditam et absolutionem sacerdotis formatur per gratiam, ut fiat contritio». Hinc discrtis verbis ab ipso improbatur opinio Magistri, cui favet etiam Richard. a S. Vict. (locc. citt.), quod digne accedens ad Sacramentuni poenilentiae iam ante absolulionem semper sit coiitritus et iustificatus (d. 18. p. I. a. 2. q. I.). Denique (d. 17. p. II. dub. 1.) haereticum esse censet eum qui doceat sufficere soli Deo confiteri. Quomodo autem ad mentem Concilii Trident. cata « non per mndum efjicieniis, sed minislrantis », docetur Christo « mediante clavi sacerdotali », miro modo docetur in Breviloq. p. VI. c. 10. S. Thom., hic q. 2. a. S. quaestiunc. 2. ad 1; Suppl. q. S. a. 2. ad 1. salulem est necessarium. Si ergo confessio non est necessaria ad iustificationem, nec post iustificationem est necessaria ad salutem: ergo iustificatus ad confessionem non tenetur.

Item, si iustificatus tenetur ad confessionem, aut ergo propter deletionem culpae, aut propter deletionem poenae; non culpae, quia culpa iam deleta est; non poenae, quia tanta potest esse contritio, quod delet totam poenam, et si aliquod residuum est, potest deleri per satisfactionem exteriorem: ergo nullo modo tenetur.
Item, duplex est forum, scilicet forum Dei et forum Ecclesiae; secundum forum Dei punitur quis in purgatorio multo gravius quam in hoc mundo; secundum forum Ecclesiae in hac vita; sed potest quis renuntiare iudicari in foro minori, ut transferat se ad forum maius: ergo aliquis licite post contritionem potest exspectare poenam purgatoriam: ergo non tenetur iudicari in foro Ecclesiae: ergo nec confiteri.
Item, ponatur, quod aliquis conteratur et nihil cogitet de confessione, constans est, quod iste habet gratiam, et non omittit: ergo non cadit a gratia, quia non intervenit contemptus: ergo quamdiu non cogitat, non peccat. Esto quod sic moriatur, constat, quod salvatur etiam sine confessione: ergo etc. — Et ad hoc sunt multae auctoritates, quas adducit Magister in littera.

Confessio etiam post iustificationem est necessaria necessitate praecepti, a qua tamen impossibilitas excusat.

Respondeo: Dicenclnm, quod confessio est instituta sub praecepto, sicut nielius patebit infra; et ideo, quia ab lioc praeceplo peccans per susceplionem gratiae non absolvitur, adhuc confileri lenetur; et ideo, si non confitetur, cadit a iuslitia. — Sicut enim nullus potest iustificari, qui Sacramenla contemnal; sic nuUus in iustitia perseverat, si post iustificationem ex contemptu negligat confileri. Et ideo, si potest confiteri et non curat, cadit a iustitia, cum cadit a proposito confUendi, sine quo iustificari non poterat. — Concedendum ergo, quod confessio post iuslificalionem est necessaria necessitate praecepti, a qua tamen excusat iinijossibiiitas. Unde et raliones ad hanc partem sunt concedendae.

Ad illud ergo quod obiicitur: qui habet iustitiani habet omne quod necessarium est ad salu- _ dicendum, quod verum est, si perseveret in illa; sed quamvis sine confessione possit quis iustitiam adipiscl, tamen in illa non potest diu permanere sine confessione, quin omittat. Non sokim autem sunt necessaria ad salulem illa quae necessario requiruntur ad iusliliae adepiionem, verum etiam illa quae requiruntur ad habitae conservationem.
Ad illud quod obiicilur: aut est necessaria propter deletioneni culpae etc.; dicendum, quod to uon est ratio, sed institutio. Quia enim con-

In parle ista sunt dubitationes circa litteram, et primo de hoc quod dicit Cassiodorus: Votum pro operatione iudicatur. Videtur enim male dicere, quia secundum hoc tanlum valel, si quis habet voluntatem confitendi, quantum si confitetur: frustra ergo confitetur. — Item, aut Sacramentum confert aliquid habenti bonam voluntatem, aut nihil. Si aliquid: ergo non est idem et aequivalens yelle -et Sacramentum suscipere. Si nihil confert habenti bonam voluntatem, et nulli alii confert: ergo etc. fessio instituta est sub praecepto, ideo nemo absolvitur, sed quilibet tenetur, quantumcumque poena et culpa deleatur. Valet tamen ad deletionem culpae quantum ad eos qui se non paraverunt sunicienter omnino, et etiam poenae quantum ad alios, et ad multas utilitates, sicut infra melius apparebit, propter quod eam Dominus instituit.

Ad illud quod obiicitur de duplici foro, dicendum, quod poenitens, quamdiu est in hac vita, subieclus est foro Ecclesiae, ita quod ab ipso non potest appellare. Praeterea, fecit iniuriam Ecclesiae, et ideo,si potest comparere, tenetur, nisi per impossibilitatem excusetur. Nemo enim ad forum purgatorii admittitur, qui forum Ecclesiae contempsit, cum in nullo fiat iniuria peccatori, sed in utroque iustilia.
Ad illud quod obiicitur de illo qui nihil cogitat, dicendum, quod hoc potest esse duplici ex causa: vel propter intensionem doloris, vel propter occupationem superfiiiae soUicitudinis. Quantum ad primum, quia Dominus cor eius occupavit, si non fuit mora superflua nec indiscretio aliqua; credo, quod Dominus absolvit et voluntatem pro opere computat; et computatur iste cum illis qui excusantur propter impossibilitatem, habentes Vlevotionem in Sacraraento. — Si autem non cogitat nec curat, aliis solliciludinibus occupatus, maxime si locum et tempus habuit confilendi ore;'tunc non excusatur, immo ob peccatum omissionis repulabitur reus mortis, maxime si non fnerit sic morte praeventus, quin bene posset et deberet recogilare et petere Sacramenlum Ecclesiae

Respondeo: Dicendum, quod votum hic firmum propositum, et hoc computatur pro operatione, non quia tantum valeat omnino, sed quia hoc etiam Deus acceptat, et si adsit votum, el desit facultas; Deus excusalum habet. Concedo ergo quod semper aliquid recipit qui opere accipit Sacraraentum et aliquam utililatem habet; tamen ubi deest facultas, Deus reputat sufficiens ad impetrandum ipsum votum; et ubi adest, antequam perveniat ad opus, reputat conveniens ad obtinendum gratiam. Nec tamen frustra confitetur; si enim pro loco et tempore non confiteretur, verum votum non esset, aut esse desisteret, si prius essef. damnabit, ct non potius fldes et devolio praesens salvabit? Cfr. ibid. e. 8. — Inferius post iiec curat cod. X supplet de confessione.

6 Vidc scholion ad praecedentem quaesl.

« Cfr. 11. Sent. d. 40. a. I. q. 3. — Pro verum, quod exhibent codd. H L U (bb a secunda manu) et codd. F G 1 K omittunl, alii cum edd. aut. — Idem dub. solvit B. Albert.; hic a. 2; S. Thom. et Richard. a Med., hic circa lit.

Item quaeritur de hoc quod dicil, quod nenio potesl confiten nisi suscitatus. Videtur enira non esse verum quod dicit, quia secundum hoc, cnm milhis mortuus teneatur ad sui suscitationem, quia hoc est impossibile, nullus peccator lenetur ad confessionem; quod est inconveniens.

Respondeo: Dicendum, qaoAposse confiteri esl dupliciter: aut peccatum detegendo, ut sit confessio manifesta, et sic potest fieri etiam a peccatore; aut ut sit confessio vere reconciliativa, et sic non potest fieri nisi a iusto et suscitato. Si enira ahas fiat, absolvitur exterius, sed non interius. Nihil enim ad salulera valet alicui poenam temporalem taxare, quousque Dominus absolvat ab aeterna.

DuB. in.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Ut anima vita corporis, ita eius vita Deus est. Videtur enim esse falsum, quia anima vivificando informat corpus, sed Deus non est forma animae. — Item, corpus privatum animae vita non resuscitatur nisi per miraculum: ergo videtur, quod iustificatio sit miraculosa; quod non videtur, cum nemo admiretur hoc, nec sit insohtum.

Respondeo: Dicendum, quod sic Deus est vita animae, sicut anima corporis, quodam modo, et quodam modo non sic. In hoc enim est similitudo, quod quemadraodum corpus indiget aniraa et ab ipsa vivificatur, quamdiu illi coniungitur, et per eius separationem vilescil; sic, quamdiu anima unitur Deo per caritatem, vivificatur, et quando separatur ab eo, moritur et vilescit. In hoc autem est dissimilitiido, quia anima coniungitur naturaliter et naturaliter ex corruptione naturae separatur, ita quod appetitus et indigentia est in utroque, quia constituunt tertium; ex Deo autem et anima non fit unum. Et praeterea, coniunctio illa est voluntatis ex utraque parte; et hinc est, quod quia voluntas nostra naturaliter est vertibilis, et divina misericordia prorapta est misereri, quod resuscitatio animae non est miraculosa, sed ut proprius loquamur, est mirabilis

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod non meretur iustificari qui in vila sua non vult peccatum confiteri. Videtur enira improprie loqui, quia iustificatio antecedit omne meritura: ergo nullus iustiticari meretur. — Item quaeritur: cum omnes virtutes dentur homini, scilicet fides, caritas etc, quare niagis vocatur iustificatio deletio culpae quam aliud? — Item, cum anima dicatur iuslificari, vivificari % sanari et renovari; quaeritur, quae sit differentia inter haec.

Respondeo: Dicendum, quod iustificatio non cadit sub merito condigni, cadit tamen sub raerito congrui; dicitur autem reparatio animae iustificatio. Peccatum enim actuale est deordinalio sive obliquatio circa aliquera actum animae; et per hanc separatur aniraa a Deo et ex hoc incurrit duplex malura, scilicet difflcidtatem ad bonum, et ista dicitur vetustas, qua anima iara inveterata est; et pronitatem ad malum, et haec dicitur infirmitas; unde omne peccatum dicitur iniustitia, dicitur mors, dicitur vetustas, dicitur infirmitas. — Per oppositum igitur anima in adventu graliae vivifcatur, et ex susceptione virtutura ordinantium universas potentias iustificatur — et hoc quidem fit in instanti — unde iustificatio dicilur a iustilia generali; sed sanatur ulterius per gratiam Sacramentorum, et renovatur per bonum exercitium et flt semper ad bonum habihor. Unde dicit Apostolus secundae ad Corinthios quarto: Quod renovatur de die in diem, sicut exterior de die in diera corrumpitur.

Unde notandum, quod peccatum uno modo dicilur infirniitas ei vetustas, alio modo sequelapeccati. Et primo quidera modo statim fit sanatio et renovatio; secundo niodo successive, nec pervenitur ad perfectam sanitatem et novitatem nisi in gloria, eo quod semper manet pronitas et difficultas in via Quod ergo quaeritur: quare dicitur iuslificatio? dicendum, quod dicitur a iustitia generali, non a iuslitia cardinali. — Quod quaeritur, quomodo haec differant, iam patet. — Patet etiam ilkid quod consuevit quaeri, cuius sit sanare. Dico enim, quod contritionis, in quantum est acto virtutum, est iustificare; sed eius, in quantum est sacramen- 5 Ita codd. MU; in edd. omittitur iustificari, econtra in aliis codd. vivificari.

taliSj est curare — Sacramenta enim proprie sanant, et virtutes rectificant — sed in quantum est gratiae, est vivificare; in quantum horum omnium, renovare

DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit Chrysostomus: Nisi purgatus fuerit ab omni peccato per poenilentiam et confessionem, vel baptismum. Quaeritur, quomodo ista tria distinguantur; videtur enim confessio ab his non differre.

Respondeo: Dicendum, quod curatio a morbo est dupliciter: aut per virtutem, aut per Sacramentum. Si per virtutem, dicit per poenitentiam; si per Sacramentum, hoc est dupliciter, sicut duplex est tabula-; et sic est confessio et baptismus. — Aliter potest dici et melius, quod Chrysostomus loquitur de adultis. et hi purgantur duphci Sacramento, scihcet confessione et baptismo; et praeparatorium ad utrumque est contritio, et hanc nomine poenitentiae dat intelligi.

DuB. VI.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Nemo dicat: Occulte ago poenitentiam elc. Videtur enim ex hoc, quod poenitentia omnis sit facienda in pubhco, et illud videtur per htteram sequentem de lob: Si erubui peccata mea etc; videtur secundum hoc, quod quilibet teneatur confiteri peccata sua in conspectu popuh: ergo non est vere poenitens qui confitelur in privalo.

Responbeo: Dicendum, quod Augustinus intelligit de occultatione, quae fit respectu sacerdotis, cui praecipit Dominus manifestare, non respectu aliarum personarum

DuB. VII.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Venialis est culpa, quam sequitur confessio delictorum. Vide- 1 Idem dub. solvunt Alex. Ilnl., S. p. IV. q. 17. m. i. a. I. seqq.; B. Albert., Iiic a. 1. seqq.; S. Thom., hlc q. 1. a. 1; Pelr. a Tar., hic q. 3. a. 1.

2 Vide supra d. I i. p. I. dub. I. — Superius verbo dicit codd. H aa pracmiltunt sic.

3 Cfr. de hoc dubio B. Albert., hic a. 25; S. Thom., hic circa lit. tur enim male dicere, quia culpa non alleviatur ex effectu sequenti, quamvis aggravetur: ergo videtur, quod mortale nunquam per confessionem fiat veniale. — Item, veniale non fil mortale, ergo nec e converso. — Item, si fit veniale, quia Deus dimittit, pari ratione, immo raulto fortiori deberet dicere de contritione.

Respondeo: Dicendum, quod in absolutione, quae est in contritione, culpa recipit veniam quantum ad poenam aeternam, in confessione vero partim recipit veniam, partim non, quia ad unam parlem poenae ligatur, ab alia absolvitur. Et ideo dicit Ambrosius, quod venialis efficitur, non quantum ad maculam, sed quantum ad obhgationem ad poenam aliquam. Et sic patet illud.

DuB. VIII.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Dormiat in sacco. Non enim videlur competens, cum etiam raulti in sericis non asperis poenitentiam agant.

Respondeo: Dicendum, quod saccus accipitur pro qualicumque humiliatione, eo tropo, quo species accipitur pro genere. — Vel dicendum, est perfectionis et consiliura; nec intelhgitur de sacco exlerius, sed quod interius feratur vestimentura asperum. — Vel dicendum et melius, quod est intelligendum quod ingrediatur Ecclesiam- '°, sicut dormire in sacco; non enim inteUigitur de templo materiali, sed de unitate spirituali; sic inlerius debet esse amictns sacco, quia vera poenitentia debet esse humilis et austera, quorum utrumque notatur in sacco et fuit in Ninivitis. — Sed ista auctoritas non videtur ad propositum de confessione; et ideo dicendum, quod adducta est non propler confessionem, sed propter satisfactionem; facit tamen ad confessionem quasi a posteriori. Et sic patet illud.

Supra exsecutus est et determinavit Magister quaestionem; liic tangit et determinat sescilicet utrum necesse sit confiteri homini, sufficiat soli Deo confiteri. Et dividitur haec pars

duas. In prima adducit auctoritates ad falsam

Ad intelligentiam huius partis quaerilur de confesvocali. Et circa hoc duo principaliter quaeruntur. Primo quaeritur de confessione quantura ad

instituentis. Secundo, quantum ad obhgationem exsequentis.

Quantum ad primum quaeruntur tria.

Utrum mandalum de Circa primum, quod in lege naturae fuerit invidetur. 1- Super illud Genesis tertio: Adam, ubies?

« Verba increpantis sunt et ad confessionem non ignorantis»; sed Adam non tenebalur ad legem naturae: ergo confessio est de iure

, confessio scilicet vocaiis, quia vocaliei Dominus loquebatur, et ille vocaliter respon-

Item, lob trigesimo primo: Si abscondi homo peccatum meum et celavi iniquitatem in sinu meo, quasi dicat: non: ergo peccaerat abscondere peccatum, et ut peccatum relob; sed ipse non tenebatur nisi ad ius
Ilem, poenilentia Ires habet partes, scilicet contritionem, confessionem et salisfactionem; sed contritio et salisfactio sunt de lege naturali: ergo pari ratione et confessio.
Ilem, omne opus virtutis spectat ad dictamen naturae; sed confessio peccati est opus virlutis: ergo etc. Probatio minoris: « Veritas, ut vult Philosophus, est virtus », et veritas est illa quae habilitat ad dicendum verum; sed maxiraa difficullas est in enarrando suum peccatum vere: ergo maxime circa hunc actum consistit virtus: ergo etc.

Contra: 1. «lus naturale, ut dicit Isidorus, est ideni apud omnes »; sed confessio peccati non est eadem apud omnes: ergo confessio peccati non est de iure naturali.

Item, videtur, quod sit contra naturam: quia naturale est cuilibet et de nalura recta celare amici commissum, sicut dicitur Proverbiorum undecimo; sed magis se debet quisque dihgere quam proximum ex dictamine naturae: ergo natura dictat, peccata propria esse celanda.
Uem, naturale est cuiliiet celare verenda corporis. ergo simililer verenda spiritus; sed peccata sunt lurpitudines animae: ergo peccatum confileri polius est contra naturam quam secundum naturam.
Item, recta ratio, quae est naturae conformis, erubescil tnrpia cogitare: ergo si plus ost referre sive dicere, per naturam erubescit dicere: ergo cum cogitare turpia el facere sit contra naluram et rationem reclam, pari ralione el referre.

b. Item, per naturam recordatio iniuriarum est occasio inimicitiae confirmandae; sed peccator per peccatum est iniurialus Deo: ergo recordando peccatum et narrando renovat inimicitias. Sed quod facit hominem inimicum Deo vel magis inimicum est contra naturam et rationem rectam: ergo et confessio sceleris.

c 0 N c L u S 1 0. Vocaliter confiteri Deo non dictat natura specialiter et per modum necessitatis nisi in casu;

sed homini confderi dictat tantum in generali.

Respondeo: Dicendum, quod dupliciter sunt aliqua dc dictaraine iuris naturalis: aul wgejiera/i,,..,. r j 1 1 L aut in speciali. In speciali, ut honorare parentes; (c..33.); il. Moi'ul. Eiideni. c. 5. (<. 3.). — Ed. 1 Virtus, iitvxdt PliUosophus [II. Eiliic. c. 3.], consistit circa diffwile. Coil. A ut Tullius vult philosophus (cfi-. tom. III. pag. 728, nola 2.).

Jisdein verbis, quae magis supra pag. 1 1, nota o. ex Bocthio reliUis respondent, Scliolaslici exhibent cliam scnlentiam Isidori, lom. II. pag. 901, nota 3, et C. lus naturnle (7.), d. 1. allcgatam.

3 Ver.s. 4 3; Qiii ambulat fraudiilenter revelat arcana, qui aulem fidelis est animi celat amici commissum. in generali vero dictat natura ea quae superaddit lex evangelica, sicut sunt aliqua supererogationis, ut consilia, vel etiam aliqua Sacramenta

Intelligendum est igitur, quod est confessio peccati mentalis et vocalis. Mentalis confessio est recognitio peccati et offensae; et haec est de dictamine naturae in speciali, secundum quod cognitio offensae est de dictaraine naturae. Cognitio autem offensae humanae est de diclaraine naturae per se, secundum quod est rationalis; sed cognitio offensae divinae est de dictaraine naturae adiutae aliquo modo per fidem. Quomodo enim scit homo, se offendere Deuni, quem non videt, nisi per aliquem radium fidei hoc cognosceret? Cum autem hoc cognosci t, quod Deum per praevaricationem inhonorat; natura dictat, quod ab ipso est misericordia humiliter petenda; et hoc nunquara est, nisi recognoscatur culpa.

Vocalis vero confessio ost duplex, scilicet quae fit Deo, et quae fit homini. Vocaliler confiteri Deo dictat natura non simpliciter, sed in casu, ut puta, quando Deus exigit, sicut exegit ab Adam et a Cain; vocaliter aulem confiteri homini non dictat natura nisi in generali. Dictat enira, quod omnibus modis reconciliari oporlet Deo, quibus ipse statuit. Unde nalura diclabat, quodsi Deus arbitrum coostitueret inter se et peccatorera, quod ipsi esset culpa revelanda; et ita diclabat in generali; dictabat eliam, quod illi essent dicenda vera.

Et sic patet, quoraodo confessio spectat ad legeni naturae. Quaedara enira est de dictamine naturae per luodum necessitatis, quia natura dictat illam simpliciter et specialiter. Quaedam eliam est de dictamine naturae per modum expedicntis simpliciler, sed necessitatis in casu, ut confessio vocalis facta Deo. Quaedam vero dictabat in universali solum, et haec est confessio facla liomini.

1. 1. Ex his patent obiecta ad priraam partem; nam auctoritates procediml secundum primam viam, vel secundara, ut patet.
Similiter priraa ratio inducta ex simili in confessione vocali laudis, quia, sicut in casu laudare oporlet ore, ta.men semper debet actu vel habitu laudare in corde; sic etiam intelligendum de confessione peccati.
Ad illud quod obiicilur de partibus ahis, scilicet conlritione el satisfactione; dicendura, quod 5 Edd. cum paucis codd. itcrando; pro renoml cd. 1 et codd. B D I II L Q innovat; pro inimicitias cod. B iniurias.

° Clr. supra d. 2. a. 1. q. 1. ad 2. — Pro ut consilia multi codd. ei consimiiia.

Epist. I. loan. i, 20. — Aliquanto inferius pro duplex multi codd. dupliciler.

tres partes respiciunt poenitentiam, secundum est vir-tus et secundum quod est Sacramensed specialiter contritio et satisfactio respivirtutem, sed confessio magis est poenitentiae, QSi Sacramentum, sicut melius patebit infra.

enim peccati, quae fit liomini, ortum lianon tantum a nattira, sed etiam ab institutione

Et ex lioc patet responsio ad ultimum, quod quod est opus virtutis. Dico enim, quod re opus virtutis est, sed non omnino, sed virtucum adiunctione institutionis Sacramenti. Verilas non dictat, quod peccata occulta dicantur hosimiliter nec poenitentia dictat illud per se, liomo doleat; sed cum Deus institunc virtus obedientiae imperavit, poeniiYmm el veritas actum direxit. — Et ita paad quam virtutem spectet confileri, et quomodo opus virtutis et cuius. Unde poenitentia in gedictat illam, secundum quod est virtus vofacere emendara; obedientia per mandalum veritas elicit et regulat.
Ad illud quod obiicitur in oppositum, quod est idem apud omnes; dicendum, quod illud de eo quod natura dictat m joariiCMton in universali. 2. 3. 4. 5. Ad illud quod obiicilur, quod mapeccatum est contra rationem; dicendum, peccati propalalio potest fieri dupliciter: vel sui ipsius commendationem, sicut faciunt pec-, qui laetantur, cuni male fecerint, et exsulin rebus pessimis, quorum viae perversae, quibus est facta frons mulieris meretricis, de quibus dicitur: Peccatum suum sicut Socloma etc.; et haec est contra naturam et rationem rectam -et ad provocandam divinam et verecundia et confusio huic opposita adducens gratiam et gloriam. — Alia est
Circa I. et 2. quaeslioneni doctores salis consentiunt; Bonav. tamen aliis dislinctionibus et altentione dignis utitur. Do utruque quaestione: A]ex. Hal., S. p. IV. q. 18. ni. 2. confessio ad sui accusationem ad inveniendam divinam propitiationem; et haec est ordinata ad faciendam emendam et ad curandam plagam occultam. Unde sicut natura dictat, vulnus etiam in locis secretis aperiendum medico ad curationem, quamvis dictet pudenda operienda; sic est de peccatis. Et sicut, si aliquis nollet vuhius ostendere, iudicaretur superbus et stultus et faceret contra naluram et salulem suam; sic intelligendum est in proposito.

Et ex hoc patet responsio ad omnes raliones. Nam si vulnus amici deberet curari per meam confessionem, sicut et proprium.; dictaret ratio et natura, quod ego deberem ipsum prodere. Quamvis autem naturae dictamini consonum sit erubescere, et nunquam deberet esse sine confusione; propter illam tamen non est confessio dimittenda; et hoc propter multiplicem utilitatem, quam habet. Et propter hanc instituit eam Deus.

Valet enim ad peccati cognilionem, propter,,. 1. r. -, - instructionem. sacerdotis; Deuteronomu decuno septimo: Si difficile et ambiguum apud te etc. — Ad cogniti deletionem; Psalmo: Dixi, confitebor etc.; si propositum valet, quanto magis valet opus? — Ad cogniti et deleti satisfactionem, quia erubescentia in confessione est magna pars satisfaclionis; Ecclesiastici quarto: Esl confusio adducens gratiam et gloriam. — Ad poenae diminutionem vi clavium; Matthaei decimosexto: Quodcumque solveris super terram etc. — Ad Dei laudem; losue septimo: Da gloriam Deo et confitere etc, et: Indica mihi,

lacobi ultimo: ConfiteminiaUerutrumpeccaia vestra, et orare pro invicem etc. — Ad conscientiae assecurationem; unde David statim, cum dixit: Peccavi, audivit: Transtulit Dominus eicisecandiegum duodecimo. Et hoc magnum bonum est, secundae ad Corinthios primo: Gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae. a. 2. ct a. 3. 1. 2. — Scot., de his et de 3. q. in utroque Scripto d. 17. q. unica. — S. Tliom., hic q. 3. a. i. quaestiunc. 2. 3. Suppl. q. 6. a. I. 2. — B. Albert., de hac et seq. q. quam deiegere peccatum per confessionem, propler illam tamen causam [in noslra lectione «7faw refertur ad confusionem] non esi etc. Aliquanlo superius pro et propriuw edd. et propria. Subinde pro Quamvis autem cod. aa Quamvis enim, et codd. AEIKW omittunt dictamini. Paulo inferius pro Et propler hanc cod. E et ed. ei propter quam.

supra d. 16. et 17. — Pelr. a Tar., liic q. 3. quaestiunc. 2. 3. — Riclmrd. a.Med., hic a. 2. q. 3. — De his et de 3. q. Durand., hic q. 8, et Dionys. Carlh., hic q. 5.

II. Quoad 3. quaeslionem nonnulli, corlici verborum inhaese et iure divino non instituerit confessionem, et per consequens nec Sacramenlum poenitentiae. Falsa haec interpretatio inde orta ius quaeslionis, qui in fine argumenlorum praeciso ponitur; unde patet, quod S. Doctor totus est in quaestione levioris momenli discutienda, scilicet quare in s. Scriptura Chrislus ipsam confessionis obligationem, sive partem materialem huius Sacramenli non sic diserlis verbis docuerit, sicut formale eiusdem, scilicet potestatem clavium cum potestate ubsolvendi, quam non attenderunt usum verborum instiiuendi et insiniiandi apud S. Bonaventuram occurrentem, licet ex ipso contextu satis clare se prodat. Nam hoc salteni loco sumitur instituere secundum usum, quem iuris adagion adhibet, quod <t leges tunc instituuntur, n. III.). Item insinuare non excludit manifestationem voluntatis omni modo, sed tantum publicam sive promulgationem for-

Secuntjo quaeritur, utrum confessio fuerit instituta in lege scripta. Et quod sic, videtur.

Levitici decimo sexlo dicitur de sacerdote, qui debebat hircum emissarium emittere: Confiteatur omnes iniquitates fiUorum Israel et universa delicta atque peccata; sed non poterat sacerdos confiteri peccala aliorum, nisi illi prius confiterentur ea: ergo videtur, quod ibi fuit confessio inslitula.
Item, lioc videtur auctoritate Salomonis, qui Proverbiorum vigesimo oclavo dicit: Qui abscondit scelera sua non dirigetur; constat, quod loquitur his qui erant tempore Legis, et constat, quod non intelligit de absconsione respeclu Dei, cui oitmia sunt nota: ergo respectu ministri Dei: ergo elc.
Item, Isaiae quadragesimo tertio: Narra, si quid habes, ut iustificeris; sed narratio dicit actum sermonis et confessionem vocalem; et constat, quod loquitur pro tempore Legis, quia exhortando, non praedicendo: ergo videtur, quod tempore Legis esset confessio in praecepto.
Item, ratione vitjetur: plus est aliquid profiteri facto quam verbo, plus etiara confiteri peccatum coram omnibus quam coram uno; sed ipsi confitebantur se peccalores coram omnibus, dum offerebant hostiam pro peccalo: ergo cum ad hanc supra pag. 433, nota i. — Quartus lac. 5, 16. — Quintus
Reg. 12, 13. — Sexius II. Cor. 1, 12. — Inferius pro assecurationem cod. bb alleviationem. malem. Ila S. Doctor se ipsum explicat infra d. 22. n. 2. q. I. fessio] institutum fuit per Apostolos, vel uimelius dicam, promulgatum, quia Dominus Apostolos docuit, et ipsi a Domino docti et auctoritale ab ipso accepta promulgarunt. Non enim nobis tradiderunt nisi quod a Domino vel a Domini Spiritu acceperunt ». — Ebc modus loquendi invenilur non tantum apud Alexandrum Hal. ( loc. cil. m. 3. a. 2; et cfr. a. I.) dicentem: <t Non instituit. Dominus lucide, sed insinuavit »; sed etiam apud Petrum a Tar. (loc. cit. quaestiunc. 4.), qui ait: « In hoc, quod eis polestatem suam iudiciariam ligandi et solvendi dedit, confessionem eis lanquam iudicibus fieri insinuavit: ergo instituit confessionem tacite, sed Apostoli promnlgarunt expressev. Similiter argunientatur Hichard. a Med. (loc. cit. q. I.).

Quaestionem hanc accessoriam, quare Christus ipse in s. Scriptura non promulgaverit debilum confessionis, alii auctores praeter Alcxandrum Hal. et Richard. a Med. (hic a. 2. q. 2.) vix tangunt. Celerum non constat, Christum Apostolis nihil de hac re explicite ore propi'io tradidisse, cum multa eius dicta, ut saepius monet etiam S. Bonav., in s. Litteris non sint scripta; quod etiam loc. cit. idem insinuat. tenerentur, videtur, quod multo fortius ad confessionem oris.

Item, confessio oris instituta est ad hoc, ut sacerdos sit medius arbiter; sed in lege veteri sacerdos erat mediator; unde per lotum Leviticum, ubi agitur de oblatione, dicitur: Orabitque sacerdos, et remittetur ei.
Item, vetus lex fuit lex rigoris, et magis punie!3antur quam in nova; sedconfusio, quae est in poenilentia, est magna poena: ergo magis fuit competens legi veteri quam novae.
Item, ratio, quare"'instituta est confessio, est, ut fiat reconciliatio Ecclesiae; sed Ecclesia erat in veteri testamento et unitas magna, quia unus iniuriabatur, dum peccabat, toti multitudini, sicut manifestum est in Aclior: ergo tunc debuit institui confessio peccati.

Contra: 1. Augustinus: « Ol3latio rum confessio fuit peccatorum »: ergo videtur, quod non fuerit ibi alia confessio quam oblatio.

Item, confessio ordinata est ad absolutionem; sed Lex transgredientes ex certa scientia faciebat occidi sine misericordia: cum ergo non teneretur aliquis facere se occidi, non tenebatur confiteri.
Item, in confessione manifestantiir quae cors Vide 111. Sent. d. 40. q. 1. et 3. — Edd. magis bat quam nova.

dis sunt et occulta; sed « Lex prohibebal manum, non animum »: ergo confessio Legi non competebat.

Item, si confessio fuit in Lege; aut sicut morale, aut sicut sacramentale. Si ergo sicul morale: ergo simililer fuisset in lege naturae; si sicut saeramentale: ergo cum alia et alia sint Sacramenta novae legis et veteris, non deberet esse in nova.
Ilem, usque ad adventum Christi fuerunt homines sub umbra et ante non pervenerunt ad lucem; sed per confessionem peccati prodit peccator in apertum: ergo ante adventum Christi non debuit esse peccati confessio.
Item, confessio est ordinata ad potestatem clavium, quia confUens absolvilur; sed in sola lege nova dictum est sacerdotibus: Quorum remiserilis peccata etc, ut dicitur loannis vigesimo: ergo videtur, quod cum ante non fuerit potestas absolvendi, nec fuerit necessitas nec utilitas confitendi. Confessio vocalis ut Sacramentum, instituta est tantum in lege evangelica nec praecessit in lege veteri nisi in figura insinuata.

Respondeo: Dicendum, quod duo sunt principafiter in confessione, propter quae oportuit et confnjt confessionem inslitui. Primum est propter detectionem peccati et manifeslationem, et iste est finis confessionis in se. Secundus finis est propter reconciliationem faciendam Deo et eius Eccle- «" siae. — Primo igitur fit propfer peccati detectionem. Peccator enim, dum male agit, odit luceni % et ideo in reversione ad iustitiam oportet redargui opera infructuosa tenebrarum; quae autem arguuntur a lumine manifestantur, ut habetur ad Ephesios quinto; hoc autem est per confessionem. Et ideo debuit in ea lege inslilui confessio, in qua est manifestatio veritatis, in ea, inquam, lege, in qua Verbum caro factum est, ut intelligibile fieret sensibile et manifestum; in ea lege debent occulta et tenebrosa opera manifestari, et verba cordis formam vocis induere; haec autem est lex gratiae: et ideo confessionis institutio quantum ad primum finem competit legi gratiae.

Ahus finis est ad reconciliationem faciendam, humano arbitrio mediante; ideo fit homini, ut homo sit iudex et arbiter inter Deum et peccatorem. Arbiter autem tahs debet esse, qui possit manum po nere in utrumque; tahs autem non potuit esse, quousque Deus factus est homo; et lunc homo deifica tus datus est nobis mediator et arbiter Christus qui potuit arguere et manum ponere in utruraque Hic autem reliquit in Ecclesia successores, quos et arbilros constituit et rectores Ecclesiae, quibus commisit auctoritatem reconciliandi. Et quoniam haec auctoritas primo fuit in Christo et in nullo potuit esse, antequam veniret ille praecipuus mediator; et hoc solum in lege nova fuit: ideo tantum in hac lege inslitui confessio debuit.

Concedo igitur, quod confessio, prout est Sacramentum, confessio, inquam, vocalis, sohus novae legis fuit nec praecessit in lege veteri nisi in figura, quia illi legi non competebat. Praecessit autem in hoc, quod sacerdotibus dala erat auctoritas discernendi inler lepram et non lepram, sanctum et profanum. Sed haec quidem erant corporalia et non spiritualia. Et illam figuram ostendit Dominus impletam esse in lege nova, cum mundatos ad sacerdotes mittebat,ut dicilur Matthaei octavo, ubi volunt aliqui dicere, quod confessio fuit instituta, sed magis, ut videbitur, fuit ibi insinuata.

Ad illud ergo quod obiicitur, quod fuit ibi confessio, quia sacerdos confitebatur; dicendum, quod tahs non erat confessio sacramentalis, quae fit homini, de qua nunc loquimur, qua aliquis se accusat; sed confessio iiia fiebat Deo in generali de peccatis ipsius multitudinis, non alicuius particularis personae.
Ad illud quod obiicitur de aijsconsione, dicendum, quod intelligit de al3sconsione, quae est per peccati defensionem et palliationem, sicul faciunt hypocritae; et illud est falsitatis, et hoc est contra legem naturae et respectu Dei et respectu hominis. Quamvis autein sit prohibitum mentiri, non tamen est praeceptum dicere omnem veritatem
Ad illud quod obiicitur de narratione, dicendum, quod intelligitur de narratione secundum hnguam el os cordis. — Vel si intelligatur secundum os corporis, adhuc intelligitur, quod fiat respectu 8 Vide III. Sent. d. 19. a. 2. q. 2. — De dictione homo deificatus (cod. R deificans, cod. L Dei FiliusJ, quam Damasc. (uidem insinuat, sed ul propriam non admittit, cfr. ibid. d. 7. dub. 2.

3 Levit. 10, 10: Et ut habealis scienliam discernendi inler sanctum ct profanum, inter pollntum et mundum. Ibid. c. 13. et 14. de cognitione leprae sacerdotibus commissa. Pro inter lepram et non lepram codd. IK inter lepram et lepram, quae lectio respondet Deut. 17, 8 superius pag. 437, nota 7. allegato.

1» Vers. 4. Cfr. Luc. 17, 1 4. — De institutione confessionis

Dei; quemadmodum fit oratio vocalis non ad Deum instruendum, sed ad excitandum in nobis affectum pudoris, vel amoris, vel doloris, vel alicuius alterius affectionis.

Ad illud quod obiicilur, quod profitebantur facto; dicenduffl, quod illa oblalio non eral professiva- peccati, sed oUalionis hostiae pro peccalo; ex consequenti autem ostendebatur peccator. Sed hoc non est in speciali, sed in generali, nec magis sacerdoti quam alii. Et hoc quidem decebat aliquo modo fieri, quia iam ecclesiastica unitas in conformilate Sacramentorura et uniformilate cultus divini coeperat inchoari.
Ad illud quod obiicitur, quod sacerdos eral mediator; dicendum, quod etsi mediator esset ad offereiiclum hostias figurales, non tamen erat mediator in absolvendo; et ideo sacerdoti non debebat fieri confessio peccati, sed oblatio hirci vel vi-

A quo confessio fuerit instituta, Terlio quaerilur, a quo fuerit instituta confessio. Et quod fuerit inslituta a Cliristo, videtur:

Quia sacerdotium fuit institutum a Christo ad remissionem peccatorum et absolutionem; sed i i i sacerdotes non possunt nec debent solvere, nisi sciant, a quo solvant; sed posito posteriori, ponitur prius: ergo si Ghristus instituit absolutionem, multo fortius confessionem.
Item, cuius est instituere totum, et parles; sed Dominus instituit poenilenliam, cum praedicavit et praecepit: Agite poenitentiam,'d.,K(;, ciuarto: ergo tunc instituit confessionem.
Item, confiteri peccata occulta, hoc est magnae perfectionis et superadditum mandatis legalibus; sed nullus potest hoc praecipere, nisi qui per omnia potesl super hominem: ergo solus Christus ad confessionera peccatorum potuit obligare.
Ilem, loannes praecucurrit Salvatorem, et verus fuit praecursor, non tantum in verbis, sed in gestis; sed omnes qui baptizabantur a loanne, confitebantur peccata,?vlatlbaei tertio: ergo sicut praecessit in loanne baptisnius praeparationis et confessio, ita utrumque debuit institui a Christo.
Item, hoc Sacramentum pernecessarium est, tuU Non sic est de sacerdote novi testamenti, qui sicut verum Chrisli corpus conficit et poteslatem habet ad conficieudum; sic auctoritatem habet ad corpus myslicum absolvendum.
Ad illud quod obiicitur, quod lex vetus erat lex rigoris et oneris; dicendum, quod quamvis confessio onerosa videatur propler pudorem, tamen est sarcina miro modo allevians per absohitionem; et ideo illi legi non competebat. Hic enim fit ab omni peccato absolulio, ibi vero sine omni misericordia gravis peccatoris fiebat damnatio; propterea non competeliat illi legi tahs perfectio.
Ad ultimum de unilate Ecclesiae, dicendum, quod unitas erat, sed tamen figuralis respectu verae unitatis huius Ecclesiae; ideo, sicut sacrificium fuit figurale,ila et sacerdos,ita reconciliatio et postremo confessio, quia leprosus se sacerdotibus ostendebat. a Christo, an ab aliquo eius Apostolo. sicut baptismus, quia « est secunda tabula post naufragium )), quando iam non valet baptismus; sed Ghristus per se ipsum nos liberavit a naufragio et primam tabulam instituit: ergo videtur, quod similiter et secundam, et ita confessionem ipsam.

Contra: 1. Sacramentis, quae Dominus tuit, ipsemet usus fuit, ut prius visum est in baptisrao et eucharistia; sed ipse nunquam fuit confessus aliquod peccatum: ergo etc.

Item, Ghristus in faclis suis nobis dedit exemplura; sed ipse absolvit sine omni confessione mulierem in adulterio deprehensam: ergo non videtur instituisse confessionera, sed potius noluisse.

Itera, quaero: ubi instituit? Si tu dicas, Agite poemtentiam; contra: nondum erant dotes, quibus possent et deberent confiteri: ergo in illa praedicatione non implicabatur confessio.

Item, dicunl alii, quod instituit ibi, ubi sit leprosum ad sacerdotes. Sed contra: Matthaei octavo dicitur: Vade, ostende te sacerdotibus et offer munus, quod praecepit Moyses: ergo constat, quod raandavit facere quod fiebat in Lege, et illud non erat confessio vocalis: ergo etc.

Item, dicunt alii,quocl ibi, loannis vigesimo:

Accipile Spiritum sanctum, quia, duni instituit sacerdotes, et potestatem absolvendi dedit et praecepit, ut ad eos peccata deferrent. Sed contra: diflicilins esl confileri quam confessioneni audire: ergo magis specialiter de boc debuit mandalum dare.

Quaeritur igitur: quare Chrislus non instituit confessionem expresse, sicut instituit alia Sacramenta? i. Sacramentum confessionis Dominus instituit per se qnoad formale, quod est poteslas absoloendi;

sed quoad materiale, quod est peccati detectio, non per se instituit sive promulgavil, sed per Apostolos auctoritatem dando et insinuando.

Respondeo: Dicendum, quod duo sunt in conet fessione: ununi formale el completivum, et boc est absolutio sive polestas absolvendi vel medicandi; et hanc Dominus instituit, qui potestatem clavium concessit; et penes boc residet virtus. — Aliud autem est materiale, et boc est detectio peccati sive morbi; et boc Dominus non instituit infe,&edinsinuavit.

Ratio autem, quare non instituit, ut dicunt alihaec fuit, quia sufficit aegrolo exponere nieet medicinam; et uUerius confessio peccali non valet extorta, sed debet esse voluntaria: ideo Dominus insinuavit, reiinquens boc in volunlate aegrotantium. Et boc est quod dicit Hugo: « Medicis dixit, ut curarent, sed infirmis non dixit, ut ad medicos curandi causa venirent; boc quasi certum esse voluit, quod aegri libenter salutem quaererent et se curandos ofTerrent, si medicos invenirent».

El licet boc sit satis probabile, potest tamen et aliter dici, quod Dominus confessionem per se non instituit, quia est in remedium recidivantium. Quia Christus erat Ecclesiae fundator, et venienlibus omnium peccatorum per baptismum fiebat remissio; ideo ab eo non debuit instilui confessio, ne ex verbo Domini daretur aliquibus recidivandi occasio. Cum aulem Ecclesia fuit instituta, iabi homines coeperunt; et= lunc remedium, ne desperarent, vel contemnerent, publicari oportuit: et ideo per.postolos confessio debuit inslilui auctoritate sibi a Domino tradita in clavibus sibi datis, in quibus potestatem acceperant sanandi, et ita imperandi modum convenientem saluti; et boc quidem erat per morbi detectionem et peccantis humiliationem et sacerdotalem absolutionem. Et ideo confessio fuit a Domino insinuata, ab Apostolis miftoto, ab episcopo lerosolymitano, scilicet lacobo, promidgata, sicut et sententia de non servandis legalibus promulgata fuit, Actuum decimo quinlo; sic et confessio omnibus peccantibus indicta et imposita fuit, lacobi quinto: Confitemini alterutrum etc.

Et iterura, non solum haec est ratio, sed etiam ulterior esse potest. Confessio enim hominis est opus pure; unde non est data virtus Sacramenli ipsi confessioni, sed absolutioni; et ideo recte hominibus puris institutio debuit reservari.

Ex bis quae dicta sunt, quatuor possunt rationes elici, quare Dominus immediate confessionem et expresse non instituit: priraa quidera, quia non oportuit; secunda vero, quia in hoc voluntariam esse debere docuit; tertia, quia est Sacramentum recidivanlium; quarta, quia quantum est dese,est opus humanum. Unde credo, quod per se non instituit; et si dicatur inslituisse, boc est intelligendum insinuando et auctoritatem dando. tuit per se, materiale autem non; et ratio visa est supra.

Ad tertium patet responsio: quia Apostob hoc poterant praecipere auctoritate clavium sibi datarum, quia aliter frustra essent datae.
Ad illud quod obiicitur, quod confilebantur etc.; dicendum, quod utruraque Salvator iraplevit, sed unum per se, quia decebat ipsum, sed alterura per alios, quia eos decebat uli confessione. Christus enim, qui omnia sciebat, sine confessione oris absolvebat; sed hoc Apostoli facere non poterant, quia nisi per aegrolum non poterant nosse plagam.
Ad illud quod obiicitur ultimo, dicendura, quod Christus instituit secundum hoc quod erat ibi completionis, non tamen tolum, sicut baplismum, quia non conveniebat ei ita fabricare tolam tabulam recidivantium, sicut primam accedentium.

Consequenter, viso de institutione confessionis, quaeritur de obligatione ad ipsam. Et quantum ad hoc quaerunlur Iria.

Ut)'um omnes adulti, boni et Primo igitur quaeritur, ulrum omnes adulti, boni et luali, ad confessionem teneantur. Et quod sic, videtur:

Vev decretalem de Poenitentiis et remissionilibro quioto: « Omnis Htriusque sexus fidelis, poslquam ad annos discretionis pervenerit, omnia peccata sua, saltem semel in anno, fideliter confiteatur proprio sacerdoti ». Et quod illud sit praeceptum, palet in hoc, quod subiungitur gravis poena, scihcet quod « vivens ab ingressu Ecclesiae arceatur, et moriens christiana careat sepultura».
llem, primae loannis primo -: Si dixerimus, quoniam peccatum non habemus, mendaces sumus, et veritas non est in nobis; loquitur de omnibus communiter: ergo omnis qui dicit, se peccalum non habere, peccat morlaliler: ergo quilibet tenetur se recognoscere peccatorem secundum formam Ecclesiae, quae tradita est peccatoribus; sed hoc est per confessionem: ergo etc.
Item, praeceptum est omnibus orare, et nullus absolvilur quantumcumque perfectus ab oratione dominicali: ergo omnes tenentur dicere: Dimitle nobis debita nostra; sed Dominus non tanlum ad hoc instiluil orationem, immo eliam confessionem; sed oratio esl opus salisfactorium et praesupponit confessionem: ergo etc.
Item, quantumcumque aliquis sit sanclus et iuslus, si potens esl corpore, tenetur Quadragesimam ieiunare nec propter aliquam sanctitatem absolvilur ab Ecclesiae institutione: ergo pari ratione nec a confessione.

Contra: 1. Augustinus dicit, et haljetur distinctione praecedenli: « Poenilenlia perfecta ad baptismi puntatem conatur reducere »; seu possn?ile est, aliquem veram poenilentiam [)erficere pro peccalo: ergo possibile est, ipsum redire ad innocenliam baptismalem. Sed habens innocentiam baptismalem non F'rimo, per comparationem ad subieclum.

Secundo, per comparationem ad lempus.

Terlio, per comparationem ad modum.

ad confessionem teneantur. tenetur confiteri, quia purus est: ergo non videtur, quod omnes ad confessionem teneantur.

Item, confessio et Sacramentum poenitentiae est institutum propter hoc, ut recidivantes post baptisnium possint resurgere; sed possibile est, quod aliquis conservet innocentiam bai)tismalem: ergo talis non tenetur confiteri.
Item, possibile est in multis, quod non habeant nisi venialia; sed venialia non lenetur confiteri homo, quia in iliis decedens potest salvari, et sola conlritione possunt deleri: ergo talis non tenelur confiteri, quamdiu in tali slatu consistit.
Item, possibile est, quod aliquis ita intentus sit circa aeterna, quod non habeat remorsum de aliqua culpa; aut ergo talis tenetur confiteri, aut non. Si non, tunc non omnes obligantur; si tenetur et non habet conscientiam peccati, tenetur ad confitendum sive ad dicendum contra conscientiara. et ita mentiri; quod nefas est dicere: ergo non omnes obliganliir. Omnes, sive boni sivemali, semel in anno tenentur confi.teri, partim ex praecepto primae institutionis, partim ex superaddito mandato in generali Concilio.

Respondeo: Dicendum, quod teneri ad confes-,,..., sionem peccatorum est dupliciter, scuicet ex institutione prima, quia inslituta est sub praecepto, vel ex constitutione superaddita. Primum praeceplura datuni fuit ab Apostolis et vulgatum fuit a lacobo apostolo et episcopo lerosolymilano, lacobi quinto; secundum a palribus in generali Concilio et vulgatnm fuil ab Innocenllo tertio. Ratioiic pr('»zMnand;ifi instilulionis, quoniam instilula est directe contra mortale, tenebantur omnes confiteri, qui post ba- Scii. (1. XV. lil..Magistri, c. 7.

5 CiV a 1. (. 3. in corp.

peccaverant nwtaliter. Ralione vero seinslitutionis tenentur omnes, saltem ad sein anno. Ralio aulem huius inslitutionis triplex est. Prima universalis indigentia. Omnes enim peccaveel egent gloria Dei. Non esl enim qui faciat etnon peccet, Ecclesiastici septimo. Ideo Deum quilibet glorificare confitendo se peccatorem. enim se peccatorem confiletur Deum glorificat, se Dei gratia et misericordia indigere. — ratio fuit sacrae communionis reverentia: omnes tenentur in Pascha communicare, tam quam alii; et tunc, quia Agnus paschalis solemnitate manducandus est, ut mundi essent et digni, oportuit, remedium praemitti et pnrgationis; el hoc quidem est in conpeccati. — Tertia ratio fuit discretio gregis ne lupi absconderentur in grege, qui agnos; ideo institutum est, ut vultus suarum sacerdotibus ostenderent. ne haeretici innocentiam palliarent et sub pelle se absconderent; omnibus, quantumcumsint innocentes, praeceptum est confiteri. Et ideo quantumcumque sint boni, tenentur confiteri in anno.

Ad illud ergo quod obiicitur, quod poenitenperfecta reducit ad innocentiam; dicendum, quod verum est de culpa, pro qua fuit illa poeniassumta; sed quamdiu sumus in hac vita, culpae saccedit alia: et ideo oportet, quod reconfessio et poenitentia.
Ad illud quod obiicilur, quod instituta est recidivanles; dicendum, quod in baplismo principaliter originale, delentur nihilominus et mortalia; el ideo baptismus valet conilla. Similiter de poenilentia intelligendum, quod inslitula est propter mortalia, ad miipsa confessio; sed tamen valet contra omne et ita contra omnem lapsum sive per, sive per veniale. Licet igilur aliquis congratiam baptismalem, in quantum delet oriet culpam mortalem; nullus tamen adeo est qui conservet quantum ad deletionem ve-, quia tota die iteratur: ideo expedit ei, si mandasset Ecclesia, confiteri; nunc autem soluni epedit, sed etiam necessario obligatur.
Ad illud quod obiicitur, quod non tenemur venialia confiteri; dicendum, quod, sicut tactum esl, tentio ad confessionem est dupliciter; vel ob vinculum peccati, vel propter vinculum solius praecepti. Venialia igitur non tenetur quis confiteri propler vinculum peccati, sed hoc solum est propter obligationem praecepti, quae obligat unumqucmque ad confitendum. Et ideo, si non habet nisi venialia, tenetur ilia confiteri; unde si haberet raortalia, quae confiteretur, non teneretur ad venialia.
Ad illud quod obiicitur de eo qui non habet remorsum etc., dicendum, quod impossibile credo secundum statum viatoris, quod aliquis unum diem vel septimanam Transeat sine remorsu venialis; tamen quod totum annum Transeat, hoc habeo magis pro impossibili, et vix credo, quod fuerit hoc donum in aliquo nisi in Christo el eius Matre; et ideo unusquisque vel habet conscientiam, vel debet habere et omni hora petere: Dimitte nobis etc. Vix enim est, quod homo aliquamdiu sit in vita ista sine veniali, tum propter frequentiam, quia strepilus vitiorum et peccatorum venialium semper insonant auribus cordis nostri; tum propter ignorantiam, quia in multis venialiter peccamus et ignoramus et non consideramus; tum propter adliaerentiam, quoniam venialia ista sunt magnae adhaerentiae, maxime quando habetur affeclio circa aliquod terrenum: et ideo, quantumcumque sit perfectus, corde debet recognoscere et ore confiteri, se peccatorem esse. Si tamen aliquis esset, qui non haberet peccatum propter superabundantem gratiam; dico, quod non teneretur ad illud mandatum, quia solis peccatoribus et viatoribus est datum; talis autem iam in caelis habitat. Si autem esset alius, qui non haberet propter ignorantiam vel negligentiam; non excusatur a mandato propter ignorantiam; non tamen tenetur aliquid dicere, quod non habeat in corde, sed tenetur recogitare et postea tenetur dicere. Hoc aulem non credo posse contingere homini habenti intellectum et usum rationis nisi per specialissimam gratiam — quam eliam credo Apostolos non habuisse, quia venialiter peccaverunt, sicut dicit Gregorius — vel propter nimiam negligentiam. — Et sic patet, quod secundum communem legem, saltem semel in anno, omnes adulti tenentur confiteri universaliter, et omnes debent orare: Dimilte nobis etc.; nec est aliquis, qui in mullis non possit se ipsum arguere.

Supple: peccali venialis.

tenda venialia teneatur (cfr. infra p. 111. a. 2. q. 1.), refertur etiam a S. Thoma (liic q. 3. a. 1. quaestiunc. 3. ad 3, et Suppl. q. 6. a. 3. ad 3.); qui etiam aliam opinionem ut probabilem aSert, quod talis vi ijraecepli occlesiaslici tantum teneatur, ut se sacerdoti repraesentot ot ostendat, so absque conscientia mortalis esse. Do hoc casu potius speculativo adhuc nihil deterniinatum est.

De ipsa I. quaestione: Alex. Hal., S. p. IV. q. 18. m. 4. a. 1. 1-3, a. 2. 2-5. — Scot., hic q. unica n. 18. seqq. — S. Thom., artt. citt. — B. Albert., supra d. 16. a. 12. — Petr. a Tar., hie q. 2. a. 4. quaestiunc. 1. 3. i. — Uichard. a Med., hic a. 2. q. i. — Dionys. Carth., de hac et seq. q. hic q. S.

II. Quoad 2. quaestionem etiam nunc communiter tenetur, quod detempore, quando post peccatum mortale perpetratum liel. Parisien. quidem docuit, tesle Dionysio Carth., quod « nec ad modicum nec ad momentum licet alicui confessionem differres. S. Alphonsus dicit, quod gravis esse videatur obliga-

Secundo quanlum ad tempus quaeritur, utrura peccator stalim, cum pntest, teneatur confileri. Et quod sic, videtur.

Hugo de sancto Victore: « Si necessitas non est, quae praetendatur, conteinplus non excusatur )); sed cuni se offert confilendi opportunitas, nuUa potest praetendi necessitas: ergo non excusatur a contemplu.
Item, quanto hoino plus permanet in peccato, tanlo est inhabilior: ergo quanto citius confitetur, tanto est habilior ad resurgendum; sed conslat, quod aliquando tenelur confileri, et non nisi quando est habilior: si ergo tanlo habilior, quanto citius; ergo quam cilius potest, tenelur confiteri.
Item, aegrotans morbo corporali et periculoso, qui approximat morti et ignorat mortem, tenetur quaerere medicum et consulere sine dilatione et slatim, si offert se opportunitas: ergo cum maior sit morbus spiritualis, et maius periculum, et dies mortis ignoretur; videtur, quod sine dilatione tenetur confiteri.
llem, isle qui est in gratia, lenelur nunquam cadere: ergo ab oppositis, iste qui est in culpa, si non reportat de malo commodum tenelur nunquam lio non dilTorendi ultra monsem reconcilialionom cum Doo sive por actum contritionis cum proposito confitendi, sivo jior Sacramenti porcoptionem. Moderate et sapienter S. Bonav. hic loquitur et ad menteni S. Thomae, nisi quod Angelicus non approbat, quod religiosi ad confessionem prius et magis obligentur, quia non « tenentur ad alia quam alii honiines, nisi ad quae ex volo sc obligaverunt; cuiusmodi non ost confessio o.

De 2. quaestione: Alo.v. Hal., loc. cit. a. i.% 1-3. — Scot., loc. cit. n. 24. — S. Tliom., hic loc. cit. quaestiunc. 4; Suppl. q. 6. a. 5. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. b. quaestiunc. 1. — Kichard. a Med., hic a. 3. q. 6. — Durand., hic q. 10.

III. Quaostio 3. manifeste conflrmat, S. Bonav. docere, sicut bnplismum, sic Sacramentum poenitentiae esso Sacramentum inortmrum, ul dicunt, et a esse ordinatum ad grntiam acquirendani sive oblinondam » cum eadem dispositione (scilicet ath-itionis), qune sufficit ad iusfificaticjnem adulti in baptismo.

De hac 3. quaestione: Alex. Hal., loc. cit. a..3. 7. — S. Thom., hic q. 3. a. 4. quaosliunc. 1; Sup))I. q. 9. a. 1. — B. Albert., hic a. 6. — Potr. a Tar., loc. cit. quaostiunc. 2. — Durand., hic q. 13. — Dionys. Carth., hic q. 8. in culpa esse: ergo si tenetur nunquam in culpa esse, el hoc non potest esse nisi resurgendo; antequam resurgat, tenetur semper resurgere: ergo stalim, ex quo peccavit. Sed confessio est ad relevandum a peccato: ergo etc.

Contra: 1. Praeceptum affirmativum non gal ad seraper, sed ad aliquod tempus determinatum; sed quandocumque rei indeterminatae additur delerminatio temporis, non tenetur ante illud tempus quis observare; sed in mandato secundo de confessione dicitur, quod debet confiteri semel in anno: ergovidetur, quod non sit transgressor, sive omiltat, sive differat confiteri usque ad annum.

Item, si tenetur ad statim, pari ratione in alio mine, et cum sint nunc infinita in tempore; lunc infinilies peccaret, si omitlerel; scd hoc est inconveniens: ergo etc. Si tu dicas, quod tenetur statim, cum recognoscit olfensam; contra: esto quod non recogitet, non tenetur; sed hoc est malum el negligentia: ergo reportat coramodum de malitia.
Uein, in eadem decrelali datur mandalum de eucharistia et siib eadem poena; sed constat, quod neino peccat omiltendo, si differat sumere eucundo), insinuala cst quaost. praoced. — Inforius post sive differat codd. I K ropelunt quis.

5 Cfr. Aristot., VI. Phys. toxt. 18. soqq. et text. 53. (c. 2. et 6.). — Inferius pro si omitteret communissima loctio codd. non rccofjitet codd. F G non recognoscat.

6 Concilii Latoran. sub Innoconlio III. C. Oninis utriusque sewus. Vide supra d. 12. p. 11. a. 2. q. 1. in corp.

charistiam usque ad Pascha: ergo pari ratione de confessione.

Itein, licitum esl peccatori quaerere sacerdotem discrelum el exspectare: ergo licilum est etiam quaerere tempus idoneum et exspectare ad poenitendum et satisfaciendum; sed hoc est tempus Quadragesimae ad hoc institutum: ergo videtur, quod sine peccato liceat exspectare Quadragesimam. Hi quoque, qui non tantum ex ecclesiastica institutione, sed eliam ex gravi Imnsgressione ad confitendum tenentur, sub gravi non obliganr tiir ad statini actu confitendum nisi in casu secundum varias circumslantias.

Respondeo: Circa hoc notandura, quod est loqui de confessione dupliciter: vel quantum ad propositum interius, vel quantuni ad verbum exterius. Si quanlum ad propositum interius, sic communiter conceditur, quod tenetur proponere confiteri, quando et conteri, quia sine proposito confitendi et emendandi non dimittitur peccatum, sicut nec sine contritione. Ad hoc aulem tenelur, quando recogilat culpam commissam et Dei offensam, vel quando terapus se offert, iu quo i-ecogilare deijet, sicul in hora mcrtis, vel periculo, vel aliquo alio simili.

Sed quando lenealur progredi in actum, hic 4. diversiniode opinanlur diversi. — Aliqui enim dicunt, quod cum actus confitendi non sit necessarius ad iustificationem — quia per contritionem est iustificatio — et ita confessio solum sit necessaria, quia est in praecepto, et Ecclesia non exigat aiite Pascha; quod ante non lenetur, nisi periculum mortis inimineat. Huius autem dilationis dicunt concessam esse hcentiam ex decretali illa in generali Concilio edita: « Omnis utriusque sexus » elc.

Aliorura opinioest, quod sicut tenetur ad p;'o- 'positum confitendi, quando se offert opportunitas interior; sic tenetur ad opus, quando se offert exteno?'; aut eni 111 propositum non est efficax, aut cadit a proposito efficaci, si, quando se offert opportunitas, in opus non exit. Et dicunt, quod se offert opportunitas, quando habet discreti sacerdotis copiaiii et peccati commissi raemoriani. Nec obstat decrelalis, quia non dat licentiam dilferendi, sed prohibet negligentiam et dilationem; sicut Ecclesia prohibet, ne quis ultra annum in excommunicalione remaneat; non tamen dat licentiam remanendi usque ad horam illam. Similiter, si imperator dat alicui personae infarai privilegiura, ut non agatur contra euni, sicut contra infamem; non propter hoc liberat ab infaraiae nota, sed soluiumodo a poena, ut contra ipsum non agatur. Sic decretalis illa non liberat a tenlione et offensa, sed ne Ecclesia neget alicui ingressum in ecclesiam, vel etiam sepulturam, sicut facit post. Si ergo ante conditionem decretalis tenebatur confiteri, quando se offerebat opportunitas; sic videtur, quod post eius conditionem, quia decretalis non pro negligentibus, sed contra negligentes est edita.

Quae autem istarum opinioinim verior sit, dubium est et difficile iudicare. Tamen ad verilatis clariorem inlelligentiam dislingui polest, quando quaeritur, ad quando obligatur lidelis confiteri, secundum duplicem obligationem, quae superius tacta est, et secundum duplex mandatum diversiraode respondendum est. Quidam enim ad confessionem obliganlur non ex culpa commissa, sed ex institutione ecclesiastica, utpote illi qui non habent raortalia peccata. Tales differre possunt usque ad Pascha, quia mandatum illius decretalis non obligat, nisi sicut obligat ad eucharistiam, ad quam praeparat confessio sacerdoti facta. Quidam vero non tantum obligantur ex ecclesiastica institulione, sed ex propria transgressione; et hi tenentur ex Sacramenti inslilulione. De talibus generaliler asserere, quod possunt usque ad Pascha differre, videtur mihi periculosum; sirailiter, quod teneantur semper, quando offert se opportunitas, confiteri; videtur valde durum. Ideo videtur rationabiliter senliendmn medium, scilicet quod opportunitas loci, temporis et sacerdotis tripliciter potest se ante Pascha offerre: aut ita, quod tiraetur, ne unquam se offerat, sicut est in bis qui graviter, infirmantur, et tales tenentur absque dubitatione ad confessionem; aut ita, quod maior opportunitas exspeclatur vel quantum ad tempus, vel quantum ad sacerdotem, et sic potest differri sine < aliquo peccato; aut ila, quod nunquam rationabiliter maior opportunitas exspectatur, nec quantum ad sacerdotem nec quantum ad teinpus, et tunc credo i sine praeiudicio, quod tenetur.

Et ideo aliter censendum est hic de aliter de laico. Nain religioso totuin tempus vitae est lempus poenitentiae; et ideo,habita copia sacerdotis, si peccavit mortaliter, credo, quod lenetur sine mora confiteri et ad ipsuin recurrere; et intelligatur sine mora, sicut ratio recta deterrainavit. — Laicus vero rationabiliter potest exspectat'e teraet C. Cum contumacia (7.), de Ilaereticis (lib. V. tit. 2.) in VI. — Kdd. etiam, quae et inferius pro eum et ipsvm exhibent eam et ipsam.

8 Edd. si, et mox Sicut pro Si.

pus quadragesimale, quod est tempus poenilenliae. Unde cum tempus sit niagis opportunum eis ad salisfaciendum et confilendum, siexspeclent, raliona- 7. bile est iudicare, quod non peccent, dum tamen proponant firmiter tunc temporis confiteri. — De clericis autem iudicare nonaudeo; consiliuni tamen 8- gjjpj credo, quod omnes qui cadunt per mortale, quam citius possunt, confileantur. Non enim videtur vere contritus qui tam longo tempore vuliuis peccati portat occultum. — Si autem obiiciasmihi, quod stalus non obligat aliquem nisi per votum; respondeo, quod stoto non obligat, sed mandatum omnibus datum; ad nunc aatem, vel ad tunc obligat opportunitas, quae diversimode offert se diversis. Et illud verilatem habet in omnibus affirmativis, quod ad aliquod tempus obligatur unus, ad quod quidem tempus aller non obligatur, sicut patet in Honore parentum. Fatendum est igitur, quod mandatum illud nullum obligat ad statim nisi in casu, ut visuin est.

Ad illud ergo quod obiicilur, quod contemptus non excusatur; dicendum, quod ipse vocat ne- (.gggjjfgjj-, tanlum inevitabilem, sed necessitatem-commoditatem. — Vel dicendum, quod loqui-

Terlio quaeritur de obligatione ad confessionem quantura ad inodum, et quaeritur, utrum obligemur ex caritate. Et quod sic, videtur:

Quia Augustinus dicit, et habetur in primo capitulo huius distinctionis: «Nemo potest confiteri nisi suscitatus; a mortuo enim, velut quinonest, perit confessio; nerao autem resuscitatur, nisi qui a peccato solvitur», haec Auguslinus; sed nullus solvitur a peccalo sine caritate: ergo confessionem, quae est in praecepto, oportet fieri in carilate, quia aliter fieri non potest, ut dicit.
Item, in confessione peccati est laus Dei, ut dicit Hieronyraus; sed non est speciosa laus in ore peccatoris, ut dicitur Ecclesiastici decimo quinto: ergo cum non teneatur quis ad laudem Dei nisi eatenus, qua est speciosa; ergo nullus lenetur ad confessionem faciendara in statu peccati. Si ergo tenetur ad illara, tenetur in statu graliae: ergo in caritate.
Itein, tres sunt partes poenitentiae ordinatae.

1 Cod. U inevUabilitatem. Mox pro necessiiaicm edd. necessitatis. tur de illis qui de hac vita sine Sacramentis decedunt, qui non excusantur, si tunc possunt Sacramenlum recipere.

Ad illud quod obiicitur, quod citius confitens est habilior; dicendum, quod homo polest resurgere a peccato ante confessionein, ut visum est; et ideo, cum deletum sit per contritionem, non sequitur illud.
Ad illud quod obiicitur de aegrolante morbo corporali, dicendum, quod si aliam videat viam curationis, non tenetur medicum consulere, vel etiam, si exspectat tempus magis congruum; et quia ita est in proposito: ideo etc.
Ad ilhid quod obiicitur, quod tenetur nunquamcadere; dicendum, quod non esl simile: quia teneri ad non cadendum est tenlio praecepti negativi, quod obligat ad semper; sed teneri ad resurgendum est tentio affvrmativi, quod non obligat ad semper.

Ad illud quod obiicitur ad oppositura, dicendum, quod quantum est de mandato illius decretalis, non obligantar ante Pascha, sicul probant illae raliones; obliganlur tamen aliqui ex necessitale institulionis Sacramenti scilicet contritio, confessio et satisfactio: ergo quilibet, qui tenetur ad poenitentiam, cuin ad haec oinnia teneatur, tenetur ordinate: ergo prius ad contritionem: ergo neino debet conflteri nisi contritus. Sed non conteritur quis nisi in caritate: ergo si tenetur ad confitendum, tenetur ad confitendum ex caritale.

Item, in confessione est absolutio, et illa est absolutio a poena, non a culpa, sicut melius patebit infra; haec aulem absolutio nalla est, nisi praecedat absolutio culpae: ergo in natio habet illud Sacramentum efficaciam, nisi in eo qui habet gratiam. Sed qui recipit Sacramentum tenetur se disponere ad efficaciam Sacramenti, alioquin ficte accedit, et onuiis talis peccat mortaliter; sed efficacia confessionis noii est nisi in habente carilatem: ergo tenetur homo confiteri ex caritate.

Contra: 1. Sacrainentum poenitentiae est tra morbum mortalis calpae efficax medicamenlum: Deo peccata noslra, glorificamus eum. (Opus lioc olini altribue- Ijatur iIiei'onymo).

in eo morbus ille curatur: ergo recipitur ibi nienlis et corporis: ergo videtur, quod non ad illud afferre sanitatem, sed quaerere: non oportet, quod accedat ad confessionem caritate, nec ad lioc tenetur.

Item, ad opera praeceptorum et etiam virsicul continere, obedire, parentes honorare, tenemur ex caritate: ergo videtur, quod nec confessionem.
Item, nulius scit, se habere caritatem: si tenemur confiteri ex caritate; cum nemo sciat, utrum hoc fecerit, nemo est absolutus: adhuc tenetur, ergo semper debet ilerare.

si accedit sine caritate, videtur peccare

Item, confessio non est opus privilegiatum, confessio peccati est peccatorum et impiissi-; sed non lenetur qais ad ahqua opera faex caritate, nisi quia sunt opera valde no-: ergo etc. est necessarium confiteri ex caritate, sed requiritur et sufficit dispositio ad caritatem suffciens, saltem secundum probabilitatem. Respondeo: Ad horum intelligentiam notandum quod quaedam sunt Sacramenta ordinata ad graacquirendam. sive obtinendam, ut baplisraus poenilentia; quaedam ordinata ad gratiam prosive angmentandam, ut confirmatio et. Dico ergo, quod sicut Sacramenta augratiam non habent efficaciam nisi in carilatem; sic Sacramenta gratiam imnon habent efficaciam nisi in eis qui se Et sicut dictum est in praecedentibus, non tenemur ad eucharistiam accedere cum secundum veritatem, sed secundum pro6asufficit; sic dico, quod ad Sacramentum non est necesse, quod accedat haJDens vel dispositionem ad caritatem sufficiensecundum veritalem, sed sufficit secundum pro- — Haec aulem dispositio est atlrUio, frequenter ob confessionem superadiunctam et sacerdotis formatur per gratiam, ut contritio, sive ad ipsam conlrilio subsequalur; el ibi gratia conceditur. Unde dico, quod sufquod probabililer se disponat ad gratiam per peccaloram detestalionem. Quodsi se non disponit, immo cum voluntate peccandi accedit; dico, quod peccat mortaliter, quia Sacramentum irritum facit, quantum in se esl, et hoc non est sine contemptu; unde tenetur iterum reverti ad sacerdotem et petere absolutionem.

Et si lu quaeras, unde exigat hoc confessio, cum non sit opus privilegiatum; dico, quod hoc habet, quia est opus sacramentale ad iustificationem institutum; unde haec confessio ad absolutionem est ordinata.

Concedo ergo, quod non est necessarium, nec obligatur quis confiteri ex caritate, sed lenetur conflleri vel ex caritate, vel ex dispositione ad caritatem sufQciente, vel secundum probabilitatem, vel secundum veritatem.

Ad illud ergo quod oliicitur in contrarium, quod non confitetur nisi suscitatus; dicendum, quod vocat suscitatum dispositum ad caritatem, qui iam incipit suscitari, cum atteritur per dolorem et in confessione plerumque recipit vitam.
Ad illud quod obiicilur de laude speciosa, dicendom, quod laus est speciosa dupliciter: vel secundam acceptationem Dei, vel secundum conscientiam laudantis. Illa est speciosa secundum acceptationem Dei, in qua peccator fit iustus, vel quam facit, postquam est iuslus. Illa vero est speciosa secundum iudicium conscienliae nostrae, in qua conscientia et voluntas conforrnat se laudi secundum suam existimationem. EL ad hanc speciositatem tenemur, non ad illam, quia nescimus, quae Deus acceptat; credimus tamen prol)abiliter, quod Deus acceptat vel semper, vel frequenter quae conscientia recta appi'obat, tamen nescimus.
Ad illud quod obiicitur de ordine, dicendum, quod contritio dicit duo: et dicit peccati detestationem et dcl gratiae informationem. Ratione primi oportet, quod praecedat, alioquin confessio est cum fictione; ralione secundi non oportet, quia in hoc non consistit fictio, cum nemo illud in se habere sciat.
Ad illud quod obiicitur de absolatione, dicendum,quod nemo recipit effectum, nisi caritatem habeal saltem in principio confessionis, vel in medio, vel in fine. MuUi autem habent in fine, qui tamen non habent in principio; et aliquando se credunt habere in principio et in fine, qui fortassis non habent; et aliqui non habent nec credunt, se habere. Primi mn incurrimt offensara, sed acquirunt graliam: secundi evadunt offensam, quamvis non acquirant graliam; tertii vero non acquirunt gratiam, sed iram. Et sic patent obiecla.

DuB. I.

In parte ista sunt dubitationes circa lilteram, et primo cle hoc quod dicit Magister: Quibusdam visum est sulJicere, si soli Deo fiat confessio. Quaeritur ergo, ulrum tales fuerint haeretici. Et quod non, videtur: quia Magister recitat hoc tanquam opinionem probabilem. — Sed conlra hoc est, quia negans confessionem negat absolutionem, ac per hoc negat clavium virtutem, et ita manifeste est contra Scripturam, et ita contra fidem.

Respondeo: Dicendum, quod si quis esset modo huius opinionis, esset ut haereticus reprobandus, quoniam in Concilio generali hoc determinatum est sub Innocentio tertio -. Sed ante hanc determinationem hoc non erat haeresis, quia ipsi non negabant clavium potestalem, sed negabant necessitatem; et bene concedebant, quod utile erat confiteri, et sacerdotes poterant absolvere. Ideo Magister et Gratianus in Decrelis hoc referunt tanquam opinionem; tamen uterque improbat hoc et determinat in contrarium, et si quis perlinaciter assereret contrarium, esset haereticus iudicandus.

DuB. IL

Item quaeritur de hoc quod dicit: Quod defendi 11011 potest absolvi potest sive ablui. Videtur enim male dicere, quia nullum peccatum potest rationabiliter defendi; quare ergo dicit, quod defendi non potest?

Respondeo: Dicendum, quod defensionem hic vocat excusationeni; et aliqua sunt peccata, quae sunt possibilia defendi, quia possunt excusari, et hoc ipso digna sunt venia; peccata vero, quae non possunt excusari de se, possunt habere ablutionem etahsolutionem merito lacrymarum. Vult ergo dicere, quod non est aliquod peccatum tam grdve, quod per lacrymas non fiat excusabile; nec aliquod ita pudorosum, quin verus dolor contritionis faciat confileri. Et fletus et lacrymatio n consulit veniae°», dum impetrat veniam; « et verecundiae», dum reddit peccatorem excusabilem, vel facit eum verecundiam vincere, oh quam non audebat confiteri. Et ita Ambrosius non intendit excludere confessionem, 1 Cfr. infra d. 18. p. 1. a. I. q. 1. scq. sed persuadere veram contritionem. Et sic patet intellectus auctoritatis et conlinuatio litterae.

Dun. III.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Non dico, quod confitearis conservo tuo, ul tibi ea exprobrel. Secundum enim hoc videtur, quod cum omnis homo sit conservus, quod nulli possit peccatum revelari. — Praeterea, sigillum confessionis est arctissimum: ergo non debet timere, ut sibi exprobrentur.

Respondeo: Dicendum, quod dupliciter confltetur aliquis peccatum suum alicui: aut sicut /jomini, et hoc per quandam confabulalionem; aut sicut Deo, et hoc per conscientiae revelationem, ut loquatur homini sicut Deo. Primo modo peccatum confiteri est confiteri conseryo, quia confitetur homini ut homini; et ideo potest sibi exprobrare, quia ad sigillum confessionis non tenetur. Alio modo, quia confiletur homini ut Deo, et tunc non confitetur ut conservo, sed Deo; et quia homo non novit illud ut homo, non potest illud dicere,sed tenetur tacere; et tunc non est timendum, quod exprobret. Si autem aliquis confessiones revelaret, indignus esset honore sacerdotali; et rationabiliter confessio posset fieri alii, et ipse vilari, et hoc auctoritate superioris.

DuB. IV.

Ilem quaeritur de hoc quod dicit: Nescientibus aliis, ipsi in se voluntariae excommunicationis sententiam ferunt. Videtur enim male dicere, quia nullus polest se ipsum excommunicare. — Item, quantumcumque aliquis se puniat, nisi per iudicium sacerdotis non potest reconciliari.

Respondeo: Dicendum est, quod loquitur de notitia, qua quis novit ut homo. Aliquis tameii novit ut Deus, ad cuius arbitrium homo dicilur ferre in se excommunicationis sentenliam, quando ah aliquo se arcet propria voluntate, a quo arcetur excommunicalus invitus, ulpote a locis sacratis et participatione eucharistiae. — Et si tu obiicias, quod nemo debet se privare illo Sacramento, cum ideni dub.

medicina; dicendum, quod dilatio medicinae, ut fial praeparatio, potius est promoLio quam a bono. Ad illud autem Sacramentum raapraeparalur homo per desiderium et per re-; et quando aliquamdiu se retrahii, tunc sumit et reverenlius accedit, maxime qui a peccato resurgit; et ideo hoc dicit.

DuB. V. Item quaeritur de hoc quod dicil: Ul indul- Dei nisi siippHcationibus sacerdotum neobtinere- Videtur enim ex hoc, quod absosacerdolis per modum supplicandi sive depredebeat Oeri: non ergo per modum indicativum. contra hoc est, quod omnium Sacramentorum est per modum indicativum: ergo et huius RESPONDiiO: Dicendum, quod illud Sacramentum contra actuale peccatum, ad cuius curationem actus volunlarius. Unde licet Sacramentum se habeat virtutem, polest tamen impediri per dispositionem exislentem, et illam pravam solus Deusamovet; el ideo congruum ut forma verborum sub utroque exprimatur; sic est. Nam sacerdos primo absolutionem dat modum deprecativum, dicens; Indulgentiam elc, et post: Et ego absolvo te

DuB. Vf. Item quaeritur de hoc quod dicit; Docens, corpraesenlia confitenda peccala, non per scrimanifestanda. Videtur enim ex hoc, quod ignorat linguam, non possit confiteri per inter-; et eliam, quod mutus confiteri non possit, non possit ore dicere. — Item quaerilur, interpres teneatur celare. Et videtur, quod, quia communicat in actu sacerdoti. In conest, quod peccator ei non confitetur. Respondeo: Dicendum, quod Augustinus loquide illis qui habent idioma et potentiam confiqui non excusantur, immo tenentur proprio dicere propler meritum erubescentiae. — Quod de interprete, dicendum, quod obligandus per sacerdotem; et si non obligat, tamen tene- Edd. et quanto diutius aliquando, et mox tanto pro — Idem diib. solvunt B. Aibejl., hic a. 38; S. Tliom., a Tar. et Richai-d. a Med., hic circa lit. 2 Codd. GII fii. tur, quia est auris sacerdotis. Unde communicat cum utroque.

DuB. VH.

Ilem quaeritur de hoc quod dicit: Fit veniale quod commisit mortale. Videtur enim falsum dicere, quia species rerum non possunt transmutari: ergo nec peccata.

Respondeo: Dicendum, quod mortale fieri veniale est dupliciter: aut quantum ad maculam et deformitatem, aut quantum ad reatum. Si quantura ad macidam, hoc est impossibile; si quantum ad reatum, hoc potest intelligi dupliciter: vel quod reatus iste fiat ille, et hoc nunquam fit; vel quia ille succedit huic, et hoc verum est, quia aliquis prius obligatur ad mortem aeternam et posl per divinam misericordiam ad poenam temporalem — Vel distinguitur, quod rauafe dicitur tribus modis tia, ut illud quod habet excusationem. Primo modo mortale non fit veniale, sed secundo modo.

DuB. VIII.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Quanto plu- 7'ibus confitetur in spe veniae turpitudinem criminis etc. Videtur enim raale dicere, quia aut secundus sacerdos aliquid rerailtit, aut nihil. Si aliquid, similiter et tertius, et sic totum possunl remittere: ergo sine satisfactione per solam confessionem polest quis salvari; quod est inconveniens. Si nihil remittit: ergo non consequitur veniam facilius. — Item, si prima confessio est Sacramentum perfectum: ergo si superaddit, videtur totum superfluum: ergo non consequitur veniam. — Item, quilibet sacerdos debet imponere poenitentiara; et tunc videtur, quod aut tenetur ad onines, aut ad mdlam. Si ad omnes, tunc difficilius consequitur veniam; si ad nullam, videtur, quod una confessio irritet aliam.

Respondeo: Dicendum, quod confessio ordinatur ad multa, sed ad unum principaliter, et quantum ad principale aequivalet confiteri inullis ut uni; quia unus sacerdos tantum dimittit de poena, quantum potest vi clavium. Nec debet iterari contum ad certificationem i

Primo quaeritur, cui sit confitendum.

Secundo, quid sit confitendum.

Circa primum quaeruntur tria.

teri laico. Et quod sic, videlur.

Ex liis patent obiecta, quia secundus non facit novam remissionem nec debet de novo ligare, sed aliquid facile imponere, ut Pater noster etc; et semper potest poenitens esse certior, quia, si non habuit effectum prima, potest esse, quod secunda habeat, quia melius invenit dispositum. — Et ex hoc patet ultimum. superius inductis ad falsara partem, ibi: Cum igitur ex his aliisque pluribus teslimoniis etc.

Ex quibus responsionibus duo praecipue circa confessionem manifestantur, sicul patet in hltera% scilicet cui sit confitendum, et quid sit confitendum.

Primo quaeritur, utrum sufficiat confileri laico.

Secundo, dato quod non, quaeritur, utrum conlra voluntatem proprii sacerdotis possit quis confileri alii discreliori.

Tertio quaeritur, utrum proprio sacerdoti debeat quis confiteri in pubhco, vel in occulto. ribus, maiora maioribus »; constat autem, quod maiora orania confitenda sunt sacerdotibus: ergo si minora dicit confilenda minoribus, videtur, quod ahis quam sacerdotibus est confitendum.

Item, videtur ratione: quia confessio fil liomini, non quia homo remittat culpam, sed ut poenilens erubescat; sed plus erubescit aliquando ali- 5 Scilicet inlerUnearis, quae est sumla ex Beda. Cfr. hic lil. Magislri, c. 4.

de socio laico quam de sacerdole: ergo magis ibi finis sive utililas confessionis.

Item, confessio ad hoc ordinatur, ut homo homine erudiatur et cognoscat peccati plagam; plerumque melius hoc noverunt multi laici eliam sacerdotes: ergo etc. b. Item, confessio est ad multiplicationem adsive intercessorum; sed frequentius plus oralio laici quam sacerdotis: ergo ulilius est plerumque laico.
Item, confessio est necessitatis, sicut in praevisum est: ergo si Deus per Sacranon arctat viam salutis, videtur, quod omnidari debuit potestas audiendi confessiones, et e confiteri cuihbet. Contoa: 1. Augustinus, de Poenitentia, distinsexta: «Qui vult confiteri peccata sua, ut gratiam, quaerat sacerdotem »: ergo videquod confiteri alii non sufflciat.
Iteni, veritas debet respondere figurae; sed Lege nullus iudicabatur mundatus a lepra nec in castra per alicuius iudicium, quanesset sapiens, nisi per iudicium sacerergo videtur pari ratione, quod nullus possit poenitentem Ecclesiae nisi solus sacer- Sed confessio ordinatur ad hoc: ergo etc.
Item, confessio ordinata est principaliter ad; sed potestas ligandi et solvendi data principahter summo Ponliflci, scilicet Petro et Apostohs S ergo solis sacerdotibus: ergo ab illis potest fieri absolutio: ergo ipsis solis debet confessio.
Item, si aliis sufficit confiteri, ergo frustra concessa polestas absolvendi sacerdotibus: si ergo frustra concessa est, patet igitur etc. Confessio, 'prout est opus sacramentale, soli sacenloti est facienda. Respondeo: Dicendum, quod est loqui de condupliciter: uno modo, prout est opus virdirecte repugnans hypocrisi, in quo quis se accusat, ne ahus, quam sit, appareat, vel mala sua aperit ad morbi investigandam cu-; et hoc modo confessio cuilibet polest qui polest adiuvare instruendo, vel orando, quo homo potest erubesccre et humiliari, et 2 Cap. I. Vide liic lit. Magistri, c. i. 3 Vide Levit. 13. et 14. Cfr. Deuter. 17, 8. soqq. Mattli. 16, 19. et loan. 20, 22. seq. ille exemplo humiliationis meliorari, non peccatorum cognitione depravari; et sic quis potest peccatuni suum cuilibet conflteri, sive clerico sive laico. Sicut enim dicit Bernardus super Cantica: «Vir perfectus tantus est veritalis amator, quod vellet, omnes nosse sua mala, dum tamen eis non esset occasio mali, sed boni». — Alio modo confessio est opus sacramentale, prout ordinatur ad reconciliationem, quae flt per absolutionem et ligationem; et quoniam haec potestas collata est solis sacerdotibus, sicut melius patebit infra: ideo haec nulli nisi solis sacerdotibus est facienda. — Et concedendae sunt rationes ad hoc inductae.
1. Ad illud ergo quod obiicitur: Confitemini alterutrum peccata vestra etc.; aliqui dicunt, hoc esse dictum de venialibus, de quibus, sicut patebif, non est necesse confiteri. — Aliter potest dici, quod est confessio duplex, scilicet in generali, ut quando quis dicit suum Confiteor; et in speciali, quando quis dicit peccata sua. In utraque harum confessionum est alternatio; sed in confessione speciali est alternatio quantum ad solos sacerdotes, in generali vero quantum ad omnes. Et ideo patet et auctoritas et Glossa, et innuitur hoc ex pluribus verbis, quae ponuntur in Glossa.
1. 1. Ad illud quod obiicitur de erubescentia, instructione et oratione, dicendum, quod in omnibus argumentis est consequens, pro eo quod non accipit totam causam, nec etiam principakm causam quae est reconciliatio facienda Ecclesiae; et ideo omnes ab insufficienti procedunt de confessione, secundum quod est Sacramentum. Taraen vere concludunt, quod utile etiam est aliquando confiteri non sacerdoti; sicut etiam audivi de muliere, quae in morte confessa fuit viro ad vehementem confusionem, cuius poenilentiam per signa valde evidentia Dominus acceptavit; prius tamen fuerat confessa sacerdoti.
Ad illud quod obiicitur, quod cum sit necessitatis, debuit omnibus committi; dicendum, quod non oportuit nec debuit. Non debuit, quia absolvere dicit actum alicuius personae auctoritatem habentis. Non etiam oportuit, quia nullus volens habere sacerdotem et eo carens privatur salute; sufficit enim sibi voluntas confitendi; et ut voluntas eius exterius appareat, dat Magister cott.siYwwi, quod conflteatur proprio socio, non quia illa confessio Sacramentum Ecclesiae sit, sed ut talis ostendat, se perfectam habere voluntatem et facere quod in se est.

6 Serm. 42. n. 6, ubi haec sententia aliis verbis (quae habentur infra q. 3. arg. 3. et in solut.) exprimitur.

7 Dist. 19. a. 1. et 2.

8 Infra a. 2. q. 1. — De confessione generali plura pro-

I. De liac I. quaestione: Alex. Hal., S. p. IV. q. 19. m. 1. a. I. — Scot., de liac et seq. q. in utroque Scripto hic q. unica. — S. Tliom., liic q. 3. a. 3. quaestiunc. 1. 2. 3.; Suppl. q. 8. a. 1. 2. 3. — B. Albert., hic a. 33. 39. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. 3. quaesliunc. 1. — Durand., hic q. 11. — Dionys. Carth., hic q. 7. cerdotis (cui saltem semel in anno confitendum esse in docreto rite approbatum. Illa tamen aetate confessio annua ratione illius canonis proprio parocho facienda videbatur; multumque de pri- Gand. (Quodl. 7. q. 23-27), qui (q. 24.) in quaeslione iuris de privilegiis Fratrum Praedicatorum et Minorum hoc votum dedit, quod poenitens, ut satisfaceret illicanoni, semel in anno peccata sua, etiam rite confessa, iterum deberet paroeho suo confiteri. Richard. a Med. autem (hic a. 3. q. 1. seqq.) iam sustinuit, nomirie proprii sacerdotis intelligi eum qui quamcumque legitimam iurisdictionem in poenilentem haberet, et probabilius esse iudicavit, non teneri cum qui tali confessus esset, peccata

Secundo quaerilur, ulrum conlra voluntatera -proprii sacerdotis liceat confileri alii discreliori, an teneatur confileri proprio sacerdoti. Et quod teneatur ei confileri, oslendilur:

Primo auctoritale sacrae Scripturae. Proverbiorum vigesimo septimo: Diligenter cognosce vultuni pecoris tui. Si ergo vultus pecoris esl conscientia, et nulius potest scire vultum sive conscientiam nisi per confessionem: ergo si praeceplum est sacerdoli, qui habel curam animae, scire conscientiam; subdiliis ei tenetur confiteri.
item, ad Hebraeos ultimo: Obedire praepositis vestris per omnia; ipsi enim pervigilant, quasi rationem reddituri pro animabus vestris: ergo si sacerdos, qui habet curam, tenelur reddere ralionem de anima subditi; videtur, quod subditus teneatur ei slatum suum indicare.
Item, hoc ipsum ostenditur auctoritate canonis. hmocentius in Concilio generali: « Omnis ulriusque sexus fidelis, ex quo ad annos discretionis pervenerit, omnia sua peccala solus cnnfitealur in confessione manifeslata parocho suo iterum confiteri. Similiter censent Scotus et Durandus. S. Thom. (hic loc. cit. quaestiunc. 4. 3; Suppl. q. 8. a. 6.).''avet opinioni, quod poenitens propter stalutum Ecclesiae se praesenlare tenoatur sacerdoti proprio, tamen rite absolutus non nisi sua venialia conflteri debeat; bo- <i ut confiteatur proprio sacerdoli; quod si noluerit, nihilominus eum absolvere debet ». — Sapienter aulem sic monet parochos (quaestiunc. 4. ad 6.): « Peccaret autem sacerdos, si non esset facilis ad praebendam licentiam confltendi alteri »; aliter « multis laqueum damnationis iniiciunl et per consequens sibi ipsis ».

De eadem quaestione praeter citatos: Alex. Hal., loc. cit. a. 2. 3. — B. Albort., hic a. 40-43. — Petr. a Tar., loc. cit. quaestiunc. 2. 3. — P.ichard. a Med., loc. cit. q. 1-3. — Durand., hic q. 12. — Dionys. Carth., hic q. 7.

De 3. quaestione: Alex. Ilal., loc. cit. q. 18. m. 4. a. 3. 2 8. — B. Albert., hic a. 27. — Dionys. Carlh., Iiic q. 6. refert de hac re aliqua verba S. Bonav. Alii auclores principia tangunt alibi, praesertim in quaestione de sigillo confessionis, infra d. 21. proprio sacerdoti». Et in eadem decretaU: « Si quis ex causa voluerit ahi confiteri, prius licenliam petat et obtineat a proprio sacerdolo»: si ergo sacerdos non dat hcenliam, videlur, quod nullo modo possit confiteri aUi.
Item, de Poenitentia, distinctione sexla, Urbanus secundus: «Placuit, ut nuHi deinceps sacerdotum liceat quemlibel coiumissuin alii sacerdoti suscipere ad poenitentiam sine eius consensu, cui prius se commisit»; ergo videlur, quod non liceat confiteri nisi proprio sacerdoli.

n. Item, ratione videtur: quia confessus alii aut tenetur ilerura confileri proprio sacerdoli, aut non. Si sic: ergo nullius fuit valoris prior- confessio sive absolutio; vere enim absolulus de aliquo non tenetur iterum absolvi de eodem in eodem foro. Si non tenetur: ergo videtur, quod sit exeiuptus a proprio sacerdole; sed nullus eximitur, nisi habeat privilegium: ergo nullus potest alleri confiteri, nisi privilegium habeat ipse, vel nisi sacerdos licentiet. (le causa sua conflteri peccala, licenliam prius poslulel et obtinoat a proprio sacerdote, cnm alitor ipse illuni non possit absdlvere, vel ligare.

Item, quilibet fidelis tenetur Sacramenta percipere a proprio sacerdote, ergo Sacramentuni eucharistiae; sed confessio est praeparatio ad illud Sacramentum: ergo illi tenetur confileri, a quo Sacramentum illud tenetur suscipere. Sed hic est sacerdos proprius: ergo quantumcumque confiteatur alii, tenetur confiteri proprio sacerdoti.

Contra: 1. Auguslinus in libro de Poenitentia: « Qui vult peccala conflteri, quaerat sacerdotem scientem ligare et solvere, ne ambo in foveam cadant»: ergo si sacerdos proprius est siraplex, videtur, quod possit alii confiteri pro voto.

Ilem, sicut dicit Bernardus: « Quod ex caritate institutum est contra caritatem non debet militare»: ergo similiter, quod institutum esl in remedium non debet miiitare contra remedium. Esto igitur, quod sacerdos soilicitel mulierem; si ipsa confitetur ei peccatum suum, est in periculo: ergo si non lenetur periculo se commillere, non tenetur ei conflleri.
Item, privilegium datum est praedicanlibus, quod possunt audire confessiones; sed qui concedit principale, et accessorium: ergo si dominus Papa concessit potestalem absolvendi, ergo et poteslalem peccatoribus tribuit eos adeundi: ergo conlra voluntatem sacerdotis possunt eos adire.
Item, polestas iurisdictionis descendit a superioribus ad inferiores: ergo si aliquibus dat episcopus auctorilalem suam; cum inferior non possit supra superiorem, sed e converso; videlur, quod omnis fidelis, etiam nolente proprio sacerdote, possit eum adire.
Item, quod tali confessus non teneatur illo anno amplius confiteri, videlur: quia « natura nihil facit frustra» nec ars: ergo nec gratia vel regula Spirilus sancli: ergo superfluum est, duo remedia eiusdem speciei, maxime quando alterum est efficax, conlra idem ordinari; sed confessus est ei qui superioris auctorilate potuit absolvere et absolvit: ergo amplius non tenetur confiteri proprio sacerdoli.
llem, si leneretur, ergo frustra daretur illud privilegium sive illa aucloritas, et videretur duplex Iribulalio consurgere; et cum hoc non sit aequum, nec in iure divino nec in iure humano, uon videtur, quod teneatur confileri proprio sacerdoli.

c 0 N c L u s I 0. Confessio sacramentalis facienda est proprio sacerdoti, sive parochiali, sive superiori, sive ei qiii habet facultatem plenam per commissionem; sed si facultas non est plena, in casu adhuc tenetur conjiteri proprio sacerdoti peccata, quae tunc habet.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut supra tactum est de confessione non sacramentali, quae quidem fit ad peccati recognitionem et erubescentiam; cum non spectet ad aliquem determinate, sed ad omnem qui prodesse potest, sine licentia et mandato potest peccator cui vult ad libitum confiteri; dum tamen sit de fidelibus numero, sive sit laicus, sive sit sacerdos, sive saecularis, sive religiosus, ita quod non sit vel excommunicatus, vel praecisus.

De confessione aulem sacrameniali, quae fit ad habendam absolutionem, aiiter dicendum, quod non polest fieri nisi potenti absolvere; aliter enim nihil fit ab absolvente, et nihil recipitur a poenitente, et oportet iterum confiteri. — Secundum hoc intelligendum, quod proprius sacerdos dicilur tripliciter: uno modo communissime, alio modo communiter et terlio luodo proprie. Communissime dicitur proprius sacerdos quicumque potest confitentem absolvere sive per propriaiu auctoritatem, sive per commissionem vel demandationem, utpote sunt illi qui habent privilegium, dum praedicant, audiendi confessiones. — Communiter vero dicitur proprius sacerdos oiunis ille, qui ex propria aucloritate vel officio tanquam praelatus ordinarius potest absolvere, ut episcopus et sacerdos parochiafis. — Proprie vero dicitur proprius sacerdos ille qui administrat Sacramenta, et cui coiumissa est specialis cura; et iste est sacerdos parochialis.

Intellige igilur, quod cuilibet horum licitum est confiteri; et proprio sacerdoti, scilicet parochiali, confessus non tenetur iterum confileri; siiuiliter confessus superiori, qui curam habet, dico, quod non tenelur conflteri sacerdoti parochiali, nisi superior remitlal; sed sufficit, quod sacerdoti suo innolescat; et hoc dico, si fiat ex causa.

Sed de tertio sacerdote, qui solvit per ffema?idalionem sive coiumissionem, non habens animae lia C. Prudnitmm (21.) X. do Oflic. et polesl. iudicis delcgiili (I. lil. 29. 2.); et de iure civili D. L. de Ueg. iuris, lex ciim principalis causa (139.).

curara, distinguendum est. Aut enim commissa est ei, et licentia data a sacerdole; et tunc sacerdos ius suum commisit alii, et tunc qui confitetur alii ex licenlia sacerdotis, etiam ipso exigente, illo anno, nisi recidivet, non tenetur iterum confiteri eidem, quoniam sacerdos ius suum et potestatem pro illo tempore alteri dedit. — Aut est auctoritas commissa a superiuri ordinatio, et tunc aut plena, aut in casu. Si plena sit, est iudicandum sicut de ordinatio, sicut patet de his qui sunt poenitentiarii domini Papae et episcoporum; aut est commissa in casu, sicut bis qui praedicant datum est privilegium. Credo enim, quod talibus data sit potestas audiendi confessiones non in praeiudicium sacerdotum bonorum, sed potius in favorem fideliuin et propter ignorantiam, negligenliam et malitiam quorundam sacerdotum. Et credo, hoc privilegium in extremis temporibus emanasse, quia iam verificatum est illud: Erit sicul populus, sic sacerdos; et pro magna parte sunt venales et conductitii, et multi parocbianos suos plus ad malum quam ad bonum trabunt. Unde dico, quod secundum intentionem privilegii sacerdotes parochiales iure suo non privantur, immo facieodum est semper, quod a suis parochianis debita eis reverentia exhibeatur; nec contra hoc privilegium illud facit. Ideo credendum est, quod omnes parochiani, quandocumque et quotiescumque tahbus confiteantur, tenentur sacerdotibus propriis confiteri, si sint boni et idonei, et ipsi exigunt nec ahas contenti sunt; et hoc dico saltem semel in anno de his peccatis, quae habent tunc. — Si autein habet causam legitimam, propter quam rationabiliter refugit ipsum, vel quia sollicitat ad malum, vel quia timet revelationem confessionis, vel quia siinplex est et idiota; dico, quod confessus iterum non tenetur, etiam si exigat sacerdos, quia in favorem clavium expresse hoc privilegium datum est. Alioquin, si non habet excusationem, et ipso exigente, nolit confiteri; vix crederem talem personam vere poenitentein. Ideo omnibus sanum consilium est, quod remittant ad proprios sacerdotes, ut, si non est conlentus illa confessione, iterum audiat.

Quando ergo quaeritur, utrum teneatur confiteri proprio sacerdoti; dicendum, quod si intelligatur de confessione, in qua est absolutio; et de proprio sacerdote largo modo sumendo, scilicet qui habet potestatem absolvendi; dico, quod tenetur, nec suflicit alii confiteri. Si aulem intelligatur de parochiali; sic non est generaliter verum, ut visum est. Potest enim alii confiteri non solum ex licentia eius, verum etiam ex licentia superioiHs. Unde consiliura dandura est omnibus quibus imminet periculura, quod recurrant ad superiores, si sacerdos non vult eis licentiam dare, vel ad eos qui habent potetotem clioecesani, vel ad poenitentiafnum domini Papae. Alioquin non potest absolvi ab ahis, quin teneatur ipsi saltein semel confiteri.

Concedo ergo, sicut ostendunt rationes, quod in casu bene potest confiteri alii nec tenetur confiteri proprio sacerdoti; in casu vero polest confiteri alii, et tamen adhuc tenetur, propter hoc quod ille non habet auctoritatem plenariam.

1. Ad illud ergo quod obiicitur primo, quod debet cognoscere vultum pecoris; dicendum, quod ipse absolvitur, dum alius vicem eius supplet, et hoc, quando superior praelatus, vel habens licentiam ab ipso, vel a praelalo, audit; et ideo ipse non tenetur audire, nec alius confiteri.
1. Ad illud quod obiicitur, quod non possit confiteri alii sine licentia, per decretalem, etiam si causam habeat, unde dicit: « petat et obtineat »; dicendum, quod ratio redditur in eadem decrelali, quia alius non potest absolvere; unde loquitur de eo qui non habet iurisdictionem aliquara super poenitentem nisi per coramissionem sacerdotis. — Similiter ad sequens decretum Urbani patet responsio, quia loquitur de illo qui non habet potestatem aliquo raodo nisi per sacerdotera absolvendi; et hoc melius patebit infra, cura agetur de potestate clavium.
Ad illud quod obiicitur, quod aut tenetur, aut non tenetur; dicendum, quod aliquando tenetur, sed tamen non frustra alii confitelur; perutile enim est pluribus sacerdotibus integre confiteri: tura propter multiplicationem intercessorum; tura eliain, quia, si devotionera habeat, cum audit praedicationem, vix fortassis tantam recuperabit; luin quia promovet ad humiliationera et gratiae meliorem impetrationein Aliquando non tenetur, ut praedeterminatum est, non quia sit exemptits, sed quia alius ex causa supplet eius officium. — Credo taraen,

quodsi sacerdos parochialis sit idoneus, quod semper bonum est, ut suJjditus ad eum remittatur, a quocumque audiatur, in his quae ad ipsum spectant: iion tamen semper est necessarium. Unde argumenta ad oppositum non valent, quia efficaciori modo curatur qui ex causa rationabili pluries confltetur. — Potest tamen dici, sicut aliqui iurisperiti senserunt, quod si teneatur iterum confiteri proprio sacerdoti in eodem anno, non tamen oportet, quod illa eadem, quia vere absolutus est peccator. Et istud videlur satis probabile, quia frequenter peccatores praedicanlibus suas monstrant conscientias, quas nullo modo propriis sacerdotibus aperirent; immo illa dicunt frequenter, quae longo tempore celaverunt, licet aliqua minora dicerent, sicut expertis notum est. Et ideo credendum est etiam, summum Ponlificem hoc movisse ad illud privilegium concedendum, quod non est Siieo ampliandum, ut praeiudicium fiat potestati sacerdotaU, nec adeo restringendum, ut obsit fidelium pietati. Unde nec sunt poenilentes arctandi ad illa enormia iterum confitenda, cum serael praedicanti legitime - sunt confessi; nec ita liberi sunt iudicandi, quin etiam semel in anno, quae alias occurrunt in conscienlia, teneantur sacerdotibus propriis confiteri, si ilii velint.

Ad ilhid quod obiicitur, quod tenetur a proprio sacerdote eucharistiae Sacramentum accipere, ergo et Sacramentum poenitenliae; dicendum, quod

Utrum proprio sacerdoti debeat Tertio quaeritur, utrum necesse sit confiteri proprio sacerdoti coram populo, an sufficiat ei confiteri in occulto. Et quod necesse sit confiteri coram populo, videtur.

Augustinus dicit, et habetur supra eadem distinctione: « Nemo dicat sibi: occulte ago poenitenliam »; et post: « lob ait: Si erubui in conspectu popidi confiteri peccata mea »; adiuratio est, et iraprecatur sibi malum: ergo videtur tum ex verbo Augustini, tum ex concordia, quam adducit, quod confessio sit facienda sacerdoti coram multis.
Item, Gregorius, de Magdalena in homilia: « Quia semetipsam graviter erubescebat intus, nihil esse credebat, quod verecundaretur foris »; unde commendat eam, quia coram omnibus se peccalrinon est tanlum periculum in susceplione illius, sicut in susceptione liuius. Dico lamen, quod sufficit sacerdoti, quod alius, qui potuit et debuit, supplevit locum eius. Unde non tenetur nec debet de iure amplius exigere, maxime si parochianus non ex contemptu, sed ex rationabili causa ad ahura accedat, petita hcentia.

Rationes vero ad oppositum verum probant.

Tamen illud verbum Augustini non intelligitur generahter de omni sacerdote sciente, sed de sacerdote sciente et potenle, vel si scit et non potest, cum licenlia sacerdotis proprii, qui habet posse, quamvis non habeat scire.
Ad illud quod obiicilur de periculo, dicendum, quod illud non ddut posse, sed rationabilem causam dat, ut possit superiorem adire, vel ab ipso licentiam petere; quod si non potest aliquod horum facere, debet in communi loco confiteri.
1. Ad illud quod obiicitur de privilegiatis, credo, quod malo velle sacerdotum parochialium possint confiteri ex licentia privilegii; et sacerdos non est audiendus, si prohibet, quia manifeste male movetur.
1. Ad illud quod obiicitur, quod non debet iterum conflteri; dicendum, quod non tenetur de eisdem, tenetur tamen de aliis, propter mandatum decretalis, quia non potest sacerdotem iure suo privare confiteri in publico, vel in occulto. cem ostendit: ergo videtur, quod quilibet peccator ita deberet facere.
Item, Bernardus super Gantica, homilia quadragesima secunda: « Si verilatis amore affectus esses, velles procul dubio, quod in te est, eandem de te omnes tenere sententiam, quam ipsam apud te habere cognoscis verilalem. Alioquin, si privato amore contentus detines intra te iudicium veritatis, cui dubium est, minus te veritatem diligere, cui praeponis proprium commodum vel honorem»? Ergo secundum Bernardum nuuus est veritatis amator, qui quod veraciter de se sentit non omnibus pubUce confitetur.
Item, ratione videtur: quia verus poenitens se ipsum punit et iudicat loco Dei et sacerdoti ofcordia significat locum Scripturae sententiae August. concordantem.

fert se iudicandum ut Deo: ergo debet, secundum quod potest, se divino iudicio conformare; sed in iudicio finali peccata omnium ombibus innotescent, quia tunc aperientur libri: ergo nunc debet vere poenitens librum suae conscienliae omnibus aperire.

Item, aut poeniLens vult, quod alii reputent eum peccat07'em, aut bonum. Si vult, quod reputent eum bonum: ergo non est verus poenilens, sed hypocrita superjjus. Si vult, quod repulenteum peccatorem; sed nulius potest eum repulare peccatorem, nisi ab ipso sciat: ergo deljet omnibus revelare.
Item, peccalor confitelur sacerdoli, ut reconcilietur non Deo tantum, sed etiam Ecclesiae, quia Deo reconciiiatus est per conlritionem; sed Ecclesia non est persona singularis, immo muililudo fidelium: ergo videtur, quod sacerdoli, praesente mulliludine, deberet confileri.

Contra: I. In decretali Innocenlii: « Omnis SBxus » etc.; el post: « Omnia sua solus peccata semel in anno confileatur proprio sacerdoti »: ergo solus debet esse.

% Item, quae debent secretissime cuslodiri non debent in conspeclu nniltiludinis propalari; sed ea quae in confessione dicunlur, debent secretissime cuslodiri, sicut infra habebilur de sigillo confessionis: ergo nullo modo debent coram multis dici.

Item, Bernardus, de Dispensatione: «Quod ex carilale instilutum est conlra caritatem militare non debet »; sed confessioneni constat pro caritate esse inslilulam: ergo non debet contra caritatem mililare. Sed manifeslalio peccati aliquibus est occasio labendi, mullis superbiendi et etiam peccatorem conLemnendi: ergo non debet muUis manifeslari.
iLem, nuUus tenetur semetipsum infamare; sed cum manifestatur peccaLum in conspeclu multitudinis, eGQcitur homo infamis: ergo nullus teneLur nec debeL sic peccatum confiLeri: ergo videLur, quod soli sacerdoti. Non tenelur quis confiteri nisi unico et proprio sacerdoti, non in publico, secl in occulto.

Respondeo: Dicendum, quod confessio sacramentalis sacerdoLi soli et in secreto debet fleri, nisi sit peccatum adeo enorme, quod totam commoverit urbem, vel eliam totum orbem; quod quidem debet quis confiteri in publico, ut in publico poeniLentia solemnis imponatur, et ut ostendat et recognoscat se reum, ut puta, si sit haereticus manifesLus. Quantum vero est de confessione secundum legem communem, debet unico sacerdoLi fieri in privaLo, sicut expresse dicit illa decrelalis.

Ratio autem huius est, quia occultaLio ex causa compeLit Sacramento: tum quia hic manifestanlur peccata sacerdoli, non ut manifestentur, sed ut deleantur et occultentur, quia caritatis confessio operit muUitudinem peccatorum; tum etiam, quia manifestantur sacerdoti ut Deo ad testimonium conscientiae internae; et ideo, ut homo totam conscientiam revelet homini tanquam Deo, et hoc testificante teste secreto; in tali manifestatione non debet admilti alienus, sed sacerdos unicus, qui tenet locum Christi. — Et sicut occultatio compelit duplici ex causa, iLa propalatio coram omnibus disconvenit ex duplici causa Una est, quia confessio est onerosa sive ignominiosa adeo, quod vix aliquis aul nullus auderet coram multitudine confiteri, cum pauci audeant plene et integre confileri eLiam coram unico sacerdoLe. Alia ratio est, quia periculosa. Si enim conscienLiae manifesLarenlur, infinita mala orirenlur et rixae et discordiae et infamiae, sicut manifesLe apparet.

Et ideo dicendum est, quod non lenelur quis confileri nisi unico et proprio sacerdoLi, eL huic solitario, qaantum est de praeceplo aposLolico sive > ecclesiasLico

Ad illud ergo quod obiicitur de AugusLino, dicendum, quod loquitur de occulLaLione respectu iudicii sacerdoLalis, quibus Dominus commisit auctoritatem et officium iudicandi inter lepram el non lepram. Et si tu obiicias de lob, dicendum, quod illa translalio non esL recLa, sed alia, quam habemus. Tamen si velimus illam sustinet'e, dicendum, quod inlelligitur (e generali confessione, qua omnes confilenLur se
Ad illud quod obiicitur de Magdalena, dicendum, quod illud fuit perfectionis et gationis; unde non omnibus competit. — Vel cendum, quod ipsa non fuit confessa peccala sua coram omnibus, quae fecerat occulte; sed quia signa lasciviae non occulle porLavit, sed in publico; ideo etiam signa poenilenLiae in publico manifesLavit; et hoc esL dignum et laudabile et imiLandum; nec lamen dico, quod homo ad hoc leneaLur nisi de bono et aequo.
Ad illud quod obiicilur de Bernardo, dicen- Superius pro manifesientur cod. aa propaleniur. Inferius substituimus ex codd. FGH tenet locum pro teneat locum.

8 Edd., super'ius posito sic pro sicut, omittunt ita propalatio usque ad ex duplici causa. Inferius post Alia ratio.est, quia edd. supplent manifesta confessio est.

dum, quod facienda est vis in hoc quod Bernardus dicit: « Quod in te est »; el ipsemet facit ibi vim: «Sane, quod in te est, dixerim, quia plerumque non expedit innotescere omnia quae nos scimus de nobis; atque ipsa verilatis caritate vetamur palam fieri velle quod noceat agooscenti ». Et sic patet, quod quamvis homo, quantuni est de se, debeat esse promptus, non tamen debet palam peccata dicere, ne alii inde damnificentur.

Ad illud quod obiicitur de divino iudicio, quod omnibus propalabitur; dicendum, quod secus est: quia illud erit iudicium severitatis, hoc autem est misencordiae et benignitatis. Praeterea, nulli nocebit illa manifestatio, sed in hoc Dei iustitia clarior apparebit; nunc autem nulli prodesset et multis obesset.
Ad illud quod obiicitur, quod poenitens de-

Consequenter quantum ad secundum articulum quaerilur, quid sit confitendum. Et circa hoc quaeruntur Iria.

Primo quaeritur, utrum oporteat confiteri omnem venialem culpam.

Circa primum ostenditur, quod oporteat confiteri culpam venialem.

lacobi ultimo: Confitemini alterutrum pecveslra; Glossa: « Peccata, quae ex humana ignorantia veniunt, dicit et praecipit confiteri »; et talia sunt veoialia: ergo praeceptum est confiteri illa.
Item, Augustinus: « Si coepisti fluctuare, confitearis molum, ne plangas ruinam »: si ergo periculum est ruere, qui non confitetur exponit se periculo; sed omnes tenentur illud fugere: ergo etc.
Ilem, de omiii, de quo Dominus punire et iudicare debet in fuluro, commisit in praesenti iudicium sacerdotibus, et praecipue Petro; sed Doraibet velle, quod alii reputent eum peccatoreni; dicendum, quod verum est, quod debet velle suam humiliationem, ita tamen, quod alii non peccent contemnendo, vel imitando; et ideo sufficit, quod peccatores se dicant in generali, sed non expedit in speciali ila multis dicere simuP, maxime qui non sunt sacerdotes: non ergo debet celare peccatum propler suum commodum et gloriam, sed propter cavendam culpam alienam.
Ad illud quod obiicitur, quod confitetur, ut reconcilietur; dicendum, quod sacerdos habet potestatem reconciliandi Deo, quia ipse ratione auctoritatis fungitur iure Dei et Ecclesiae tanquam mediator utriusque; et ideo non oportet, multitudinem adesse; secus autem est in iudicio contentioso, ubi homo se non accusat, sed defendit, ubi producuntur testes; hic autem non oportet.

Secundo, utrum oporteat confiteri omnem peccati mortalis differentiam.

Tertio, utrum oporteat confiteri omnem circumstantiam. nus in die iudicii iudicabit de venialibus, et oportebit reddere ralionem, sicut dicitur Matthaei duodecimo, de omni verbo otioso etc. Si tu dicas, quod requiret rationem, sed tamen non propter hoc condemnabit; obiicilur de eis qui cum mortali decedunt, quod pro venialibus in aeternum cruciabuntur: ergo videtur, quod impius veniens ad confessionem, cum pro utrisque esset aeternaliter puniendus, quod debet ulraque confiteri.

Item, de aliquibus venialibus difficile est iudicare, utrum sint mortalia, vel venialia, quae tamen secundum veritatem sunt venialia; sed cum est difficultas et ambiguitas, recurrendum est ad sita leguntur apud Gratian. in C. Unwn orarium (3.), % i. d. 25, qui ea tribuit Bedae.

Enarrat. in Ps. 93, 18. (Motus est pcs meus), n. 22: Immo si iam coepisti moveri, si iam coopisti fluctuarc, confitere

sacerdotes, sicut dicilur Deuteronomii decimo septimo: Si difficile et ambiguum etc.: ergo venialia talia sunt confilenda.

CoNTRA: 1. « Poenitentia esl secunda tabula post »; sed per veniale nemo naufragatur: ergo pro venialibus nullus tenetur recufrere ad poenitentiam: ergo nec ea confiteri.

Item, venialia non sunt in prohibitione ergo nec eorum remedia in praecepto: ergo non est praeceptum confileri venialia.
Item, confessio fit ad reconciliandum Ecclesiae; sed per veniale nullus factus est inimicus Ecclesiae, nullus extra Ecclesiam eiectus est, in nullo damnificata Ecclesia, quia caritatem non auferunt nec minuunt: ergo nemo tenetur illa confiteri.
Item, quidquid homo tenetur confiteri, tenetur amphus non iterare, quia « poenitentia vera est commissa plangere et plangenda non committere»; sed non tenetur quis veniaha non iterare: ergo non tenetur de ihis poenitentiam agere, ergo nec confiteri. Confiteri peccata venialia congruum est, non necessarium, nisi interdum propter dubium, vel ecclesiasticum statutum.

Respondeo: Dicendum. quod confessio venialium i. nou est iu pracccpio, est tamen in consilio. In praecepto non est: quia, cum sint de sui natura venialia, per se possunt veniam consequi, sive per poenitentiam internam, sive per exteriorem assumtam, sive etiam per poenam purgatoriam, sicut mehus patebit infra % sive per aliud remedium competens et idoneum. Quamvis autem de ralione sui generis non sit ea confiteri necessarium, tamen ea confiteri congruum est, maxime viris perfectis, quia utile est multum, et poena ilhs debila minuilur ex vi clavium. Hoc est igitur de venialibus generaliter dictum.

In casu tamen contingit, quod hom.o teneatur ea 2. confiteri, sive propter dubium, sive propter ecclesiasticum statutum. Propter dubium: quia dubitat probabililer, utrum sit veniale, vel mortale; ideo, si non poenitet sicut de mortah, discrimini se exponit, et ideo deljet confiteri, sicut iacet in conscientia, et iudicio sacerdotis rehnquat, ulrum sit veniale, vel morlale. — Propler ecclesiasticum stalutuni tenetur: quia omnis fidelis semel in anno tenetur confiteri; et ideo, si non habet nisi venialia, saltem illa semel in anno tenetur confiteri. Sed hoc non est propter venialis peccati morbum, sed propter praeceptum, quod quare omnibus sit iniunctum, superius tactum est.

Concedendum est igitur, quod venialia, secundum quod huiusmodi, non esl necesse confiteri, est tamen expediens; nec quis tenetur nisi de bono et aequo, nisi in duobus casibus, vel quia ligatur a conscientia, vel quia ligatur a constitutione ecclesiastica.

Ad illud quod obiicitur, quod peccala, quae per ignoranliam contrahunlur, praecipit confiteri; dicendum, quod illad intelligendum est de venialibus. Sed tunc praecipere est docere, secundum illud Lucae quinto: Praeceptor, per totam noctem etc. Verbum autem beati lacobi, quaravis proposituin sit per modum imperalivum, tamen pro morlalibus tenelur imperative, pro venialibus magis excitative.

"2. Ad illud quod dicit Augustinus: Si coepisti elc.; dicendum, quod consilium est, non quia non aliler possil vitari ruina nisi per confessionem, sed quia haec via est idonea et salubris; unde non dicit hoc, quod semper ruat ille qui non confiletur motum, sed quia ad ruendum esset proclivior.

Ad illud quod obiicitur, quod Dominus puniel et iudicabit in futuro; dicendum, quod aliter iudicabit veniale sive pro veniali, aliter pro mortali. Pro mortali namque iudicabit et condemnabit; pro veniali nequaquara condemnabit, sed temporaliter ciuciabil, nisi forte sil annexum mortali, et hoc non ratione sui, sed ratione mortalis. Et ideo, ex quo quis confitetur mortale, solvilur, pro qiio condemnandus erat a Domino; et ideo non oportet illa confiteri, quantum est de necessitate obligationis.
Ad illud quod obiicitur de venialibus, quod dubium est, utrum sint mortalia; dicendum, quod in tali casu, nisi certificetur poenitens per aliquem virum sapienlem, cui possit adhibere fidem, tenetur illud utique confileri; si aulem tollatur dubitatio, et sciatur esse veniale, tunc non obligatur; sicut si conscientia alicuius probabiliter dubitat de aliquo, utrum sit mortale, lenetur ainplius illud non facere, manente dubitatione; sed amola lali conscientia, non tenetur. Et ideo sane dictum est, quod ad confessionem venialis ligatur quis non ex institutione divina, sed ex conslitutione ecclesiastica et conscientia propria. Et sic patent obiecla. c. 6, et Commenl. p. II. a. 3. q. 2. — Inferius voci perfecUs cod. U pracmillit relujiosis et.

I. Tota huius arliculi doctrina conflrmatur a Concilio Trident. (Sess. XIV. c. S, et celebri can. 7.), praesertim conclusiones I. et 2. quaestionis. Tamen quod in I. quaestiono generatim asseritur, ea peccata esse confltenda, de quibus ponltens dubitat, utrum sint venialia, an mortalla; hoc nunc non ita universaliter, sed cum quibusdam dlstinctlonibus poenltentl imponitur, de quibus vide casulstas.

De I. et 2. quaestione: Alex. Hal., S. p. IV. q. 18. m. i. a. 2. 2-8. — Scot., hic q. unica n. 19. — S. Thom., hlc q. 3. a. I. 2. 4, d. 16. q. 2. a. 2. quaestiunc. 3; Suppl. q. 8. a. I, q. 9. a. 2. L — B. Albert., hic a. 36. 28. — Petr. a Tar., hic q. I. a. 4. quaestiunc. I. 3. 4. — Richard. a Med., hic a. 3. q. 4. — Durand., hlc q. 14. — Dionys. Carth., hlc q. 8.

II. Quoad 3. quaostlonem In clt. canone 7. Concilii Trident. declaratur, confessionem extendendam esse ad « clreumstantlas, quae peccati speciem mutant ». Cum Ss. Bonav. et Thom.

Utrum oporteat confiteri Secundo quaeritur, utrum sit confitenda omnis peccati mortalis differentia, scilicet peccatuin cordis, oris et operis, peccatum etiam latens, vel manifestum. Et quod oninem differentiam, videtur:

Per decretalem, quae dicit cuilibet fldeli: aOmnia solus peccata sua», non dicit omnia quantum ad venialia: ergo dicit omnia quantum ad mortalia.
Item, hoc videtur ratione: quia pro quolibet horum efficitur homo inimicus Dei et separatur ab unitate Ecclesiae; sed confessio ad hoc directe instituta est, ut homo reconcilietur Ecclesiae et ostendatur reconcihatus Deo: ergo de omnibus tenetur confiteri.
Itera, pro omni differenlia peccati mortahs punitur quis actuahter el aeternaliter et condeninabitur; sed pro omni eo, pro quo adducendus est homo in iudicium condemnationis, necessario oportet adduci ante arbitrum Iesu Christi: ergo pro omni differentia mortalis tenetur confiteri.
Itera, peccatum gravius magis est dignum punitione; sed peccatum cordis aliquando gravius est quam peccatum operis in alio genere, ut haeresis quam fornicatio, similiter peccatum apertum graviusquam occultura: si ergo oportet confiteri peccatum operis et oris, videtur, quod peccatum cordis similiter; si peccatum lalens, videtur multo fortiori ratione, quod et manifestum: ergo omnem peccati mortalis differentiam necesse est confiteri.

1 Scil. Omnis utriusque sexus; cfr. supra a. 1. q. 2. arg. 3. pro parte affirm.

4o (supra d. 16. q. 3. a. 2. quaestiunc. 5.) etiam S. Alphonsus (Theol. moral. VI. Ir. 4. dub. 3. n. idS) probabilius esse censet, circumstantias etiam notabillter aggravantes, dummodo speciem non mulant, non esse necessario in confessione manifestandas; quod intelligendum est per se, cum certum sit, easdem per accidens esse manlfestandas (e. g. cum confessarius de quibusdam, ut de consuetudine, dlscretc Interrogat). — Alex. Flat. et multi ex schola S. Thomae tenuerunt, generatlm clrcumsiantias notabiliter aggravantes in confessione necessario aperlendas esse (cfr. Gottl, 111. tr. 9. q. 6. g 4.); ita etiam Gu- Scot., loc. cit. n. 20. — B. Albert., supra d. 16. a. 24-27. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. 4. quaestiunc. 2. — Kichard. a Med., hic a. 3. q. 5. — Durand., supra d. 16. q. 4. — Dionys. Carth., supra d. 16. q. 2. peccati mortalis differentiam.

Item, per omnem peccati mortahs differentiam naufragatur homo; sed patiens naufragium necesse habet ad tabulam recurrere; et non potest ad baptismum: ergo ad Sacramentum poenitentiae. Sed Sacramentum poenitentiae in quanlum Sacramentum consistit in confessione: ergo etc.

CoNTRA: 1. Sapientiae undecimo: Per gwae peccat quis, per haec et torquetur: ergo si ahquis solo corde peccat, in solo scilicet spiritu et non in carne nec per organum oris; ergo sola contritione est puniendus, non ergo confessione: ergo non tenetur contileri peccatum cordis.

Item, Augustinus: « Ubi peccatum oritur, ibi peccatum moriatur»: ergo peccatum, quod fuit in solo corde, ibi debet mori: ergo non oportet, quod exterius propaietnr per verbum.
Ilem, in foro iudiciali ita est, quod non adducuntur aliqua ad iudicium, nisi quae aliquo modo manifesta sunt; unde Matthaei decimo octavo: Si peccauerit in te frater tuus, corripe cuin inter te et ipsum solum: ergo videtur, quodsi peccatum in solo corde fuit, cum nulli sit manifestum, quod non oporteat ad iudicium sacerdotale deferre.

Item, quod solum peccatura latens sit confitendura, videtur:

Quia Augustinus definiens confessionem dicit, quod « confessio est, per quam morbus latens spe veniae aperitur ». ad Demetriadem (in append. Epist. August.), c. 26, de qua agit Augusl., I. de Gratia Christi etc. c. 22. n. 23.
Item, super illud Genesis quarto: Vox sanguinis etc.; Glossa: « Evidentia patrati sceleris non indiget accusatore »; sed confessio est accusatio, Froverbioruni decimo octavo: luslus in principio accusator est sui: ergo quando peccatum est evidens, non indiget confessione.
Item, ideo fit confessio, ut instruatur sacerdos de quantitate peccati; sed non oportet, quando est publicum et nolorium: ergo de aperto nullus debel nec tenetur confiteri.

C 0 N c L u s 1 0.

Confitendae simt omnis peccati mortalis difjerentiae.

Respondeo: Dicendum, quod omnis peccati mortalis differentiam necesse est confileri, sive sit latens, sive manifestum, sive sit cordis, sive sit oris. — Peccatum apertum oportet confileri duplici ex causa: una est a parte audientis, alia ex parte confUentis. Ex parte audientis: quoniam, sicut est in iudicio forensi, quod iudex aliquid novit ut privata persona, quod tamen non novit ut iudex, nec procedit ad sententiam, quousque innotescat ei ut iudici; sic est in iudicio poenitentiafi, quod sacerdos afiquid novit ut homo, quod tamen non novit ut Deus, quia non est per testimonium conscientiae accusatum, quae est testis divinus;el quousque sic novit, non spectat ad ipsum nec solvere nec ligare: ideo oportet, quod ei confitealur peccalor, quantumcumque sit publicum. — Afia ratio est ex parte confitentis: quantumcumque enim aliquis ab afiquo accusetur, nunquam propter fioc iustus dicitur sive iudicatur, sed magis iniustus; sed quando fiomo se ipsum, qui est dignus accusatione, accusat, tunc exercet opus iustitiae, et ideo dmlnr: lustus in principio accusator est sui. Ut ergo quis iustificetur et iustus esse comprobetur et dignus Ecclesiae reconciliatione; necesse est, quod ipse se accuset, quantumcumque eius peccatum sit pubficum.

Oporlet etiam peccalum cordis, sive peccatum toto?5 confileri duplici ex causa simifiter: tum ex... x». n sacerdotis: quoniam pro illo debet figare ad poenam et absolvere — certum enim est, quod pro omni mortali meretur quis poenam aeternam — ideo satisfactio imponenda est secundum arbitrium sacerdotis: ideo tafis habet necesse confiteri ei scelus occultum, quia afiter ipse non novit. — Afia est ex parte confUentis, ut quae non erubuit intra tfialamum cordis in conspectu divinae praesenliae cogilare et velle et volendo consentire, tunc coram oculis sacerdotis recitet cum rubore, ut, quae perpetravit inverecunde et verecundiam abiecit, nunc ex fioc in conspeclu fiominis erubescat; fiomo enim carnalis plus erubescit oculos fiominis quam Dei. — Concedendae igilur sunt rationes, quod differentiae omnis peccati mortalis confitendae sunt.

Ad ilkKl ergo quod obiicitur de Sapienliae undecimo % dicendum, quod tam verbum quam verbum Chrysoslomi et Auguslini super hac maleria intelligendum est per appropriationem; non enim inlelligendum est praecise per veritatem. Peccator enim, qui sola volunlate peccat, quae toti homini praesidet, totus punitur, ita quod interius et exterius; et ideo, si fiat emenda, totus homo debet eam facere, et per omnesactus, scilicet cordis, oris et manus.
Ad illud quod obiicilur de Augustino, quod ubi oriLur etc.; dicendum, quod verbum ilfiid intelligilur quantum ad progressum peccati, ut peccatum non procedat, sed « ubi oritur, ibi morialur » non inlelligitur quantum ad emendam. — Vel dicendum, quod illud est intelligendum de poenitentia respondenle peccato publico et occulto. De peccato enim publico publice est puniendnm propler scandalum exstirpandum; et de occulto occulte coram unico sacerdote; et ilfiid videtur Magister dicere in littera.
Ad illud quod obiicitur de foro iudicii, quod addocuntur manifesta; dicendum, quod in foro wdiciali, quod procedit secundum rigorem iustiliae ad condemnaUonem, alius est actor, alius est reus, alius testis; et ideo oportet, quod pluribus sit notum illud, de quo quis accusalur. Sed in foro poenitenliali sacerdos tenet locum Dei, et confllens tenet locum accusantis et accusati et testis. Nam ratio accusat voluntatem, testimonium ferente conscientia; dub. 2, nbi dicitur, qund ipsa per a.ppropriationem intelligenda sint.

et quia iste est testis privatus, quem nihil latet el de omni occulto testimonium perhibel: ideo tali iudicio competit occulta iudicare.

Ad illud quod obiicitur de manifesto, quod confessio est latentis peccali, per Augustinum; dicendum,quod est peccali latenlis illum cui confitelur, per modum iudicis. — Vel dicendum, quod peccatum omne in anima est quasi apostema intrinsecum; et quantumcumque homo peccet aperte, adhuc virtus peccati latet in anima; sed «in confessione rumpilur vulnus, et sanies peccali ad exteriora trahilur», ut dicit Gregorius; et hinc est, quod omnis confessio dicitur, per quam morlDus latens spe veniae aperitur.

Tertio quaeritur, utrum teneamur conflteri omnem peccati circumstantiam. Et quod sic, videtur:

Quia Auguslinus dicil sic in libro de Poenienarrans muUiplicia genera circumstantiarum: «Omnis, inquit, isla varietas confitenda est et deflenda».
Item, ratione videlur: quia confessio maxirae fit ad sciendam peccati quantitatem, quia imponenda est poenitentia secundum mensuram et aestimationem peccati, sicut dicitur Levitici quinto; sed penes circumslantias consistit peccati quanlilas: ergo necesse est eas confiteri. Prima manifesta est; secunda probatur per hoc quod dicit Bernardus, quod «nugae in ore sacerdotis blasphemiae sunt». Hoc autem non dicit nisi propler aggravationem peccati: ergo etc.
Item, in confessione necesse est genus peccati aperiri; sed genus peccali variatur per circumstantias, sicut patet; cognoscere enim non suam, quae soluta est, fornicalio est; cognoscere non suam, quae habet virum, est adullerium: ergo necesse est confiteri circumstantias.
Item, confessio potissime flt ad erubescentiam; sed maior est erubescentia in confessione circumstantiarum adiacentium quam etiam in enarra-
Ad illud quod obiicitur de evidentia patrati sceleris elc.; dicendum, quod illud intelligitur in foro iudiciali, quia factum illud exterius notum est et teslibus non eget, eo quod nulla possit tergiversatione celari; sed mn?,t m iovo poenitentiae; creditur enim ibi testimonio solius conscientiae. Si enim conscientia teslificetur nunc contra hominem, in iudicio testiflcabitur pr-o homine; alioquin semper erit testis contrarius.
Ad illud quod obiicilur, quod esl ad sciendam quantitatem peccati; dicendum, quod ista non est tota ratio, im,mo rationes, quae superius assignalae sunt; et praeterea ad hoc est, ut sciat per modum iudicis. tione actus: ergo videtur, quod potissime circa circumslantias in confessione insistcndum est.
Ilem, confessio principaliter fit ad accusationem peccantis; sed accusatio actionis est ex circumstantiis. Unde Tullius in primo Rhetoricae: « Circumslantiae sunt, a quibus trahuntur argumenta accusationis, vel defensionis ». Et Boethius in quarto: « Circumstantiae sunt, quae cjuaestionem rhetoricam faciunt de laude et vituperio personae».
Item, strictius esl divinum iudicium quam humanum; sed in humano iudicio modo fit inquisitio et responsio de circumstantiis, unde non est sulficiens quaerere de actu: ergo multo fortius in iudicio divino. Sed hoc est iudicium poenitentiae: ergo etc.
Item, dihgentius curandus est morbus spiritualis quam corporahs, sicut magna dihgentia est habenda circa spiritum et maior quam circa corpus; sed morbus corporalis non detegitur sufficienter, nisi etiam circumstanliae detegantur: ergo etc. Hebraeos seplimo: Translato sacerdotio, necesse est, ut Legis translalio fiat; sed peccatum est principale: ergo si per confessionem Dominus transfert peccatum, pari ratione et circumstantiam.

3 Vide scholion ad praecedentem quaest.

Sive de Vera et falsa Poenitentia (inter opera August.), verba habentur.

5 Vers. 18. — Verba Bernardi inveniunlur in II. de Considorat. c. 13. n. 22. Vide etiam.supra d. 16. p. L dub. 7. et 9.

« Formata est haec definitio ex doclrina Ciceronis, I. Rhetor. c. 5. et 2.3. seqq. Vide supra pag. 400, nota 1, ubi etiam nientio fit ipsius Boethii, qui in IV. de UilTerentiis topic. definilionem seq. insinuat.

Item, circumslantiae sunt infinitae nobis; et nullus tenelur ad illud quod sibi est impossibile: ergo non tenetur circumstantias peccati recoUigere et referre.
Item, non est necesse, quod peccatori imponat sacerdos ita gravem poenam, sicut exigit culpa, immo tota die imponuntur multo minores: ergo pari ratione non est necesse, quod peccator confiteatur, se ita graviler peccasse, sicut peccavit.
Item, si tenetur confiteri circumslantias ad sciendam quantitatem peccati; sed quantitas peccati non scitur, nisi scianlur circumstantiae atleviantes sicut aggravanles, et circumstantiae defendentes sicut accusantes: ergo homo tenetur in confessione se ipsum excusare, sed hoc est falsum: ergo etc.
Item, videtur, quod circumstantia non augeat quantitatem, quia in bonis quantitas meriti non causatur ex circumslantiis, sed ex quantitate amoris, quo convertitur homo. ad Deum: ergo pari ratione, cum peccatum sit aversio, quaQtitas peccati consistit in hbidine sive contemptu cordis: non ergo in circumstantia exteriori.
Item, videtur, quod non det speciem peccato, quia omne illud, quod dat speciem et formam, debet esse essentiale et intrinsecum et unicum; sed circumstantiae sunl extrinsecae et accidenlales et variabiles: ergo nulla circnnstantia trahit in genus peccati novum: non ergo videtur, quod oporteat circumstantias confiteri.

Est igilur quaestio, quas oporteat confiteri, et quaS noii. Confessio circumsiantiarum speciem mutanlium necessaria est, aggravantium est congrua, alleviantium vero potius incongrua.

Respondeo: Dicendum, quod circumstantiae, quae attiugunt peccatum, quaedam sunt alleviantes,,.,.,, i i quaedam m aliud genus tralientes, quaedam ahquo 1. modo aggravwntes. Circumstantias in aliucl genus trahentes confiteri est necessarium, quoniam genus peccati confiteri oportet. — Circumstantias vero alleviantes confiteri non est bonum, nisi propter hoc, ut satisfiat ahenae inquisitioni, vel ul provideatur eius scandalo et perturbationi, utpote si tiraeret, confessorem ex hoc accipere occasionem ad malum; vel si etiam tantum diminuat, ut sit in genere venialis, sicut comedere carnes in Quadragesima propler infirmitatem, ita tamen, quod a latere non sit gulositas aliqua. Et ratio huius est, quia in confessione non debet peccator se excusare, sed accusare. — De circumstantiis autem, quae aggravant, sicomi» genus peccati non mutatum est, est inter doctores opinio diversa.

Quidam enim dicunt, quod poenilentes tenen- opmi tur confiteri; sed praeceptum afQrmativum est et obligat non ad semper, sed pro loco et tempore, scilicet quando eas cognoscit, sive per se, sive per inquisitionem ahenam. Unde sapiens et intelligens tenetur eas confiteri absque inquisitione, simplex tenetur, si ab eo inquiratur.

AUi dicunt, quod non tenemur ad confessionem opin harum circumstanliarum tentione necessitatis, sed de bono et aequo; et quanto magis sapientes et perfecti, tanto magis debent distinctius eas exphcare; sed non tenentur ad hoc, nisi forte ex propria conscienlia obligentur. — Hanc positionem credo pro-conc babiiiorem.

Unde dicendum, quod confessio circumstantia- epUo runi in aliud genus trahentium spectat ad confessionem quantum ad necessitatem; confessio vero aggravantium quantum ad congruilatem; confessio vero alleviantium potius facit incongruitatem; et hoc intelligatur, exceptis casibus praedictis.

Omnes igitur rationes probantes, circumstantias dai esse confitendas, sunt congruitatis quantum ad ag- nia'! gravantes; ahter, si vehnt probare necessitatem, ab l insufScienti procedunt, illa excepta, quae est de circumstantia trahente in aliud genus.

1. 1. S. 7. Unde verbum Auguslini consilium est. — Et quod obiicitur de quantitate et erube- scentia et accusatione et diligentia habenda, non j concludunt, nisi quod competentius fiat, si exprimatur cuiuslibet peccati circumstantia.

Quod obiicitur in contrarium, quod non oportet aji eas confiteri, concedendum est. negat,

Tamen illud quod obiicit, quod circumstan- tiae alleviantes sunt confitendae etc; dicendum, quod non est simile: quiq, aggravantes non tantum oportet confiteri propter quantitatem peccati, verum etiam propter erubescentiam et accusationem.
Ad illud quod obiicilur, quod non augent! quantitatem; dicendum, quod non augent principa- liter, sed quia augent contemptum, vel libidinem. Nec est simile de bono; quia enim boni sumus,Notat) bona facimus; unde quantitas bonitatis venit ab habitu intrinseco, sed quantitas malitiae ab actu; quia enim mala facimus, inah sumus.
Ad illud quod obiicitur, quod non mutat i speciem; dicendum, quod est esse naturae et est Distii 5 Codd. A I K et ed. I concludit.

esse mo7'is. Et aliquid est alicui accidentale secundum esse naturae, quod tainen est essentiale secundum esse nioris; et quamvis circurastantiae sint accidentales actui secundum esse naturae, tamen essentiales sunt secundum laudem el vituperium, quae laus venit ex parte moris, vel eius contrarium. Et si tu obiicias, quod non debent dici circumstantiae; dicendum, quod aliqua est circumstantia respectu esse naturalis, quae non est circumstan-

In parte ista sunt dubitationes circa litteram, et primo de hoc quod dicit Magister: Si tamen desit sacerdos, proximo vel socio facienda esl confessio. Videlur enim male dicere, quia laicus vei socius non potest absolvere: ergo nec locum sacerdotis supplere.

Respondeo: Non fit socio, ut suppleatur locus sacerdotis, vel confessio-Sacramentum ex hoc habeatur; sed ut voluntas confilentis probetur et innoteut tolum, quod in se est, faciat. — Dixerunt tamen aliqui, quod aliquo modo absolvitur iste in ista confessione. Dicunt enim, quod quinque modis habelur potestas absolvendi, scilicet auctoritate, et sic est Dei; excellentia, et sic est Christi hominis; potestate sive auctorilate commissa, et sic est sacerdotis; merito vitae, et sic est iusli et sancti; et virtute unitatis ecclesiaslicae, et sic est cuiuslibet viri fidelis. El ideo dicunt, quod tahs confessio quodam modo est Sacramenlum Ecclesiae. — Probabilius tamen est dicere, quod non sit Sacramentum Ecclesiae, cum deficiat ibi formale, scilicet potestas clavis, sed est aliquid loco eius.

Item quaerilur de hoc quod dicit: Qui confitetur sacerdoti meliori quam potest conftleatur. Videtur enim secundum hoc, quodsi sacerdos suus non est optimus, quod possit eum deserere, quod est contra canones

Respondeo: Dicendum, quod ipse loquitur de homine, qui est in sua libertate, antequam committat se ahcui sacerdoti, quod debet ehgere quanlo tia respectu peccati, sed forma, utpote furti acci-' pere rem non suam, invito Domino. Aliquando circumstantia est accidentalis respectu actus quantum ad esse naturae et in quantum peccatum, quia sine ea nihilominus est peccatum, sicut accipere rem alienam et sacram de loco sacro, et ita est circumstantia et forma; sed circumslantia respectu peccati furti, quia sine ea poterat esse furtum, sed forma respectu sacrilegii raeliorem potest. — Si autem post electionem intelligatur;hoc est intelligendum cum licentia sui sacerdotis, vel ita quod primum satisfaciat proprio sacerdoti, ut nullo modo contemnatur sacerdotis auctoritas et ministerium.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Quaerendus est.sacerdos sapiens et discretus; quare hoc debeat fieri. Nam cum simplex sacerdos ita bonam Missam cantet, sicut et sapiens, et ita bene baptizet: ergo videtur, quod ita bene absolvat. — Quaeritur etiam, utrum simplex sacerdos peccet in absolvendo, vel etiam in audiendo confessiones. Et quod sic, videtur per illud quod ante praedixit: « Talem oportet esse, qui aliorum crimina iudicat ». Item, qui intromittit se facere quod nescit usurpat alienum; et omnis talis peccat mortaliter sive graviter: ergo etc.

Respondeo: Dicendum, quod sive scientia sit clavis, sive non, tainen necessaria est sacerdoti tanta scientia, quod sciat discernere in peccatis communibus, et quod sit veniale, et quod mortale; et quod sciat semper, ad quae peccata potestas sua potest se extendere; et hoc, quia alia poenitentia danda est pro veniali, alia pro mortali; et si ad aliquod genus peccati non potest extendere manum, illud necessarium est ei cognoscere, alioquin in periculum animae suae et confilentium audit confessiones. Et si subditi cognoscunt eius simplicitatem, tenentur discretos consulere, ahoquin utrique peccant graviter. Et de hac discretione loquitur Augustinus — Alia est discretio, qua sciat per habia. 1. q. 1, ubi in scholio alii auctores de hac re tractantes allegati sunt.

5 Vide supra a. 1. q. 2, ubi etiam seq. solutio insinuatur.

catorum, et haec est de bene esse; in talibus autem debet securiorem viam semper eligere et sapientes consulere.

Ad illud quod obiicitur de Missa, dicendum, quod non esl simile: quia ibi est vis in verbis a Domino slalutis, hic aulem requiritur, ut coiisulat et iudicet secundum conscientiam, quae est in ipso.

Quod quaeritur, ulram peccet; dicendum, quod carcus discretione necessaria peccat ipse, et qui eum sustinet; de aha non credo.

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Nec necesse est, ut quocl sacerdoti semel confessi sumus iterum confiteamur. Ex hac enim litlera videtur, quod quae semel homo confessus est, non debeat iterum confiteri, sive non sit necesse. Et illud videtur per ralionem: quia in eodem foro non debet quis bis puniri: si ergo quis pro peccato commisso semel punilus est, videtur elc. — Item, certum est, quod peccata nunquam redeunt secundum verilatem: ergo si semel absolutus est, nunquam ligalur iterum: ergo nunquam tenetur iterum eadem confiteri. — Contva: ponatur, quod quis ficte confiteatur: constans esl, quod tahs non reportat commodum, immo damnum de confessione. Si ergo nihil remanet in eo de confessione, quia characterem non imprimit; ergo tenetur iterum confiteri. — Item, ponatur, quod aliquis rememoretur peccati mortalis, quod obhtus fuil conflteri; constans est, quod non est confessus integre pro statu, in quo nunc est; sed confessio, quae non est integra, sicut infra videbilur, pro nulla reputanda est: ergo tenetur iterum totum confiteri, ac si nunquam fuisset confessus. — Item, ponatur, quod aliquis recidivet; constans est, quod peccatum sequens ex praecedentibus aggravatur tum propter ingratitudinem, tum propter consuetudinem: ergo non potest sciri quantitas peccati nec qualitas confitentis, nisi sciatur totum: ergo etc.

Respondeo: Dicendum, quod si confessio legitime facta est, et ea quae ad ipsam pertinent ser- vata; non oporlet iterum confiteri quae alias sumus confessi. Sed quia conlingit, quod confessio, vel quando primo facta est, irritafuit, vel postmodum iri'italur; ideo oportet aliquando iterari. Sunt autem qualuor casus communes et usitati, ob quam oportet peccatorem ad superiorem remitti, qui confessionem remissi audire debet et absolvere, nisi malit alteri committere. — Secundus est pro- semi pler ignorantiam sacerdotis, utpote quando sacerdos ignarus est; quaerendus enim est tunc sacerdos, qui sciat hgare et solvere, et ei iterum est confilendum vel ex licentia sacerdotis proprii, vel auctoritale superioris. — Terlius casus est propter malitiam Tetii fictionis, ut si scienter aliquod peccatum in corde retinuit, vel si accessit cum voluntate peccandi. — Quartus est propter contemptum satisfactionis, ut Qi»' quando negligit et contemnit facere poenilentiam sibi iniunctam. Et intelligantur isti duo uUimi casus, quando mutat sacerdotem. Si enim ad eundem reverlitur, tunc distinguendum: quia aut recenler con- ''s fessus est, aut iam de memoria sunt elapsa ab ipso sacerdole propter diuturnilatem temporis. In primo casu non tenetur in secundo tenetur. — In his casibus communiter concordant omnes confessionem iterandam esse. homo ilerare confessionem propter peccati obliti re- °f cordationem, et propter recidivationem, quoniam aliter confessio integra non est; et confessionem oportet habere integritatem ad hoc, ut liabeat utilitatem, sicut melius patebit infra. — Alii dicunt,°P"ii quod sufQdt, in generali dicere, se alias peccasse et: hoc de novo peccatum commisisse, vel recordatum. esse in speciali, quoniam prior confessio valuit et bona fuit. — Alii dicunt, quod peccata eiusdem ge-op neris tenetur referre in speciali, sed alia in generali; et sic scitur et consuetudo et ingratitudo. — Sed quid super his sit sentiendum, melius patebit in dislinctione vigesima prima; ad praesens autem tantum dixisse sufficit.

Qaodsi igilur veris praecise scire, quid sit ne-'° cessarium in iteratione confessionis; dicendum, quod aut est propter defectum ex parte sacerdotis; et hoc non est nisi dupliciter: aut quia nescit absolvere, aut quia non potest; et sic sunt duo. — Aut propter defectum ex parte poenitentis, et hoc dupliciler: aut quia contemnit sacerdotis absolutionem, aut quia contemnit ligationem. — In duobus aliis casiJDus, credo, quod confiteri iterum eadem sit consilium, et hoc in speciali; nisi interveniat aliqnis praedictorum, ulpote ignorantia sacerdotis, quia non recte ligavit, vel contemptus suae ligationis; ahter non credo iterum teneri, nisi conscientia liget. Et hoc melius patebit infra, cum agetur de confessionis dimidiatione.

8 Edd. supplent iterare.

9 Dist. 21. p. II. a. I. q. I. et dub. 3.

Chapter 17 of 50