Distinctio XX

1 Epist. 167. (alias 92.) iid Kuslic. Inquis. 7; C. Nemo desperandus (I.), de Poenitent. d. 7.— Seq. locus August. est Sermo 393. (alias 41. inter 50 Homil.); ad litteram vero in C. Si quis positus (2.), ibid., ubi codd. et ed. reconciliabitur pro reconciliatur. gere, et lioc est, quando multis conceditur quod paucis esset concedendum, et quando sic accipitur, non sicul fiat sibi de gratia, sed tanquam si esset de iure communi. Et in talibus loquitur auctoritas prius posita. non tantum limorem, quia non in solo timore vivit homo. Quem ei-go sero poenitet, oportet non solum timere iudicem, sed diligere, quia sine caritale nemo potesl salvus esse. Non ergo tanlum limeatur pro poena, sed ametur pro gloria. Quae conversio si contigerit alicui etiam in fine, desperandum non est de eius remissione. Sed quoniam vix vel raro est tam iusta conversio, limendum est de poenitente sero, maxime cum filii, quos illicite dilexit, sint praesentes, uxor et mundus ad se vocent. Multos solet serotina poenitenlia decipere. Sed quoniam Deus semper potens est, semper etiam in morte iuvare valet quibus placet. Cum igitur opus sit non hominis, sed Dei, Iructifera poenitentia; inspirare eam potest, quandocumque vult sua misericordia, et remunerare ex misericordia quos damnare potest ex iustilia. Sed quoniam nudta sunt, quae impediunt et languentem retrahunt, periculosissimum est et interitui viciuum ad mortem protrahere poenitentiae reiuedium. Sed magnum est, cui Deus lunc inspirat, si quis est, veram poenitentiam ». « Sed si eliam sic conver'sus vita vivat et non moriatur; non promittimus, quod evadat omnem poenam. Nam prius purgandus est igne purgationis qui in aliud saeculum distulit fructum conversionis. Hic aulem ignis, elsi aeternus non sit, miro tamen niodo est gravis; excellit enim omnem poenam, quam unquam passus sit aliquis in hac vita. Nunquam in carne tanta inventa est poena, licet rairabilia Martyres passi sint lormenta; et multi nequiter iniqui quanta saepe sustinuei'uut supplicia »! — Ex his salis oslenditur, quam periculosum sit differre poenitenliam usque in finem vitae. Si tamen etiam tunc vera hai)catur poenitentia, hominem liberat et vitam mortuo impeirat, non sic tamen, ut nullam sentiat poenam, nisi forte tanta sit vehementia gcmitus et contritionis, quae sufficiat ad delicti punitionem. « Licet ergo sit difficile, ut tunc sit vera poenitenlia.

quando tarn sera venil, quando cruciatus niembra ligat, et dolor sensuni opprimit, ut vix homo aliquid cogitare valeat; melior est tamen sera quam nulla'». « I'oenitentia enim, si in extremo vilae hiatu advenit, sanat et liberat». « Multum sera fuit latronis 'poenised non fuit sera indulgeMian. Sed « licet latro veniam meruisset in flne de omni crimine, non tamen dedil baptizatis peccandi et perseverandi auctoritatem ».

Cap. II.

De his qui poenitentiam non complent.

Si vero quaeritur de illis qui in hac vita poenitentiam non complent, utrum transituri sint per ignem, ut ibi quasi compieant quod hic minus leceruut; idem dicimus et de istis esse senliendum, et de his qui in extremis poenilent. Si enim lanta fuerit cordis con- Iritio et deiicti exprobratio, ut sufficiat ad puuiendum peccatum; liberi ab aliis poenis transeunt ad vitam, etsi inexplela fuerit poenitentia, quia perfecte poenituerunt et ingemuerunt corde. Qui vero non adeo conteruntur corde et ingemiscunt pro peccato; si ante

Cap. III. De illo cuisacerdos indiscretus iniungit poenitentiam.

Si vero de illo quaeritur, qui satisfactionem iniunctam impleverit, quae ignorantia vel negligentia sacerdotis peccato condigna non fuit, utrum de vila migrans ab omni poena liber sit; idem respondeo, quod supra de illo qui popuitentiam non complevit, dixi, quod si tantum est lamenlum interioris doloris, ut sufficiat in vindictam peccati, omnino liberatus est; si i. vero non sufficit dolor interior simul cum poena iniuucta, addet Deus poenam. Quod autem interdum sufficiat dolor interior ad vindictam peccati; certum do- 2. cumenlum habemus in illo lalrone, qui sola mentis conlritione et confessione stalim, ut conversus fuit, paradisum ingredi meruit. Sed quia dispensatores Ecclesiae conlritionis quantitatem non perpendunt, quibus non est datum intelligere occulta cordium; omnibus leges poenilentiae constiluunt, tam magis quam minus de peccato dolentibus. Quorum studium ad hoc praecipue tendere debet, ut cordis dolorem, quantum fas est, cognoscant et secundum ipsius modum satisfaclionem iniungant. Unde Augustinus: « In actione poeni- 1 Hugo de S. Vict., II. de Sacram. p. XIV. c. S.

2 De Vera et falsu Poeiiitont. c. 17. n. 33; can. ci(. Seq. locus est Hugonis loc. cil.; et tertius iterum de Vera et falsa Poenitent, loc. cit., paulo suporius. De latrone cfr. Luc. 23, 42.

Plures edd. addunt purgatorii. Locus Scripturae est Hebr. 10, 31. De sequentibus cfr. August., Enarrat. in Ps. il. n. 18 et Ps. 58, serm. I. n. 13.

blb expletionem poenitentiae decesscrinl, ignem purgatoriuin sentienl et gravius punientur, quam si hic implessent poenilentiam; horrendum est enim incidere in manus Dei viventis. Deus enim, cum sit misericors et iustus, ex misericordia poenitenti ignoscil, non reservans peccatum ad poenain acteriiam, ex iuslitia vero impunitum noii dimittit delictum. Aut enini punit homo, aut Ueus. Homo autem punit poenitendo, Deus aulem poenam exigendo. VA est poenilenlia interior et exterior. Si ergo interior poeniludo tanta fuerit, ut sit sufTiciens ultio peccati; Deus, qui hoc novit, ab illo qui taliter poenitet, uUerius poenam non exigit. Si vero interior poenitudo non sufficit in vindictam peccati, nec exterior poenilentia impletur; Deus, qui modos et mensuras peccatorum et poenaoporteat poenam tolerare. Quaedam enim peccata mortalia in poenitentia fiunt venialia, non tamen mox sananlur. Saepe enim infirmus moreretur, si non medicaretur; non tamen statiin medicatus sanatur: languet victurus, qui prius erat moriturus. Qui autem impoenitens moritur omnino moritur et aeternaliter cruciatur. Si enim semper viveret, semper peccaret"». tentiae, ubi tale commissum est, ut is qui commisit, a Christi etiain corpore separetur; non lam consideranda est mensura temporis quam doloris: Cor enim contritum et humiliatum Deus non despicit. Verum quia plerumque dolor alterius cordis occullus est alteri nec in aliorum notitiam nisi per verba vel alia quaecumque signa procedit, cum sit coram illo cui dicitur: Gemitus meus a te non est absconditus; recte constiluunlur ab his qui in Ecclesiis praesunt, tempora poenilentiae, ut satisfial etiam Ecclesiae, in -qua peccata ipsa remittunlur; extra eam quippe non remitluntur. Ipsa enim Spiritum sanctum pignus accepit, sine quo noirremittuntur ulla peccata ». Iteni Hieronymus: « Mensuram lemporis in agenda poenitenlia ideo non salis aperte praeflgunt canones pro unoquoque crimine, ut de singulis dicant, qualiter unumquodque emendauduin sit; sed magis in arbitrio sacerdotis inlelligenlis relinquendum staluunt, quia apud Deum non tam valet mensura temporis quain doloris, nec abstinenlia tantuin ciborum, quantum mortiticatio vitiorum. Ideoque tempora poenitentiae pro flde et conversatione poenitentium abbrevianda praecipiunt et pro negligentia prolelanda; pro quibusdam tamen culpis modi poenitentiae sunt impositi ».

5 De Vera et falsa Poenilont. c. 18. n. 3i; can. cit. De ultima propos. cfr. Grogor., XX.IV. Moral. c. 19. n. 36.

Cap. IV. Quod monentibus non sit imponenda satisfactio sed innotescenda.

Solet etiani quaeri, utruni satisfactionis lex mori- Uiris sit imponencla. De quo Tlieodorus Cantiiariensis episcopus in poenilenliali suo sic ait: « Ab infirmis 4. in periculo morlis positis pura inquirenda est confessio peccatorum, non tamen est illis imponenda quantitas poenitentiae, sed innotescenda, et cum amicorum orationii)us et eleemosynarum largitionibus pondus poenitentiae sublevandum. si forle migraverint. Si vero convaluerint, poenitentiae modum a sacerdote impositum diligenter observent ». Aliis vero pro qualitate peccati praesidenlium arbitrio poenitentia decernenda est. Unde Leo Papa -: « Tempora poenitudinis, habita moderatione, constituenda sunt tuo iudicio, prout conversorum animos perspexeris esse devotos. Pariler etiam habere debes aetalis senilis intuilum etrespicere periculorum quorumcumque vel aegritudinum nece.ssitates ».

C.p. V. Quod non est poenitentia neganda vel reconciliaiio in necessitate.

Sciendnra est etiam, quod lempore necessitatis non est neganda poenilentia vel reconciliatio poenilcntibus. Unde Leo Papa: « His qui lenipore necessitatis et periculi urgenlis inslantia praesidium poenitenliae el mox reconciliationis imploranl, nec salisfactio iiiterdicenda est nec reconciliatio deneganda, quia misericordiae Dei nec mensuras possumus ponere nec tempora defmire». « Quodsi ita aliqua aegritudine aggravati sunl, ut quod paulo ante poscebanl sub praeseuli signiflcare non valeant; testimonia eis iklelium circumstanlium prodesse debebunt, simulque poenilenliae et reconcilialionis consequaulur beneficium ». Itom lulius Papa: « Si presbytcr poenitenliam abnegaverit morientibus, reus erit animarum, quia Dominusail: Ciwi conversus fuerit tunc salvus eril. Vera enim confessio ultimo lempore potesl esse, quia non modo temporis, sed etiam cordis Deus inspector esl, sicut latro probat ».

Supra egit Magister de confilendi necessitate et absolventis potestate; haec est tertia pars, in qua agit de temporis opportunitate. Et habet haec pars duas. In prima agit de temporis opportunitate quan- In Fragmentis eiusdem c. iS Migne, Patrol. Lat. XCIX. col. 977); C. Ab in/irmis (I.), C. 20. q. 7.

Cap. VI. Quod presbyler non reconciliet aliquem, inconsulto episcopo, nisi in necessitate.

Non debet lamen presbyter poenilentem reconciliare, inconsulto episcopo, nisi ultima necessilas cogat. Unde in Carthaginensi Concilio: «Presbyter, inconsulto episcopo, non reconciliet poenitentem, nisi,abscnte episcopo, ultima necessitas cogat. Cuiuscumque poenitentis publicuin crimen est, quod universam commoverit urbem, ante absidam, scilicet inlroilum ecclesiae, manus ei imponalur ». Item: « Aurelius episcopus dixit: Si quis in periculo fuerit constitutus et se reconciliari divinis altaribus petierit; si episcopus absens fuerit, debet presbyter consulere episcopum et sic periclilanlein eius praeceplo reconciliare ». hiconsulto vero episcopo, non potest excommunicalos vel publice poenilentes presbyter reconciliare. Unde in Carlhaginensi Concilio secundo statulum est, « ut clirisma, vel reconciliatio poenitcnlium el puellarura consecratlo a presbyleris non flat ». Item: « Reconciliare quemquam in publica Missa presbytero non liceat ». Puellarum lamen consecratio, consulto episcopo, per presbyterum fleri valet. Unde in Carthaginensi Goncilio secundo: « Presbyter, iiiconsulto episcopo, virgines non consecret, chrisma vero nunquam conflcial». Sicut praecepto episcopi potesl presbyler consecrare virgines, sic et reconciliare poenilenles.

Cap. VII.

A7i oblatio eius sit recipienda, qui currens ad poenitentiam praevenitur morte.

Si autein quaeritur de illo qui ad poeuilenliam festiuans sacerdotem invenire non potuit et ila decessit, utrum oblatio eius sit recipienda; dicimus, quia est. Unde in Concilio Epaunensi: « Si aliquis fuerit i morluus, qui nou sil confessus, el lestimonium habet boiium, et non polerat venire ad sacerdotera, sed praeoccupavit eum mors in domo vel in via, faciant pro eo parentes eius oblationem ad altare et dent rederaptionem pro captivis ». tuni ad poenitentiam inortaliuni. In secanda quantum ad remissionem venialiura, distinclione sequenti, ibi: Solet etiam quaeri, utrum post hanc vitam.

Prima pars habet duas. In prima agit de op- Can. Si presbyter (12.), ibid., ubi citiilur Ezech. 18,21. 27, et resiiieilur I. licg. 16, 7.

5 Can. Presbijter (1 i.), ibid. Seq, locus C. Auretiiis episcopus (.5.), ibid. « Can. Si iubet (I.), ibid. Seq. locus ibid.

temporis respectu poenitentiae in se. In in comparatione ad potestatem sacerdotis, Si vero quaeritur de illo qui satisfactionem etc. Prima pars habet duas. In prima tempus poenitentiae inchoandae; in secunda

Ad intelligentiam huius partis de poena purgaratione poenaiilatis quaeruntur sex. Primo quaeritur, utrum poena purgatoria sit. Secundo, utrum sit maxima poenarum tempo- Tertio, utrum sit voluntaria.

Quaeritur ergo primo, utram sit ponere poepurgatoriam. Et quod sic, videtur:

1. Primo auctoritate Apostoli, primae ad Corinterlio: Ipse autem salvus erit, sic tamen per ignem: ergo videlur, quod sit ponere aliquam post hanc vitam, qua electi pur-

2. Item, Augustinus dicit, eUhabetur in littera: homo punit, aut Deus punit»; sed frequenaliqui convertuntur in fine, qui non puniuntui praesenti: ergo necesse est, quod puniantur a sed non igne infernali sive aeterno: ergo etc.

3. Item, hoc ipsum videtur ratione: quia qui peccavit gravius est puniendus, ergo qui peccavit diutius est puniendus; sed iste qui in culpa usque ad mortem, diuturnius ergo diuturnius et gravius debet puniri; non in liac vita: ergo etc.

4. Item, peccatum rehnqui impunitum est peccaremanere inordinatum, et hoc est universum sed impossibile est, quod summa Sapiendimiltat, universum foedari: ergo oportel illud sed non in praesenti: ergo etc.

5. Item, si non est poena purgatoria, sed boni evolant: ergo errat universalis Ecclesia, quae defnnctis fidehbus facit suffragia.

6. Ilem, si non est poena post hanc vitam: 1 Codd. inclioatac. ipsius poenitentiae sive satisfactionis terminandae, ibi: Si vero quaeritur de illis qui in hac vita poenitentiam etc. Et in utraque parte primo proponit verilatem, secundo confirmat per auctoritatem.

Quarto, utrum sit in ea maior certitudo quam in via.

Quinto quaeritur de his quorum ministerio poena illa infligitur.

Sexto et ultimo quaeritur de loco, in quo animae purgantur. ergo qui perdural usque ad mortem in culpa, cum nullam sustinuerit poenam, reportat de malitia sua commodum; quorum utrumque est falsitas manifesta.

Contra: 1. Apocalypsis decimo quarto: mortui, qui in Domino moriuntur; amodo iam dicit Spiritus, ut requiescant a laboribus suis: ergo post hanc vitam nullus bonus laborat: ergo nuUus affligitur: ergo nullus punitur.

2. Item, Deus est misericordissimus; sed a summe misericordi « veniam dimidiam sperare esl impietas'»: ergo cum remittit, totum remittit. Ergo si aliquid de peccato remisso exigitur a peccatore, hoc est secundum statum praesentis Ecclesiae; sed in morte hunc stalum egreditur: ergo videtur, quod amplius ab eo nihil exigatur.

3. Item, in morte absolvitur quis ab omni mandato, ergo et a mandato satisfactionis et confessionis et Imiusraodi; sed punitio pro peccatis satisfactio est: ergo hberatur deinceps ab omni debito punitionis: ergo, ut videtur, amplius non punitur.

4. item, pronior est Deus ad miserandum quam ad conderanandum; sed decedentem in mortali peccato statim condemnat: ergo decedentem in carilate statim glorificat.

b. Item, potentior est caritas ad elevandum, quam sit mortalis culpa ad deprimendum; sed culpa 8 Vers. 13.

' Secundum auctorem. lijjri de Vera et falsa Poenitentia, 1» Codd. FG absolvitur.

1' Vide supra pag. 333, nota 3. — Vat. cum pluribus codd. miserendum.

mortalis statim demergit in abyssum: ergo caritas stalim elevat in caelum: ergo non est ponere post raortem aliquod supplicium.

6. Ilem, slatus post mortem respondet statui, qui est in via; sed in via iion est nisi duplex slatus, scilicet bonorum et malorum: ergo post mortem non est nisi duplex: ergo statim anima decedentis vel est in paradiso cum bonis, vel in inferno cum malis.

Poena purgaloria post hanc vitam absque dubio ponenda est.

Respondeo: Dicendum, quod — sicat dicit Scriptura, et auctoritates Sanctorum et plures revelationes et rationes concordant, et Ecclesia universalis confirmat, quae pro illis orat — absque dubio post hanc vilam est ponere poenam purgatoriam.

Ralio autem huius est isla. Quia universae viae Domini misericordia et verilas; sic autem misericordia parcit Dominus, ut veritati sive iustitiae non fiat praeiudicium: ideo dimittit culpam et poenam aeternam, ita tamen ut obligatum teneat ad poenam temporalem. Ab hac autem poena non absolvitur in morle: quoniam slatus post moi-tem non repugnat punitioni animae, quamvis non competat nierito eiusdem — puninntur enini animae et praemiantur — et ideo, cum non sint taliter alicui remissa peccata, quin obligelur ad ahquam poenam, nisi fiat per baptismalem gratiam — et ab illa obligatione non absolvilur — et debitor poenae non possit cnm debito ingredi caelum: necessarium est, esse purgatorium.

1. Ad illud ergo quod obiicitur de Apocalypsi, bum illud intelligitur de labore in operando, quia iam non est dies, in qna operari valeant merendo; non aatem inlelligitur de labore in paZ«e«cto. Et hoc patet ex ipso textu sequenti: Opera enim illorum sequuntur illos.

2. Ad illud quod obiicitur, quod est inisericordissimus; dicendum, quod verum est, sed tamen iustus est; ideo veniam praestat, quam decet iustam m.isericordiam praestare. Quia enim iustus est, homini iniusto reconciliari non decet, manente > Codd. 1 K decedens.

2 Psalni. 24, 10. iniustitia et offensa; et ideo nunc iustitiam decet, ut, remittendo unam morlalem culpam, remittat misericordia remittit poenam, et iustilia exigit; ideo oportet quodam modo dimidiari, ut unum alteri non praeiudicet. Et sic patet, quod etiam poena exigitur in foro Dei.

3. Ad illud quod obiicitur, quod absolvitur ab omni mandato; dicendum, quod verum est; sed Jfol tamen non absolvitur a debito, immo anima trahit secum debitum; et quia retribulor est iustus, retribnit, secundum quod invenit debitricem; et quia debitrix erat poenae, quam nonduin e.xsolvit, patet etc.

4. Ad illud quod obiicilur, quod statim damnat decedentem in mortali: ergo etc.; dicendum, quod noii m est simile: quoniam isle qui in mortali est, niliil habet in se, quod sit dignum vita, immo totuin vel est mortuum, vel est mortificalum; el ideo summe dispositus est ad aeternam damnationem, et propter hoc statim damnatur iusta retributione. Sed ille qui est in caritale, cum caritas simul stet cum veniali culpa et reatu poenae, habere potest in se aliquid dignum poena; et quia gloria non potest simul stare cum poena secundum forum commune: necesse est, prius debitum ilUid solvi per poenam purgatoriara.

5. Ad illud quod obiicilur de pondere, iam patet responsio: quia pondus caritatis habet in se aliquod retardans, ut culpam aliquam parvulam, vel reatum; sed pondus peccati nihil habet elevans, vel retardans: ideo-non est simile de ascensu caritalis et descensu peccati.

6. Ad illud quod obiicitur, quod non est nisi Pri rentia est. Aut enim est in statu perfectorum perfectione completa; et talis non habet cremabilia nec aliqua debita, et huic statim debetur vita aeterna; tales fuerunt sancli Marlyres, ut Laurentius et Vincentius, el sancti Confessores, ut Benedictus et Franciscus. Alii sunt in slatu imperfeclorum; et hi habent cremabilia ut plurimum, et eliain debita; et oportet, prinmm debita solvi et cremabi.lia, quam introducantnr in patriam; et hoc est in poena purgatoria. — Siiniliter carentes iustitia in duplici sunt diflerentia: quidam in statu parvidorum; et hi carent iustitia originali, et his competit status in diiudicari,ut alteri non praeiudicetiir. Superius pro nutic codd.R S T et ed. I misericordiae, ct pro non decet codd. E L W non potest.

5 Codd. E M W X supplent animam.

sine poena sensibili. Aliqui sunt in statu adulqui carent iustitia personali sive gratuita propriam culpain; et talibus competit slatus in-

I. Conlra erroreni Graecorum iam in confessione fldei Mi- Palapologi, quae Concilio Lugdiin. II. 1274 cst oblata, calholica proposila est; ilem a Concilio Florent. in deunionis Graecorum. Clr. eliam Lutlieri propositio 37, confixa Leone X: « Purgalorium non potest probari ex s. Scriptura».

a Trident. (Sess. XXV.) sana doctrina speciali decreto ct proposita est. — De purgatorio solvuntur aliae infra d. 21. p. I. a. 2. 3. II. De I. quaestione comnienlatores Lombardi, excepto Dio- Carlh., agunt infra in disl. 21; sed Alex. Hal., S. p. IV. 15. m. i. a. 4. — Scot., d. 21. q. 1. n. 1.2. — S. Thom., 21. q. 1. a. I. quaestiunc. I. — B. Alberl., d. 21. a. 4. — a Tar., d. 21. q. I. a. I. quaestiunc. 1. — Richard. a d. 21. a. 1. q. 1. — Durand., d. 21. q. I. — Dionys.

de hac et 8 seqq. qq. hic q. unica. III. Quoad 2. quaestionem cum aliis docet etiam S. Thom. cit. quaestiunc. 3.), « quod poena purgatorii quantum ad damni et sensus excedat omnem poenam huius vitae». De eadem quaestione: Alex. Hal., loc. cit. q. 17. m. 2. a. 2. 3. — B. Albert., hic a. 8. — Pelr. a Tar., hic q. 2. a. 2.

2. — Richard. a Med., hic a. 2. q. 1. IV. De 3. quaeslione: S. Thoni., loc. cit. quaesliunc. 4.

Virum poena purgalorii sit Secundo quaeritur, utrum poena purgatoria sit poenarum temporalium. Et quod sic, vi-

1. Augustinus, in quodam sermone: «Ille ignis erit, quam quidquid in hoc saeculo poeaut videre, aut sentire, aut cogitare quis ».

2. Item, in littera dicit, quod « excellit omnem quam unquam passus sit aliquis in hac ».

3. Item, ratione videtur: quia quanto quis debilior, tanto iudex puniens minori poena debet contentus: ergo quanlo est fortior, tanto exiab eo poena gravior; sed spiritus separatus est fortior, quam sit totum consive homo totus; sed post hanc vitam est separatus: ergo videtur, quod gravius pu-

4. Item, spiritus separatus a carne seraper grapeccat quara spiritus carni unitus; sed malura proportionatur malo culpae, et malura culbl fernalis Et sic patet, quod ratio illa non valet. — Posset eliam dici, quod poena purgatoria non dicit slatum, sed magis transitum de statu in statum. — B. Albert., infra d. 21. a. 7. — Petr. a. Tar., hic q. 2. a. 3. quaesliunc. I. — Richard. a Med., hic a. 2. q. 2.

V. De 4. quaeslione: S. Thom., loc. cil. in flne. — Petr. a Tar., loc. cil. quaestiunc. 2.

VI. Quoad S. quaestionem etiam S. Thom. putat, animas post hanc vitam nec Angelorum nec daemonum minislerio purgari; « sed tamen possibilo est, quod eos ad loca poenarum deducant; et eliam ipsi daemones, qui de poenis hominum laetantur, comilantur et assistunt purgandis, tum ut dc eorum poenis laetentur, tum ut in eorum exitu a corpore aliquid suum jbi reperiant». Ita eliam B. Albert., Petr. a Tar., Richard. a Med.; sed Dionys. Carlh. (hic q. 1.) daemonibus maiorem poteslatem in istas animas atlribuit.

De eadem: S. Thom., loo. cit. quaestiunc. 5. — B. Alberl., infra d. 21. a. 9. — Pelr. a Tar., infra d. 21. q. 1. a. 2. q. 2. — Richard. a Med., hic a. 2. q. 3.

VII. De loco purgalorii eodem sensu et cum eadem distinclione loquitur etiam S. Thom., tamen non asserendo, sed secundum probabililatem. Idom sentiunt alii hic citali.

De 6. quaestione: S. Thom., infra d. 21. q. I. a. 1. quaesliunc. 2. — B. Albert., hic a. 6. — Pelr. a Tar., infra d. 21. q. I. a. I. quaesliunc. 2. — Richard. a Med., infra d. 21. a. I. q. 3.

poenarum temporalium. pae seraper gravius est in spiritu separato: ergo pari ratione et malum poenae.

5. Uem, maior et gravior est poena passionis quam poena compassionis; sed anima exuta punitur poena passionis, coniuncta vero poena compassionis: ergo etc.

6. Item, quanto poena est universahor, tanto gravior; sed anima exuta, cum punitur, tota punitur et secundura totura — cum enim sit siraplex, ignis totam attingit — seJ in praesenti vix aut nunquam aliqua poena totum hominem cruciat: ergo generaliter gravior est illa, quam sit aliqua temporalis poena.

Contra: i. Deus retribuit unicuique secundum meritum suum, unde proportionaliter respondet poena reatui; sed cum quis moritur, reatus non intenditur: ergo nec poena debet intendi: ergo nec debet esse maior in fuluro quam in praesenti.

2. Ilem, quanto aliquid magis est passibile, adiunctura punienti magis patitur et gravius punitur; sed coniunctum magis est passibile quam anima se- 3 Hic c. I, in textu ox libro de Vera et falsa Poenitentia. Cfr. Enarrat. in Ps. 37. n. 3.

5 Scil. ratione corporis, in quo et cum quo patitur.

o cundum se: ergo adiunctum atfligenti magis patitur. Ergo si punitur coniunctum in praesenti, et in futuro anima separata: palet etc.

3. Item, maior est passio, in qua agens est transmulans et abiiciens, quam ubi alterum horum deficit; sed in purgatorio anima punitur, ita quod non transmutatur, nec aliquid abiicitur, in praesenti autem a corpore fit abieclio: ergo videtur, quod ista poena sit gravior.

4. Ilem, beatior erit anima, quando glorificabitur, corpore resumto-, et simililer miserior, quando punietur, corpore resumto: ergo unio animae ad corpus potius facit ad poenae augmentum quani ad diminulionem: ergo ab oppositis, separatio facit potius ad diminutionem quam ad augmentum: ergo videtur, quod minus graviter puniatur in purgatorio anima separata quam nunc, cum sit coniuncta.

C 0 N c L u s 1 0. Poena purgalorii in suo genere gravior est omni temporali poena, quam modo sustinet anima carni coniuncta.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut dicit Magister in liltera et Sancti eliam multi dicunl, oporlet nos concedere, etiamsi non appareat nobis ratio, 1. quod poena purgatoria gravior esl omni temporali poena, quam modo sustinet anima carni coniuncta. In huiusmodi autem magis adhaerendum est auctoritati quam ralioni, pro eo quod illud est magis supra naturam et rationera quam secunclum naturam et rationem. — Sane tamen hoc intelligendum, ut generaliler poena illa sit maior isla, secundum illam regulam Philosophi: « Si optimum in uno genere est melius oplimo in alio genere, et hoc simpliciter illo melius». Similiter intelligendum est hic, quod illa sit maior, non quia minima sit maior maxima in hoc genere, sed quia maxima in illo genere maior sit maxima in hoc genere. Sicut enim dicit beatus Gregorius % quibusdam revelatum est, quasdam animas in umbra punitas esse.

Ad hoc aulem, quod tenemus, intelligendum ab aliqui voluerunt assignare rationem naturalem, quod ex natura animae veniret, quod cum anima exuta patitur, per se ipsam patitur secundum se totam, et ideo poena modica est ei gravissima. — Sed hunc modum dicendi non approbat ratio catholica, quae in inferno credit animas gra- 1 Vide verbii Arislot. siipra png. 389, nola 4.

2 Cfr. intra d. 49. p. U. a. I. q. I.

3 Hic c. 1. Cfr. Isidor., de Ordine creatur. c. II. n. 12; Bernard., Serm. in obilu donjni Humberli, n. 8. Ricliard. a Med. (hic a. 2. q. I.) allegat etiam Algazel, V. Pliys. c. 4. — Inferius pro In huiusmodi cod. aa In lioc. vius puniendas post corpora iam resumta; unde credendum est, quod iusti, qui igne conflagrationis in corpore purgabuntur in die iudicii, gravius punientur — quia brevius, et ideo intensius — quam qui nunc purgantur.

Alii voluerunt assignare rationem partim naturalem, partim supernaturakm. Dixerunt enim, quod animae exutae habent potentias suas expeditas et naturale desideriam habent pertingendi ad bonum, propter quod sunt creatae; et ulterius, gralia est in eis, quae magis istud desiderium inclinat: et ideo, cum illud bonum sitiant et ab illo retrahantur et quasi incarcerentur, niodica poena sensibilis cura hac tristitia esl eis maxima. Et pro tanto dicunt, poenam purgatoriam esse maximam. Sicut enim delectationes spirituales sunt intensae multum et praecellunt corporales; ita et tristitia de absentia superexcellit omnera dolorera corporalera. — Sed certe Ifo nec ista ratio bene manuducit, si quis aspiciat. Primum quidem, quia desiderium summi Boni est desiderium, quod habet necessario iunctam secum fruitionem et aliquam realem possessionem; et ideo parit gaudium, unde qui plus desiderat summum Bonum magis ibi delectatur. In hoc enim dissimile est desideriura temporahum et corporalium a desiderio spiritualium, ut ostendit Augustinus in libro Octoginta trium Quaestionum. Et illud veritatem habet maxirae, cum Deus inhabitat per caritatem in anima. Sed secundum istam rationem poena lirabi maxima esset et fuisset maxima in sanctis Patribus, ubi creditur fuisse requies sancta. — Ista etiam ratio nihil ad propositum facit, si quis inspiciat, pro eo quod Sancti non de carentia loquuntur, sed de poena afjlictiva, sicut de igne sive de flamma purgatoria.

Ideo dicendum, quod ratio huius suraitur ex Ba ignis agat in aniraam, ut infra videbitur, non est No naturae, sed iustitiae; et ideo, quod raagis agat, divinae iustitiae est attribuendura. Quoniara ergo Deus iustus poenara non acceptat, secundura quod punitiva tantum, sed secundura quod plus est in ea ratio ordinis recti; secundum hoc intelligendum, quod est poena assumta et poena inflicta. In poena assimta non tantum placet Deo ordinatio poenae ad culpam, sed ordo et rectitudo, quae est in voluntate assumente;ih poena inflicta placet ordinatio poenae ad culpam. Quoniam igitur poena poenitentium in praesenti plus est as.ra??)to, poena mo- « Cod. I eriyendi se, cod. L tendendi.

est inflicla in purgatorio, pro eo quod iam est tempus agendi, sed recipiendi; ideo modica in praesenti plus satisfacit, et magis est de contenta divina iuslitia quam de magna in fiUuro; ideo quasi improporlionaliter maiorem exigit, nt satisfaciat. — Exemplum autem polesL haberi istis materialibus debitis. Creditor enim plus accemarcam auri quam decem marcas argenti; et praesens illi comparata multo pretiosior est conspectu Dei, quam sit aurum argento in conhominum. — Concedendae igitur sunt ratioprobantes, poenam illam graviorem esse.

1. Ad illud ergo quod obiicilur, quod reatus augelur; dicendum, quod verum est. Sed reapoenae melius solvitur de modica poena assumla de multa inflicta.

2. Ad illud quod obiicitur, quod quanto magis passibile, magis patitur; dicendum, quod illud verum, ceteris paribus; sed divina virlus, cuius ille ignis inslrumentum, ordinat, ut puniat gra- — Vel dicendum, quod poena non iudicatur et minor secundum laesionem sive passionem, secundum sensum passionis, prout sensus re-

Terlio quaeritur, utrum poena illa sit volun- Et quod sic, videtur:

1. Quia omnis sapiens vult illud, sine quo non adipisci desideratum — unde desiderans savult secari et uri — sed animae in purganon sunt insipienles et desiderant gloriam et se non posse ad eam pervenire nisi per illius toleranliam: ergo etc. Si tu dicas, quod non esl velle sinipliciter, sed sub conditione;

quod simpliciter velint. Cor rectum haqui vohmtalem suam voluntati divinae cnnforut dicit Ambrosius et Glossa super Psalmum habitum est in primo; sed iusli in purgalorio rectum cor, et Deus vull, ibi esse ipsos: et ipsi volunt, se ibi esse et pati.

2. Ilem, omnis vere poenitens vult facere emensive agendo, sive suslinendo; sed anima, quae vere poenitens, poenilenliam non amiltit: vult emendam facere. Sed non potest agendo, patiendo: ergo vult illam poenam pati.

3. Ilem, omnis qui patitur aliquam poenam et fugit illam poenam. Et quoniam spiritus, licet minus laedatur ab igne quam corpus, vivaciorem tamen habet vim sentiendi passionem; et zYeram, maxime refugit, quia hoc conlra naluram suam est, non sic contra naturam corporis: ideo, quamvis minus paliatur et minus laedalur, passione naturali magis punitur et magis dolet; et per hoc patet responsio ad duo ullima.

4. Quod enim dicitur, quod magis punit quod abiicit et transmutat; dicendum, quod falsum est, quia ignis infernalis, qui urit et non consumit, gravius punit quam iste alius ignis, qui utrumque facit.

5. Simililer de alio, quod magis punit quod magis nocet; dicendum, quod falsum est, quia maior poena est brachium conterere quam etiam amputare, quia remanet ibi sensus et dolor continuus. Sic et in anima, quae nunquam dormit, semper est actualis sensus nocivi et dissensus; ita quod uterque viget, et neuter minuilur, quantum est ex parte spiritus; et ideo dolor est intensus et continuus, ac per hoc gravissimus. Quomodo autem corpus agat in spirilum, infra in suo loco dicetur, cum agetur de poenis infernalibus. non vult illam pati, iudicatur impatiens et illi est, qui infert, inobediens: ergo cum viri iusti in purgatorio poenam patianlur, si nolunt illam pati, sunt impatientes et inobedienles. est a principio intrinseco, sed exlrinseco et de necessitate, non de libertate, non habet rationem voluntarii.; sed talis est poena purgalorla: ergo etc.

6. Ilem, nihil, a quo quis desiderat et petit liberari, est voluntarium; si enim essel voluntarium, in eo vellet persistere; sed iusti, qni sunt in purgatorio, petunt et desiderant inde liberari: ergo etc. Minor multis revelalionibus nota est, sicul etiam polesl probari per quartum Dialogorum.

7. Ilem, quanto poena acerbior est, si voluntaria est, tanlo gloriosius est marlyrium; sed poena purgatorii est acerbissima, ut supra monsLratum est: ergo si est voluntaria, videlur, quod omnes qui transeunt purgatorium, martyres iudicandi sunt. adiecla diximus, Glossani deproniptam esse ex August. Respectu Ambrosii cfr. I. de Vocatione Gentium (inter opera Ambros.), c. 2, ubi insinuat, volimlatem esse bonam, si diligat quae Deo placent. originali cuias principium est in ipso [supple cum originali qui agil'].

9 Scil. Gregorii, c. 40. et 53.

C 0 N C L U S 1 0. Poena purgatorii minimam habet rationem voluntarii, quia est a voluntate toleranle quidem, sed oppositum desiderante.

Respondeo: Dicendum, quod aliqua poena dicitur tripliciter voluntaria: uno modo, quia assumitur a voluntate imperante, sicut est poena poenitentialis; alio modo, quia sustinetur a voluntate acceptante, sicut est poena Martyrum, quia adeo eis placet, quod ab ea liberari non vellent; tertio modo est quaedam poena, quae suslinetur a vohintate tolerante, ut puta poena, quae est in patientia, ita quod eius oppositum est in desiderio, sicut cum amans et desiderans sanitatem inflrmatur, sustinet quidem infirmitatem tanquam poenam divinitus inflictam, attamen ab ea liberari procurat; et illud

Utrum in poena purgatorii sit Quarto quaeritur, ulrum in iUa poena sit rainor cerlitudo de gloria quara in via. Et quod sic, videtur:

1. Quia quanlo status simihor est statui, quem homo omnino respuit, tanto maiorem timorem inculit ei qui in eodem existit; sed status purgatorii magis simihs esl statui infernah quam status vilae praesentis: ergo augetur in eo timor: ergoper oppositim minuilur certitudo.

2. Itera, anima peccatrix punitur timore et dolore, sicut econtra anima iusta reficitur gaudio et spe; sed in purgatorio augelur poena doloris: ergo pari ratione poena timoris: ergo minuitur certitudo futurae beatitudinis.

3. Item, si augeretur certitudo, augeretur consolatio, et si augerelur consolatio, minueretur flagellatio: ergo si esset ibi maior certitudo, esset ibi minor afflictio quam in praesenti; sed non est minor, sed maior afilictio quam in praesenli: ergo est rainor certitudo.

4. Ilem, si raaior esset certitudo, cirai non ambulet ibi anima per speciem, sed per fidem, quae non evacuatur, quousque veniat lux gloriae; esset ibi raaior fides, et si maior fldes, maior gratia: ergo a destructione consequentis, si gratia non est maior in purgatorio, videtur, quod nec maior certitudo: ergo saltem ila dubilat anima ibi, sicul 1 Codd. FGIK quae.

• Codd. F G I quae vellet separari a nolito [plures alii codd. liabent a nolito]. Mox post quanto cod. aa addit magis.

3 Vide scholion ad 'I. huius articuli quaest.

Edd. incurrit ille.

5 Cfr. supra q. 2. — Post Item edd. addunt sic. minime habet rationem vohintarii. — Hoc modo vo- co luntaria est poena purgatoria in viris iustis, qui voluntarie eam sustinent el desiderant vehementer ad patriam pervenire, et ahos sibi auxihum praebere.

Secundum hoc patet responsio ad ulramqueAd partem, quoniam rationes ad primam partem probant, illam poenam voluntariam esse hoc modo tertio. Rationes vero ad oppositum probant, quod non est voluntaria 'primo modo, vel secundo; quod palet discurrendo per singulas. Primae enim omnes rationes currunt secundura voluntalem tolerantem, quae Deo se conformat, cum etiam hceat ahquid sibi desiderare, quod et Deus veUet ipsam habere, quantum in se est. Sequentes rationes currunt secundum, vohuilatem imperantem, quae est ab intrinseco; vel secundum desiderantem., quae nohet separari a vohto, el quae tanlo magis delectat, quanto voluntarium, quod obtinet, magis desiderat certitudo de glo?ia quam in via. hic. Sed hic nescit, utrum odio, an amore digna sit: ergo et ibi nescit, utrum sit in inferno, vel extra.

Contra: 1. Magis est certus per spem qui spe-™ rat et non potest desperare, quam qui sperat et desperare potest; sed aniniae, quae sunt in purgatorio, ita sperant, quod desperare non possunt, in via autem desperare possunt: ergo etc.

2. item, maior est cerlitudo in eo, in quo nulla est dubitatio, quara in eo, in quo cadit dubitatio, — haec est per se vera — sed in eo qui est in purgatorio, non cadit dubitatio de gloria habenda: ergo est ibi raaior certitudo. Probatio minoris: si potest dubitare, se perventurum; et qui potest dubitare, potest consequenter opinari; et qui potest opinari, potest credere et errare circa utramque parlem: ergo cum anima talis non possit errare, non videtur, quod possit dubitare.

3. Item, si venit ex hoc titubatio, a.nt e subreptione, aut ex scientia certa: non ex suhreptione, quia hoc competit animae ratione coniunctionis suae cum carne, a qua oppriraitur et non omnino est domina actuum suorum. Non ex certa scientia; probatio: anima, quae est in purgatorio, certa fide cognoscit, quod in inferno vermis non moritur; certa fide cognoscit. quod aniraa in inferno non melioratur; cerla fide cognoscit, quod in inferno denon per speciem. Cfr. 1. Cor. 13, 9. seqq. — In fine arg. allegalur Eccle. 9, 1.

cruciatur; sed constat, quod opposita viin se: ergo ex deliberatione non potest de his quin cadat a vera fide. Sed non potest infldelis: ergo non potest ex cerla scientia Avlnec ex subreptione dubilat: ergo nuUo raodo:

4. Item, cum anima a carne separatur, se nudam intuetur: ergo videt quod habet in ergo novit, ulrum habeat culpam mortalem, an; et certa est, quod si habet gratiam, non ad infernum descendere: ergo videtur, quod iudicio dubitet: ergo multo maior certitudo est gloria in purgatorio quam in praesenti saeculo. In purgatoino est maior certitudo de gloria quam in via, minor quam in patria. Respondeo: Ad praediclorura intelligentiam est secundum quosdam, quod pro acerbitate ita absorbelur spiritus, ut ubi sit ignoet ex lioc dubitet, utrum sit in inferno, an ex- Sicut enim anima ex dulcedine extra se rapiut nesciat, utrum in corpore, an extra corhoc videat; sic suo modo dicunt in poenis se Et pro statu illo dicunt minorera certitudisecundnm actum esse, licet non sit minor sehabilum, immo quodam modo maior. — certe non videtur hoc rationabiliter sustineri:

quia, etsi spiritus carni coniunctus possit huiusmodi poenis adeo absorberi, ut usum raamitlat, spiritus tamen separatus, qui immorest, non videtur adeo absorberi, cum fortior ad sustinendam magnum poenam in se quam in parvam. — Et quod illud verum sit, patet per Gregorii in quarto Dialogorum, ubi dicit, quod in purgatorio existenles in gravibus poenis adiutorium pro liJDeratione: ergo sciebant se Hi:ierandos. — Patet etiam per illud quod in homilia de divite et Lazaro % nbi dicit, « damnati supra se electos considerant usque diem iudicii». Si ergo poena illa infernahs imgravior est quam purgatoria; et illa absorbet usum rationis in damnatis, qui sunt verme et desperatione et culpa: quanto nec ista poena absorbebit spiritus iustorum, 1 Codd. FG nullo modo. qui forlificati sunt bona conscientia et spe et divina gratia? Certe non videtur.

Ideo dicendum, quod animae in purgatorio maiorem habent certitudinem de gloria quam etiara illae quae in via sunt, sicut habebant animae in limbo; et ista certitudo media est inter certitudinem viae et patriae. In patria enim est cerlitudo tentionis evacuans exspectationem et timorem; in via vero certitudo est exspectationis mixta timori, quia quilibet labi potest, dura est viator; in purgatorio est medio raodo, scihcet certitudo exspectationis, quia nondum obtinuit, sed est evacuatio timoris propLer confirmationem liberi arbitrii, qua deinceps scit se peccare non posse. — Et sic patet, quod est maior certitudo, dum evacuatur timor delapsu;et illa evacuatio non est per animae maiorera perfectionem, sed per status mutationera.

1. Ad illud ergo quod obiicitur in conlrariura, quod locus ille similior est inferno; dicenduin, quod duplex est similitudo vel syml)olura: una, quae est via ad faciliorera transitum; per quera raodum dicit Philosophus, quod « in habentibus symbolum facilior est transitus »; et de hac verum est quod obiicit. — Alia est sirailitudo, quae tamen ad transitum non disponit, sicut os similius est ossi, quam sit humor; et tamen non ita de facili posset converti in alimentuni ossis, sicut humor. Et de isto non habet veritatem quod obiicit. Quia enim difflcilior est transitus, ideo minus potest, imrao si nullus est transitus, nullo modo potest timere. Quoniam ergo ab igne purgatorii in infernum descendere est impossibile, non ab igne praesentis supplicii sive status praesentis; quamvis ille sit similior, non inducit raaiorem tiraorem.

2. Ad illud quod obiicitur, quod punitur dolore et tiraore; dicendum, quod ad hoc, quod sufficienter puniatur, non oportet, animam puniri omni genere poenae. Afllictio enim ignis vel cruciatio doloris snfiicienter punit, etiam si non adsit titillatio vel tilubatio timoris.

3. Ad illud quod obiicitur, quod augmentata certitudine, augetur consolatio; dicendum, quod hoc verura est, ceteris paribus; sed quoniara illa certitudo est cura afflictione et exspectationis dilatione; ideo non tam viget ibi consolatio quam afflictio. Attamen nec in ira sua continet misericordias suas quae nondum, et pro obtinuit cod. U obtinent. Subinde post scit codd. R S T bb addunt betie. Pro dum cod. K cum.

Dominus, sed cum iratus est, misericordiae suae reniemoratur et vehementer afflicLos aliqua spei certitudine refocillat.

4. Ad illud quod obiicitur, quod ambulat per fidem, ergo etc.; dicendum, quod etsi per fidem a?n6Mfe quantum ad ea quae Divinitatis sunt, quae nondum per speciem intuetur; nihilominus tamen

Quinto quaerilur, quorum minislerio poena illa infligitur. Et quod minislerio daemonum, videtur.

1. Sicut dicit aucloritas, et habelur infra dislinclione quadragesima septima: « Illos habebunt torlores in poena, quos habuerunt incenlores in culpa»; sed conslat, quod iusli purganlur pro eis culpis, quas daemones incenderunt: ergo elc.

'2. llem, in legenda beali Marlini dicilur, quod diabolus stabat ad eius obitum, sicut ibi dicitur, quod dixit: « Quid aslas hic,cruenta bellua»? sed constans est, quod sciebat, se non posse eum trahere ad infernum, cuin sciret virum sanclura: ergo sallem volebat ducere in purgalorium.

3. Item, ratione videlur: quia crudelius est vexare bonos quam affligere malos; sed quod crudelius est crudeliori torlori debet commilli: ergo cum diabolus cum suis angelis sit crudelissimus, videlur, quod eorum sit viros iuslos in purgaLorio affligere.

4. Ilem, viri iusLi affligunlur in purgaLorio; conslat, quod non ratione eius quod habuerunt simile Deo, sed ratione eius quod habuerunt simile diabolo: ergo quamdiu est in illis ille reatus, non sunt omnino erepli ab eius poLeslaLe: ergo videLur, quod ab eis affliganlur.

Contra: 1. Gregorius in quarlo Dialogorum diquod animae reproborum per se ipsas descendunt ad infernum: ergo pari raLione, immo nuilLo forLiori, per se ipsas sine daemonum minisLerio descendunt in purgaLorium.

2. iLem, animae puniunLur in purgaLorio ad hoc, ut purgenlur et in caelum inLroduc.mLur; sed daemones abhorrent animarum purgaLionem et li- 1 Hebr. 11, 1: Est autem fides sperandariiin snbianiia rerum, argumentum non apparentium. — Superius pro invisa plures codd. Jton visa, et pro hoc autem edd. haec autem. — Vidc scholion ad 1. huius articuli quaest.

2 Cap. 5.

3 Cfr. Sulpit. Sever. Epist. 3. ad Bassulam, et linwiar. Roman. in festo S. Martini (II Nov.) II. Noct. 3. lect., ubi pio hellua substituitur beslia, quod exhibent eliam codd. EGNaa. — Inferius post cum sciret cod. A supplet ipsum, codd. F G eum. aliqua sunt nobis invisa, quae anima exuta novit tanquam cerliludinalia, utpole divinam sententiam de se latam, quae de unoquoqiie homine particulariter fertur in eius exilu; hoc aulem fidem non evacuat, quia credit non apparentia et adhuc indiget substanlia rerum sperandarum et argumento non visarum berationem: ergo talem purgationem sive punitionem non adminislrant, sed fugiunt.

3. Item, sicut dicit AugusLinus: « Si diabolus cognovisset paLienLiam lob, el quod eius lenLalione deberet proficere; nequaquam ipsum amplius vexasset»: ergo cum sciat certis signis, quod illae animae iusLae suae non sunL, et quod ex poena sunt meliorandae; videlur, quod eas amplius nullatenus vexet.

4. llem, alius est qui punit filium, alius qui punit latrunculuin — filium enim punit dominus domus vel docLor, sed laLronem punit emissarius vel tortor — sed daemones sunt LorLores, et iusti sunt sicut filii: ergo nequaquam conveniens est, illos ab eis pUniri.

5. Ilem, iniustum esL, uL qui de alLero triuraphaviL eidera subiiciaLur posL Iriumphum; sed anima viri iusLi de daemonibus triumphavit in hac vila: ergo iniusLum esL, uL diabolus super eam posse habeat post hanc viLam.

c 0 N c L u s I 0. Poena purgatorii non infligitur ministerio daemonum nec bonorum Angelorum; probubile tamen est, animas deduci ad caelum et purgatorium a bonis Angelis, ad infernum a malis.

Respondeo: Dicendum, quod aliqui volueruntoi dicere, quod poena purgaLorii minislerio daemonum infligaLur, pro eo quod in ScripLura aut vix aut nunquara legiLur, quod bonus Angelus booos vexaverit, sed vexaLio bonoruin solum a malis fuit, sicut est exemplum de lob exemplum etiara de An- 5 Vide c. 2S, ubi dicit, quod « necesse est, quod a die exilus sui ignis reprobos exiirat».

6 Libr. XII. de Gen. ad liL c. 17. n. 34: Qui [daemones] tamen, sl virlutum inlernam speciem possent in hominibus cernere, non tenlarent; sicut illam in lob nobilem ac niirabiliuu patienliam procul dubio, si pos.set diabolus cernere, nollet a (cnlato ulique superari.

' Emissarius secundum Du Cange, Glossarium etc, idem res cod. V praemitlit sicut.

tonio; mali vero vexali sunt a bonis et a malis. — Etratio huius videtur esse secundum eos:quiaqui vexatallerum et affligit quoddam odium hal)et; diabolus autem odit bonos et malos ob suam crudeiitalem: ideo uLrosque affligit, cum sibi permiuilur, maxime cum affliguntur pro peccalo, quod est eius similitudo et quaedam characlerislicalio. Boni vero non odiunt nisi malos, et ideo iiios solos affligunl, afflixerunt Sodomilas et Aegyplios. — Sed licet videatur esse magis conveniens, ut fiat hoc ministerio daemonum quam samiorum spirituum; melius tamen videtur esse dicendum et ralionabilius eliam, quod sicnl, divina iustitia iubente et flatu eius succendente -, mali adurentur in inferno post iudicium, sic etiam nunc in purgalorio. — Non enim videtur probabile, quod daemoneswA ministerium exerceant, cum ibi purgelur peccali scoria, secundum cjuam quodam modo anima similis erat diabolo; et diabolus suam similitudinem nolit delere, sed potius confirmare; nec unquam exerceat hominem, nisi in quo sperat vicLoriam acquirere; nec vexet eum, a quo viclus est el deiectns; et alia plura ad hoc faciunt, quae lacta sunt. — /Jiu-i-u.s, non videlur hoc probabile, uL ministerio fiat Angelorum bonorum, ut tam gi-aviler allhganl et puniant concives suos; nec hoc de facili per Scripturam posset probari, non solum in se, verum etiam in simili; quamvis lacob palriaicha visus sit ab Angelo iaedi, cum cmarcuit nervus femoris eius sed illud magis fuit ad concupiscentiae repressionem quam ad gravem affliclionem.

Ideo concedendum, quod non fit ministerio

Ulrum locus purgatorii sit Sexlo et ultimo quaerilur de loco, in quo animae puniuntur hac poena. Et quaeritur, ulrum locus ille sit superius, an inferius, an in medio. Et quod in loco superiori, videLur sic.

1. Animae illae iusLae erutae sunt rfe potestate tenebrarum, quoniam hoc dicilur de omnibus viris iustis, et de illis maxime verum est, quos non possunt ad malum perlrahere; sed ipse diabolus est princeps aeris huius: ergo videtur, quod illae 1 Gen. 19, 13. — lxod. 12, 29. ot U, 19. scqq. Cfr. Dionys., de Div. Nom. c. -l. 22.

2 Uespiciliir Isui. 30, 33: Flalus Domini sinit lorrens sulphuris suctendons eam. Cfr. ibid. S7, 16: Et flDUis ego faed. 1 exhibet el, non pauci codd. el rtunc.

b2S daemonum nec eliam supernorum spirituum, nisi conciusio i. fortassis quantum ad direclionem. Credendum est enim, quod in egressu animae a corpore assisLunt et spiritus bonus et spiritus malus, unus vel plures, et lunc secundum veritatem ferri sentenliam; et si bona est, per ministerium boni Angeli vel ad- conciusio 2. duci in caelum, vel in purgatorium, quousque, poslquain purgata fuerit, per eius ministerium educalur, ita quod ipse solum sil deducLor et non Lortor; si vero sit mala, per ministerium daemonum conciusio 3. deduci ad infernum. Hoc, inquam, tanquam magis probabile concedendum, quamvis nihil sit in hac parte temere asserendum. res erunl tortores; dicendum, quod verura est, nisi illa culpa remittatur, et liomo poeniLeat; el hoc non habet locum in proposiLo

2. Ad illud quod obiicitur, quod praesens erat in ohitu Martini; dicendum, quod hoc non erat, ut deduceret ad purgatorium, sed quia cupiebat insidiari calcaneo ac per hoc delrahere in abyssum.

3. Ad illud quod obiicitur, quod maioris crudelilatis est; dicendum, quod verum est, si ibi slaret intentio; sed illa punilio est transitus ad aeternam glorificalionem; non sic est in damnatis: ideo non est simile.

4. Ad illud quod obiicitur, quod puniunLur ratione similitudinis; dicendum, quod est puniri.s/m- Di.iiociio. pliciler et est puniri sic vel hic. Primo quidem modo puniuntnr ratione peccati; sed /i/c el sic puniuntur ad purgationem, quoniam habenl iustiliam. Et hinc est, quod talis punitio ad diabolum non spectat

an inferius, an in medio. animae supra hunc aerem sint elevalae: ergo videtur, quod locus purgalorius animarum sit in sphaera ignis sursum.

2. llem, in corporalibus situs sequitur pondus, et cum habet in se inclinaliones diversas, sequiLur naluram praedominanLis: ergo a simili in spiriLibus locaLio sequiLur pondus spirituum; sed «pondus in spiritibus eslamor»'": ergo si in spiritibus praedominatur amor castus, qui tendit sursum; videtur, spondet: Dicendum, quod illud verbum Magistri intelligonduni est de damnatis et pro tompore ante iudicium.

« Rospicitur Gen. 3, IS: Et tu insidiabeiis cnlcaneo eius. — Cod. X addit eius. Supcrius pro deduceret edd. et plures codd. adduceret, codd. G bb educeret.

' Eild. sic. Idem rocurril paulo infcrius.

s Vide scholion ad 1. huius articuli quaest.

3 Col. 1, 13. — Inforius respicilur Eph. 2, 2, ubi Apostolus diabolum nominat x principom potestatis aeris huius ».

quod spirilus absolutiis a corpore, si habeat caritatem, quamvis- aliquid habeat cremabiie, debeat esse sursuui.

3. Ilem, purgatorium est via media transeundi a slatu viae in statum palriae; sed status viae est circa locum terrestrem, slalus patriae est intra locum supracaelestem: ergo cum via sit media ad terminum, videtur, quod purgatorium sit in medio inter caelum et terram. Sed medium illud sursum est et maxime competens sphaerae ignis: ergo etc.

Sed quod sit in loco inferiori, scilicet infernali, videlur:

1. Primo auclorikUe Gregorii in Dialogo -: « Uua eademque vis irruens bonos probat, purgat et eliquat; malos vero condenmat, devastat et exterminat»: ergo videtur, quod idem sil puniens, et idem etiam sit locus purgandorum et damnandorum.

2. Item, hoc videtur per simile: quia limbus sanclis Patribus fuil loco purgalorii; sed constat, quod limbus aut fuit infernus,aut iuxta infernum; quod patet per arliculum lidei « Descendit ad inferos »; dicitur eliam,quod exspoliavit principatus et potestates, ad Golossenses secundo: ergo etc.

3. Item, raizone videtur: quia locus poenae est locus ignobilis, sicut locus gloriae est nobilis; et iterum, culpae, in quantum huiusmodi, locus debetur inferior; sed locus purgatorius est poenalis, locus eliam purgatorius est debitus ralione culpae: ergo debet esse ignobilis. Sed locus quanto superior, tanto nobilior, et quanto inferior, tanto minus nobilis: ergo etc.

Sed quod sit in medio, videtur.

4. Hugo de sancto Victore: « Probabile est, quod in his locis puniantur, in quibus culpam commiserunt »; sed culpam commiserunt hic in medio: ergo etc.

5. Item, hoc ipsum videtur exemplo: in quarto Dialogorum narrat Gregorius de Paschasio, quod Germanus episcopus, vir sanclus, eum in quibusdam balneis invenit, ad quae iverat ipse episcopus consilio medicorum; et Paschasius iampridem mortuus ibi puniebatur et post eius adiutorio liberatus est, signo dato eidem episcopo, si post trigesimum diem non inveniretur ibidem.

6. Ilem, hoc etiam videlur ratione: quoniam stalus purgatorius est stalus medius inter statum gloriae et slatum damnationis aeternae: ergo in me- 1 Vide lom. 11. pag. 321, nota i.

2 Eliam S. Thom. (hic d. 21. q. 1. a. 1. quaestiunc. 2.) allegat Grfgorium; e codd. nostris codd. IR recte August. in de Civ. Dei (lib. I. c. 8. n. 2.); sod quia infra in corp. omnes codd. et edd. e.xhibent Gregorium, nihil mutavimus. — Pro irruens cod. bb urens, cdd. puniens.

3 In Symbolo.postolorum. — Seq. locus est Col. 2, 13: Et exspolians principatus et potestates. Cfr. III. Sent. d. 22. q. 4. dio inter utrumque deberet esse: ergo nec superius nec inferius, sed in medio circa nos. Purgatorii locus probabiliter secundam legem com- j munem est inferius, est eliam medius secundum dispensationem divinam.

Respondeo: Dicendum, quod istud a Sanctis de- tioijii terminatura non est, nec rationes multum efficaces ad hanc materiam adduci valent de facili, pro eo quod licilum est hic varie sentire; et secundum tres partes propositi problematis inventi sunt diversi diversa sentire,. innitentes rationibus iam taclis. ibi, ubi peccaverunt. — Sed si dixerimus, quod i! omnino sursum sit, repugnabit ratio et aucloritas e"a et revelatio, quia frequenler plures circa nos pati inventi sunl. Sidixerimus, quod o)mn'?io deorsum, idem inconveniens sequilur. Si dixerimus, qaoA ubi peccaverunt, illud omnino incredibile, vei improbabile videtur, ut omnes animae, quae Parisius pec-; caverunt, Parisius puniantur. i Quid ergo dicendum? Sane potesl dici, quod est determinare locum purgatorium dupliciter: vel se-oisii cundum legem. communem, ve! secundum dispensationem divinam. Si secundum legem communem; cono; sicut limbus inferius fuisse credendus est, non su- perius, sic locus pwgatorius. Et talis locus com- petit punitioni, talis etiam locus competit satisfacienti sive ei qui affligitur merito foeditatis culpabilis. Hic autem locus pars inferni creditur a quibusdam propter illud verbum Gregorii, quod sub eodem igne eleclus purgatur, el damnatus crematur, in quarto Dialogorum. — Si aulem loquamur se- conci cundum clispensationem specialem; sic diversis i diversa loca concessa sunt, vel propter eorum cefe- Ratid riorem liberationem, ut possint aliis suam indigen- tiam revelare, sicut docet exemplum de Paschasio; J vel propter nostram instructionem, ut aliquando recogitemus magnam post hanc vitam poenam infligi. peccantibus; vel propter alicuius Sancti impetra- -* tionem, sicut legilur, quod sanclus Patritius impe- j travit cuidam, quod puniretur in quodam loco in j terra; ex quo fabulose ortum est, quod ibi esset Nota! purgatorium; et sic sunt diversa loca.!

Concedendum igitur est, quod locus purgato- Epaoj lius erit, ut in iis potissiniiim locis singulae [animae] poenam sustinere credantur, in quibus culpam commiserunt.

est inferius secundum legem communeni; est medius secundum dispensationem; superius sphaera ignis non est aliquo istorum modorum, qui hoc cogitat moveri videlur secundum phanflctionem. 1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod est in, quia sumus eruti de potestate tenebra-; dicendum, quod inferius existentes etiam ereesse possunt animae, quia satanas non regnat in mundanis per conversationem, non per loinhabilationem.

2. Ad illud quod obiicitur, quod corpus sequinaturam praedominantis; dicendum, quod moanimae sursum vel deorsum non est secundum desiderium, sed secundum divinum iudicium, est movens supremum; et quia illud iudicium eam affligere ad tempus, et hoc competit deorsum, scilicet punitio et afflictio: ideo patet quod non sequilur naturam praedominanlis iuxta regulam supremi moventis.

In parte ista sunt dubitationes circa litteram, primo dubitatur de hoc quod dicit.ugustinus: sic agis, dico tibi, quia securus es etc. Videtur male dicere, quia nemo scit, utrum amore, odio dignus sit: ergo nemo securus est. Respondeo: Dicendum, quod duplex est certiscilicet sc«enme et coniecturae; certitudinem nemo habet nisi per revelationem, certiautem coniecturae habet qui sanus poenicum ei prospera arrident; tunc signum est, dolor suus est ex Dei gratia, non ex affeterrena. Utraque harum certitudinum caret in fine poenitet sera poenitentia, quia magis rationem ad oppositum quam ad propositum. Item quaeritur de hoc quod dicit: Cum, in quadie invocetur Deus, adsit. Videtur enim esse contra illud Michaeae tertio: Tunc claet non exaudiam; et Glossa super illud:

S. Palrilii impetrato pro abliiendis peccatorum poenis in vita existentium. Cfr. Bolland., Acta Sanct. die 17 Marapp. g S. — Inferius post dispensationem edd. addunt divinam.

3. Ad illud quod obiicitur, quod est via; dicendum, quod est via retardans, et eo quod est retardans, ahquo modo est ohliquans; et quia aliquo modo obliquat, ideo non oportet, quod recte sit in medio; et tunc esset via recta et velox, nunc est tardior. Et sic patet illud.

Rationes vero ad alia duo membra, etsi non sint multum efficaces: tamen, quia verum concludunt, concedendae sunt.

Ad illud tamen, quod ultimo obiicitur, quod 1- 1,., medms est, ergo in medio debet esse; dicendum, quod plus sapit naturam unius extremi, pro eo quod punitur ibi non pro eo quod habet de iustitia, sed de culpa. Unde cum non sit nisi duplex meritum, scilicet bonum et malum, secundum legem communem solum debet esse locus duplex correspondens retributioni utriusque: unus nobilis, qui est supremus, alter ignobilis, qui est infimus; et propter hoc, ut dicit Gregorius vocatur infernus, quasi inferius, vel infra nos sive sub nobis clamabunt, scilicet « sera poenitentia »: ergo videtur, quod Dominus non semper adsit.

,,.... venire ex duplici principio, scuicet ex timore poenae, vel ex amore divinae misericordiae. Primum est servitutis, et hanc invocationem Dominus non exaudiet; secundum est filiationis et veritatis, et hanc invocationem exaudit, secundum illud Psalmi: Prope est Dominus omnibus invocantibus eum, omnibus invocantibus eum. in veritate.

Item quaerilur de hoc quod dicit: Arbitrii libertatem quaerit Deus, ut delere possit commissa. Videtur enim non bene dicere, quia Deus potest iustificare hominem etiam dormientem, sicut illustrawit Salomonem etiam in somnis, quando non est usus liberi arbilrii. — Item, libertas arbitrii durat, quamdiu homo vivit, secundum possibilitatem ad meritum et demerilum, secundum impossibiiitatem ad coactionem: semper ergo, quocumque modo intelligat de arbitrii libertate, non videtur verum quod dicit. codd. FG quando ei. — Idcm dub. solvunt B..lbert., hic a. 2; S. Thom., hic circa lit.

Respondeo: Dicendum, quod hic appellal Auguslinus arbilrii jiberlatem non ipsam polenliae fa- (,iiis-iigjy ggj expeditioiiem, secundum quam dicitur libere facere, quando non iiabet retardalionem; hoc autem requirilur quantum ad bene esse conversionis. Hoc aulem frequenter non habetur in morte, pro 60 quod anima adeo inlenta est dolori mortis et aegritudinis, quod minus potest ad se ipsam redire et cogitare, quae spectarent ad hoc, ut haberet aliquis sufficiens remedium verae poenitentiae. — Verumtamen littera videtur loqui de lempore post mortem, in quo non solum difficile, sed etiam impossibile est, salvari decedentem in peccato; non quia hoc non possil divina potentia, sed iuste et rationabiliter oppositum decrevit divina iustitia; et si.alicui unquam post mortem dedit gratiam, intelligendum est, quod ille non erat damnatus per senlentiam, sicut legitur de Traiano — Aliqui etiam dicere voluerunt, quod hoc privilegium speciale, fuit, iit Donunus ostenderet, quantum banctos suos diligeret.

DuB. IV.

Item quaerilur de hoc quod dicit, quod iste ignis purgalorius non esl aeternus. Videlur enim falsum,quia ignis conflagrationis, qui exuret faciem mundi, non peribit omnino, sed reprobos involvet: ergo multo fortius videtur, quod iste ignis in aeternum duret.

Respondeo: Dicendum, quod non loquitur de duratione sive aeternitate istius ignis quantum ad substantiam, sed quanlum ad o/ficium sive quantum ad actum puniendi sive purgandi bonos. Si enim remanet ad actuni aliquem, secundum id quod habet ardoris, erit ad reproborum concremationem, non ad purgationem.

DuB. V.

Item quaeritur de verbo Apostoli, quod est in littera: Horrendiim est incidere in manus Dei viventis. Videtur enim contrarium dici secundi Regum ultimo: Melius est mihi incidere in manus Dei quam in manus hominum. — Item, Deus est misericordissimus; sed in manus misericordioris melius est incidere: ergo etc.

' Polius auclor libri de Vera et falsa Poenitemia (inter opera AugusL), ex quo te.xtus huius dubii. — Inferius edd. cum pluribus codd. bis liaec autem pro hoc autem. Subinde pro spectarent codd. F G spectant, et pro aliquis cod. Z aliquid.

2 In legenda seu yita S. Gregorii, a loanne Diacono conscripta. Vide tom. I. pag. 778, nola S. — Superius pro non possit codd. FG non posset, et post sed codd. I K aa repetunt quia. — Idem dub. solvunt B. Albert., hic a. 4; S. Thom., Petr. a Tar. et Richard. a Med., hic circa lit.

Respondeo: Dicendura, quod duplex est status: unus, in quo sceptrum habet misericordia, et hicrico esl status vitae praesentis, pro quo dictum est: Me-'°*' lius est incidere in manus Dei. Alius est status, ia quo sceptrum habet iustitia, et hic est status vitae fulurae, et pro hoc dicitur: Horrendum est incidere etc.: quia, cum Deus sit misericordissimus, et ideo plus impendat, quam huinana raens possit aestimare; cum sit et similiter iustissimus, quamvis non sit ita pronus: adeo tamen graviter punit, quod horribile est cogitare.

DuB. VI.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod ([uaedam peccata mortalia in poenitentia fiunt venialia. Videtur enira dicere falsum, quia mortale in poenitenlia omnino deletur: ergo omnino desinit esse: ergo non transit in aliud peccatum: ergo non fit veniale.

Respondeo: Dicendum, quod in mortali duo sunt: et macula et rea,tus sive obligatio ad poenam. Cum ergo deletur morlale, macula omnino desinit nec in aliud transit; sed reatus poenae manet alteratus, quia primo erat ad mortem aeternara, sed modo esl ad poenam temporalem.

Sed quomodo intelligemus, quod iste reatus liat ille? Notandum est hic, quod aliqui voluerunt dicere, quod idem reatus erat, sed minoratus sive diminutus. Dixerunt enim, quod cum Deus dimittit culpam, non dimittit eam secunduin id quod est, sed solum secundum rationem dispositionis, quae est aeternitas, unde prior obligatio ad poenam manet; sed quia Dominus remisit aeternitatem, iam est solum ad poenam temporalem, ita quod idem reatus est, qui tunc erat, et nunc; et pro tanto recte dicitur mortale fieri veniale. — Sed illud non est multum bene intelligibile, pro eo quod aeternitas non est dispositio poeme, sed magis mensura; et mensura durationis inseparabiliter adhaeret ei quod mensurat, ut, si aliqua aclio sit in A, irapossibile est, quod illa eadera fiat in B. — Et ideo intelligendiira, quod novus est reatus, et priinus reatus commutatur, et culpa totaliter dimittitur; et ideo, si mortale dicatur fleri veniale quantum ad reutum, non est intelligenduin per identitatem, sed per commulationem, quam facit divina senlentia.

3 Cfr. infra d. 47. a. 2. q. i.

• Vers. 14: iIelius est, ut incidam in manus Domini, multao enim misoricordiae eius sunt, quam etc.

5 In codd. FGH (V pi'iniilus) additur «cmp«'. Infcrius pro et ideo plus impendat edd. ideo plus impendit. Subinde pro aeslimare codd. minus congrue efcistimare.

8 Cfr. de hoc dubio B. Albert., hic a. 9; S. Thom., hic circa lit.

— Potest tamen dici, quod mortale in poenitentia dicitur fieri veniale, quia ibi de eo venia impetratur.

DuB. VII.

Item quaeritur de hoc quod dicit de impoenitente, quod si semper viveret, semper peccaret. Si

Supra determinavit Magister tempus poenitentiae in se. Hic secundo determinat per comparationem ad arbitrium sacerdotis. Et quoniam in poenitentia a sacerdote imposita tria est considerare, scilicet reconciliationem, et poenae impositionem sive iniunctionem, et ultra iniunctae poenae expletionem; ideo haec pars habet tres.

In prima quaerit Magister, quasi ordine resolutorio incipiens a posteriori, utrum, poena iniuncta consummata, sit poenitens absolutus simpliciter; et hoc facit ibi: Si vero quaeritur de illo elc. In secunda, quando poenitentia imponenda est, scilicet utrum in extremo mortis articulo, et hoc ibi: Solet etiam quaeri, ulrum satis factionis lex etc. In

Ad intelligentiam huius partis quaeritur de satisfactionis diminatione. Et circa hoc quaerunlur sex.

Primo quaeritur, utrum possit fieri satisfactionis commutalio.

Secundo, utrum p6ssit vel debeat fieri relaxatio.

Quaeritur igitur primo, utrum possit fieri satisfactionis commutatio, et hoc est quaestionis fun-

Vide supra d. 17. p. II. dub. 7; B. Albert., hic a. 10; Pelr. a Tar. et Richard. a Med., hic circa lit.

2 Partis II. a. I. q. 1. Cfr. d. 50. p. I. a. 1. q. 1. — Idem

dub. solvilur a B. Albert., hic a. M; S. Thom., hic circa lit.

. 1. Ad Galatas sexto: Alter alterius onera porsed onera, quae maxime sunt porlanda, sunt onera spiritualia: ergo si alicui imposita est poenitentia gravis, videtur, quod aliquis partem vel totura possit pro eo portare.

2. Ilem, in littera dicitur: «Amicorum orationibus et eleemosynarum largilionilDus pondus poenitentiae sublevandum est »; loquitur de eo qui graviter infirmatur.

3. Item, hoc videtur per rationem, primo per simile in rebus naturalibus. Videmus enim in aliquo corpore animalis, quod unum membrum se exponit, ut sustineat laesionem et gravamen alterius, sicut patet, quod brachium se exponit pro capite: si ergo in corpore mystico est connexio per assimilalionem ad corpus naturale, videtur similiter, quod unum membrum onus alterius possit et debeat supportare. ''

4. Item, hoc videtur per simile in humanis actibus. Videmus enim, quod sic est in aclibus, quod si aliquis est alicui debitor, non refert apud creditorem, utrum ipse, vel alius solvat, immo pro eodem utrumque acceptat: si ergo muUo benignior est Deus et avidior ad percipiendam solutionem quam homo terrenus; videtur, quod ipse sit contentus, et sibi sufficiat, si alius satisfaciat pro eo.

b. Item, hoc videtur per locum a minori: quia plus est impetrare remissionem culpae quam remissionem poenae; sed sanctus vir impetrat alicui, qui est extra gratiam, per suas orationes remissionem culpae: ergo et remissionem poenae per suas afHictiones.

6. Item, Chrislus pnnitus est et poena sua satisfecit; non pro peccato suo,hoc constat: ergo pro alieno: ergo Christus satisfecit pro nobis. Si ergo omnes nos unum sumus in Christo et membra eius sumus et imitatores eius esse debemus; videtur, quod unus pro alio possit et debeat satisfacere.

Contra: 1. Secundae ad Corinthios quinto: Omnes stabimus ante tribunal Christi, ut recipiat unusquisque propria corporis, prout gessit, sive bonum, sive malum: ergo unicuique relribuetur iuxta opera sua: ergo non videlur, quod unus pro alio satisfaciat, quia tunc Deus alicui retribueret secundum opera aliena.

2. Item, in Psalmo: Tu reddes unicuique iuxta opera sua: ergo idem quod prius.

3. Ilem, ra,tione videtur: quoniara non exigit Deus satisfactionem ab aliquo, quia delectetur in; poena% sed quia satisfactio est reraedium conlra cul[)am, ul aniraa reordinetur; sed anlidotum sive remedium circa membrura infirmans debet apponi: ergo videlur, quod non possit in alium hominem commutari.

4. Item, non potest conleri nec confiteri unus pro alio, immo oportet, quod ipse qui peccat, conteratur et confiteatur: ergo videlur similiter, quod oporteat, ipsum satisfacere et poenara pati.

D. Ilem, si sani possunt supra se suscipere satisfactionem infirmi, ponatur igitiu, quod aliquis deleat poenilenliam septennem, et consanguinei recipiant super se; et infirmus raorilur: quaero ergo a te: aul evolat, aut non evolat. Si non evolat, sed punitur in purgatorio, et illi puniunt se pro eo: ergo Deus punit bis in id ipsum. Si vero evolat, ponatur, quod illi nihil faciant de satisfactione suscepla: tunc ergo salvabitur quis, et culpa remanebit impunita; quod est conlra divinam iustiliam.

6. Item, nullus potest raereri alteri, quin mereatar sibi. secundum quod dicit illa auctoritas: « Qni pro alio orat pro se ipso laborat »: ergo pari rationeliullus potest satisfacere pro alio, quin satisfaciat pro se: ergo si potest unus pro alio satisfacere, potest unus simul et una poena satisfacere pro se et pro alio, et ita pari ratione pro tertio et quarto el sic deinceps, ergo pro omnibus: ergo videtur, si hoc verum est, quod uno satisfaciente, satisfaciant et omnes. Poena satisfactionis, non quatenus est medicinalis, sed quatenus solvit poenam, potest commutari in aliam personam.

Respondeo: Dicendura, quod poena satisfactoria habet in se duplicem rationem sive virtulem Poena enim talis propter duo est maxime: et propter medicamentum contra sequelas peccati et in pretium ad solvendum reatum peccati. Si igitur loquamur de ista poena, secundum quod est purgatoria sive medicinalis; cum morbus non recipiat raedicinam ex poena aliena, sed propria — unde non exstinguitur concupiscentia in me, si tu ieiunas pro me — quantum ad hanc rationem poena satisfactoria nec polest nec debet coramutari in aliam per-

Posset tamen eommutari in poenam inter-, quia gemitus cordis plus frequenter medetur reparat animam quam diuturnitas poenae exte- — Si autem loquamur de poena, secundum habet rationem p?"e<M; hoc modo concedendum, potest commutari, quia potest unus pro alio poenam. — Sed haec commutatio debet fieri sacerdotis, cuius est hic duo considescilicet debitam in subditis dispositionem et proportionem in poena. Debitam dispositiovoco, quod in uno sit sufpcientia et in alio et in utroque sit caritas, quae faciat communia; si vero allerum horum desit, non commutatio recte. Debitam vero proportionem ut minor poena in maiorem commutelur, quia satisfacit Deo poena propria quam aliena, sicut homo meretur sibi quam alii. Unde sicut assumta commutatur in maiorem poenam eo quod multo minus est ilia accepta, eo quod ista est voluntaria simpliciter, illa mivoluntaria; similiter propria poena debet comin maiorem alienam ad hoc, ut flat comrecta. Sic igitur concedendum, sicul probant primae quod poena salisfactoria commutari potest unitatis caritatis, quantum ad id quod habet se prelii solvendi, sed non quantum ad id quod in se medicamenti. 1. 2. Ad illud ergo quod obiicitur, quod unicuireddetur secundum opera sua; dicendum, quod opera aliena facit sua, niaxime quando carialterius voluntarie quod suum est alteri donat.

3. Ad illud quod obiicitur de remedio, iam paresponsio: quoniam quantumcumque aliquis suse poenam recipiat alterius, tamen ille non est liberatus a poena, quousque consumatur scoria, quam contraxit ex culpa; quae etiam potest deleri nisi per poenam exteriorem, vel contritionem internam.

4. Ad illud quod obiicitur, quod non potest nec confiteri; dicendum, quod non est siquia prima, scilicet confessio et contritio, ordinata, ut ingrediatur unitalem ecclesiastiper quam fit, ut bona unius sint alterius; satisfactio vero utramque consequitur; et quia fundamentum istius communicalionis est in caritate: ideo non est simile. — Alia ratio est, quia in potestate cuiuslibet est confiteri, in nullius potestate est conteri, nisi eius qui novit occulta cordis, scilicet spirilus hominis; sed poenam pati est in potestate cuiuslibet tam pro se quam pro alio. Attamen non est inutile nec a satisfactione alienum, si vir iustus peccata defleat minus iusti.

b. Ad illud quod quaeritur, utrum statim evolet ille cuius satisfactio commutatur; dicendum, quod non: tum quia oportet, quod scoria peccati purgetur, tum etiam quia nullus ingreditur paradisum, quousque sit extra debitum omne ita quod nec ipse sil debitor, nec alius pro eo. Si ergo obiicias, quod tunc bis punit Deus in id ipsum; dicendum, quod falsum est, quia, secundum quod illi celerius faciunt, ipse liberatur, et computat Dominus in sortem poenam, quam ille sustinet pro se, et quam alii sustinent pro eo; unde si debuit poenam duorum mensium, taliter poterit iuvari, quod liberabitur infra mensem. Nunquam tamen inde extrahitur, quousque debitum sit plene solutum; quo soluto, iam illud quod solvitur, deinceps est ipsius qui satisfacit; oratio enim in sinu suo convertitur, vel si ipse non indiget, convertitur in sinu Ecclesiae.

6. Ad illud quod obiicitur, quod qui meretur alii, et sibi; dicendum, quod non est simile de opere meritorio et satisfactorio. Opus enim meritorium est ea ratione, qua est ex radice caritatis — quae semper placet Deo et ille, in quo est illa radix — quae omnes communiter respicit et omnia communia facit; ideo non potest aliquis mereri alii, quin ipse placeat apud Deum, quia hoc ipsum Deo placet maxime. — Opus vero satisfactorium est ratione poenae, et tanta poena solvit tantum debilum, et maior maius debitum; ideo- per eandem poenam non polest quis in integrum duo debila solvere; et ideo, si satisfacit pro alio, quantum ad totum non satisfacit pro se; et si pro se, non pro alio; sibi quidem meretur aeternam gloriam, quia opws illud placitum est Deo, et faciens illud Deo placet in faciendo, ac per hoc dignus retributione a Deo iudicatur.

• Epist. I. Cor. 2, II: Quis enim hominum scit quae sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est? — Locus est obscurus, immo, ut videlur, corruplus. Videtur excidiisse non post quia. Secunda manus in cod. bb transponit verba confiteri et municationis, cod. N communionis, edd. commutationis.

s Psalm. 34, 13: Oratio mea in sinu meo convertetur. — Mox pro in sinu edd. et plures codd. in sinuin.

I. Doclrinam calholicam de indulgenliis impugnarunt primo Waldenses aliique illius aetatis haeretici, quos egregie confutat Guliel. Parisiensis (de Sacram. Ordinis c. 13.); posterius WiklelT et inter articulos 39 prop. 26.); Petrus Oxomensis (prop. 6. a Sixto IV. confixa); Lutlierus (vide prop. 18-22. et Concil. Trident. Sess. XXV. decretum de indulgenliis). Item erravit Synod. Pislor. (cfr. prop. 40-43.).

II. Quaestio 1. quoddam fundamentum ponit doclrinae seqq. quaestionum. S. Tliom. (hic q. I. a. 2. quaesliunc. 3; Suppl. q. 13. a. 2.) eandem distinotionem et doctrinam profert, eo excepto, quod nec approbat, minorem poenam in maiorem mutandam esse suscipienli satisfactionem pro alio, nec ralioneni allatam, quod poena propria magis satisfaciat quam aliena; immo asserit, quod « minor poena requirilur in eo qui pro alio satisfacit, quam in principali requireretur ». Loquitur autentia sacrmneniali, quae in casu, quo poenitens est inhabilis, ut per se salisfaciat, auctorilate confessarii etiam ab alio

Secundo quaeritur, ulrum possit fieri satisfactionis relaxatio. Et quoil sic, videtur:

1. Quia universalis Ecclesia has relaxatioties acscd constat, quod ipsa non errat: ergo vere fiunt. Probutio minoris: ita diclum est Petro Lucae vigesimo secundo: Ego pro terogavi, Petre, ut non defciat fides tua; constal, quod hoc dictuui est Petro in persona Ecclesiae; sed Chrislus exauditus est in omnibus pro sua reverentia: ergo et in isto. Et si hoc, Ecclesia universalis non decipitur nec errat.

2. Item, secundae ad Corinthios secundo: Nam et ego, si quid vobis donavi, in persona Christi; Glossa: « Ac si Christus condonasset »; sed si Chrislus vere condonat, vere est condonatum: ergo quod donavit Apostolus vere condonatum et relaxatum fuit. Sed non est minoris potestatis Summus Pontifex quam Paulus: ergo etc.

3. Ilem, Augustinus in libro de Poenitentia: « Credendum est, quod omnes orationes Ecclesiae et eleeiiQosynae et opera iustiliae succurrant recognoscenti inortem suara ad conversionem »: si ergo opera Ecclesiae valent, ergo bona satisfactoria, quae prop. '1.5. ab Alexandro VII. damnata (24. Sept. 1665): « Poenitens propria auctoritate subsliluere sibi alium polest, qui loco ipsius poenitentiam adimpleat».

De hac 1. quaestione praeler S. Thomam: Alex. Hal., S. p. IV. q. 23. m.. a. 2. et q. 24. m. 4. a. 4. — B. Albert., supra d. 18. a. 12. — Petr. a Tar., hic q. 1. a. 3. — Richard. a Med., hic a. 1. q. 3. — Durand., hic q. 9. — Dionys. Carth., hic q. 1.

111. Quoad 2. quaestionem constal, tum indulgenlias eliam in foro Dei valere, tuni in Ecclesia ihesaurum merilorum esse vi damnatis Lulheri prop. 17. Synodique Pistoriensis prop. 41.

De liao 2. quaestione: Alex. Ilal., loc. cit. q. 23. m. 1. a. 1. — S. Tliom., hio q. 1. a. 3. quaesliunc. 1; Suppl. q. 25. a. 1. — B. Albert., hic a. 16. 17. — Pelr. a Tar., hic q. 3. a. 1. — Richard. a Med., hic a. 3. q. 1. — Durand., hio q. 3. — Dionys. Carth., hic q. 3. sunt in ecclesiastica unitale, valent ad salisfaciendum: ergo videlur. quod ille, ad quem spectat haec dislribuere, possit peccatores iuvare et ita satisfactionem minuere ac per hoc condonare et relaxare.

4. Item, Chrislus condonavit multis non solum culpam, sed eliam poenara, ut patet in muliere I adultera; sed Deus plenitudinem potestatis reliquit j in Ecclesia: ergo et poteslatem relaxandi et con- i donandi.:;

CoNTRA: 1. Isaiae quadragesimo: Dimissa estii< iniquitas illius, suscepit de manu Domini dupli- cia: ergo videtur, quod poena ad perfectam remis- I sionem sit duplicanda, non relaxanda.

2. Item, super illud secundae ad Tiraotheum secundo: Negare se ipsum non potest; Glossa: « Quod faceret, si dicla sua non impleret »: ergo necesse est, quod Dominus dicta sua impleat; sed ipse praedixit Deuteronomii vigesimo quinto: Secundum mensuram delicti erit et plagarimi modus: ergo necesse est ita puniri, sicut et peccator meruit: ergo non potest aliquid relaxari.

3. Item, ratione videtur: Facere dignos fructus poenitentiae est in divino praecepto, a quo 5 Vcrs. 2, ubi Vulgala in flne addit pro omnibus peccatis suis. rani (ut interlinearis), et in qua permulli codd. et edd. perperam Quid pro Quod, cfr. Comment. in hunc loc, quod hamensura peccati eril etc.

potest quisquam homo purus absolvere; sed fructus facere est secundura magnitudinem magnifice satisfacere: ergo Yidetur, quod non alicui de Ecclesia de illo minuere: ergo nec aliquam facere vel percipere.

4. Item, inferior non potest absolvere a poena, quam ligat superior; sed Deus, remittendo culligat ad aliquotam poenam temporalem: ergo quod nullus homo possit de illa aliquid: ergo etc. Poenae relaxatio fieri potest, quae valet non in foro Ecclesiae, sed etiam in foro Dei. Respondeo: Dicendum, quod relaxationes fiunt fieri possunt, sed qualiler possint fieri, diversinobis insinuant diversi. Quidani enim, distinguentes forum Dei et fo- Ecclesiae, dixerunt, huiusmodi relaxationes fieri nec intelligi quantum ad forum Dei, sed ad forum Ecclesiae. Hoc autem sic intelli- Sacri canones pro mortalibus peccatis graves dinlurnas poenitentias taxant, ut pro uno mortali vel amplius, secundum quod gravius quae poena adeo gravis est, quod vix aut nunposset quis facere, et pauci invenirentur, qui Ideo conslituerunl rectores Ecclesiae, poesecundum arbitrium imponi, et de residuo constituerunt fieri; quod et facere poquoniam constitutio humana erat, et in huconstitutione potest homo dispensare et tem-; quae dispensalio quaedam relaxatio non inappellatur. — Sed tamen ista opinio, etsi videatur ponere, verius interimit; quia, relaxant, ila quod Deus non relaxat, potius dequam relaxatio vera iudicanda est, et polius quam pietas dici potest, dum minuendo poenitentiani, in fuluro ad graviora trahit sup- Ideo aliter dicendum, quod relaxatio illa non valet in foro Ecclesiae, verum etiam in foro quia Deus habet pro condonalo quod sic con- — Modus autem intelligendi, qualiler fieri talis est. Praesupponendum est, quod bomm ex triplici merito, scilicet ex merito prounitatis. Et quod ita sit, in se manifestum est:

m quia quilibet meretur sibi per gratiam, quam habet; quod Ckristus meruerit nobis, nemo dubitat, nisi qui fide caret; quod Ecclesia mereatur nobis, et eius merita; patet per verbum Augustini praedictum et per illud quod ipse subiungit: « Nemo polest digne poenitere, quem non sustineat unitas Ecclesiae». Verbum istud est verbum Augustini in hbro de Poenitenlia.

Per hunc modum, sicut meritum obtinendi bonum est triplex, sic meritum liberandi a malo:

., -i- i 1. meritum scuicet proprium, et hoc est meritum nostrae contritionis; et per hoc meremur liberari a poena aeterna, ita quod simul sunt haec dno, sicut in Angelis gratia el gloria — Secundo modo nieritum Chrisli, et hoc operatur in Sacramentis et potestate clavium; et per hoc remittitur pars poenae. — Tertio modo est meritum unitatis ecclesiasticae, el pev llud adhuc fit remissio. Et sic secundum triplex meritum triplex fit poenae condonatio, ut sic currat 1......,., misericordia cum uistilia; et in quahbet est commutatio maioris in minus. Unde poena aeterna primo mutatur in temporalem in remissione culpae; secundo temporalis magna et supra vires in poenam corapetentem viribus corarautatur in sacerdotis absolutione; tertio vero commutatur poena, ad quam tenetur iudicio Ecclesiae, adhuc in minorem in relaxatione, et pro alio residuo merita Ecclesiae satisfaciunt, ita quod in nuUo praeiudicatur iustitiae. bet esse et plagarum modus: dicendura, quod — sicut tactum fuit supra quando agebatur de baptismo, quod peccatum nostrum satis punilum fuit, quando Christus pro nobis poenam subiit et suam pro nobis poenara exposuit et nostram fecit — nos sufficienter iudicamur puniri sive quantum ad duphcitatera in anima et in carne, sive quantum ad raensuram acerbitatis poenae; similiter intelligendum in proposito, quod poenalitates, quae sunl in 'cc/esia et quae sunt supererogationis, pro eo cui fit relaxatio, subveniunt, ut Deus reputet sibi satisfactum.

3. Ad illud quod obiicitur, quod tenelur ad faciendum dignos fructus poenitentiae; dicendum, quod facere dignos fructus poenitentiae est dupliciler, scilicet vere et interpretative. Et ille dicitur dignos fructus poenitentiae facere, qui non solum per se ipsum, sed etiam per suffragiura alienura habet sufficiens pretium ad solvendum debitum.

4. Ad illud quod obiicitur, quod inferior non absolvit ab eo, ad qood ligat superior; dicendum, quod non absolvit omnino condonando, sed pro eo solvendo de ecclesiaslico thesauro. — Vel potest

Tertio quaeritur, a quo possit relaxatio fieri. Et videtur, quod a quolibet sacerdote:

1. Quia reiaxationes fiunt ex vi clavium; et omnis mm-rfos claves habet: ergo videtur, quod omnis sacerdos possit relaxaliones facere. Si tu dicas, quod non est ex vi clavium, sed ex thesauro Ecclesiae; sed quilibet sacerdos habet thesaurum suae parochiae, sicut episcopus suae provinciae: ergo etc.

2. Ilem, qui praesunt collegiis habent claves ad solvendum et ligandum in utroque foro et habent thesaurum supererogationum, sicut praelati religionum: ergo videtur, quod ipsi possint.

3. Item, videtur, quod quilibet homo: quia quilibet iiberae conditionis est dominus bonorum et merilorum suorum: ergo potest merita sua alteri concedere; et dum ilh concedit, eius poenitentia minuitur et relaxatur: ergo videtur, quod quilibet boc possit.

4. Item, bona spiritualia sunt maioris communicalionis quam temporalia; sed si aliquid datur alicui, ex quo plene datur, ille potest illud concedere aUi: ergo videtur pari ratione, immo fortiori, quod cui datae sunt relaxationes, ille potest eas dare alteri.

Contra: 1. Plus est facere indulgentias quam poeniteutias; sed poenitentias imponere non potest nisi solus sacerdos: ergo indulgentias dare non potest, nisi sit sacerdos.

2. Item, nemo scit, utrum plura habeat merita, quara sibi sufflciant, immo nescit, se habere merita sufQcientia: ergo nullus de proprio potest relaxare aliquid de poena, conferendo aliquam ex eis indulgentiam: ergo non spectat indulgentias facere nisi ad praelatos Ecclesiae.

3. Item, maius est indulgentias concedere quam excommunicare, vel Ecclesiae reconciliare; sed primum est praelatorum tantum, sicut prius probatum est: ergo multo fortius indulgentias facere.

Quaeritur igitur: cum unus episcopus non posdici, quod inferior potest absolvere ab eo, ad quod ligat superior, si ad hoc data est sibi auctoritas a superiori, sicut patet; et talis auctoritas a christo dala est rectoribus Ecclesiae sit alienos subditos absolvere nec ligare, nec in foroQi poenitentiali nec in foro iudiciali; unde est, quod potest indulgentias in aliena dioecesi facere, sicut videmus tota die fieri?

Relaxationes sive indulgentias dispensare ad solos episcopos et Summum Pontifi,cem pertinet.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut in praecedenti problemale tactum est, relaxationes sive indulgentiae fiunt de meritis supererogationis, quae sunt in Ecclesia, quae quidem sunt sicut thesaurus spiritualis eius. Haec autem merita supererogationis non omnium est dispensare, sed episcoporum tantum;et ideo relaxationes facere ad solos episcopos pertinet.

Ratio autem, quare thesaurus Ecclesiae solis episcopis committitur dispensandus, est, quia Ecclesia thesaurum istum habet ex desponsalione sui cum Christo, qui est vir et eius sponsus, et cui generat filios et fllias, id est perfectos et imperfectos, ad quorum educalionera Christus vult servari haec bona. Et quoniam in Lege tactura est, quod qui recipit uxorem fralris sui, ut suscitet fratri suo defuncto semen, debet succedere in bonis, quae pertinent ad filiorum educationem, secundum quod innuitur Ruth quarto; illis solis competit iste thesaurus dispensandus, qui sunt sponsi Ecclesiae. Tales autem sunt episcopi, qui sponsi sunt et habent vim generandi fihos et filias, id est perfectos et imperfectos, et inter hos Summus Pontifex, qui est tolius universalis Ecclesiae sponsus el rector. Ideo omnes episcopi, qui habent prolem, possunt facere indulgentias, et Summus Pontifex praecipue inter omnes, quia ipsi competit tolius spiritualis Thesauri dispensatio, secundum quod curam habet de tota Ecclesia et omnibus eius flliis. Unde omnes sunt eius filii, et ipse est pater omnium. ducat frater eius uxorem illius, ct suscitet semen fratri suo. — Superius pro tactum cod. G statutum, cod. H dictum.

In consecratione episcopi secundum pontiflcale Romanum consecrator, immiltens anukim in digitum anularem dextrae manus consecruti, ait: Accipe anulum, fidei scilicet signaculuni, quatenus sponsam Dei, sanctam videlicet Ecclesinm, intemerata fide ornatus, illibale custodins. — Inferius post et inler lios edd. cum uno alteroque cod. addunt maxime.

Concedendum igilur est, quod indujgenlias fanon tantum non conceditur laicis, sed nec etiam nec praelatis inferioribus, ut abbatibus prioribus.

1. Ad illud quod obiicitur in contrarium, iam responsio: quia non est tota ratio virtutis infaciendi, scilicet clavis, sed requiritur clavis cum iurisdiciione et thesauri diauctoritate, quae ordinarie solis competit Nam per commissionem quilibet sacerdos dare indulgentiara ex parte episcopi, sicut in simplicibus praedicatoribus.

2. Ad ilUid quod obiicitur de illis qui praesunt dicenduni, quod tales, qui praesunt subaliquam auctoritatem habent bonorum sui colnon tamen respectu meriti Chrisli, quod dedit Ecclesiae et eius sponsis; ideo non auctoritatem plenariam respectu thesauri Ec-, et ideo solum bona sui collegii possunt comnon tamen possunt relaxare, quia neutrum snperabundent, quia potestatem plesuper hoc non habent. Et voco largo modo potestatem, prout dicit plenitudinem suffiper quem modum est in episcopis ad hunc non prout dicit plenitudinem superexcellensic enim est in solo Summo Pontifice, pleniscilicet potestatis et auctoritatis 3. 4. Ad illud quod obiicitur, quod quiliiet potest bona sua alteri concedere; dicendum, relaxalio phis dicit quam communicatio; dienim quandam auctoritatem, ralione cuius diisli indulgenliam praestare; et ideo, quamvis habens caritatem bona sua possit communinon tamen omnis potest relaxare, sed qui ad hoc concessam sibi auctoritatem. — Item, communicatio a relaxatione, quoniam relaflt de praeteritis mahs per merita Christi vel quae praecesserunt; communicatio aupropiie respicit futurum bonum, non sohim El quamvis possit dare alicui quod iam est datum nec determinatum alicui, sicut unam, quam cantat pro ahquo mortuo; tamen, si

I. Quod Summus Pontifex secundum plenitudinem potesiaet singuli episcopi secundum limitationem canonum exclusive concedere indulgentias; docetur etiain in prop. 26. et inter citt. 39 arliculo.s proponendos asseclis Wikleffl et et in prop. 13. Lutheri reprobala. cantavit eam pro suis peccatis, vel dedit ahi, non potest sua auctoritate commutare. Ilinc est, quod qui recipit relaxationes pro se non potest dare alteri; quia, si Ecclesia solvit deijitum suum apud Deum, non propter hoc dedit potestatem, quod solveret ipse pro alio; et si Deus dimisit isli debitum, non propler hoc potest iste dimittere alii quod Deo debetur. — Nec valet illud argumentum de communicatione materiali; quia aliquis omnino liber est in possidendo temporalia, quicumque est liberae conditionis et si libere possidet, libere potest alteri dare; qui autem servus est, non potest sine auctoritate domini; omoia autem nostra sunt Christi et omnia merita spiritualia, et nos sumus eius servi: el ideo non possumus in alterum transferre vel dare, nisi sit data auctoritas a Christo. Et sic patet sequens.

Ad illud quod quaeritur ultimo, utrum episcopus possit indulgentias facere in aliena dioecesi; dicunt aliqui, quod sicut potest ligare et solvere in aliena dioecesi ex consensu dioecesani, ita et relaxationem facere;et ita duae virtules concurrunt in unam; et tantura possunt, si sunt multi, quantum si unus solus. — Sed tunc non videtur esse aliud quam deceptio, si hoc esset. — Ideo dicendum, quod quia relaxatio dicit thesauri coramunicationem et ulterius auctoritatem, quod episcopus in aliena dioecesi potest communicare bona sua subditis alienis, bona, inquam, suae dioecesis; propriis autem subditis relaxare sive indulgere. Unde istae relaxationes propriis sitbdiiis verae sunt relaxationes, si contingat, subditos pergere ad obtinendam indulgenliam, quam ibi facit episcopus; alienis vero potius sunt communicaiiones quam relaxationes — per quem modum abbates, priores, ministri communicant bona sui collegii — nisi forte hoc sit ex consensu et voluntate proprii episcopi. Et hoc dicitur de Poenitentiis et remissionibus: « Quod autem consuluisti n, et infra: k Cum a non suo iudice ligari nullus valeat vel absolvi, reniissiones illis prodesse tantummodo arbilraraur, quibus proprii iudices indulserunt».

• mr De eadem quaestione: Alox. Hal., S. p. IV. q. 23. m. 3. — S. Thom., hic q. I. a. I. quaestiunc. 1. 2. 3; Suppl. q. 26. a. I. 2. 3. — B. Albert., hio a. 20-22. — Petr. a T.ir., hic q. 3. a. 2. quaestiunc. 1.3. 4. — Richard. a Med., hic a. 3. q. 1-3. — Durand., hic q. 5. — Dionys. Carth., hic q. i. autem Christi; Christus autem Dei. — Voci spirUualia edd. praemittunt sunt. Superius ante libere possidet supplevimus ex cod. A si, cod. G ponit et ante quicumque.

5 Edd., superius post si addito autem, hic, nnitata etiam interpunclione, legunt: episcopus alienus, potius, et inferius post coUegii addiuit sed non relaxant quidquam.

5 Exlra lib. V. tit. 38. c. 4. Finem exhibet lextus originah's sic: quibus ut prosint, proprii iudices specialiter indulserunt

II. In i. quaestione affirmanda omnes consentiunt, approbanle praxi Ecclesiae. — Cfr. Alex. Hal., loc. cit. m. i. — S. Tliom., loc. cit. a. 3. quaesliunc. 3; Suppl. q. 2-5. a. 3. — B..lbort., hic n. 17. ad 5-7. — Pelr. a Tar., loc. cit. quaesliunc. 3. — Richard. a Med., hic a. 3. q. I. ad 1. — Dionys. Carlh., hic. q. 3.

III. Circa 3. quaestionem est doclrina communis, quod indulgenliae a praelatis applicatae animabus in purgatorio cxistentibus ipsis prodesse possint, non quidem per modum absolittionis sive sententiae iudicialilcr prolatae, sed per modum suf- Oxomensis a Sixto IV. facta, item 22. prop. Synodi Pistoriensis. — Ad rem observat S. Thom. (infra d. 43. q. 2. a. 3. quaestiunc. 2): « Nec tamen sequitur, quod praelatus Ecclesiae possit pro suo arbitrio anioias a purgatorio liberare, quia ad hoc, quod indulgenliae valeant, requiritur causa conveniens indulgentias concedendi «. De sulfragiis pro defunctis cfr. etiam De 3. quaeslione: Alcx. Hal. loc. cit. m. 3. — S. Thom., loc. cit.; Suppl. q. 71. a. 6. 10. — B. Albcrt., hic a. 18. — Petr. a Tar., loc. cit. a. 3. quaestiunc. 2. — Richard. a Med., hic a. 3. q. 3. — Durand., infra d. 43. q. I. — Dionys. Carth., hic q. 4.

IV. Quoad 6. quaestionem constat, ad acquirendam indul-

Utrum indulgentiae debeant fieri pro Quarto quaeritur, pro quo debeat relaxatio fieri, ulrom scilicet pro spirituali, an pro corporali beneficio. Et quod pro teraporalilxis et corporaliiras actibus fieri debeat, vel etiam leneficiis, ostenditur:

1. Per communem usum Ecclesiae, ubi indulfiunt pro eleeinosynis, peregrinationibus, visitationibus reliquiarum et huiusmodi.

2. Item, ratione videtur: quia huiusmodi relaxationes ahquo modo sacramentales sunt; sed Sacramenta attenduntur in rebus exterius gestis: ergo etc.

3. Item, istae relaxationes nbn sunt a culpa, sed a poena; sed poena, si recte commulatur, commutatur in poenam; sed absolutio fil a poena exteriori in carne, utpote a ieiuniis et consimilibus: ergo debet fieri commutatio in poenam exteriorem: ergo pro tali commutatione fieri debent. -"iu:

4. Item, si non pro opere exteriori, sed pro interiori: ergo cum bona voluntas simul possit esse in aliquo respectu omnium relaxationum, quia perfectus omne bonum yult et sibi placet; videtur tunc, quod quilibet iustus haberet oranes indulgentias; quod non est conveniens dicere, tunc enim fruslra homines laborarent.

Contra: 1. Indulgentia sive relaxatio dicit beneficiura spirituale; sed quicumque dat spirituale pro temporali, committit simoniara: ergo videtur, quod 1 Vide supra d. I. p. I. dub. 2. et 11.

2 Codd. R S omittunt pro.

3 Ut satis innuitur Prov. II, 23: Desiderium iustorum omne gratiae; nec ullus unquam doctor catholicus docuit vel contrarium, vel quod indulgenliae concedanlur ad condonanda peccata quoad culpam, ut detraliendi causa Ecclesiae imponi solet. Communiler etiam docetur, quod ex parte poenitentis praeter peccatum mortale eliam alia obstacula vel omnino, vel ex parte impedire possint, quominus indulgentia ab Ecclesia promulgala acquiratur. — Haec autem quaestio loquitur de valore indulgentiae in se considerato, sive ulrum obiective eadem quantitas eflectus largiatur omnibus, qui opus praescriptum faciant, licet hoc propter diversas circumstantias facile evadat uni, difficile alii. — Guliel. Parisien., S. Tliom. el Petr. a Tar. praeferunt opinionem 2. hic relatam; B. Albert. consentit nostro Doctori, et Richard. tantum cum distinctione quadam. Dionys. Carth. (hic q. 4.) censet, opinionem S. Thomae magis consonam esse formae concessionis usitatae, sed alteram S. Bonaventurae aestimari consonantiorem rationi et aequitati, cui favet etiam Ilenr. Gand. (Quodl. 13. q. 14), diffuse de hac re dispulans.

De hac 6. quaestione: Alex. Hal., loc. cit. m. 7. — S. Thom., hic q. I. a. 3. quaestiunc. 2; Suppl. q. 23. a. 2. — B. Albert., hic q. 17. — Petr. a Tar., Iiic q. 3. a. 3. quaestiunc. 1. — Richard. a Med., hic a. 3. q. 2. — Durand., hic q. 4. — Dionys. Carlh., hic q. 3. spirituali, an pro corporali beneficio. in omnibus relaxationibus sit simonia, si fiunt pro exterioribus obsequiis vel eleeraosynis.

2. Item, maior est misericordia spiritualis quam corporalis — unde maius est alicui parcere quam hospitio colligere vel eleemosynara dare — ergo facit magis horainera dignura remi.ssione: ergo potius pro illo opere deberet fieri relaxatio.

3. Item, in maiori ruina et periculosiori est Ecclesia, in qua est schisma, quam ecclesia, cuius parietes rainantur ruinara: ergo magis indiget talis Ecclesia muniri quam alia: si ergo relaxationes debito modo flunt pro ecclesia maleriali reparanda ut qui iuvat habeat indulgentiam; videtur raulto fortius indulgentia debere dari pro spirituali ruina reparanda, ut qui orat, ut Deus det ei concordiam, indulgentiam habeat.

4. Item, maioris perfectionis et plus Deo acceplura est religionem intrare quam crucem accipere: ergo potius deberet dominus Papa indulgentiam dare inlrantibus religionem quam euntibus ultra raare.

luxta hoc quaeritur: si aliquis accipit crucemQn et habet volum et voluntatera perfectain eundi ultra mare, utrum habeat remissionem omnium peccatorura. Quodsi sic, tunc indulgentia fit pro sola voluntate, et ita pro re spiriluali; si vero non, tunc Ecclesia non videtur esse conformis Deo, qui votum

et bonam voluntatem, si plena est et non deficiat, quantuni in se est, reputat pro facto.

c 0 N c L u s I 0. Indulgentiae praecipue fieri clcbant pro actibus exterioribus..

Respondeo: Dicendum, quod sicut videmus in politicis et communitatibus huraanis, quod thesaureipublicae propler duo maxime consuevit proet communicari exterius; sic in spiritualibus intelligendum. Profertur namque thesaurus extra ad dispergendum propler gloriam principis, sicut faciunt reges curiales, sicut fecit Assuerus Esther primo; aUo modo propler utilitatem communitatis sive necessitatem, ut quando iaeditur communitas, proferuntur slipendia et donativa militibus, ut cant ad pugnam. Sic thesaurus Ecclesiae ab his qui habent dispensare, duplici ex causa debet distribui, scilicet propter gloriam principis et laudem; et laus et honor Dei est in Sanctis suis et Sancti honoranlur in constructione basilicarum, visitatione basilicarum, commemoratione virtutum suarum, et idem fit in praedicationibus et sermonibus: ideo pro his omnibus indulgentiae recte fiunt. Communis autem utilitas est defensio Terrae sanctae, defensio fidei, promotio studii et consimilia; et ideo adhuc pro talibus debent fieri. Et quoniam haec consislunt in actibus exterioribus, ideo maxime pro actibus exterioribus debent fieri indulgentiae.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod est siquia datur spirituale pro temporali; dicendum, quod falsum est, immo maior poena commutatur in minorem, et residuum solvit pastor Ecclesiae de gratia. — Vel dicendum, quod non dat indulgentiam pro eleemosyna exteriori considerans datum, sed fructum, videlicet quia ex radice bonae voluntalis procedit.

2. Ad illud quod obiicitur, quod spiritualis elee-

Quinto quaeritur, cui relaxationes possint fieri, quaeritur, utrum existenti in purgatorio, an sovivenli in hoc saeculo. Et quod extendant se ad qui sunt in purgatorio, videtur: mosyna maior est; dicendum, quod in donatione indulgentiae non consideratur operis Ho6z7/to, quia tunc magis deberet dari docentibus quam peregrinantibus; sed consideratur hoc, quod illud opus sit merae voluntatis, non necessitatis, sit etiam quid taxabile, sit etiam aliquo modo poenafe; haec enim omnia considerat qui indulgentiam praestat.

3..d illud quod obiicitur de ruina spirituali, dicendum, quod, sicut tactum est pro talibus tenetur homo orare. Praeterea, non est bonum talia publicare; ruinam autem materialem Ecclesiae publicare non dicit aliquod malum nec infamiam. Praeterea, magis potest homo subvenire ad relevandum inopiam Ecclesiae quam ad ponendum ibi concordiam, quia primum est opus humanum, secundum vero est opus divinum.

4. Ad illud quod obiicitur de ingressu in religionem, dicendum, quod sicut indulgenliae non debent dari indignis, ita nec debent dari nisi mZzgentibus; veri aulem religiosi, qui statum aggrediuntur perfectionis, polius spiritualia bona aliis largiuntur, quam aliunde mendicent. Unde hic maxime verum est quod dicitur Actuum vigesimo: Beatius est magis dare quam accipere. In temporalibus autem non habet veritatem, nisi quando donans dat de proprio labore, et accipiens accipit ex torpore.

Ad illud quod quaeritur de illo qui dat sola voluntate, dicendum, quod secundum peritos non habet totam indulgentiam, quidquid isti vulgares praedicatores dicant; taraen valet eis tam nobile propositura ad augmentura caritatis et per consequens contritionis, et ita ad remissionem poenae. Indulgentiae enim non intelliguntur dari pro sola voluntate, sed pro effeclu; unde qui habet voluntatem et effectum indulgentiam consequitur; alius, qui habet voluntatem solam, ex devotione habet raeritum magnum, licet non omnimodum consequatur effectum.

1. Quia dicit Chrysostomus super illud Matthaei decimo sexto: Tibi dabo claves regni caelorum: « Homini raortali caeli et terrae et omnium quae in eo sunt, potestatem commisit Dorainus et Ecclesiam

validiorem caelo demonstravit »: ergo videtur, quod Summus Pontifex habeat posse super eos qui sunt in purgatorio.

2. Item, suffragia Ecclesiae prosunt his qui sunt in purgatorio, sicut melius patebit infra, alioquin frustra oraret Ecclesia pro mortuis; sed indulgentiae sunt de nobilissimis suffragiis Ecclesiae: ergo etc.

3. Item, Petro commissa est clavis regni caelorum; sed quamdiu quis est extra palatium, indiget auxilio ostiarii sive deferentis clavem et in eius manu et potestate est: ergo cum ille qui est in purgatorio, adhuc habeat obstaculum; ut removealur ab eo, indiget auxilio clavis. Sed illud auxilium confertur per indulgentias: ergo etc.

4. Item, Pater misericonliarum omnibus providit secundum ordinatissimam dispositionem et misericordissimam suam pietatem; sed recta ordinatio carilatis, quae exigit, ut unus possit ab alio adiuvari, hoc maxime exigit circa eum qui se iuvare non potest. Si ergo homioibus in hoc mundo, cum indigent auxilio, providit Deus auxilium per indulgentiam Ecclesiae conferendum; cum ilii de purgatorio indigeant auxilio et se iuvare non possint, videtur, quod Jndulgentiae eis factae maxime prosint, et quod per hanc viara Deus eis raaxime providere debuit.

Contra: 1. Malthaei decimo sexto dictura est Petro in potestatis collatione: Quodcumque ligaveris super teram, erit ligatum et in caelis etc., et ibi collata est amplitudo potestatis; sed determinatio fit per hoc, quod dicit super terram: ergo non habet potestalem super illos qui sunt morlui, cum iara non supersint.

2. Item, Magister dicit in littera et accepit a Theodoro in suo Poenitentiario, quod « morientibus non est poenitentia iraponenda, sed solum innotescenda »: ergo si ligatio et relaxatio pari passu ambulant, quia simul data est polestas ligandi et solvendi; cum non possit poenitentiam imponere in morte, multo minus post raortem potest relaxationem facere.

3. Ilem, nullus potest alicui relaxationera facere, nisi pariter possit eura iudicare, sicut dicitur de Poenitentiis et remissionibus in decretali; nullus enim potest iudicare nisi eum qui est de foro suo; sed illi qui sunt in purgatorio, non sunt de foro ecclesiastico: ergo etc. quae in caelo sunt potestntem commisit, diim claves illi (radidit, qui Ecclesiam per totum orbem terrarum extendit et cnelo validiorem demonstravit. — Pro in eo cod. E in ea, edd. in eis.

4. Item, si posset indulgentias facere eis qui sunt in purgatorio; cum talibus maxime compatiendum sit, deberet Sumraus Pontifex totam ibi experiri suam potestatem, et ita facere, quod statim evolarent; ut quid ergo pro mortuis ampHus oratur et laboratur, si Suramus Pontifex potest eos tam de facili liberare?

C 0 N c L u s 1 0. Indulgentiae existentibus in purgatorio prodesse possunt per modum sujfragii, non vero per modum iudiciariae absolutionis.

Respondeo: Dicendum, quod sicut ex praecedentibus coUigitur, relaxalio sive induigentiae collatio duo dicit, scilicet thesauri Ecclesiae communicationem, et cura hoc quandam ludiciariam absolutionem, sicut expresse colligitur ex decretali illa de Poenitenliis et reraissionibus: « Quod autem consuluisti » etc- — Dico igitur, quod quia bona et thesaurus Ecclesiae est in Sumrai Pontificis poteslate, et illi qui sunt in purgatorio, ratione caritatis idonei sunt spiritualia beneficia recipere; quod Papa potest eis bona Ecclesiae communicare.

Quantura autera ad auctoritatem iudicandi, cum illi iara exierint forum Ecclesiae et ecclesiasticum iudicium, videtur, quod eis non possit fieri absolutio nisi per modura deprecationis; et ita, proprie loquendo, non fit eis relaxatio; sed si large dicatur relaxatio cuiuscumque auxilii impensio et bonorum Ecclesiae communicatio, sic potest eis relaxatio fieri; sed hoc non tenet raodum iudicii, sed potius suffragii. — Amplius, relaxatio propr<e dicta non tantum dicit iudiciariam absolutionem, verum etiam dicit aliquam commutationem in poenam aliquam voluntarie assumtara et cum devotione; et hoc videmus in omnibus indulgentiis; hoc autem non potest esse quantum ad eos qui sunt in purgatorio, quia sunt extra statum illum, in quo posset eis persuaderi ahcuius poenae devota et voluntaria assumtio: et ideo non corapetit eis relaxatio nisi forle per medium sive per accidens. Si quis enim vellet crucem pro mortuo patre assumere, non est aliquatenus negandum, quodsi voluntas sit Summi Ponlificis, quin indulgentia illi prosit. — Ex his patent obiecta ad utramque partem.

Ad illud enim quod obiicitur, quod potest;di- 5 Ilic c. i. — Inferius voci passu cod. P praemittit ratione et, ac subinde pro cum non possit (sci. sacerdos) Vat. cum aliquot codd. cum non possint, plures codd. cum vero non possit.

« Extra lib. V. tit. 3S. C. Quod autem consuluisti (4). Vide supra q. 3. in fine.

Cod. P el ita statuere, ut.

quod verum est per modum adiutorii et — Tamen ad illud quod obiicitur de poteciavis, quod potest usque ad aperlionem caeli;

quod si intelligatur per modum iudicii, liabet verilatem, nisi quantum ad eos qui sunt Ecclesia militante; si quantum ad adiutorium, quantum ad omnes bonos, qui sunt extra caelum. Unde nota, quod quidam sunt de Ecclesia trium-, et super tales non potest nec iudicando nec; quidam de militante, et super tales lam adiuvando quam iudicando; quidam in medio, qui iam iudicati sunt, et tamen miseri; et super tales non potest iudicando, sed poadiuvando, quia, dum viverent, meruerunt — Et sic patent obiecta ad primam partem.

1. Ad illud quod obiicitur ad oppositum, quod possit propter hoc, quod dicit super terram;

, quod illud intelligitur de iudiciaria po- Nihilominus tamen posset dici, quod quomodo super terram sunt, dum super terram nieruerunt.

2. Ad illud quod obiicitur de absolutione et lipotest responderi, quod non est simile, quia est Deus ad misericordiam, et ideo abundedit polentiam ad miserendum. — Vel quod alius se potest in hac vita ligare, eo quod ex vinculo caritatis alius absolvitur.

Utrum indulgentiae tantum Sexto et ultimo quaeritur, quantum valeant huindnlgentiae, quae fmnt. Et quod valeant quantum praedicatur, videtur:

1. Quia lob decimo tertio: Non indiget Deus mendacio: ergo videtur, quod Summus Ponin suis litteris mentiri non debeat: si ergo vedicit, tantam tribuit indulgentiam, quantam in litteris promitlit.

2. Item, qui promittit aliquantam summam pealicui tenelur ei, si est in solvendo; sed Pontifex et alii, qui dant indulgentias, proaliquam partem poenitentiae relaxare: ergo potesl, solvere tenetur. Quod aulem possit, videper illud quod dicilur secundae ad Corinthios: Si quid donavi in persona Christi;

3. Ad illud quod obiicitur de relaxatione, quod includit iudicium; respondendura, quod ipse procedit, prout relaxatio proprie dicitur; et sic respicit solos vivos.

4. Ad illud quod obiicitur: quare non absolvit solo verbo omnes qui sunt in purgatorio? dicendum, quod si Deus per se ipsum sic miseretur, ut semper velit timeri suam iustitiam; multo fortius Dei minister. Unde dispensatio bonorum Ecclesiae discrete et cura moderamine facienda est; alioquin, nisi discrete fiat, Deus non acceptat; et bona spiritualia non possunt dissipari nec contra divinam acceptationem distribui; quamvis possint bona temporalia non solum dispensari, verum etiam dissipari de facto, quamvis aliter dictet ius divinum esse faciendum. — Si quis autem contendat, vicarium Iesu Christi habere iadiciariam polestatem super eos qui sunt in purgatorio, non est ei multum improbe resistendum, dum tamen hoc dictet ratio, vel auctoritas manifesta. — Quidquid enim loquamur disputantes vel etiam praedicanles, hoc sana fide tenendum est, quod Dominus vicario suo plenitudinem potestatis contulit et tantam utique potestatem, quanta debebat homini puro dari; et hoc ad aedificationem corporis sui, quod esi Ecclesia. Unde super hoc non iudicare, sed gratias plurimas Deo debemus agere.

quantum praedicatur. Glossa: « Ac si Christus donasset»; sed Christus potuit totum condonare: ergo etc.

3. Item, aliquis episcopus potest aliquantam indulgentiam facere, esto quod viginti dierum, vel quadraginta; sed Summus Pontifex plus potest quam omnes episcopi, eo quod plenitudinem habet potestatis super omnes: ergo plus potest dare quam omnes: ergo videtur, quod totum possit condonare: ergo si totum, et per consequens quantamlibet partem.

k. Item, Summus Pontifex potest facere indulgentiam generalem unius diei: ergo centum millibus potest dare unum diem, ita quod cuilibet unum: ergo pari ratione uni potest dare quod divisim dat omnibus: ergo totum condonare: ergo tantum valent indulgenliae, quantum faciunt litterae pontificales.

CoNTRA: 1. Si lantum valent indulgentiae, quantuni dicituf: ergo cum multae et largae indulgen-. fiant, et merita sint adeo pauca nunc, quod vix potest homo sibi sufflcere; videtur, quod iam totus thesaurus Ecclesiae a longo tempore defecisset, et ila nulla indulgentia nunc valeret.

2. Item, si tantum valent, quantum dicilur; sed in aliquibus indulgentiis pro adiulorio faclo fabricae ecclesiae vel consimili indulgentiae partis tertiae poenitentiae proniiltuntur: ergo si detur prirao unus denarius, et secundo secundus, et tertio tertius; videtur, quod ille qui mille peccata commisit, pro tribus obolis vel denariis sit liberatus; quod non tantum falsum, sed eliam irrisione dignum iudicat omnis anima recta.

3. Item, si tantum valent, quantum dicitur: ergo si peccalori, qui debet novem annos, remittilur triennium; similiter illi qui del3et triginta, remittitur tertia pars, et ita decennium; videtur, quod reporlet commodum de malitia sua.

4. Ilem, si tantum valent, quantum dicitur: ergo ille qui habitat iuxta ecclesiam, in qua est indulgentia unius anni, dum visitat ecclesiam, tanlum habet, quantum ille qui longe distat per decem dietas; et dives offerens unum obolum lantum habet, quantum una paupercula. Sed haec onmia sunl abusiones: ergo non tantum valent indulgentiae, quantum Ecclesia praedicat. Indulgeniiae, quantum est ex parte concedenlis, lantum valent, quantum promittitur; non tamen cuilibet tantum nec aequaliler, sed secundim aestimationem concedentis.

Respondeo: Dicendum, quod communiler secundum doctores ad hoc, quod indulgenliae vel relaxationes ahquid valeant, exigilur duplex conditio ex parle donantis, et duplex ex parte recipientis. Ex parte dantis requiritur potentia, requiritur etiam honesta et ralionabilis causa. Non enim credenda esset indulgentia alicuius valoris, si quis daret eam euntibus videre torneamenta — Ex parle recipien-. duplex, scilicet confessio cum vera conlritione et fules cum vera devotione, ut vere de peccatis sit poenitens el vere confidens, quod pastoris indulgentia sibi valeat.

His praesuppositis, dixerunt ahqui, huiusmodi 1. indulgentias ahquid valere, sed nunquam tanlum, 1 Cod. K (I a secunda manu) addit eas valere, edd. substUuunt sonant. quantum promittitur; sed aliquid valent modicum, secundum quod meretur fides et devotio. Praedicat tamen hoc Ecclesia, ut filios suos bona quadam deceptione ad bonura alliciat, sicut mulier fllio pomum.,m,h promittit, quod postea non donat. — Sed islud Ec-improi clesiae est derogare, dicendo, eam sub specie quadam mentiri, et opera inania et puerilia et iocosa esse, quae facit; quod abhorret mens recta.

Alii dixerunt, quod simpliciter tantura valent, opinic quantum promillilur: quia non consideratur hic emplio, sed Ecclesiae largitas; et aequa est hic conditio, quicumque sit ille qui se disponat. Unde sicut dives, mittens ad labernam, tantum habet de vino, quantum habet vetula paupercula, si par pretium mittat; sic in ecclesiastica volunt intelligi induigenlia. — Sed isla positio nimis videtur adhuc noh magnum forum facere de indulgentiis, ac per hoc potius facit ad vilificationem ipsarum quara ad laudem.

Tertii dixerunt, quod ad hoc, quod valeant opini istae induigentiae tanlum, quantum promittitur, necessario requiritur existimatio iusta. lustam autem existimationem vocaverunt, quando homo tanlum eleemosynae facit pro Ecclesiae sublevatione, quantum vellet dare ad hoc, ut remitterelur tertia pars j poenitenliae suae, sive quantum deberet velle dare.;; — Sed certe si ita esset, nulla in raundo essetre-Noni td laxalio, sed solum comniutatio, si quis inspiciat. j Fossumus igilur dicere, quod quantitas indul-opini gentiae attenditur respectu poenae, secundum quod habet ralionem prelii vel debiti solvendi, non ratione antidoti vel purgationis scoriae peccati, quam necesse est amoveri per propriam poenam, ut puta per contrilionem, vel alicuius poenae perpessionem. Haec autem quantitas mensuratur secundura rectura '-. iudicium Summi Pontificis, vel eius qui indulgentias j facit. Ille autem, qni dat induigentias, cum eas tri- concij buit, considerat causam, pro qua reputat eum di- gnam tanta gratia; -et secundum quod plus vel mi- j nus accedunt homines ad illam causam, plus vel j minus participant de indulgentia; ut verbi gratia j stationes Romae institutae sunt, ubi sunt indulgen- j tiae determinatae. Hoc instituerunt sancti Palres propter peregrinos, qui veniebant de locis remotis; nec existimaverunt, dignuin esse tanta gratia eum qui est natus iuxta ecclesiam, sicut eura qui longa venit via; unde nec tantam recipit indulgentiam, sed aliquantam.

Concedo ergo, quod indulgentiae, quantum est EpOoi ex parte dantis, lanlum valent, quantum promittunt, sicut ostendunt primae rationes. Concedo nihilorainus, quod non cuihbel valent tantuin nec minorem competens et discrcla commutalio. Alii sic: Relaxalio cst poenae temporalis debilae promissa diminulio.

5 In cdd. additur libere.

6 Permulti codd. et edd. qui [edd. qui per] longam venit viam. Inferius pro ex parte, quod praebent codd. AFGH U aa et ed. 1, alii et Vat. ex potestate.

omnibus, sed secundum existimationem quam habuit vel habere debuit qui indulgenfecit; quam non oportuit exprimere, quia omnes debent illud in corde praesupponere, quod et miserationes sancti Spiritus donentur cum

In parte isla sunt dubitationes circa litteram, primo de hoc quod dicit: Si vero non sufji,cit interior simul cum poena iniuncta, addet poenam. Videtur enim falsum, quia iste qui poenilentiam iniunclam, fecit lolum, ad quod: ergo illa completa, est absolutus: ergo debet amplius poenam reddere. — Item, saest arbiter inter peccatorem et Deum; sed sacerdos iniungat peccalori poenitentiam maiorem, tenetur stat'e eius iudicio, quamvis exceergo si Deus non revocat corapromissum; si iniungendo minorem poenam debita, debet Deus contentus; aut si aliter, videtur frangere pa- — Item, ignorantia excusat, maxime quando invincibilis; sed scire, quantum Deus exigat pro culpa, nemo novit certitudinaliter, sed per coniecturain: ergo in lioc standum est et arbitrio sacerdotis: ergo si amplius non absolulus est. Respondeo: Dicendum, quod sacerdos virtute habet potentiam relaxandi aliquid de poena, hanc Deus nunquam exigit, sed solutum tantum a quo sacerdos absolvit; et quantum ad simpliciter se committit in sacerdotis arbilrium, non sit impedimentum a parle eius qui absolvi- Quantum vero ad taxationem non se committit in arbitrium discreti, qui eliam discrele taxat, non decet Deum aliter facere; et ideo, si sapoenitentiam minorem condigna imponat, Dosupplet quod deerat. Quod obiicitur, quod talis fecit tolum, ad quod, verum est de tenlione, quae venit ex praecepti; sed de tentione, quae venit ex sive ex reatu peccati, non est verum, solverit poenam condignam. Quod obiicitur de arbitrio, iam patet: quia in discreti arbitrium se committit quantum ad poenae. Quod obiicitur de ignoranlia, dicendum, quod 1 Cod. Z et ita. aequo hbramine. Nec hoc debet aliquem ab his retrahere, quia semper plus valent, si homo sit in carilate, quam valeat obsequiura vel aliud ahquid, pro quo induigentia conceditur vel donatur. — Et ex hoc patent omnia obiecta..? illa ignorantia excusat, ut non peccet; sed tamen non excusat, ut satisfactionem perfectam faciat; et ideo oportet adhuc perfici in foro Dei.

Item quaeritur de hoc quod dicit de latrone: Statim, ut conversus fuit, paradisum ingredi meruit. Videtur enim falsum,quia Michaeae secundo dicitur: Ascendet iter pandens ante eos;hoc intelligitur de Christo: ergo ante ascensionem Christi nullus intravit: ergo nec latro statim.

Respondeo: Aliqui ad hoc voluerunt dicere, quod lalro fuerit in paradiso terrestri cum Domino usque ad ascensionem, sed post ascensionem fuit in paradiso caelesti. — Sed tamen illud dubium est; et ideo via alia eligenda est secundum Augustinum, quod paradisus uno modo dicit statum fruitionis, alio modo dicit locum ad hoc aptum et idoneum. Et ille locus duplex est, secundum quod fruitio est duplex: quaedam per speculum et imperfecta, et tali corapetebat paradisus terrestris, quoniara locus est terrenus, tamen quietus et elevatus; quaedara est frulio plena, et haec est in patria, et huic corapetit locus supercaelestis. Quando ergo dicitur, quod latro statira fuit in paradiso, intelligitur quantura ad statum, quia statira fuit in Dei visione, non quantum ad locum.

Item quaerilur de hoc quod dicit Hieronymus, quod non satis praefigunt canones mensuram etc; quia Gregorius dicit, et habetur supra distinclione decima sexta: « ia/m poenitentias dicimus quae non secundum auctoritatem sanclorum Patrum imponuntur»: ergo videtur, quod omnes poenitentiae verae in canonibus Sanctorum comprehendunlur.

Respondeo: Dicendum, quod sicut est in scientiis practicis, quae versanlur circa opera, quod sermo in parliculari est incertus et dubius; sermo autem q. 21. ni. 3. a. I. et q. 24. m. 4. a. 5; B. Albert., hic a. 12; S. Thom., hic q. I. a. 2. quaestiunc. 2; Petr. a Tar., hic q. 2. a. 1. quaestiunc. 1.; Richard. a Med., Iiic circa lit.

42 iB universali certitudinem habet, sed cum applicatur ad singularia, incipit quodam modo liabere incertitudinem, ut qui non considerat circamstantias particulares potius deviet, quam se ipsum rectificet; sicut patet in medicina et scientia morali Sic intelligendum est in proposito, quod canones instruunt in generali, qualiter imponenda est poenitentia, sed descensum ad singularia relinquunt sacerdotibus discretis, qui considerent personarum circumstantias, attendenles ad canones sicut ad regnlas direclivas; quia, si contra canones imponant, non recte imponunt. In canone autem determinatur poenitentia maxime quantum ad tempus, magis quam quantum ad modimi; quia modus ille certior est et communior. Unde generaliler pro peccato mortali praefigunt poenitentiam septennem: unde laicus, qui fornicatur, septem annis, presbyter decem, episcopus vero quindecim poeniteat, sicut habetur in diversis locis in decrelis Patrum Similiter de evomentibus eucharistiam propter gulam et ebrietatem, si sit iaicus, quadraginta diebus poeniteat; si clericus vel religiosus, septuaginta diebus; si episcopus, nonaginta diebus; hoc habetur de Consecratione, distinctione secunda Ad has autem regulas aspiciendo, debet unusquisque sacerdos inspicere, quales poenitenlias imponat tum secundum gravitatem criminis, tum secundum diversas conditiones personarum.

Et nola hic, quod pro peccato mortali septennis poenitentia praefigitur non solum propter temporis diuturnitatem, sed magis propter figuram et significationem. In Lege enim Maria separata fuit extra castra diebus septem, Numerorum duodecimo; Maria significat poenitentem, unde Maria amarum mare interpretatur, et in Threnis dicitur de viro poenitente: Magna est velut mare contritio tua. Haec poenituit septem diebus, sed nunc poenitet septem annis,quod significatum est Ezechielis quarto: Diem pro anno dedi tibi. — Si autem tu quaeras rationem huius, quare poenitentia est aggravata, cum lex nova sit lex misericordiae; dicendum, quod maior ingratitudo est hic propter maiorem gratiam; quia etiam maior contemptus est propter maiorem dignitatem novae legis, in qua sanguis Christi effusus est, ut flrmum esset testamentum; quia etiam gravius est peccatum propter statum peccantis, qui 1 Vide Arislot., I. Ethic. c. 3. et 7, nec non II. c. 2. — Inferius pro insiruunt codd. H K aa instituunt.

2 Cfr. canon. poeniteniiales (post Decret. Gratiani), in quibus diversi loci allegantur, el quibus tota solulio huius dubii a S. Conav. data praemittitur ut introductio. Vide etiam Confessionale S. Bonav. c. 3.

3 Can. Si per ebrietaiem (28.). Vide supra pag. 309, nota 6. — De seq. propos. cfr. Innocent. III. C. Deus, qui Ecclesiam (8.), X. de Poenitentiis et remiss. (lib. V. tit. 38.). debet esse perfectior; quia ulterius satisfactio ia lege nova debet esse perfecta,nt in statum pristinum reducat. — Et quoniam sol in uno die non redit in idem punctum, sed in anno; ideo dies conversus est in annum. Rursus, quia perfectum est remedium in lege nova, ideo annus debuit multiplicari per seplenarium propter septem "pronilates domandas, propter septem dona Spiritus sancli reacquirenda, propter seplem dotes, tres scilicet animae et quatuor corporis obtinendas. — Et sic patet ratio, quare canones sic instiluerunt. Haec autem omnibus non est imponenda, sed tamen insinuanda, ut recognoscant, quam gravis est culpa.

DuB. IV.

Item, quaerilur de hoc quod dicit, quod non est imponenda in articulo mortis poenitentia, sed innotescenda. Videtur enim male dicere, quia ad nihil valet scire, quid et quantum debeat facere, nisi etiam faciat: ergo si non est imponenda, ut faciat, non est innotescenda. Si dicas, qmd valet ad cognoscendam gravilatem peccati; contra: gravitas peccati considerata in fine maxime inducit in desperationem; sed lioc maxime cavendum est in infirrais: ergo non deJDet tunc dici.

Respondeo: Dicendum, quod poenitentia non est imponenda tali, de quo praesumitur, quod morialur, quia stultum esset aliquid imponere alicui, quod non potest facere; sed innotescenda est ad cognoscendam gravitatem peccati, ut doleat et ingemiscat. Sed nihilominus manifestanda est divinae misericordiae abundantia, ut speret in Domino et confidat; et sic manifestans poenitentiam non inducit in desperation.n, sed magis in veram contritionem.

DuB. V.

Item, quaeritur de hoc quod dicit: Non debet presbyter reconciliare poenilentem, inconsulto episcopo. Videtur enim male dicere, quia ubi supernus iudex dictat faciendum, frustra quaeritur consilium huraanum; sed cura presbyter videt peccatorem contritum, supernus iudex dicit, peccatorera illum conversum in iustum et esse reconciliatum: ergo stalim stella mnris. Merra, amariludo. Maratli, amaro.). — Seq. locus est Thren. 2, 13; tertius Ezech. 4, 6. Cfr. Alan. ab Insulis, Lib. poenitentiaWs.

5 Cfr. Hebr. 9, 13. seqq.