Distinctio XII

Quid autem parles illae signiflcent, Sergius Papa Tradit inquiens: « Triforme est corpus Christi: pars ohlalae in calicem missa corpus Christi, quod iam surrexit, monslrat; pars comesta, ambulans adhuc super lerram; pars in altari usque ad fineni Missae remanens, corpus iacens in sepulcro, quia usque in finem saeculi corpora Sanctorum in sepulcris erunl ». Et sicut partes illae myslicam lenent significalionem, ita eliam et fraclio passionis Christi et mortis est repraesentatio. Unde ipse ail: Hoc facite in meam commemoralionem, id est « iii memoriam passionis et mortis meae ». Nani, ut ail Ambrosius « quia in morte Christi lihcrali sumus, huius in edendo ct bibendo carnem et sanguinem memor-es esse debemus ». — Sed caveat (luisque, ne indigne percipiat, quia iicdicium sibi manducat. « Non est enini panis iste, qui vadit in corpus, sed panis vitae aeternae, qui animae nostrae subslantiam fulcif ». « Sic igitur vive, ut quotidie merearis accipere », nec accedas iiulignus. « Indignus est qui aliter celehral mysteriuni, quam Christus Iradidil», vel qui habetis mortale peccalum accedit. « Ergo elsi sinl peccala quotidiana vel non sint morlifcra; anlequam accedalis, dimillite debiloribus vestris. Si dimittis, dimiltetur tibi, et sic securus accede. Panis enim sahilaris est et non venenum ». Si ila accedis, spirilualiter mandncas; « spii-itualiter enim manducat qui innocentiam ad altare portat ». Christus morluus est in cruce ibique immolatus esl in semetipso; fuolidie autem immolaiur in Saci'anicnlo, quia in Sacramenlo rccordatio (it illius quod factum est semel. Unde Auguslinus: « Certum haheinus, quia Christus resiirgens ex mortuis iam non moritur etc.; lainen, nc obliviscanuu quod semel tactum esl, in memoria nostra omnj anno flt, scilicet quoties pascha celebratur. Nunquid toties Christus occiditur? Sed tantum anniversaria recordalio repraesentat quod olim tactum esl; et sic nos lacit moneri, tanquam videamus Dominum in cruce». ilem: « Seinel immolalus est Christus in semetipso, el tamen quotidie immolatur in Episl. I. (;or. II, 2t; verbii adiecta liabenlur in Glossa, ibid., ct locus Ambrosii in Conimciil. ad cundum locum v. 26; clV. C. Quia viorlc (SO.), ibid. —.Mox citatur 1. C.w. II, 29.

Sacramenlo; quod sic iiUelligenclum esl: quia in manifestatione corporis et distinctione membrorum semel tantum in cruce pependit, olTerens se Patri hostiam redemplionis efficacem, eorum scilicet, quos praedestinavit ». Iteni Ambrosius: « In Christo semel oblala est hoslia ad salutem potens. Quid ergo nos? Nonne per singulos dies oflerimus? Elsi quotidie olleramus, ad recordationem mortis eius fit; el una est hostia, 3. nou mullae. Quomodo una el iion multae? Quia semel immolatus est Chrislus. Hoc autem sacrificium exemplum est illius; idipsum et semjier idipsum oflertur, proinde hoc idem esl sacrificium; alioquin, quoniam iii mullis locis olTerlur, multi sunt Christi? Non, sed unus ubique esl Chrislus, et hic plenus existens et illic plenus; sicut quod ubique offerlur unum est corpus, ila el unum est sacrificium. Christus hostiam obtulit, ipsam offerimus et nunc; sed quod nos agimus recordatio est sacrificii ». « Nec causa suae infirmitatis reperitur, quia perficit hominem, sed noslrae, quia quolidie peccamus ». — Ex his colligitur, sacriliciuni esse et dici quod agitur in altari, et Christum semel oblatnm et quotidie olTerri, sed aliter tunc, aliler nunc; el eliam, quae sit virtus huius Sacramenli, ostendilur, remissio scilicet venialium peccatorum et perfeclio virtutis.

Cap. Yi.

De causa instilutionis.

Institutum est enim hoc Sacramenlum duabus de causis: in augmentum virtulis, sciliccl carilalis, ct in

Supra egit Magisler de coiifeclione sive consecralione. In hac dislinctione agil de consequentibus. Et qooniam duo sunt consequenlia, scilicet fraclio et iteralio sive frequenlatio; ideo distinctio ista dividitur in duas partes. In prinia agit de fraclione, in secunda de huius Sacramenti IVequenlatione, ii)i: Post haec quaeritur, si quod gerit sacerdos.

Et quoniara fractio illa non polest esse nisi circa illud quod reraanet posl transsubstantiahonem; et haec sunt accidentia: ideo primo quaerit, ulrum ibi sint accidentia in se ipsis subsistentia. Secundo medicinam quotidianae infirmitatis. Unde Ambrosius-: « Si, quoties effunditur sanguis Christi, in remissionem peccalorum effunditur; debeo semper accipere: qui semper pecco, debeo semper habere medicinam ». Item Auguslinus: « Iteratur quotidie haec oblatio, licet Christus semel passus sil; quia quotidie peccamus peccatis, sine quibus mortalis infirmitas vivere non potesl. Et quia quolidie labimur, quotidie Christus mystice pro nobis immolatur». « Dedit enim nobis hoc Sacramenlum salutis, ut, quia nos quolidie peccamus, et ilJe iam mori non potesl, per lioc Sacramentum remissionem consequamur. Quolidie comedilur ipse et bibilur in veritate, sed inlegcr et vivus manet ». Ilem: « Mysterium fidei dicitur, quia credere debes, quod ibi salus nostra consistat».

Si autem quaeritur, utrum quotidie communicandum sit, audi, quid inde tradit Augustinus « Q"0- lidie, inquit, eucharistiam accipere nec laudo nec vitupero; omnibus lamen dominicis diebus communicandum horlor. Si tamen mens in affeclu peccandi est, gravari magis dico eucharistiae perceplione quani purificari. Et licet quis peccalo mordeatur; si peccandi tamen de cetero non liabeal volunlatem et salisfaciat lacrymis et oralionibus, accedat securus, sed hoc de illo dico, quem mortalia peccata noii gravanl ». — «Si non frequentius, saltem ter in anno homines communiceiil, nisi forle quis criminaiibus impedialur, in Pascha scilicet et in Pentccosle etinNalali». «Omnes ergo communicent, qui noluerint ecclesiaslicis carere liminibus. vero quaerit, utrum ibi sit fractio vera, ibi: Solet etiam quaeri de fraetione.

El illa pars hal.et tres partes. In priraa determinat quaestionem secundum aliorum opinionem. In secanda secundum veritatem et opinionem propriam, ibi: Sed quia corpus Christi incorruptibile est, ostendens, quod fractio illa est vera, et tamen est tantura circa accidentia. In terlia vero ostendil, quid partes illae significent, ibi: Quid aulem parles illae.S2)i«/?ceni. Subdivisiones partiuni raanifestae sunt in litlera.

3 Can. Utrum sub figurn (72.), ibid. 1, ei npud Paschas., de Corpore ei sang. Dom. c. 9. Seq. locus est C. Quid sit sangius (73.), ibid. i. Tertius ibid., immediole supra.

Ad intelligenliam huius partis tria principaliter quaeruntur.

Primo de existentia specierum sive accidentium sine subiecto.

Secundo de actione ipsorum, sive transmutatione.

Tertio de fractione.

Circa primum proceditur sic et oslenditur, quod accidentia sit possibile esse sine subiecto.

1. Basilius in Hexaemeron: « Gum enim Deus plus facere, quam intellectus intelligere »; et intellectus intelligat accidens praeter subiectum: ergo Deus potest hoc facere, quod accidens sit sine subiecto.

Contra: 1. Per miraculura non potest separari definitura a defraitione, vel a partibus defmitionis, unde non potest fieri, quod aliquid sit homo et non sit animal rationale et morlale; sed accidens habet definiri per subiectum: ergo non potest per miraculum esse sine subiecto.

2. Item, accidens habet definiri per comparationem ad subiectum et in comparatione ad suam operationem — et constat, quod prior est comparatio accidenlis ad subiectum quam ad operalionem, quia ab illo recipit esse — sed non potest aliquod accidens separari a definitione in comparatione ad actum per miracuhira; unde non potesl fieri, quod sit albedo et quod non sit color disgregativus visus: ergo nec a definitione per subiectum potest separari 'per rairaculum.

3. Itera, sicut se habet esse ad ens, ita wie.se ad inhaerens, quia accidentis esse est inesse; sed esse non potest separari ab ente, ut sit ens et non sit: ergo nec inesse ab inhaerente: ergo cum accidens sit inhaerens, irapossibile est, quod sit et non insit.

Circa primum quaeruntur tria.

Primo quaeritur, utrura sit possibile, quod accidens sit sine subiecto, etiam per miraculum.

Secundo, utrum sit congruum.

Tertio, utrum sit verum sive verificetur in hoc Sacramento.

4. Item, facere, quod aliquid non participans rationem alicuius fiat parlicipans, est hoc transrautare in illud; sed ratio substantiae est ens per se: si ergo accidentia per miraculura fiant entia per se, hoc est facere, quod sint substantiae: ergo species illae fiunt substantiae: cura ergo sint accidentia — illud constat — simul ergo sunt subslantiae et accidentia, quod nequaquam potest capere intellectus.

5. Item, eadem est oppositio distantiura specierum, quae est diflerentiarum % sicut patet: quia quae est oppositio horainis ad asinum, eadem est rationalis ad irrationale; rursus, sicut opponilur asinus homini, sic opponitur rationali; unde sicut non poLest fieri, quod idera sit homo et asinus, ita nec, quod sit asinus et sit rationalis: ergo a siraili, iramo multo fortius,non potest fieri, quod idem sit accidens et ens per se, sicut nec, quod idem sit substantia et accidens.

C 0 N C LU S 1 0.

Per miraculum fieri potest, quod accidentia sint sine subiecto.

Respondeo: Dicendum, quod per miraculum potest fieri, quod accidentia sint sine subiecto sive substantia. Gum enim differantper essentiam potest Deus sine omni inconvenientia per virtutem suam ilia separare. est color disgregativus visus, vide tom. II. pag. 64,3, nota 9.

.d rationes ad oppositum respondent quidam, quod esse per se et esse in alio dicunt rationem substantiae et accidentis quoad modos consequenles, qui sunt inseparabiies secundum potentiam naturalem — ideo per huiusmodi habent notificari — possunt tamen per potenliam supra naturam auferri. Et sic respondent ad obiecta quia opposiliones currunt quoad rationes dicentes essenliam. Similiter de oppositione quoad differentias essentiales.

Potest tamen dici aliter, quod accidens et est accidens, et iterum est accidens secundum species sive differentias speciales. Nam in quantum comparatur ad subieclum, habet dici accidens; in quantum ad operationem, habet dici /loc. — Notandum igitur, quod sicut comparatio accidentis ad operationem est dupKciter, scilicet secnndain actum et secundum aptitudinem; la. eimw a.i subiectum. Comparatio vero accidentis ad propriam operationem secundum aptitudinem est essentialis et inseparabilis; unde non potesl esse, quod sit albedo et non sit clisgregativa Comparatio secundum actum consequitur essentiam; unde posset accidens separari ab actuali operatione, unde albedo non semper disgregat. — Sic dicendum, quod comparatio accidentis ad subiectum secundum aplitudinem est essentialis; el haec nunquam privalur ab accidenle nec ab illis speciebus; verum est enim dicere, quod sunt nalae esse in subieclo. Comparatio vero actualis, quamvis seraper insit aclu secunduni naturam, tamen sequitur essentiam, et ideo ab isto potest separari sine aliquo inconvenienti potentia supra naturam. His visis, patet responsio ad obiecta.

1. 2. Quod enim ol)iicil, quod definitum non

2. Quoad qiiaeslioiies huius articuli notanda cst propositio (2.) loannis WiklelT, a Concilio Constant. damnatn: « Accidentia panis non manent sine suLiecto In eodem Sacramento » (cfr. alia Ecclesiae decreta superius pluries citata, praecipue Sess. 13. Concilii Trident.). Nihilominus prodierunt ex schola Cartesii plui-es, qui, cum negarent, accidentia physica renUter a substantia esse distincta, posuerunt, species huius Sacramenti, de quibus loquitur Concil. Trident., non esse nisi Intentionales sive quasdam similitudines et apparltlones accldentuim; qune losophia et prorsus reiicienda in theologia.

11.- Communiter ScholasUcl dlstlnguunt duplex specierum subiectum, scilicet alterum substaiUiale ct rcniotum, quod est substantia, allerum accidentale et proximum, quod csl quantitas, quae ipsa Immediate inliaerct subslantiae slmuique proximum subiectum est aliorum accidenlium. Ilinc lldem docent, omnia accidentia in Sacramento esse sine subiecto substantiali, 1 Fide codd. D E F G II (I a secunda mimu) LPQ aa, et contextu exigento, supplevimus verba possunt tamen usque ad et sic respondent ad obiecta.

2 Simplicius (Comment. operum Aristot. saeculo 6. posl dens appellatur. Cfr. Isidor., II. Etymolog. c. 26. n. 12. — Superius pro et iterum est accidens cod. F et est hoc accidens. pofest separari a defmitione; dicendum, quod nomina in defmitione posita, similiter et verba dicunt = aptitudinem, non semper actum; et ideo dico, quod accidens, quamvis non sit in subiecto, non tamen separatur a sua definitione, immo ei convenit, quia aptum est esse in subiecto. — Patet etiam responsio ad sequens de operatione, quia illa definitio, si intelhgalur secundum actum, est separabilis; si secundum aptitudinem, neulra est separabilis.

3. Ad illud quod obiicitur de esse, dicendum, quod non est simile: quia esse dicit actum entis absolute, sed inesse actum accidenlis in comparatione ad rem alterius generis; el quia res alterius generis diversa est, potest circumscribi intellectus eius a re illa sive separari; non sic esse ab ente.

4. Ad illud quod obiicitur de substantia, dicendum, quod accidentia iUa nunquam parlicipant rationem substantiae; nam substantia dicitur res per se existens, ita quod nata est per se exislere et nullo modo in aiio; hoc aulem nullo modo convenit illis accidentibus, immo nata sunt esse in alio.

3..d illud quod obiicilur de opposilione, clicendum, quorl differenliae debent dicere aplitudinem, sicut et defmitiones. Si igilur accipiantur secundum aptitudinem naturalem ens per se, id est, quod nalum est esse per se, simililer ens in alio, id est, quod natura est esse in alio; sicut accidens nunquam parlicipat nomen subslantiae, ita nec differentiam dicto modo. Dicitur autem accidens ens per se quanlum ad actum; et sic non dicit differentiam essentialem, sed modum consequentem essentiam; et in talibus differentiis non tenet obiectio. sed plum accidentia, ut qualitates, cum alias naturaliter insint substantiae mediante quantitate (cfr. infra a. 2. q. 3. in corp. et fundam. o; S. Thoni., S. III. q. 77. a. 2.), etiam in Sacramenlo de facto non esse sine subiecto suo proximo (quantitate), sicut anle consecrailonem. Hoc tamen negant.omlnales dicentes, quantitatem non distingui realiter a re quanta. — Sed et Durando dicunt, non omnia accidentia posse esse sine subiecto, praesertim relativa, de quo diffuse agit Scol., hlc q. 2. ct q. 1. n. S. seqq. — Controvertitur etiam Inter scholam Scoli et S. Thomae, utrum accidentibus remanenlibus divinitus detur modus quidam posilivus et permanens, quo sint per se, ut continuiim a virtute Dei per modum eflicionUs cn conservante: quod fuse docet Scot. (hic q. 1.), cui favero videtur modus loquendi a S. Bonaventura passim usurpatus.

6 Scilicet substandae.

7 Nempe quantum ad actum existendi, quem, si separatur a subslantia, per potentiam Dei obUnel.

III. In 1. quaeslione agitur de possibilitate conclusionis, iii 2. q. de congraentia, in 3. q. de facto, quam dislinciionem quaeslionum, duce.Mexandro Hal., etiam S. Thom. in Comhanc rem absolvunt. Hinc locos auclorum, qui de tribus huius arliculi quaestionibus agunt, hic simul referimus, scilicol: Mex.

Utrum in Sacramento

Secun(,Io quaeritur, utrum congruat, quod in hoc Sacramento sint species sine subiecto. Et quod non sit inconveniens, immo conveniens, patet:

1. Quia, si esset ibi subiectum, nequaquam tanta dcpendentia specierura ad contentum, sicut est; et ita nunquam esset signum ita ductivum.

Contra: 1. Minus inconveniens est, corpus non glorificatum simul esse cum glorificato, quam accidens esse praeler subiectum: si ergo corpus glorificatum esset simul cum pane, multo minus esset inconveniens, quam accidentia esse praeter subiectum, et magis credibile: ergo magis congruebat, accidentia manere in subiecto quam separari.

2. Item, accidentia illa ducunt ad intelligendum, quod ibi sit substantia panis, quia sunt propria accidentia panis et signa substantiae: ergo in hoc Sacramento, cum non sit substantia, est aliqua falsitas; sed non decet, in Sacramento veritatis esse falsilatem: ergo etc.

3. Item, opere miraculi non debet fieri praeiudicium naturae rei; sed cum res ponitur in loco, qui suae naturae non convenit, quamvis sit nobilior, tamen Qt ei praeiudicium, ut si vermis poneretur in caelo, vel pes in scapulis: ergo similiter, quando datur ei proprietas, quae naturae suae non convenit. Sed esse sine subiecto est proprietas nullo modo conveniens naturae accidentis: ergo non congruit, hoc per rairaculum sibi dari.

4. Ilem, inOnnior est intellectus ad credendum contrarium eius quod sentit, quam sensus ad recipiendum aliquod horribile sibi — nam sensus hoe potest sine gralia, sicut patet in eo qui comedit medicinam, sed intellectus non — sed non deljet fieri aliquid in solatium minoris infirmitatis, quod fiat in praeiudicium raaioris: si ergo velatio accidentium Hal., S. p. IV. q. 10. m. 7. a. I. i. 2. 3. — Scot., hic q. I. — S. Thom., hic q. I. a. I. quaestiunc. I. 2. 3; S. III. q. 77. a. I.; S. c. Gent. IV. c. 6.3. — B..Ibert., hic a. 16. — Petr. 0 Tar., liic q. 1. a. I. 2. — Richard. a Med., hic a. I. q. I. 2. — Durand., hic q. I. — Dionys. Carth. hic q. I. congruat species esse sine subiecto. occultat intellectui quod ibi est, nullo modo debuerunt ibi accidentia remanere.

Congruum est, in euc/mristia acciclentia remanere, et quiclem sine subiecto.

Respondeo: Dicendum, quod congruit, ibi accidentia remanere; quia sunt, ut dicit Hugo, in solatium sensus et in fidei merilum. Dum enini velatur verum corpus carnis, et fiiles magis meretur credendo quod non videt, et sensus libentius recipit.

Congruum autem est, quod sola remaneant sine subiecto: propter efpmciorem significationem, quia efficacius et perfectius ducunt in significatum, cum non habeant ibi stabiliens per naturam. — Propler convenientem cibationem; quia enim iste cibus spiritualis est, ideo oportet, animam sublevari a carnalitate sensns per fidem et carnali delectatione per carilatem; et ideo non debuit ibi remanere panis materialis. — Pro])ler fulei promotionem; dum eiiim sublevatur intellectus ad intelligendum quod est supra naluram, scilicet accidentia esse sine subiecto, fit habilior ad credendum quod est supra se ipsum, quod tolus Christus sit in lam parva hostial — Quarta ratio. propter clivinorum operum perfectionem, quae debet in hoc Sacramenlo reperiri, cum sit perfectissimum. Et attenditur duplex perfectio in hoc Sacramento: prima est in hoc, quod accidenlia accipiunt modum nobilissimum essendi, scilicet esse per se; et in hoc, quod substantia illa, quae suberat, cum esset materiahs et corruptibihs, transsubstantiatnr in substantiam sive in corpus spirituale et incorruptibile et in corpus Divinitati coniunctum et gloriosum. fuit, ut sensus in uno foverelur, et fides in altero aedificaretur. Fovetur enim sensus in uno, dum solita tantum et consuela porcipit; aedificatur aulem fldes in allero, dum in eo quod videt, quale sit illud quod non videt, agnoscit. Cfr. Innocent. III, IV. de Sacro AUaris myslerio, c. 34. — Inforius pro corpus carnis codd. B II Q corpus Cliristi [cod. B addit et sangruum tunc est, cod. M Congrumn etiam est, codd. RS Con- (jruum est.

1. A(l illud ergo quod obiicitur, quod minus est inconveniens; dicendum, quod hoc non est inconveniens isti Sacramento, urimo valde conveniens.

2. Ad illud quod obiicitur de falsitate, dicendum, quod non est consentiendum sensui, sed fidei; et ideo nihil omnino falsilatis est ibi, sed veritatis.

3. Ad illud quod obiicitur, quod non debet fieri praeiudicium naturae rei; dicendum, quod duplex esi ordo rerum, unus scilicet universalis, alius particularis, qui debetur isti rei, vel illi. Dico igitur, quod per miraculum non debet fieri aliquid iu praeiudicium ordinis universalis; quia, si pes esset in capite, esset in praeiudicium toti corpori; siiuiliter nec quod sit in praeiudicium tolius universi. Sed li-

Tertio quaeritur, utruni sit verum, accidentia ibi esse sine subiecto. Et quod non, videtur:

1. Quia moye/-e et opemr/ debetur substantiae, est hoc aliquid; sed accidentia illa habent movere et operari: ergo sunt in substanlia.

2. Item, nullum accidens extenditur nisi in maleria, quia omnis forma de se simplex est; sed conslat, quod accidentia illa habent extensionem et maiorem possunt habere: ergo sunt in materia.

3. Item, miraculum non aufert operationem; sed albedo est lux incorporata: cessanle ergo materia corporali, manet pura lux: ergo albedo per se deberet movere visum.

Contra: 1. Oinne accidens, quod est in subiealiquo, denoiuinat illud vel simpliciter, yei secet alicuius rei nalura melioretur et statum recipiat maioris quam naturae suae competat nobilitatis, dummodo fiat ordinatio conveniens secunduin ordinem universi; convenienter fit; et sic in proposilo, quia haec ordinantur ad hominis utilitatem. — Vel dicendum, quod compelit nalurae uniuscuiusque rei obedire Creatori, et illud est conveniens suae naturae, quod Creator iusserit, quod, si prius non sit conveniens, postea fit conveniens.

4. Ad illud quod obiicitur de infirmitate intellectus, dicendum, quod hoc verum esset, nisi aliud daretur raedicamentum ipsi; et hoc est gratia fidei, qua forlificalur intellectus ad credendum sine dubio qund non videt cumlum quid; sed hoc non faciunt illae species, quia nec denominant panem nec corpus Christi nec aerem: ergo etc.

5. Item, accidentia naturalia non consequuntur materiam secundum essentiam, sed solum secundum esse ut sub forma completiva, nec aliter materia est accidentium subiectum; sed materia non est ibi sub forma panis — hoc constat — sed sub forma substantiali carnis; sed tales proprietates non sunt natae esse in carne Chrisli: ergo etc.

6. Itera, quandocumque in aliqua mutatione salvatur accidens secundum esse, quod habet in subieclo; necesse est, quod sit commune ei quod mutatur, et in quod mutatur, ut si de aere fiat ignis, manet calidum; sed panis convertitur in corpus et specie; et hoc convenit soli substantiae compositao in rebus moveri, movere autem et facere altorius potentiae [scil. formae]», sensus pi-opositionis est: Movere et operari debetur singulnri substanliae, et quidem ralione formae.

Christi, et color et sapor et odor non sunt communia utrisque: ergo vel non manent, vel non remanent in subiecto; sed manent: ergo sunt sine subiecto. In eucharistia accidentia sunt sine subiecto, non in aere circumfuso.

Respondeo: Aliqui voluerunt dicere, quod species illae erant in aere circumfuso. — Sed illud ma-.„ „,,,, nifeste falsum est, tum propter noc quod non denominant accidentia aerem circumiacentem; tum etiam, quia impossibile est, accidens transmutare subiectum; si ergo fuerunt in pane, non possunt esse in aere. Et iterum, aere rautato, transferuntur de uno loco ad alium. Item, locum replent et aerera expellunt; sed nullum locatum comparatur ad locum ut ad suum subiectum% et nullum accidens expellit subiectura propriuni.

Propter haec et his similia comrauniter tenent magistri, quod accidentia sunt ibi sine subiecto.

1. Ad illud quod obiicitur de operationibus, di-

Quantum ad secundum articulum, scilicet de actione et mutatione illorum accidentium, quaeruntur similiter tria.

Prirao quaerilur, ulruni illa accidentia possint converti in alimentum.

Primo igitur quaeritur, utrum species illae sive accidentia possint converti in alimentum. Et quod sic, videlur: erit aer, altero iransmutalo; ilkid enim erat calidum et siccum, lioc nuiem cnlidum et liumidum; qunpropter, si vincatur siccum ab liumido, aer erit ».. Vel, ut Val. exponit, Iransmiyrare de subiecto in subiectum. Cfr. lom. l.,pag. 462, nota 11. verba Boethii; cod. aa addit: quia secundiim Boethium accidentia indignanlis naturae sunt, perimi possunt, permutari autem nequaquam. Paulo inferius pro aere mutato eadem Vat. aHre non mutato.

2 Cfr. Aristot., IV. Phys. text. 2.3-31. (c. 3.). sic, partim sic, et ideo ex operationibus nihil potest concludi; sed quae operationes sunt ibi naturales, infra patebit. Attamen sicut miraculum est, quod accidentia sunt sine subiecto; ita miraculum est, ut operentur per se.

2. Ad illud quod obiicitur de extensione, dicendum, quod quantitas, formaliter loquendo, habet extensionem de natura sui generis; unde cura salvatur quantitas, et extensio; sed tamen causaliter habet a substantia, et ideo, quia me quantitatis et natura ortum habet a substantia. Sed divina virtus facit, quod sit quantitas vere et sine substantia; et hoc faciendo necesse est, extensionera salvari sine materia; et hoc miraculi est, non naturae.

3. Ad illud quod obiicitur de albedine, quod est lux incorporata; potest responderi dupliciter: primo, quod non est in actu, sed in potentia; el ideo, adhuc cessanle corpore, manet adhuc in potentia — Secundo, quia non omnino cessat corpus, immo quamvis cesset subslantia, manet dimensio, superficies et terminatio, et ideo albedo secundum illum actum solura, quem prius Imbebat.

Secundo, utrum possint alias species sive naturas convertere in Sacramentum.

Tertio, utrum aliquas operationes habeant per naluram, an aliquas habeant per miraculum.

1. Per textura et Glossam, primae ad thios undecimo, ubi dicitur: Unusquisque coenam suam praesumit ad manducandum; et alius qui- Hnl., S. p. IV. q. 10. m. 7. a. 1. 2, ubi eandem obiectionem solvens, ait: <c quod lux, prout est de esse nlbedinis, non est in actu suo... est enim albedo naturaliler ex incorporatione lucis cum subiecto albedlnis, subiecto, dico, sul)stantia, non quantitate soln. Sed virtute mirabili est incoi'poralio lucis, quae est de esse albedinis, in specie panis in subiecto, scilicet in quantitate, et ex illa incorporationo est consimili modo potentia, quae ante fuit ex incorporatione in subiecto subslantia elc. — Vide scholion ad 1. huius articuli quaestionem.

dem esurit, alius autem ebrius est; et Glossa hoc exponit de divitibus, qui offerebant panem ad consecrandum in magna abundantia et aliis non dabant: ergo si panis et vinum non solum reficere poterant, verum etiam inebriare post consecrationem: ergo et in alimentum cedere.

2. Ilem, sicut calor ignis ordinatur ad convertendum in cinerem illud quod offertur in pabulum, sic calor naturalis ad convertendum in carnem et sanguinem; sed species proiecta in ignem comburitur et convertitur in cinerem, agente exteriori calore: ergo pari ratione in sanguinem potest converti, agente calore interiori.

3. Item, sicut putrefactio ordinatur ad generationem vermis, sic digestio ad generationem humoris et carnis; sed species illae convertuntur in vermes, si putrefiant, sicut experimento patens esset, si quis probare vellet — et credo, quod per negUgentiam aliquando contingit — ergo pari ratione in carnem.

4. Item, hoc probatur deducendo ad inconveniens duplex: primum, quod illud Sacramentum est in praeiudicium naturae, quia, quoties fit transsubstantiatio, perit cibus naturalis irrevocabiliter, ex quo nuUo modo convertitur in aliquid, quod natum sil cibarc. Secundum inconveniens est, quod il- Sacramentum, si est ita, est in praeiudicium fidei: si enim accidentia non habent operationem substantiae, deprehendi potest illud Sacramentum sensibili experimento, et ita meritum fidei evacuari Sed utrumque horum esl maximum inconveniens et contra illud Sacramentum, cum sil in meritum fldei institutum.

Sed contra: 1. « Ex eisdem nutrimur, ex quisumus», sicut dicit Philosophus; sed non sumus ex accidentibus, sed ex substantiis: ergo cum species illae sint accidentia, palet, quod non nutriunt. Si dicas, quod miraculose convertuntur in substantiam; contra: si convertuntur in substantiam; cum sint multa accidentia, ergo in multas substantias debent converti: ergo quot accidentia sunt ibi, tot substantiae debent generari. Si tu dicas, quod quantitas convertitur in substantiam, quae est aliorum fundamentum; ergo si convertitur in substantiam, desinit esse quantitas: ergo desinit esse quantum. Sed omne alimentum auget per naturam quanti: ergo iUud alimentum non poterit augere; illud etiam alimentum generatum carebit quantitate; quod est

1 Cfr. Aristot., II. de Anima, text. 50. (c. i.). — Inferius post in sanguinem cod. aa addit el carnem hominis.

2 Vide supra a. I. q. 2, et Hug. a S. Vict., II. de Sacram.

p. VIII. c. 1 2. — Superius pro irrevocabiliter cod. bb ineviiabiliter.

3 Libr. 11. de Generat. et corrupt. text. 50. (c. 8.).

2. Item, Sacramentum istud est cibus spiritualis; et ideo eliam est una ratio congruilatis, quare substantia transit, ne quaeratur refectio corporalis: ergo si ob hanc causam transeat, non videtur, quod ultra remaneat illa virtus.

3. Item, si cibus est corporalis, ergo sacerdos, qui cantavit unam Missam, non poterit cantare aliam, quia frangit ieiunium; quo fracto, licitum non est cantare; unde dicitur sacerdotibus, ut eo die, quo plures Missas canlare debent, in prima non faciant purificalionem; quodsi ita esset, quod species istae alerent, nulia videretur esse haec institutio.

4. Item, lioc probatur auctoritate Ambrosii% qui dixit de hoc Sacramento, quod « non est cibus ventris, sed mentis»; sed si converteretur in ahmenlum, vere esset ciijus ventris: ergo etc.

c 0 N c L u s I 0.

Species illae possunt converti in alimentum.

Respondeo: Dicendum, quod circa hoc duplex fuit opinio.

Aliqui dixerunt, quod accidentia illa non ciunt nec convertuntur in alimentum, quia nec accidentia possunt nec huic competit Sacramento; tamen species habent odorem et saporem; et odor, quamvis sit accidens, tamen immutando aera et cerebrum inebriat, sicut patet, quod multi inebriantur ex odore vini. Et sic dicunt intelligendum esse verbum Apostoli et Glossae.

Sed quoniam manifeste apparet in combustione specierura, quod resolvunlur in cineres; et si non alerent, non appareret, quomodo hoc Sacramentum latere possit, immo necesse esset deprehendi: ideo communior est opinio, quod percipiens Sacramentum alitur et nutrilur; et illud satis probari potest ad sensum. Manifestum enim est percipienti, quod per sumtionem vini sive illius speciei sitis exstinguitur.

1. Ad illud autem quod obiicitur in contrarium, quod alimentum est substantia; diversimode respondetur a diversis. — Aliqui enim dicunt, quod virlute supra naturam accidentia convertuntur in substantiam. Ille enim, qui virtute increata potens est supra naturam accidentia illa suslentare sine materia, ille virtutem dat, ut, desinentibus proprietatil3us, non in nihil, sed in substantiam convertantur, in quam converteretur ipsa panis substantia, si adesset. Et hoc dicunt ipsum Sacramentum exigere, ne « Cod. H interdicitur.

deprehendalur, et fides amittalmerilum; ne eliam Sacramentum faciat aliquod naturae praeiudicium. — Et si tu obiicias, quod incineratio non est a virtute supra naturam, sed nalurali, similiter nec inebriatio nec combuslio, immo sunt a virtutibus naturabbus, maxime cum fiant ab exleriori virtute, fiant nihilominus successive, terminentur etiam ad rem minus perfeclam; ipsi dicunt, quod ibi est potentia activa et potentia passiua; polenlia agens est naluralis, sed potentia passiva in accidenlibus est supra naturam quantum ad hoc, scihcet ut in subslantiam convertantur. Nam residuum, quod fit ante conversionem, et quod fit post conversionem, totum potest esse a polentia naturali, tam agente quam 'patiente. Et hi dicunt, quod primum accidentium convertitur in substantiam, non quia de quantitate fiat substantia tantum, sed quia fit substan- fft quanla. — Et haec opinio satis est probabilis.

Aliorum opinio esl, quod suscipiens species alitur non quia accidentia in substantiam convertantur, sed quia substantia revertitur, quae prius ibi fuerat; ut sicut in ahis miraculis et apparilionibus dicitur, quod in praeiacentem materiam resolvuntur et redeunt, sicut dicitur de coUimba el de stella et consimilibus: sic etiam dicunt, quod sicut panis convertitur in corpus, ut sil Sacramentum; sic, peracto officio Saci'amenti, ex quo desinit esse Sacramentum, desinit ibi esse corpus Christi; et ideo, sicut mirabiliter prius substantia panis convertitur, ita eliam miraculose reverlilur.

Et ista fuit positio Innocentii in libro suo, quem fecit dc Ecclesiaslicis Officiis, ubi dicit in libro tertio, capitulo de fraclione: « Si ergo quaeritur, quid a mure comeditur, cum Sacramentum corroditur, vel quid incineratnr, cum Sacramentum cremalur; respondendum, quod sicut mii'aculose substantia panis convertitur in corpus dominicum et incipit esse sub Sacramento; sic ipsa quodam modo miraculose reverlitur, cum ipsum ibi desinit esse». — Hanc autem moduni dicendi credo probabilem et securum, maxime cum tanti viri habeat auclonlatera. Gaveat tamen quisque, qualiter intelligit, quia in hoc secretum fidei latet. — Sed secundum hanc posilionem patet responsio ad quaestionem.

Concedendum enim est, quod recipiens hoc Sacramenlum alitur et nutritur, non quia accidens in subslantiam converlatur, sed aliquid converti- 1 Scilicet quantitas. Uicilur autem primum accideniioin, quia sequitur materiam, quae est primum subieclum in substantia composila, Aum qualitas se tenet e, parte ron"nae,quae tur in substantiam comedentis, non, inquam, accidens, sed substantia. Et sic non est contra illud Philosophi, quod ex eisdem nutrimur, ex quibus sumus.

2. Ad illud quod obiicitur, quod est cibus spiritualis; dicendum, quod illud verum est, quamdiu salvatur ratio Sacramenti; non enim cibat carnaliter in quantum Sacramenlum % sed ad cibationem spiritualem est ordinatum; et cum incipit cibare corporaliter, desinit esse Sacramentum. — Et ita patet, quod ralio illa bona est. Cum enim sit ibi, quamdiu est Sacramentum, corpus Christi verum; et hoc non alii corporaliter, et accidentia similiter non alunt: ideo Sacramentum recte dicilur spiritualis cibus, quamvis, recedente ratione et officio Sacramenti, cibus corporalis incipiat esse, sicut fuerat ante.

3. Ad illud quod obiicitur, quod solvit ieiunium; dicendum, quod non solvit: tum quia Sacramentum, dum sumilur, non est cibus corporalis, tum etiam ratione corporis Christi interius contenti, qui tanlum est cibus mentis. Et ideo non est simile de vino, quod recipitur ad purificalionem. Et ideo patet illud.

4. Palet etiam sequens. Ambrosius enim loquitur de corpore Christi; et hoc est tanlum cibus menlis, non ventris.

Uterque praedictorum modorum dicendi salis „.,.,. probabilis videtur nec facile est improbare, quia Sancti non multum de hoc loquuntur. Nec rationi hic mullum innitendum esl, quia utraque opinio fundatur hic supra miraculum et potentiam operantem supra naturam. Quis autem scit, utrum Deus sic vel sic faciat, cum uterque modus dicendi satis sit rationabilis? Nec videtur omnino iraprobabile, quod aliquoil accidens in subslantiam convertatur in hoc Sacrainento, cum accidens hic subsistal sine subiecto; nec videtur improbabile, quod sicut substantia panis convertitur, ila revertatur. Cum enim in substanliae panis conversione corpus Christi non generetur nec fiat, sed tantuni sub illis speciebus esse incipiat, sicut tenet fides recta; quis audeat hoc tanquam irrationabile repudiare, ut, corpore Christi non corrupto, sed desinente esse sub speciebus, substantia illa, quae sustentabat accidentia, revertatur, cum accidentia illa non sint ob aliud sine subieclo nisi ob dignitatem et praesentiam contenti? — Quodsi quaeras, utrum sit creatio, ''el Edd. sed quia.

5 Seculi sumus in hac propos. Alex. Hal., S. p. IV. q. 10. m. 7. a. 2. 2. ad 2; codd. enim fere omnes legunt non enini cibat spirilualiter, nisi [pauci codd. omittunt perperam nisi] in quantum Sacramentum, quae lectio, etsi sit in se vera, non tamen est congrua propter sequentem particulam sed, pro qua codd. E F minus bene et, edd. autem quia. Subtuimus corporaliter. Vide infra d. 13. a. 2. q. 2.

5 Cod. F quia.

generatio vel alia mulalio; sane polest dici, quod sicut conversio est mutatio singularis, sic et reversio. Quidquid autem horum dicatur, dum tamen

I. Experientia conslat, in Sacramento accidentia, licet a substantia panis et vini sint separata, eosdem producere eiTectus esl Scholasticorum, non tamen eodem niodo ab omnibus explicatum, quod accidentia agant in virtute substantiae; «sicut enim accidens non est per se, ita non habet virlutem operandi per se, sed per virlutem subslantiae » (ita I. Sent. d. 3. p. II. tiales generantur et corrumpuntur, diversis viis incedunt. — S. Bonaventura etiam hoc loco non recedit ab his duobus principiis, quae alibi contra alios professus esl.

1. Sicut nulhmi agens creatum producere potest materiam, sic nec allerum rerum corporcarum principium intrinsecum, scil. seminalibus (ila II. Senl. d. 7. p. II. a. 2. q. 1.2; d. 18. a. 1. q. 2. 3; cfr. 1. Sent. d. 42. a. unic. q. 4; II. Sent. d. I. p. 1. a..3. q. 1, d. 30. a. 3. q. I; III. Sent. d. 14. a. 3. q. 3. — Aliis modis rem tentant explicare plurimi Scholastici, inter quos sunt S. Thom. et Scotus. sed tamen dispositive illam producit, quod approbat Scotus. potentia convertendi in subslanliam, cum dcsinunt esse... talis q. 2. fundam. 4: « Nullum accidens est causa subslantiae»; quod eliam supponitur d. 29. a. 1. q. 2. ad 3. Cfr. II. Sent. d. 7. p. 11. a. 2. q. 1, ubi condudit, quod <t agens creatum nullam quiddilatem, ncc substantialem nec accidentalcm, omnino producit, sed cntem sub una dispositione facit esse sint ad formam substi-.nlialem inslrumentaliter, scilicet non quidem virtule propria, scd virlute formae substantialis ut principalis agentis; quam doctrinam S. Bonav. non commemorat, sed Scot. (hic q. 3. n. 4. seqq.) diffuse impugnat.

II. Conclusio 1. quaestionis negata est a pluribus anliquis (Algero, Guitmundo et Gulielmo Paris.), qui primam opinionem hic relatam posuerunt. — Tota et magna difficultas consistit in solvendo I. arg. ad oppos.; de quo plures ab antiquo opiniones circumferuntur. Opinio Innocentii IIU (2.), quam sequitur denlia corrupta disponunt. — S. Thomae (S. loc. cit. a. S. 6.) non placent duae hic relatao opiniones; unde (a. o.) docet; <( Melius videtur dicendum, quod in ipsa consecralione miraculose datur quantitati dimensivae panis et vini, quod sit primum subiectum subsequentium formarum; hoc autem est proprium materiae: et ideo ex consequenti datur praedictae quan- Ut ostensum est supra d. II. p. I. q. 2. non asseratur pertinaciler, nullum est ibi periculum; solum hoc cavealur, ut nostrae capacitalis intelligenlia totaliter in Christi obsequium captivelur. tilati dimensivae omne illud, quod ad materiam pertinet». Sed eliam haec verba, saltem si ad liiteiam intelliguntur respectu formarum substantialium, involvunt graves diflicultates et varias provocaverunt interprelationes. In Commenl. vero (hic q. 1. a. 2. quaestiunc. 4. ad 4.) idcm dicit: « Oporlet ponere, aliquid in hac generatione esse miraculosum, et nliquid naturale; reditus enim subslantiae, vel creatio materiae,vel conversio dimensiostens recipiat talem formam, cuius disposiiiones praecesserunt in dimensionibus, hoc est naturale».— Do doctrina in 3. funquidcm valde extensam, alii Scholastici specialiler agunt. qq. hic a. 16. in solut. oppos. et d. 13. a. 9. 10. — Petr. a Tar., hic q. 3. a. 2. — Richard. a Mcd., Iiic a. 4. q. 2. — Henr. Gand., Quodl. S. q. 36. — Durand., hic q. 2. — Dionys. Cartl)., de hac et seqq. qq. hic q. 2.

III. Quoad 2. quaestionem cst sententia nunc communis, quod etiam si sit eiusdem speciei; hinc posteriores solvunt concorditer ciuacstionem pnncipalem. — Quoad adiunctam quaestio- Sacramenlum; tenetur communiter hoc principium, quod manet et quod recedit, si elementa in sua specie corrumpuntur, quod certe flt admixtione allerius liquoris in maiore quantitate. Sed de casu, quando non species, sed quantitas tuntum mutatur, sive quando vinum non consecratum apponitur consecrato, Durandus (hic q. 3.) cum mullis aliis recenlioribus docet, non desinere praesentiam Christi appositione etiam maioris quantia Med. (hic a. 4. q. I.), et favet Scot. (hic q. 4.). Sed S. Thom. hoc non concedit, nisi vinum adiunctum esset « tam parvae quantitatis, quod non posset perfundi per tolum y>, hac scilicet ratione, quia tunc species non remaneant eaedem numero, sed tantura specie. Eandem doctrinam praefert Alex. Hal. (ioc. cit. secrati additam, dummodo sii divisa secundum partes speciei quando in illa una quantitate non « est distinguere secundum aliquam naturam, vcl proprietatem partem a parte »; compleparlem secundum existenliam veritatis in mixto secundum ma- — S. Bonav. (ad 5.) favere videtur potius Durando, ct sic inalia quaestio, quid fiat de aqua vino consecrato admixta; circa quod supponendum est quod dicitur.supra d. II. p. 11. q. 4.

IV. In solvenda 3. quaestione auctores in genere convevendi, vel explicandi, et quidem secundum diversa principia superius (n. I.) commemorata. — Notaiu digna est iriplex di- 6.); sed specialem quaestionem de ipsa instituunt: Alex. Hal., loc. cil. 1. 4, et Richard. a Med., hic a. 3. q. 2.

2 Uespicitur II. Cor. 10, S. Cfr. supra pag. 230, nota 4.

Utrum accidentia habeant

Secuado quaeritur, utrum accidenlia habeant potentiaai convertendi alia in Sacramentum, utpote si vino consecrato apponatur aqua. Et quod sic, videtur:

1. Quia aequalis, vel maioris virlutis est consecratio in hoc Sacramento quam benedictio in aqua; sed aqua benedicta iuncta aquae non benedictae facit, lotam esse benedictam: vinum ergo non consecratum, iunctum consecrato, fit consecratum: ergo habet polentiam convertendi.

2. Item, quando apponitur aqua, vel vinum, species illae occupant maiorem locum: ergo sanguis Christi est sub maiori specie; sed sanguis Ghristi non est sub maiori loco, nisi quia ahquid in ipsum convertitur: ergo illud quod apponitur, convertitur in ipsum sanguinem: ergo species, quae est Sacramentum, ahud in Sacramentum convertit.

3. Item, hoc ostenditur ralione, quia accidens cum substantia non occupat maiorem locum nec facit maius, similiter nec corpus glorificatum cum non glorificato; sed in calice non est nisi substantia sanguinis glorificati sive corporis Christi et accidens; ergo si illud quod apponitur, manet in substantia; videtur, quod in eodem loco esse potest, ita quod non occupat maiorem locum; quod est manifesle falsum, ut patet inspicienti. Restat igitur, ut illud quod apponitur, non salvetur in ratione substantiae, sed solum speciei, sicut species, quae est ibi: ergo necessario est ibi conversio.

. k. Item, si apponatur alius liquor, ut aqua in magna quantitate, totum converteretur in substanliam aquae, ita quod vere est aqua: ergo pari ratione, si ita parum ibi apponatur, quod species praedominetur; videtur, quod convertatur in verum Sacramentum, cum non consecratum non plus possit supra consecratum, quam e converso.

3. Item, hoc ipsum ostenditur er impossibile: quia, quando apponitur vinum, vel aqua, fit una gyperficies: quaero ergo: aut illa superficies est in subiecto, aut sine subiecto? Si in subiecto: ergo si convertendi alia in Sacramentum. modicum quid apponatur, desinit esse Sacramentum. Si sine subiecto: ergo totum est Sacramentum. Si sine subiecto et in subiecto: ergo duo contradictorie opposita sunt vera de eodem, quod nunquam fit. Si dicas mihi, quod secundum unam partem est m subiecto, secundum aliam extra subiectum; contra: esto quod apponatur aqua, et misceantur usque ad minima; tunc non est assignare diversas J partes: ergo necesse est, quod saltem tunc con- vertatur.

Contra: 1. Nihil convertitur in sanguinem nisiFnniiami per transsubstantiationem; sed virtus transsubstantiandi non est in elemento, sed in verbo: ergo quantumcumque addatur elementum aliud speciei, non fit transsubstantiatio: ergo manet substantia cum accidentibus: ergo non convertitur in Sacramentum.

2. Item, si convertitur; aut ergo virtute sanguinis, aut virtute vini. Virtute sanguinis non, quia sanguis ille est glorificatus, ergo non habet potentiam convertendi aliquid in se. Item, non virtute vini, quia vinum, quod convertitur, ratione substantiae, non ratione propiHetatum convertitur; et ibi non est substantia vini: ergo nuUa vis est, quae possit convertere.

3. Item, aqua non est nata de se converti in sanguinem: ergo si apponatur vino consecrato, non transit in sanguinem: ergo raanet substantia eius, et sic etc.

C 0 N C LU s 1 0. Accidentia non habent virtutem convertendi aliam substanliam admixtam in Saoramentum. j Respondeo: Dicendum, quod accidentia non conciasij habent virtutem convertendi aliam substantiam in j Sacramentum.

Et ratio huius est, quia in hoc Sacramento est Rauo i. transsubstantialio; transsubstantiatio autem non fit sine verbo: ideo, quantumcumque apponatur aliud vinum; scilicet [? sed] in purum accidens non possunt haec accidentia illud appositum convertere, nisi fiat illius transsubstantiatio. Saltem quaeritur, si aqua modica convertitur in vinum a specie vini.

• In cod. aa adiicitur: quia diffusio fit specierum per calicem. Inferius pro sub maiori loco edd. in maiori loco.

3 Per quantitatem enim substantia constituitur in loco et accipit extensionem. — Inferius pro secl plurimi codd. et ed. 'I perperam ergo, nisi adiungatur cum. Subinde post in eodem loco esse potest [plurimi codd. incongrue possunt, edd. possint] codd. IILY prosequuntur et ita non occupat etc.

Codd. aa bb converteiur.

5 Ch-. supra lit. Magistri, d. VIII. c. i.

elementum, nisi adsit verbum, non fit Sacramentum. Et si tu obiicias, quod aqua benedicitur per aquam, et oleum per oleum benedicitur; respondetur, quod non est simile: quia consecratio in oleo et benedictio in aqua non ponit nisi accidens aliquod et proprielatem quandam sanctificationis; sed hic consecralio ponit conversionem in veram substantiam et continentiam eiusdem, quae est a sola virtute increata assistente ipsi verbo -.

Alia est etiam ratio: quia aqua benedicta tola attingitur, et secundum totum, quod habet in se, commiscetur aquae supervenienti, et oleum benediclum oleo; sed sanguis ibi contentus nulli liumori commiscelur, pro eo quod non est ibi diffusus, sed est sanguis glorificatus, intra venas contentus, et ideo a nullo liquore atlingitur; et ideo nihil per comniixtionem vel contaclum potest in ipsum converti. Si ergo ahquid convertatur, necesse est, quod per transsubstantiationem et novam consecralionem convertatur.

Concedendum est ergo, quod species vini iuncta alii hquori non convertit in Sacramentum.

1. Et patet responsio ad primum obiectum, quod non est simile tum ratione eius, quod est hic conversio in substantiam, tum quia non est mixtio tahs nec tanta, sicut in aqua benedicla.

Ad illud quod obiicitur, quod aqua modica con- vertitur a specie vini; respondetur dupliciter secun- dum diversos: uno modo, quod non convertitur, i ita quod solvatur forma substantialis aquae, sed converti ibi est solum alterari, quia mutatur sapor et color et odor, et participat proprietates vini; et ideo quantum ad sensum nostrum conversa est Et tahs conversio disponit ad conversionera in Sacramentura, si adesset verbum; sed cum non adsit, non convertitur, sed manet substantia habens proprietatem vini per actum et virtutem illius speciei. —

2. Ahus modus dicendi est, quod aqua convertitur in vinum, et hoc virtute illarum specierum; non, inquam, in vinum, quod sit vinum secundum speciem, sed est vinum solum secundum materiam, sicut caro secundum speciem convertit in carnem secun- 1 Itn cod. 0; recole arg. 1. ad oppos.; plurimi codd. per verbum pro per aqaam, et omittunt per olemn; cod. X et similiter oleum benedicitur; cM. liic addunt et tamen, si non benedictum proporlionaliter apponatur, efjicitur benedicium.

2 Cfr. supra d. 10. p. 11. a. 1. q. 3. — Aliquanto inferius post venus Vat. supplot Christi, qiiac etiam in line corp. cum ed. I perperam substituit convertitur pi'o convertit.

3 Vide supra d. 11. p. II. a. 1. q. 4. ad 3. et dub. 5. dum materiam. — Et si tu obiicias, quod «nihil dat quod non habet »; verum est secundum substantiam, y& secundum virtulem; al species illae, quamvis non habeant substantiam vini, habent tamen virtutem et operationem: et ideo, sicut verum vinum solveret speciem aquae modicae et converleret secundum veritatem, ita intelligendum est in proposito. — Uterque modus dicendi est probabilis satis, et quocumque horum modorum dicatur, non sequitur, quod aqua iuncta vino fiat Sacramentum et consecretur.

2. Ad illud quod obiicitur, quod corpus Christi est sub maiori specie; dicendum, quod non est sub maiori specie, quia aliquid sit appositum speciei, ita quod sit in illo; sed quia species illa magis est diffasa; sicut si species vini, quae est in cahce profundo, ponatur in calice latiori, magis dilatatur species. Sic inleUigendum in proposito: quia, cum miscetur alius liquor, partes illius speciei magis diffunduntur, maxime si hquor ille penetrat et dividit et separat partes speciei ab invicem.

3. Ad illud quod obiicitur, quod accidens non occupat maiorem locum cum substantia; dicendum, quod istud verum est de accidente secundum existentiam naturalem; tale enim accidens in subiecto est et non ponit in numerum cum illo Sed sicut dimensio in illis speciebus locum habet naluralem, pro eo quod non tantum est ibi mathemalica, immo etiara naturalis dimensio, hcet sit supra naturara praeter subiectum; sicut locura occupat, ita cura alia dimensione occupat maiorem locura quam per se solam, non per naturam substantiae, sed dimensionis naturalis.

4. Ad illud quod obiicitur, quod alius liquor potest facere, quod non sit Sacramenlum; dicendum, quod non est simile, quia «facilius est destruere quara conslruere"». Mus enim et quodlibet aliud manducans potest facere, quod desinat Sacramentum; sed nuUus potest facere, quod iUud sit, nisi adsit verbum et sacerdotale ministerium.

5. Ad illud quod obiicitur, quod flt una superficies; dicendum, quod liquor additus, quamvis non

faciat unam subskmtiam, tamen dimensio continua,- tur dimensioni, et ita fit dimensio ima et quantitas una.

Si ergo quaeras, ulruni sit in subieclo, vel pmeter subiectum; respondeo: Non dividis sufficienter, quia parlim esl in subiecto, partim exlra subiectum; et illud non est inconveniens: sicut una pars superficiei potest esse nigra, et alia alba; sic in proposilo intelligendum, quod pars speciei consecrata est siie subiecto, reliqua vero in subiecto. — Et si obiicias: ponatur, quod perfecte misceatur, cum mixtio sit usque ad minima; lunc sequitur inconveniens, quod idem sit in subiecto et praeter subiectum; dicendum, quod mixtio.liquoris cum liquore non est usque ad minima secundum

• Utrum accidentia illa operationes Tertio quaeritur de operalionibus, quas habent illa accidentia, utrum habeant per naturam, an per miraculura. Et quaeritur primo de immutationis operatione, quae est illarum specierum, utrum sit naturalis, vel miraculosa. Et quod naturalis, videtur:

Q. pg jggj alicui non solum illi couiuncto materiae, sed etiam abstracto et separato; sed movere sensus per se inest sensibilibus: ergo per se inest illis a materia separatis; sed quae per se insunt naturaliter insunt: ergo etc.

2. Item, forma substantialis nunquam movet sensum separata a formis accidentalibus: ergo forma substantialis nihil facit, nihil privat, quin accidenlia moveant sensum, dummodo accidentia habeant esse: ergo per naturam movent.

3. Item, sensus est susceptivus specierum praeter materiam, lamen sub conditionibus materialibus hie et nunc: si ergo est aliqua species sensibilis sine materia, habens tamen maleriales conditiones; illa maxime habet movere sensum: ergo cum huiusmodi sint istae species: patet etc.

4. Item, hoc patet per simile: si idolum rehnqueretur in speculo, abslracto corpore obiecto, moveret visum, et tamen idolum in speculo habet esse spirituale: ergo videtur, quod species illae, cum quantitatem, sed intelligitur secundum virtulem, quia ita esl in aliis mixlionibus; et ipse obiicit,: quod sit usque ad minima secundum quantitatem. —; Si auLem laiis sit mixlio, quod fiat in speciebus imi- Notandai i versalis alteratio, vel etiam quod species illae vini il transfuderenlur in liquorem consimilem, sed prae- ii dominantem, ita quod nulla esset distinctio, quod ji iiic esset species consecrata, et ibi non consecrata, nec secundum naturam, nec secundum virtutem-, sicut est in mixtione naturali; tunc dico, quod de- ll sineret esse Sacramentum, sicut desinit per aliam transmutationem, et totum esset unum corpus el esset una superficies secundum part.es et lotnm exi- j: stens in unico subiecto. Quando autem hoc fiat, difficile est discernere

per natwram, an per miraculum. sint ibi relictae sine materia, quod habent naturaliler immutare.

5. Item, si navis per miraculum levaretur in aera, licet existenlia navis in aere esset miraculosa, tamen existenlia nautae in navi esset naluralis, et operationes consequentes illam existentiam essent naturales: cum igilur accidentia fundentur in quantitate, et quantitas in materiai; sublevalio quantitatis a materia est miraculosa; sed existentia aliorura accidenlium est naturalis: ergo operatio in sensus consequens illam existentiam est naturalis. neam sphaeram secundum punctum, tangit autem nunquam separatum », quia aenea sphaera non est nata tangi nisi a naturali: si ergo rectuiu separatum tangeret aeneam sphaeram, hoc esset supra naluram, vel contra. Cum igitur sensus particularis non sit natus immutari nisi a specie existente in materia; si irarautetur a separata, irarautatio ista non est naturalis.

6. Item, sicut se habet sensus interior ad speciem sine materia, sic exterior ad speciem in materia; et permutatim, sicut interior ad speciem in materia, sic exterior ad speciem sine materia; sed

Subslantia enim per se est obiectum intelleclus (Aristot., III. de.nima, lext. 9. seqq. et text. 38. seq.) ct a sensu non percipitur nisi jjer accidens « ut si album sit Diaris filius; sequod sentit j> (Aristot., II. de Anima, text. 6.5.).

6 Cfr. Aristot., II. de Anima, (ext. 121. (c. 12.); 1. Poster. c. l. et 24. (c. IS. et 31.), de quo vide supra pag. 220, no(a 9.

. voce graeca EtScoXov i. e. imago, simulacrum, spocies.

interior nunquara naluraliler apprehendit speciem in materia, sed abstraclam: ergo nec exterior speciem separatam a materia.

3. Item, formae convenit esse hic et nunc ratione materiae; sed per eam naturani, per quam est hic et nunc, habet movere sensum: ergo cura hoc sit a materia, naturaliter ergo habet movere: ergo si fiat separatio a raateria, iara non movebit naturaliter.

4. Ilem, illa species motiva sensus habet triplicem comparationem, ad subieclum scilicet, ad medium et ad organum, et sunt istae comparationes ordinalae: ergo destructa prima, et destruuntur aliae consequenter: ergo si habeat species illa comparaliones duas sequentes sine prima, non habet naturaliter, sed miraculose.

Secundo quaeritur de opere Iransmutationis, et maxime de putrefaclione, utrum scilicet sil mturalis. Et quod sic, videtur:

1. Quia quod convenit alicui naturaliter, salvata natura, adhuc illi convenit; sed speciebus iliis naturaliter convenit corrumpi et deficere propler defectura virtutis natupalis, et quia causantur a contrariis qualitatibus et constat, quod illae species salvantur in eadem nalura: ergo etc.

2. Item, corruptio per contrarietatera esl naturalis, hoc patet; sed species illae ibi existentes habent vere naturam contrarietatis: ergo sunt corruptibiles naturahter. Minor patet sic: ubi contraria sunt secundum esse spirituale, simul possunt esse in eodera et secundum idem, ut in eodera raedio, ut in sensu et intellectu contrarii colores: cum ergo hic non possint esse contrarii colores nec sapores simul, immo rautuo se expellunt; habent igitur naturam verae conlrarietatis.

3. Item, ubi sunt species secundum spirituale esse, excellentia talis speciei non est corruptiva: si ergo in speciebus sacramentalibus excellentia sensibilium contrislat sensum: ergo est ibi species habens naturam verae contrarietatis. Sed quod sic est corruptibile est naturaliter: ergo etc.

1 Vide.ristot., II. di;.Anima, text. 136. seqq. (111. c. 2. seq.), ubi agit de interioribus sensibus, scil. sensu comniuni, imaginatione etc.

2 Cfr. Aristot., I. de Caelo et mundo, lext. 92. (c. 9.); infra post a materia (vel naturaliter) supple: a materia; quod pro movebit.

' l)e quo vide Aristot., II. de Anima, text. 73. seqq. (c. 7.).

" Cfr. Aristot., de Longitud. et brevit. vitae, c. 2; de luvent. et senect. etc. c. 3. (c. S.). Vide tom. II. pag. 192, nota 7.

« Aristot., 11. de Anima, text. 123. et 143, nec non 111. text. 7. (c. 2. et 4.), constituit differentiam sensus et intellectus in eo, quod sensus per excellens sive forle sensibile tristalur et laeditur, intellectus vero per excellens intelligibile fortificatur. Cfr. tom. 1. pag. 38, nola o. ct pag. 39, nota S.

S Bonav. — Tom. IV.

4.1tera, Anselmus, de Conceptu virginali, distinguit tripliceui cursum: naturalem, voluntarium et mirabilem, et dicit, quod mirabilis a Deo administratur immediate: cum igitur Deus nihil immediate corrumpat, illa corruptio sive putrefactio non esl a Deo immediate: ergo non est mirabilis, ergo est naluralis, vel voluntaria; sed non voluntaria: ergo naturalis.

Contra: 1. « Forma de sui natura est in plici et invariabili essentia consistens »: si ergo accidat ei variatio, hoc est per materiam: ergo separata a materia est invariabilis per naturam. Si ergo varietur, hoc est supra naluram: ergo etc.

2. Item, ad transmutationem physicam concurrunt tria principia, scilicet subiectum et duo contraria: ergo ubi deficit materia, non est intelligi mutationeni physicam; sed hoc est in huiusmodi speciebus: ergo pulrefactio illa non est physica.

3. Item, « sicut a forma est agere, ita est a materia pati'"-»; sed non contingit agere physice nisi per formam: ergo nec pati nisi per materiara: ergo ubi deficit materia, manifestum est,quod non est passio physica: ergo nec transmutalio.

4. Item, noo est vere contrarietas sine subiecto; sed materia prima est suhiectura omnis contrarielatis corporalis: ergo ubi deficit prima materia, non est vera contrarietas. Sed actio naturalis est per veram contrarietatera: ergo elc. Similiter posset argui de contactu, quod est forraae in materia, et actio et passio per contactum.

Tertio quaeritur de opere nutritionis, utrura si t naturalis, vel supernaturalis Duplici via probatur, operationes immutationis, transmutationis et nutritionis partim esse naturales, parlim miraculosas.

Respondeo: Dicendura ad intelligentiara praedictorum secundum unum modum dicendi salis probabileni ex comparatione virtutis ad operationes

ex virtule egredientes. Operationes enim habent regulari secundum potentias et virtutes, a quibus egrediuntur.

Propler quod notandum, quod aliquando datur alicui potestas conformis suae naturae; et egressus j, potentia est naturalis, sicut cura caeco redditur potentia videndi. — Aliquando datur potestas alicui partim conformis naturae et partim supra naturam; et tunc actus egrediens quodam modo est naturalis, quodam modo supra naturam, sicut caeco videre de nocte. — Aliquando vero datur potestas omnino supra naturam; et tunc actus egrediens ab illa potentia est miraculosus simpliciter et supra naturam, sicut Virgini data est potestas pariendi.

Considerandum esl igitm-, quod in hoc Sacramento est haec omnia reperire. Nam primo quantitas naturaliler habet substare aliis accidentibus, et alia accidentia naturaliter sustenlari ab illa. Si ergo detur quantitati potentia sustentandi aiia accidentia, illorum existentia in quantitate est naturalis, et operatio consequens habet potentiam naturalem. Unde dico, quod operationes illarum specierum in sensus sunt naturales, quia in quantitate habent esse conveniens immutationi sensuum.

Omnes igitur rationes lioc ostendentes sunt concedendae.

Ad oppositiones manifesta est responsio: quia quantitas est ibi loco materiae, et per illam sunt hic et nunc et habent esse materiale et conveniens immulationi sensuum, et accidenlia primo sunt in quantitate; et hoc potesl satis videri per exemplum supra de navi positum. — Quod vero datur ulterius quanlitati illi polenlia sustinendi transmulationes illarum formarum; talis potentia partim pst conformis naturae, partim supra naturam. Conformis est quantum ad subsistentiam contrarietatis, quia quantilati per se insunt contraria; sed supra quantum ad hoc, quod manet eadem secundum se, facta fractione: hoc enim est proprium solius substanliae et ita supra naturam quantitatis.

Ad illud ergo quod quaeritur de transmutatione, 2. utrum sit naturalis, vel miraculosa; dicendum, quod j,,jjQg naturarum illarum specierum, quae habent babile comparatione... egredientes operationes habent recjulari etc. Aliquanto inferiiis pro et egressus eaedem edd. et actus egressus.

1 CIV. I. Sent. d. H. q. i. naturam contrarietatis, illa transmutatio est naturalis, sed ratione sustinentis secundum hoc est supra naturam; et ita partim naturalis, partim supra naturam.

Rationes igitur ad partem oppositam factae in secundo problemate currunt secundum has duas vias. Nam quae probant, quod sunt naturales, sumuntur a natura contrarietatis formarum illarum; quae vero probant, quod sunt supra naturam, procedunt secundum viam suslinentis. — Et sic patet secundo quaesitum de iransmutatione. Si vero datur illis accidentibus potenlia convertendi in substantiam, cum desinunt esse, el cum corpus Chrisli ibi desinit esse; talis potentia omnino est supra naturam, et ideo talis actus oranino supra naturam est et miraculosus.

Ad illud quod quaeritur de nuiritione, dicendum, quod ibi tripiex est operatio. Prima est, quod species illae per actionem virtutis agentis transmutantur; et haec parlim est naturalis, parlim supra naturam. — Secunda est, quod in fine transmutationis cedunt in substantiam, ila quod in illara convertuntur, sicut converteretur substantia panis, si esset praesens; et haec est miraculosa. — Tertia est, quod substantia illa postea convertitur in carnem; et haec est simpliciter naturalis.

Sed quamvis iste modus dicendi probabiliter possit sustineri, aliter potest dici et securius et brevius, quod operationes accidentium sive «rits operans habet comparari et ad illud, a quo egreditur, et ad illud, in quod operatur. Si loquamur per comparationem ad illud a quo; sic dico, quod cum per naturam oranis virtus operans vel sit substantialis, vel saltem ab illa dependeat et reguletur; quod substantia circumscripta, si ulterius accidens operetur, ita miraculum est, qaod operetur pev &e, sicut miraculum est, quod per se manet; et ila omnis operatio est miraculosa. — Si autem loquainur per comparalionem ad obiectum, sive sit organum sensus, sive aliud quodcumque corpus: sic dico, quod accidentia multas habent ibi operationes naturales; unde quod albedo raovet visura, el sapor guslum, hoc non est supra naturam nec albus et niger... subslantia vero, cum unum ct idcm numero — Pro facta fractione (cfr. a. 3. q. 2. ad 2; Scot. hic q. S.), cui codd. iN aa subncctunt scilicet et sine subiecto, cod. 0 facta transsubstantialione, edd. facta mutatione. Mox pro quantitatis edd. contrarielatis.

5 Scilicet subiecti. — Godd. H aa subsistentis; ed. I subslantialilatis, Vat. subsistentialitatis (idem recurrit aliquanto inferius). Immediate post ex cod. aa supplevimus secundum hon, pro quo alii codd. vel hic, vel haec, vel hoc.

contra, sed secundum naturam. Quoniam ergo albedo non separatur ibi, ut habeat esse mathematicum, sed salvatur esse naturale et singulare; ideo illae operationes, quae inerant albedini et ahis accidentibus, adhuc naturahter insunt.

Concedendum ergo, quod immutatio et trans-

Consequenter quantum ad tertium articulum quaeritur de fractione illarum specierum. Et circa hoc tria principahter quaeruntur.

Primo quaerilur, utrum vera fractio sit in cor-

Et quod corpus Christi verum frangatur, videtur Auguslinus dicere: « Norunt, inquit, fideles: quando manducant carnem Christi, unusquisque accipit partem suam »; quod si verum est: ergo dividilur.

2. Item, ostendilur ex confessione Berengarii quae acceptata fuit a Nicolao Papa; confessus est enim, « corpus Christi verum sacerdotis manibus attrectari et frangi»: ergo si ista confessio ut fidelis acceptata est, patet etc.

3. Item, ratione videtur: quia corpus Christi verum manducatur; sed quod manducatur atteritur, et quod atteritur frangilur: ergo etc.

4. Item, hoc Sacramentum est memoriale passionis, et ita memoriale, quod hic non tantum est signum, sed etiam veritas; sed in passione vere fuit corpus Christi fractum et divisum: ergo in hoc Sacramento vere frangitur.

5. Si clicas, quod est incorruptibile, ideo non potest frangi; hoc nihil est, quia corpus Christi, quod natum est esse in uiio loco, est in phiribus per miraculum: ergo similiter per miraculum potest incorruptibile frangi.

Sed contra: 1. Corpus animalura, quod dividicorrumpitur: ergo cum corpus Christi sit animulatio quodam modo naturahs est in relatione ad obiectum, quia salvatur ibi natura accidentium; quodam modo est supra naturam in comparatione ad subiectum, quia accidentia per se agunt. — Et secmidum hoc currunt rationes ad partes oppositas adductae pore Christi.

Secundo, utrum sit in speciebus.

Tertio quaeritur, quid partes significent. matum, si frangitur et dividitur, corrumpitur; et si corrumpitur, non manet verum Sacramentum: ergo etc.

2. Item, si potest frangi et masticari, ergo eadem ratione et digeri: ergo et eadem ralione et in secessum emitti; quod nefas est dicere

3. Item, de manna, quod fuit figura tmius Sacramenli, nec qui plus colligebat habuit plus, nec qui minus habuit minus: si ergo fuit vera flgura, corpus Christi tantum est in parva parte hostiae quantum in utraque, vel in magno pane: ergo non dividitur.

Corpus Christi verum in eucharistia

non fraiigitur.

Respondeo: Quidam dixerunt, quos tangit Magister in hltera, quod corpus Christi verum frangitur in Sacramento, et tamen non corrumpitur; et hoc quidem fit per virtutem supra naturam, sicut factum est, quod corpus Chrisli passibile datum est discipuhs, et tamen non est ab eorundem dentibus passum. Et in assertionem suae positionis habere

voluerunt confessioneDi Berengarii. — Sed haec positio non potest slare: quia, si est incorruptibile, non dividitur; si frangitur, dividitur: ergo simul dividitur et non dividilur: tunc ergo Deus faceret, duo contradictorie opposita simul esse vera; quod nunquam faciet.

Propter hoc dicendum, quod corpus Christi verum uoH tVangitur, immo in quotcumque parles dividitur hostia, est totum et integrum

I. 2. Quod ergo obiicitur de confessione Berengarii et verbo Augustini, dicendum, quod utrumque (jictum est rSiiiom specierum exteriorum, circa quas contingit esse attritionem, fractionem et masticationem. Nec modus iste loquendi est tenendus. Recepit tamen Ecclesia confessionem Berengarii et publicavit, quamvis nimis expressam, ad elidendum suum errorem, qui non concedebat, corpus Ghristi verum ibi esse nisi sicut in signo. Unde propter hoc recepit, ut intelligeretur ibi vere esse, non vere dividi.

3. Ad illud quod obiicitur, quod corpus Chri-

I. Opinionem hic primo loco posilam cl manifesle falsam commemorat Magister (liic c. 3.); similiter etiam prima et secunda opinio seq. (2.) quaeslionis recte improbalur.

De utraque quaeslione concordiler agunt: Ale.x. Hal., S. p. IV. q. 10. m. 9. a. 1. 2. — Scot., hic q. i. n. 2-5. seqq.; Reporl. hic q. S. n. 18. — S. Thom., hic q. I. a. 3. quaestiunc. I. 2; S. III. q. 77. a. 7. — B. Albert., IV. Sent. d. 13.

Secundo quaeritur, utrum in speciebus sit vera fractio. Et quod non, videtur:

i. Quia quod vere fit in signo significatur fieri jQ signato; sed in signalo non est fractio, ut probatum est: ergo nec in signo.

2. Item, omnis actio terminatur ad hoc aliquid; sed non est ibi aliqua substantia nisi substanlia corporis Christi: ergo non frangitur ibi aliquid. El videtur frangi: ergo est ibi tantum fraclio apparens.

3. Item, licet videantur ibi esse accidentia in subiecto, tamen in nuUo subiecto sunt; nec est ibi falsitas aliqua: ergo videtur similiter, quod quamsti verum manducatur; dicendum, quod in manducatione tria sunt: maslicatio, in ventrem traiectio el incorporalio; et haec tria respondent tribus, quae sunt in Sacramento. Nam masticatio est specierum tantum; incorporatio est quantura ad corpus Christi mysticum; in ventrem traiectio est non solum specierum, sed etiam corporis Christi veri, quod ibi est, quamdiu species panis. Non ergo dicitur corpus Chrisli verum vere manducari corporaliter, quia corporaliter masticetur; sicut enim non frangitur, sic nec masticatur.

4. Ad illud quod obiicitur, quod esl signum passionis; dicendum, quod non est signum passionis, quae tunc sit, quia tunc semper pateretur Christus; sed passionis, quae semel fuit — Et quod obiicit, quod est ibi veritas; dicendum, quod non est ibi veritas passionis, sed veritas eius qui est passus.

5. Ad illud quod dicitur, hoc posse fieri per miraculuiii; dicendum, quod non est simile de me in pluribus locis, quia ibi nulla est contradictio, hic autem sic. a. 1.2. 4. 6. 7. S. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. I. — Uicliard. a Med., hic a. 2. q. 1. — Dionys. Carth., de hac et seq. q. hic q. 3.

II. Explicntio mystici sensus huius fractionis in 3. quaestione excerpla ost ex Ale.x. Hal. (loc. cit. a. i.), quam approbat S. Tlioin. in Commenl. loc. cit. quaestiunc. 3.

Dc cadein 3. quaeslione: B. Albert., IV. Sent. d. 13. a. 14. 1.5. — Richard. a Med., hic a. 6. q. 2. vis videatur ibi esse fractio, si non sit, non est ibi falsitas.

CoNTRA: 1. Dicilur in Evangeliis Malthaei Marci et Lucae quod benedixit et fregit; sed ibi fuit vera benedictio: ergo et vera fractio; alioquin ipsa Verilas in Sacramento veritalis et Evangelium veritatis narrat quod apparet verum,et est falsum.

2. Item, species illa panis alba est vere et vere potest denigrari: ergo eadem ratione vere polest dividi.

3. Item, divisio sequitur quantitatem: ergo si est ibi vera quantitas, ergo et vera divisio et fractiu: noii ergo tantum apparens.

4. Item, si tantuni apparens: ergo non oportel, aliquam violenliam digilis fieri nec aliquo actu corporis uli, sed solus aclus animae sufficeret: cum ergo oporteat, violentiam digitis inferri, patet, quod est ibi vera divisio.

c 0 N c L u s 1 0.

[n fraclione eucharistiae est vera divisio, et quidem in speciebus.

Respondeo: Quorundam opinio fuit, quod ibi 1. non est vera divisio, sed la.illum apparens; nec tamen est ibi falsitas vel deceptio, quia non fit ad fallendum, sed ad instruendum; sicut etiam Dominus alio modo apparuit, quam esset, discipulis euntibus in Emmaus, nec ulla fuit ibi falsitas. — Sed ista opinio stare non potest: quia. si non est ibi vera tVactio, ergo nec vere masticanturspecies, et ila totura videtur esse fictio.

Propter hoc fuit alia opinio, quae dixit, quod 2. homo frangit, quia actus est a parte hominis; sed lamen nihil ibi frangitur, quia accidentia frangi per se non possunt. — Haec etiam posilio non po-

Tertio quaeritur, quid significent partes; et earum significatio his versibus continetur:

Hoslia dividiltir iii partes: lincta bealos

Plene, sicca notat vivos, servata sepnllos.

1. Obiicitur primo contra significationem diviquia in corpore Christi mystico non est divisio, sed umo: ergo si Sacramentum est verum signum, in Sacraraento divisio fleri non debet; aut si fit, falsum significat.

2. Uem, videtur, quod sufficeret in duas tantum partes dividere, quia Ecclesia sufficienter dividilur in vivos et morluos. Si dicas, quod morlui sunt in duplici dilTerenlia, quia quidam in purgatorio, quidam inparadiso; hoc non solvit, quia Beati non indigent sacrificio: ergo non debent in nostro sacrificio significari.

3. Item, videtur, quod in plures partes; quia vivi sunt in multiplici differentia. Quidam enim sunt test slare: quia aclio, si completur, infert passionem necessario. vera quantitas et vera soliditas; et quia divisio consequitur quantitatem per se; sicut est ibi vera quantitas, ila el vera fractio.

4. Ad illud ergo quod obiicitur, quod non est fractio in signato; dicendum, quod tractio illa non significat fractionem corporis Chrisli ibi contenti, sed signi ficat pa.M/oneHi, quae praeleriit

5. Ad illud quod obiicitur, quod actio terminatur ad substantiam; dicendum, quod verum est per naluram; sed si accidens posset per se stare, ulique susceptivum esset actionis, nunc autem miraculo stat; et ideo accidens est actionis susceptiouni.

6. Ad illud quod obiicitur, quod sicut accidenfia apparent elc.; dicendum, quod illud est ex consequenti, sed dioisio primo apparet. Unde accidenlia apparent et per consequens ducunt in cognitionem subiecti, et antequam veniatur ad hoc, potesl fides obviare. Sed ibi prima fronte apparet divisio, et ideo necesse esset, ibiesse deceplionem sine aliqua veritate, ex aliaparte veritalem esse sine deceptione. activi, quidara contemplatiui; quidam praelati, quidam subditi; quidara sunt boni, quidam mali; sed si debent significari vivi, sicut mortui: ergo multo plures debent esse partes. Si dicas, quod mali mn debent: contra: Christus pro omnibus se obtulit in cruce; sed haec obfatio est rememoratio illius: ergo etc.

7. Item, obiicitur contra hoc quod dicitur, quod pars intincta significat Bealos. Sed contra: calix significat passionem: ergo nullo modo congruit ad significandum Beatos.

8. Item, dicitur, quod pars comesta significat ambulantes super terram. Sed contra: illa pars comesla incorporatur; sed ambulantes minime possunt incorporari: ergo per illam non debent significari.

9. Item, dicilur, quod pars servata significat mortuos. Contra: pauci, aut nuHi reservant: ergo nulli nerficiunt Sacramontum.

5 Permulli codd. incongrue veritas, nisi ]ivo esse ponatur est; cod. aa verilas esset. Cfr. Innoecnl. III, IV. de Sacrn.Ms Vide scliolion ad praecedentem quaest.

8 Val. supplet signifimri.

C 0 N C L LI S 1 0.

Fractio significat passionem Christi, parles fractae vero partes corporis mystici.

Rf-spondeo: Dicendum, quod, sicut dicit Magister, ipsa fractio significat passionem, sed partes fractae significant partes corporis mystici: et quia in corpore mystico sunt in Iriplici differenlia — quidam enira regnant in paradiso, qaidam securi exspectant in sepulcro, quidam autem pugnant in merito: — ideo tantum tres partes fiunt in hoc Sacramenlo.

1. Ad illud ergo quod obiicitur primo, quod falsa est clivisio; dicendum, quod non est, immo -c,, r. sigmncat divisionem, quae fuit m passione.

2. Ad illud quod obiicitur, quod deberent esse tantum duae partes; patet responsio; quia mortui sunt in duplici differentia, unde duae parles sunl ad significandum illos. — Ad illud quod obiicitur, qaod non deberet esse pro Realis; dicendum, quod hoc sacrificium non tantum offertur in expiationem, sed etiam in gratiarum actionem; et ideo pro miseris et Beatis.

3. Ad illud quod obiicitur, quod vivi sunt in

In parte isla sunt dubitationes circa lilteram, et primo de hoc quod dicit, quod Christus se ostendit duobus discipulis in specie peregrini. Videtur enim in hoc multiplicari inconveniens, non solvi: quia Christus, qui est Veritas, nullam falsitatem habere potuit in verbo, ergo pari ratione nec in facto: ergo cum non esset peregrinus, non debuit se in illa specie ostendere. Praelerea, corpus Christi erat gloriosum, ergo non erat visibile nec illius coloris: ergo videtur, quod aliter se monstraverit, quam fuit: ergo videtur, quod in opere mendacium commisit.

Respondeo: Dicendum, quod Dominus ostendit se in specie peregrini, non ut ostenderet, se esse peregrinum, sed ut « talem se exhiberet oculis coraliegalum, qui etiam exliibot significationem in soq. arg. adduclam. Cfr. etinm Ilug. a S. Vict., II. de Sacram. p. VIII. c. 10, et Innocent. III, VI. de Sacro Altaris mysterio, c. 3.

' Ilic in lit. c. i. — Edd. pro partes fraclae substituunt partes istae et post corporis supplent Clirisli. multiplici differentia, sicutmortui; dicendum, quod non sunt in tanta differentia, quia omries vivi indigent sacrificio expianle a culpa, quidam autem mortui liberante a poena, alii solum laudis memoria. — Ad illud quod obiicitur de malis, dicendum secundum Augustinum, quod sacrificium corporis Christi solum pro his offerri debet, qui sunt de corpore Christi. Nec valet, quod Christus pro omnibus estoblatus, quia hic non significantur omnes, pro quibus est oblatus, sed tantum illi qui sunt de corpore mystico.

4. Ad illud, quod calix significat passionem; dicendum, quod alia proprietas est, scilicet facihs sumtionis, per quam Beati significantur, qui sine aliqua retardatione degustant.

5..d illud quod obiicitur, quod comestio dicit incorporationem; dicendum, quod non tantum incorporationem dicil, sed etiam deperditi reslaurationem, et per hoc significat ambulantes.

6. Ad ultimum dicendum, quod modo non reservatur propler periculum; nihilominus tamen in divisione trimembri triplex status membroruni Christi significatur, et reservatio partium solum ad evidentiam est poris, sicut dicit Gregorius, qualis erat coram oculis mentis ». Unde Dominus aliquando ostendit se dilectis suis sub diversis modis apparendi, non ut talis esse credatur, sed ut potius homini tur in ea forma, in qua potesl percipere; vel etiam, ut potius occultetnr. Dicendum ergo, quod in oslensione nulla fuit deceptio. Sensus enim exterior formam videbat veram, interior non decipiebatur, sed claudebatur, sicut dicilur in Littera: Oculi eoruni tenebantur, ne eum agnoscerent; et ideo ista non fuit deceptio, sed veritatis occuUatio; et veritatem occultare non est mentiri. Unde non est simile in proposito: quia, cum tactus apprehendat partitionem et numerum partium, sicut sensatum commune et per se et sensus communis necessario sequatur ad completam apprehensionem sensus particularis, non posset hoc esse sine deceptione. Et

ideo quod inducunt pro simili non est simile, sed dissimile.

DlTB. II.

Iteni quaeritur de hoc quod dicit Augustinus: Manet inleger totus in caelo. Videtur enim falsum: quia, sicut aliqui dicunt, adhuc Domini praeputium est in terra; et aliqui dicunt, se habere de sanguine Domini: non ergo totus est in caelo.

Respondeo: Dicendum, quod in Christo resurrexit lotum, quod fuit de verilate humanae naturae et quod spectat ad decentiam; et ideo dicitur totus esse in caelo. — Quod ergo obiicit de praeputio, dicendum, quod vel non fuit de carne seounduin speciem, sed divina dispensatione parum de carne secundum materiam ibi fuit, ut daretur nobis in devotionem, sicut reliquiae — et sic dicendum est de sanguine — vel ahquid fuit de veritate, el illud resurrexit cum Christo et est in caelo, et residuum mansit. — Aliqui tamen dicunt, quod circumcisi resurgent sine praeputio, quia illud signaculum est ad decorem. — Et si tu obiicias, quod totum resurget; dicunl, quod verum est: tolum, quod spectat ad esse, vei pulcritudinem; et ideo non est inslanlia de praepulio. — Quod autem horum sit verius, difficile est scire; tamen quocumque modo dicatur, verum est, quod totus Christus, id est perfectus, quantum ad esse et bene esse in caelo est.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Manet inleger totus in corde tuo. Videtur enim male dicere: quia corpus Christi non intrat cor tuum, cum sit quid corporale, quia solus Deus illabitur animae: ergo si Christus integralur ex anima et corpore, non potest esse in corde nec manere.

Respondeo: Dicendum, quod Christus habitat j,j cordibus nostris non corporaliter, sed spiritualiler sive per fidem, sicut dicitur ad Ephesios tertio'=. Hinc est, quod Chrislus dicitur manere integer in corde, quia, quantumcumque species frangatur, cor fidele credit, corpus Chrisli manere integrum et illibatum, non quod corpus secundum veritatem animam ingrediatur.

1 Idera dub. solvit B. Alberl., liic d. 13. a. 3; S. Tliom., liic circa lil.

2 in (-od. Y secunda manus nddidit: quod Romne in ecsanguinem effusum, qui fuit do veritate naturae. q. I. habetur etiam de distinctione carnis secundum speciem a. 3. q. 2.

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit Hilarius, quod uhi pars ibi totum. Videtur enim secundum hoc, quod cum plures sint ibi parles, quod Christus sit ibi pluries; et cum infinitae, infinities; quod non videtur esse conveniens.

Respondeo: Ad hoc dicunt aliqui, quod corpus Christi est in ilia specie semel tantum, et tamen concedunt, esse inftnilies quantum ad modum; et ponunt exemplum in figura incisionis, quae est in cera una et semel, quia una Jmago potesl fieri ex frusto uno cerae, tamen infinitis modis polest formari. Nam in qualibet parte cerae est oculus, et in qualibet est manus, et in qualibet est caput. Dicunt enim, in cera esse quidquid manus arlificis potest facere. Et ad hoc est auctoritas philosophi in Sex Principiis qui dicit, « quod in huiusmodi formis esse est a natura, sentiri vero ab actu ». Et ad hoc etiam est auctoritas Hieronymi super prologum Bibliae: « Mollis cera et ad formandum facilis, etiam si artificis manus cesset, tamen intus virtute est quidquid potest esse». — Sed licet exemphim illud aliquid videatur saperficietenus habere similitudinis, plus habet dissimililudinis; quia tota imago non est in quaUbet parte cerae, sicut in tota cera; hic autem, quantumcumque parva pars significelur, tantum est, quantum est in hostia tota. Praeterea, quidquid dicatur ibi esse a natura, nunquam est in actu, nisi ars faciat, est tamen in potenlia. Et ideo dicit Hieronymus, quod « intus est virtute »; hic autem lotus Christus in qualibet parte hostiae.

Ideo dicendum aliter, quod corpus Christi cum sit in Sacramento non quasi in loco, sed ut in signo, non tantura signante, sed etiara continente veraciter; et ratio continentiae non discedat a ratione Sacraraenti: sicut quaehbet pars potest significare et significat, sicut totum, sic quaehbet pars significat et continet totum. Et quoniam, quantumcumque partes significent, tamen unum sunt cum toto, unum, inquara, signum, non plura, nisi dividantur; hinc est, quod tantum semel continent, et Christus tolus semel continetur. Nec potest inveniri exemplum in corporalibus, immo polius inveniretur contrarium;

s Cap. I. ubi Gilbert. Porrel. ait: In quibusdam [formis] autem dubitatio est, utrum a natura, an ab actu [i. e. artis operatione] incipiant psse, ut in figura incisionis; nam nihil adapparere et visu percipi] vero ab actu; sed quae coniunctionis c. -5. — Superius pro Dicunl enim edd. Debet enim.

7 Qui continet Epist. 53. (alias 103.) ad Paulinum, ubi sub n. 3. textus originalis post si artificis legit: ct ptastae cessenl manus, tamen ttj ojva[i£t [virtute totum esl, quidquid esse potest. Unus alterve tantum cod. pro intus exhibet cum texlu originali et edd. totum. Idem recurrit aliquanlo inferius.

8 Cod. X sed est tantum.

3 Edd. quod cum semel contineant, et... continetur non.

sed exemplum quaerendum est in spiritualibus, non quia corpus Christi non sit vere corpus, sed modum essendi liabet ibi supra naturam corporum. Sicut ergo in unico corpore est unica anima, et tamen in singulis membris existens tota, et est semel, quia unum est periectibile; sic et corpus Christi semel tanlum in uno est Sacramento.

DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Indignus esl qui aliter eelebral mysterium, quam Christus tradidit. Videtur enim male dicere, quia omnes aliter celebramus: constans enim est, quod Chrislus nec tot orationes nec tot crucis signationes fecit, quot nos facimus. Si tu dicas, quod hoc intelligitur quantum ad ea quae sunt de substantia Sacramenti: quaeritur: quare Ecclesia addit istas solemnitates et tot crucis signationes?

Respondeo: Dicendum, quod quaedam spectant ad huius Sacranienli necessitatem et integritatem, et talia Christus per se tradidit: quaedam ad solemnitatem, et haec Ecclesia superaddit; haec autem non sunt diminuentia, sed salvantia illa quae sunl de integritate Sacramenti: et ideo non aliter celebrat, sed ita servat. Si quis vero mutaret formam Christi, vel ea quae tradita sunt ab Ecclesia, mutarel; utique talis esset indignus; et de tali loquitur.

Ad illud quod quaeritur, quare Ecclesia addit huiusmodi solemnilates; dicendum, quod addilio harum solemnitatum est pro excitanda devotione et arctanda intentione, est etiam tertio propter exi. pyessiorem significationem. Unde adduntur oraliones ad excitandam devotionem in sacerdotibus et

Supra egit Magister de fraclione, hic agit de frequentaticne. Et quoniam hoc Sacramentum frequentari contingit et a sacerdole conficiente et a populo, et utraque frequentatio respicit suum finem — ad docendum, quid debeant petere. Unde sicut institulae sunt horae canonicae, ne propter negligentiam pertranseat hora, in qua non laudetur Deus, et ut populus accendatur ad devotionem; sic et in jroposito est intelligenduml Propter intentionem vero fiunt crucis signationes, ut sacerdos actu cordis el manuum convertalur supra Sacramenlum; ideo quando nominat, signat. — Propter expressiorem signipcationem: illae enim crucis signationes, quae ibi fiunt, quae sunt viginli quinque, et fiunt in septem vicihus, significant expresse passionem Chrisli, sicut tradit Innocentius: « In prima vice fiunt ter, ad signiflcandam trinam traditionem Chrisli, scilicet a Deo, luda et ludaeo. — In secunda vice fiunt quinquies, ad significandum quinque personas, quae in Iraditione Christi fuerunt, scilicet personam Iraditi, tradentis ludae et emenluim, qui fuerunt Ires, scilicet pontifices, scribae et pharisaei. — In tertia fiunt bis, ad significandum conversionem duplicis elementi, scilicet panis et vini. — In quarla fiunt quinquies, ad significandum quinque plagas. — In quinta fiunt bis, ad significandum vincula, quibus corpus fuit ligatum, et flagella, quibus sanguis allisus. — In sexta fiunt ter, propter crucifixionem factam in linguis ludaeorum, quando ter dixerunt: Crucifige eum — In septima quinque, ler de corpore super calicem et bis a latere, ul significentur tres cruciatus, scilicet passionis, propassionis et compassionis, et propter aquam et sanguineni, quae de latere Christi fluxerunt. — Hae omnes sunt viginli quinque, qui est numerus quadratus respectu quinarii super se reflexi, ut designetur, quod quantumcumque mulliplirelur sacrificium, semper est unum »". Et sic patet, quod nihil vacat a mysterio. nam sacerdotalis praecipue respicit significationem, sed populi frequenlatio respicit sanationom — ideo pars haec duas habet parles. In prima determinat, quare sacerdos frequenter conficit. In secunda

cleterminat, quare fideles frequenter recipiunt, il)i: Institutum autem est lioc Sacramentum etc.

Prima pars liabet duas. In prima movet quaestionem. In secunda determinat, ibi: Ad hoc breviter dici potesL

Ad intelligentiam huius partis secundum duo, quae determinat hic Magister, duo principaliter quaeruntur.

Primo quaeritur de huius Sacramenti efficacia.

Secundo quaeritur de frequentalione.

Girca primum quaeruntur tria.

Utrum hoc Sacramentum habeat Circa primum ostenditur, quod habeat elTicaciam in quolibet viro iusto:

1. Quia Sacramentum habel efficaciam, nisi habeat obicem: sed in nullo viro iusto habet obicem: ergo in quolibet habet efhcaciam.

2. Item, sacramentafis manducatio, quando coniuncta est spirituali, semper habet efficaciam; sed semper coniuncta est spirituali in viro iusto, quia « spiritualiter manducare est in ipso manere », ut dicit Auguslinus; sed omnis iustus manet in ipso: ergo etc.

3. Ilem, Damascenus dicit, quod « caro Christi est sicut carbo ignitus»; sed habens sensum corporalem semper calefit per conlaclum carbonis materialis: ergo similiter habens sensum spiritualem per contactum carbonis spiritualis. Sed omnis iustus sensum habet spiritualem: ergo etc.

Item, si aliquid requiritur ultra caritatem in suscipiente, quaeritur, quid sit illud, et quae et quot.

Contra: 1. Baptisraus non habet efficaciam in se praeparet: ergo a simili nec hoc Sacramentum habel eCQcaciam in iusto, nisi se praeparet; el ad hoc facit verbum beati Pauli primae ad Corinthios undecimo: Probetautem se ipsimi homo. sunt simul viginti quinque, qui numefus per se ductus semper in se ipsum retlucitur, si ducatur in infinitum. Quantumidem sacrificiuni. — Pro numerus quadratus respectu quinarii manu) QU (aa addit perperam cubicus), cod. B quadratus, alii codd. ct cdd. cubicus. sed falso. Cfr. 1. Sent. d. 2. q. 4. scholion, ubi numerus cubicus vocatur quadralus solidus, et cubicos, dicil, « scilicet 8 et 27, quia -bis duo bis octo faciunt; ter tria ter sunt 27 ». — Idem dub. solvit S. Tlioni., Iiic circa lit.

Similiter secunda pars duas liabet. Primo determinat huius Sacramenti efficaciam. Secundo vero movet quaestionem de frequentia, ibi: Si autem quaeritur, utrum quotidie communica,ndum.

Primo quaerilur, utrum hoc Sacramentum habeat efficaciam in quolibet viro iusto.

Secundo, ulrum habeat efficaciam in aliquo peccalore, exisLenti scilicet in mortali peccato.

Tertio quaerituc de ipsa efficacia in se. efficaciam in quolibet viro iusto.

2. Item, possibile esl, quod iustus habeat conscientiam, se graviter peccasse vel esse in gravi peccato, quia frequenler peccatum veniale perpetratum repulatur mortale a perfectis, propter hoc tamen non cadit a iustilia; sed si talis accedit, accedit indigne, et talis non recipit efficaciam: ergo etc.

3. Item, efficacia huius Sacramenti consistit in deletione veniaUum et augmento virtutum; sed venialia non dimittuntur, nisi homo se praeparet per conlritionem, cum ex actu nostro sint commissa; similiter nec virlutes augenlur: ergo non in omni iusto habet efficaciam.

c 0 N c L u s 1 0. Eucharistia non habet efficaciam nisi in digne accedente el debito modo praeparato.

Respondeo: Dicendum, quod Sacramentum hoc non habet efficaciam in ahquo nisi in digne accedente; digne autem accedere in hoc consistit, quod homo se praeparet, sicut debet. — Tanlum enim Sacramentum recipere, sicut recipitur alius cibus, non est congruum nec fructuosum; et quia in hoc Sacramento praesens est divina Maiestas, et summa 1 In loan. Evang. tr. 26. n. 18. Vide supra lit. Magistri, d. IX. c. 1, et pag. 201, nota 4. Cfr. etiam XXI. de Civ. Dei, c. 5. n. 2. seqq.

• Libr. IV. de Fide orthod. c. 13. Verba relata sunt supra 3 Vers. 28. — De prima propos. arg. cfr. supra d. i. p. I. a. I. q. 3. et a. 2. q. 1. seqq. — Pro secunda propos., quae in multis codd. desideralur, codd. FG subsUtuunt: fro similiter nec in isto Sacrainento.

< Ut insinuatur hic in lit. Magistri, c. 6. Cfr. infra q. 3. — Minor exponitur iiifra d. 21. p. 1. a. 1. q. 2.

exprimitur caritas: ideo debet recipi cum honore et devotione. Et quia cum honore et devotione non suscipitur tam nobilis hospes in immundo hospitio; necesse est, quod homo hospitium Deo patet per sui diiudicationem. Et quia non parat hospitium hospiti, nisi ipsum cognoscat; necesse est, quod cibum istum ab aliis discernat. — Ad hoc ergo, quod Sacramentum hoc habeal in aliquo efficaciam, primo oporlet cibum istum ab aliis discernere per fidem; secundo, hospitium parare per sui ipsius probatio- 5ie»i; terlio, in hospitium paratum recipere cum ho-, nore et devotione. — Et primum et secundum habemus ab Apostolo primae ad Corinthios undecimo; secundum ibi: Probet se ipsum homo; primum ibi: Non diiudicans corpus Domini; de terlio habemus exemplum in Zachaeo. Et quia multi recipiunt hoc Sacramenlum, qui se non debite parant; ideo mulli imbecilles et infirmi, et dormiunt multi.

Ad iikid quod quaerilur, utrum vir iuslus 2. recipiat efficaciam; dicendum, quod si se debile praeparet, recipit; aUoquin, si ex quodam lorpore, vel ex distraclione non se debite praeparet, aut nnllara, aut modicam reporlat efficaciam, quamvis non incurrat mortalem offensionem.

1. Ad illud quod obiicitur de obice, dicendum, quod ad illud Sacramentum requirilur ]il)eri arbilrii....,, cooperalio; et ideo omissio obex est, non tantum peccatum, verum eliam sollicitudo vel distractio.

% Ad ilkid quod obiicilur, quod manducat spintuahter; dicendum, quod vir iuslus non semper manducat spirilualiter, ut puta quando dormit, vel quando dislrahitur per cogitationes extrinsecas; sed tunc spirituahter manducat, quando movetur molu fidei et caritalis, quia tunc masticat et incorporatur-; et ideo, si negligit, non reporlat effectum.

3. Ad iUud quod obiicitur de carbone ignito, dicendum, quod operatur in sensum raUone organi; sed si operaretur in sensum ralione sui, tunc sen-

4. Doclrina huius arliculi illuslralui a Concilio Trident. (Sess. 13. cnn. 3.): « Si quis dixerit, vel praecipuum fructum ss. eucharistiae esse remissionem pecciitorum, vel ex ea non alios effectus provenire, a. s. ». Recle igitur docetur commutrito conferri, tenent principales Scliolastici contra paucos. Hoc non omnino negat S. Bonav., qui vorbis amplioribus ulitur quani Alexander Hal., infra ad 2. quaestionem citatus, ut patet e.x con- I Vers. 28. — Secundus textus ibid. v. 29; lertius ibid. V. 30: Ideo intcr vos multi etc. De Zachaeo vide Luc. 19,6: Et fesUnans descendit et excepit illum gaudens. — Cfr. supra stanter utuntur praeparare. Cum Vat. retinuimus: secundmn erronee, ut videtur-, legant: primum ibi: Probel se... secundimi ibi: Non etc. sus occupatus circa aliud non sentiret nec calelieret Iluius autem exemplum est in visu, quando quis dormit, vel occupatur alibi. Si ergo sensus mentis nostrae vull ab hoc carbone inflammari, necesse habet ad ipsum converti et dirigi; converti autem ad ipsum debet sicut ad memoriale passionis vivum. — Triplex enim habemus memoriale passionis, sciucet in scripto, in verbo et Sacramento. In scripto, ut quando passio describitur vel narralur per scripturam, vel quando exprimitur; et hoc est memoriale quasi mortuum et habet fieri ad visum, qui apprehendit magis de longlnquo. — In verbo, utpote cum aliquis verbotenus narrat passionem Christi; et illud partini est vioum, partim mortuum. Vivum est in corde bonorum praedicatorum, sed mortuum in corde tepidorum et malorum; vel vivum in corde et cogitatione, non vivum in voce; et hoc est ad auditum, auditus autem non ita apprehendit de longinquo. In Sacramento vero esl memoriale, cum ipsum corpus Christi significatur et continetur in specie et sanguis in specie vini; et hoc est memoriaie vum, quia ipse Chrislus se ipsum ibi praebet, ferens nobis corpus, quod pro nobis fuit occisum, sanguinem, qui pro nobis fuit effusus; et hoc est ad gustum, qui de proximo apprehendit, ut non quasi speculaUone, sed quadam experientia passionis eius memores simus.

Si ergo accendit affeclum noslrum passio descripta, et amplius ferventer praedicata; multo magis inflammare et afficere debel in hoc Sacramenlo expressa. Et hoc absque dubio facit, si quis sensum habet et illum convertit ad hoc Sacramentum. Ille ergo est, qui ex hoc Sacramento efllcaciam reportat, qui se convertit; ille vere audit Missam, non qui tantum verba dicit vel audit sine devotione, sed qui ad hoc memoriale tolam mentis intentionem convertit. clusione sequentis quaeslionis, licet contrai'ium asserat Suarez (in S. p. 111. disp. 63. secl. 1.). Nec rem dirimunt alia verba supra d. 9. a. 2. q. 3. in flne corp. prolata ol a praediclo auctore obiecla: « Quamvis non recipiat gratiam, non lamon incurrit offensam », quia non inepte respicere possunt casum, quo peccator bonae fidei non est sufficienter disposilus. De hac dispositione cfr. infra d. 17. p. 1. a. I. q. 3. — Plura ad rem speclanlia vide supra d. 9. a. 1. q. 2. et d. 12. p. I. a. 3. q. 1. ad 3, inlVa d. 13. a. 2. q. 2, nec non 111. Scnt. d. 9. dub. 4.

II. Quoad I. quaestionem communiter- antiqui Scholaslici 2 Vide supra d. 9. a. 1. q. 2. — Edd. incorporal.

3 Cfr. Arislol., 11. de Anima, lext. Ili. seqq. (c. II.). Vide eliam lom. II. pag. 741, nola 2.

nem actualis devotionis, ut augmentum gratiae percipiatur (cfr. Alex. Hal., S. p. IV. q. 10. m. 8. a. 3. S 2; S. Thom., stiunc. 2.); quod plures recentiores non concedunt. — In solut. ad 3. tangitur doctrina gravissima de ss. Sacriflcio Missae; de quo cfr. etiam infra dub. 1-3, d. 13. dub. 1-3.

De hac I. quaestione: Alex. Hal., loc. cit. et a. 1. 2. et a. 2. - Scot,, IV. Sent. d. 8. q. I; cfr. etiam q. 3. — S. Thom., hic loc. cit.; S. III. q. 79. a. I. — B. Albert., hic a. 2. — Petr. a Tar., loc. cit. a. 2. — Ricliard. a Med., hic a. 5. q. 2. — De hac et 2 seqq. qq. Durand., hic q. i; Dionys. Carth., hic q. 4.

III. De seq. (2.) quaeslione Alex. Hal. (loc. cit. a. 3. I. in flne) post plura dicit, quod hoc Sacramentum « non habet efficaciam nisi in iustis. Quia tamen largitas divina non est limitata, neque virtus est alligala ipsis Sacramentis, pie potest supponi, quod gratiam aliquam vel donum assequalur a Domino », scilicet peccalor bonae fldei non habens vnhmtatem

Utrim hoc Sacramentum Secuntlo quaeritur, utrum habeat efficaciam in aliquo peccatore, videlicet qui est in mortali peccato. Et quo(3 sic, videtur:

1. Per illam Collectam: « Sit ablutio scelerum, fortitudo fragilium »; sed scelera non dicuntur nisi magna peccata: ergo etc.

2. Item, Damascenus: « Corpus Cliristi oranis laesionis est unctio, omnis sordis purgatio»: ergo sordis mortalis.

3. Item, lulius Papa, de Consecratione, distinctione secunda « Omne crimen atque peccatum oblatis Deo sacrificiis deletur »; sed crimen pro maioribus peccatis accipitur: ergo etc.

4. Item, ratione videtur: quia illud Sacramentum est expressivum signum. passionis: ergo cum efficacia sequatur significantiam, et omnia Sacramenta efficaciam habeant a passione, hoc habebit potissimam: ergo si baplismus et poenitentia habent efficaciam in peccatore, videtur similiter, quod et illud.

5. llem, in Sacramento isto realiter continetur auctor et mediator et fons gratiae; quod in nullo aho: ergo videlur, quodsi aliquod Sacramentum potest fugare culpam, quod hoc multo magis; sed aliquod potest, ut iDaplismus: ergo etc.

6. Item, esto quod aliquis peccator attritus ac- 1 Quae incipit: Purificcnt nos etc, et dc qua vide supra pag. 197, nofa 3. peccandi. Attamen (etiam in hoc recedit ab aliis) asserit, hoc non esse ; ch: eliam ibid. a. I. 2. Loquitur autem Bonav. de propria ordinalione eucharistiae.

De eadem 2. quaestione: Scol., in ulroque Scripto IV. Sent. d. 9. q. unica. — S. Thom., hic q. 2. a. 2. quaesliunc. 2. et d. 9. a. 3. quaesliunc. 2; S. lec. cit. a. 3. — B. Albert., hic a. 16. 18. — Petr. a Tar., hic q. i. a. I. quaestiunc. I. — Uichard. a Med., hic a. S. q. I.

IV. Circa 3. quaestionem notamus, quod conclusio confirmatur doclrina Concilii Tridenl. loc. cit. c. 2, ct Ciilechismi Rom. (dc eucharistia n. S2.). Nonnulli reccntioies Iheolngi dncenl, remissionem venialium fieri tantum mediate, scilicel auxiliis ad eliciendos aclus venialibus contrarios; alii communius putant, hoc fleri eliam immediate (cfr. infra d. 21. p. I. a.. q. 2.).

De hac 3. quaeslione: Alex. Hal., loc. cit. a. I. I. — Scot., locc. citt. — S. Thom., hic q. 2. a. 1. quaesliunc. 1, a. 2. quaesliunc. I; S. loc. cit. a. i. — B. Albert., hic a. 2-5. — Petr. a Tar., loc. cil. quaestiunc. 2. — P.ichard. a Mod. rcm tangit hic a. 3. q. 1. effwaciam in aliquo peccalore. cedat ad hoc Sacramentum, non tamen sufficienter; si talis accederet ad baptismum et poenitentiam, iuslificaretur, quia non habet obicem: ergo pari ratione, cum non habeat obicem, iustificatur in hoc Sacramento.

7. Ilem, accedens fictus ad baplismum, fictione recedente, habet efficaciam: ergo similiter videtur, quod istud Sacramentum, et ita est utile peccatori.

Contra: 1. Auguslinus ad Renatum: « offerat corpus Christi, nisi pro his qui sunt de corpore Christi»; sed nullus peccator est talis: ergo pro eo non debet offerri.

2. Item, Ambrosius: « Spiritualiter manducat qui innocentiam ad altare portat »; sed nuUus existens in mortaU portat innocentiam: ergo etc.

3. Item, ra««one videtur: quia accedens ad hoc Sacramentum aut accedit digne, aut non. Si digne accedit: ergo dignus est, et ita non habet culpam; si non digne: ergo non reportat efficaciam: ergo non habet efficaciam in peccalore.

4. Item, lioc Sacramentum habet efficaciam mediante manducalione spirituali; sed manducatio spiritualis fit mediante caritale: ergo praesupponit caritatem: ergo qui accedit sine caritate non repor- tat efficaciam.

8 Sive I. de Anima el eius orig. (hoc opus misil Rcnalo) c. 9. n. 10. noccntiiTmad allare apportale ». Mulata propositione, C. Panem caeleslem (64.), de Consecral. d. 2. legit: Panem caelestem spiritualiler manducare est innocentiam ad altare apporlare.

10 Cfr. 1. Cor. 1 1, 27.

C 0 N C L U S I 0.

Licet Deus in hoc Sacramento facere possit et aliquando faciat remissionem omnis culpae; tamen de comniuni lege illud non habet effectum nisi in iustis.

Respondeo: Non liraitamus largitatem Dei, quin conciDsio. in hoc Sacrauiento possit et aliquando faciat remissionem omnis culpae; sed secundum forum commune et generalem rationem institutionis Sacramenti, dicendum, quod istud Sacramentum datum est in cibum illis qui sunt de corpore Christi; et omnes tales habent carilatem: ideo effectum habet in solis iustis. Effeclus autem in iustis esl liberando a cuipa veniali et praeservando a mortali, ut patebit.

1. 2. 3. Ex hoc patel responsio ad tria prima: pfsuorSm. ''"' intelligitur per praeservationem, vel quantum ad aliquas reliquias
2. 0. 6. Ad tria sequentia dicendum, quod Sacramentum tantam habet efQcaciara, quantam con-

Tertio quaeritur, quae sit efficacia huius Sacramenti. Et dicit Magister quod est venialium remissio et augmentatio virtutum. Et quod ita sit, videtur.

1. Innocenlius: « Eucharistia hberat a malo et Fnndamenta.conservat iu bono, delet venialia et cavet morlalia». « Huius etiam virtute Sacramenti universae virtutes augentur, et omnium gratiarum fructus exuberant ».

2. Item, ratione videtur: quia hoc dicitur esse Sacramentimi unionis; aut ergo quia de novo unit, aut quia magis unit. Non quia de novo unit: ergo quia magis unit; sed si magis unit: ergo auget virtutes.

3. Item, si magis unit, ergo repugnat ei quod minus; sed hoc est veniale, quia Augustinus: « Minus te amat qui tecum aliquid amat », et hoc dicitur de veniali: ergo etc.

4. Item, « caro Christi est sicut carbo isnilus »; sed carbonis igniti est pellere frigus et intendere calorem: ergo hoc Sacramentum reprimit Quaest. seq. — l>ro Ubemndo el. pmeservando cocld. RS liberatio et pmeservatio, cod. aa liberandi et praeservandi. gruit habere his quibus datur; et hoc solis iustis datur: ideo non valet de baptismo et poenitentia. — Si ergo obiicias, quod nobile est illud Sacramentum inler cetera; dicendum, quod nobile est ratione contenti, non ratione effectus prae ceteris ahisl Sed tunc obiicitur, quia adhuc non videtur solvi: cum enim Christus sit hic praesens, videtur, quod abundantius congrueret, hic gratiam eius communicari. Nam in adventu Christi abundanter gratia collata est. — Et ad hoc dicendum, quod hoc spectat ad nobilitatem Sacramenti, quod non deletur ibi culpa mortalis; tam enim est nobile Sacramentum et tam nobilis panis, quod non debet dari nisi filiis et iam iustificatis-'; et qui tales sunt non habent culpara mortalem. Ideo de speciali dignitate huius Sacramenli est, quod non ordinatur contra mortalem culpam. Et sic patet responsio ad ilia tria.

5. Ad illud quod obiicitur de recessu fictionis, dicendum, quod non est simile, quia in baptismo manet character, ex quo est susceptibilis gratiae; non sic in proposito. motus frigidos culpae et intendit motus vivos gratiae: ergo delet et auget.

6. Item, boc Sacramentum quotidie offertur: ergo si non frustra est, dat ergo aliquid, quo quotidie indigeraus; sed illud quo quotidie indigemus, est liberatio a veniali malo et profectus in bono, quia caritas aut deficit, aut proficit: ergo etc.

CoNTiiA: 1. Unius Sacramenti unus debet effeclus praecipuus: ergo non est ad hos duos effe-.clus praedictos.

Itera, quod non sit ad remissionem venialium, ostenditur:

2. Prirao: quia qui accedit ad hoc Sacramentum aut accedit contritus, aut non. Si contritus: ergo remissa est sibi culpa; si non contritus: ergo remanet culpa: ergo nullum habet eucharistia effectum super venialia. Si dicas, quod contritio non semper sufficit; esto quod tanta sit, quod sufficiat, tunc non habebit hoc Sacramentum effeclum, et tamen melius est dispositus.

3. Item, si effectus huius Sacramenti est dele- Libr. IV. (Ic Sacro Altaris myslerio, c. i-i, ubi tcxtiis originalis el confirmat pro el conservat. Secundus textus lialio venialiura: ergo qui peccat venialiter irrilat effectuni eius, sicut qui peccat mortaliter irritat effectum baptismi; sed horao habet necesse peccare venialiter, ergo et hoc Sacramentum irritare: ergo nunquam accipi debet, quia nunquam debet quis contumeliam huic Sacramento inferre.

Item, quod augmentum virlulwn non sit effehuius Sacramenli, videtur:

4. Quia, si hoc, tunc ergo valde cito fieret ahquis perfectus, qui hoc Sacramenlum quotidie recipit; sed hoc videmus esse falsum: ergo etc.

5. Item, augmentum virtutum est effectus baptismi et conflrmalionis, sicut supra dixit Magister-, et similiter remissio venialium: non ergo huius Sacramenli.

Efficacia Imius Sacramenti est unitos magis unire triplici modo.

Respondeo: Dicendum, quod cum hoc Sacramentum sit unionis, effectus eius primus aut est wnire, aut magis unire; sed non de novo unire, ut supra ostensum est, sed iam unitos magis unire. Magis autem unire est triphciter: aut quia quis unitur maiori vinculo, ut ille magis unitur, qui maiorem habet caritalem; aut quia eodem vinculo unitur sirictius, ut ille qui secundum eundem habitum fervenlius amat; aut quia eodem firmius, ut ille qui in eodem habitu est magis radicatus.

_ Dicitur ergo hoc Sacramentum magis unire, quia digne accedenlem reddit ferventiorem, ut carbo ignitus; et iterum, reddit forliorem, ut bonus cibus. Et ex hoc, quod reddit caritatem magis ignitam, adiuvat ad consuraendam peccati venialis rubiginem; ex hoc quod magis ftrmat, adiuvat ad

Consequenter quaeritur de liuius Sacramenti frequentatione. Et circa boc quaei'untur tria.

Primo quaeritur, utrum necesse sit accedere ad hoc Sacramentum, sive utrum teneamur accedere. vitandum omnia scelera; et ratione ulriusque valet ad augmentum virtutum, et maxime caritatis, quae est vinculura % non quantum ad essenliam, sed quantum ad fervorem, vel radicalionem. Fervor enim minuitur quotidie per veniaha et radicatio; ideo oportet, per liunc cibum restaurari deperditum. — Ex his patent obiecta. Nam raliones ad primam partem sunt concedendae. mus; et ille est magis unire, et per illum habet hos duos consequentes.

2. Ad illud vero quod obiicitur, quod venialia delentur in conlritione; dicendum, quod isle non est effectus primus, sed ex consequenti fit, quando homo indiget; ut puta quando fervor carilatis per se non est ita intensus, quod peccala venialia deleat, adiungitur carbo divinus, per quem vigoratur, et vigorata delet venialia; nihilominus tamen, si non habet venialia, caritatis fervor vigoratur.

3. Ad aliud dicendum, quod non irritatur huius Sacramenti effectus per aliquod veniale: quia veniale non tollit gratiam, sicut mortale tollit; et possibile est, unum veniale remilli, altero non remisso. Unde veniale nec irritat antecedenler faciendo fictum, nec consequenter evacuando fructuni; nec oportet, alia venialia deleri, sed secundura quod horao melius se disponit, et caritas contra illa vigoratur; unde plus et minus in diversis.

4. Ad illud quod obiicitur de augmento, dicendum, quod augmentum intelligitur quantum ad fervorem, non quantum ad essentiam. Et quanlum ad fervorem non omnes ita procedunt propter multa venialia, quae commillunt, quae illum diminuunl.

5. Ultimum manifestum est, quia neuter horum est pi-imus et proprius effectus huius Sacraraenti, sed magis imire, ut visum est

Secundo quaeritur, quid sit raelius haljenti libertatem accedendi, scilicet frequentare, an larde accedere.

Tertio, utrum homo debeat se retrahere ab hoc Sacramenlo propter immunditiara corporalem. 5 Col. 3, 14: Vinculum purfectionis. — De modo, quo curitiis augetur et minuitur, cfr. I. Sent. d. 17. p. II. q. 2. seq.

Circa primum ostenditur, quod sit necesse ad lioc Sacramentum accedere, Iioc modo:

1. loannis sexto: Nisi manducaverilis carnem Filii hominis et biheritis eius sanguinem, non 1 7 T habeoitis etc.

2. Item, Ecclesia excommunicat non accedentes ad hoc Sacramentum delerminatis temporibus; sed non excommunicat pro veniali culpa vel levi: ergo gravis culpa est non accedere; et si lioc, necesse est accedere.

3. Item, Innocentius: « Necessario manducandus est Agnus, ut a vastante Angelo protegamur; nec exire possumus de Aegypto, nisi celebrando phase paschalem Agnum comedamus». Et ante hoc dicit, quod necesse est, quod homo se praeparet, ne cessando sumere incurrat periculura.

4. Item, de sacerdote specialiler ostenditur, ut dicit Ambrosius in quadam oratione: « Grave est, quod ad mensam tuam mundo corde et innocentibus manibus non venimus; sed gravius est, si, quia peccata metuimus, sacrificium non reddamus »; sed primum mortale: ergo et secundum.

5. Item, ratione videtur: quia sacerdoti imposilum est officium; sed officium sine usu est otiosum; et amplius, qui habet talentum, tenetur illo uti, ne damnetur cum servo nequam: ergo tenetur sacrificium offerre. Et est exemplum: si aliquis habet officium praedicandi sibi impositum et videret, expedire exsecutionem, el neghgeret; graviter peccaret.

Contra: i. Augustinus: « Quid paras dentem ventrem? Crede, et raanducasti »: si ergo sufficit ad manducationem credere, non ergo tenemur sumere Sacramentum.

2. Item, effectus huius Sacramenti est deletio venialium et augmentum virlutum; sed neutrum est de necessitate salutis: ergo etc.

3. item, si necesse esset accedere: ergo par- 1 Vers. U.

• Vide C. Saeculares, qui in (19.), de Consecrr.i. il. 2. et C. Omnis utriusque sexus (12.), X. de Poeniicniiis et rcmlssion. (libr. V. tit. 38.).

3 Libr. IV. de Sncro Altaris mysterio, c. 42, ubi, pr.iemissis verbis Doraini, loan. 6, S4: Nisi manducaceritis etc, et Aposloli 1. Cor. 11, 29: Qui manducat et bibit indigne etc. ac V. 28: Probet autem se ipsum eic, deinde ait: Ingens itaque nobis videlur vel indicitur bene vivendi necessilas, ne corpus Domini vel indigne sumendo sumamus iudicium, vel sumere cessando nihilominus incurramus periculum. Necessario quippe sumendus est Agnus... paschalem Agnuni edamus (Exod. 12, II.).

• Oralio, ex qua verba subnexa sunt sumta, non est Am- / vult, qui non accedunt nec manducant, omnes damnarentur. Eucharistiae sumlio non est dc necessitate, quaiilum est de sua institutione; est tamen necessaria ex officio assumto, vel ex praecepto superaddito.

Respondeo: Dicendum, quod Sacramentum hoc non est de necessitate, quantum est de sua institutione; sed si est, hoc est ex assumto officio, vel mandato superaddito: ex assumto officio, quod scilicet necessarium est exsequi, ut cum sacerdos vivit de altari, ut parochiauus debet servire allari; si autem non vivat de altari, sed in libertate sua remaneat, non tenetur magis quam alius homo ex debito, sed magis de bono et aequo. Ex mandato superaddito, quod instituit Ecclesia, ut fideles communicarent semel in anno et in morle. Unde si quis negligit, non est sine contemptu; ideo peccat mortaliter.

Ratio autem, quare Ecclesia instituit, est, quia hoc Sacramentum est salubre, et multi erant negligentes de sua salute. Institutio autem Ecclesiae fuit sub praecepto, ut patet in Decretali de Poenitentiis, libro ultimo: « Omnis utriusque sexus fidelis, cum ad annos discretionis pervenerit, recipiat reverenler ad minus in Pascha eucharistiae Sacramentum, nisi forte de proprii sacerdotis consilio ob aliquam rationabilem causam ab eius perceptione ad tempus duxerit abstinendum; alioquin et vivens ab ingressu ecclesiae arceatur et moriens christiana careat sepultnra ». Constat autem, quod haec est poena excommunicatorum. — Ex his patent obiecta.

1. Nam verbum loannis, sive Domini in loanne intelligitur de manducatione spirituali, quae esl per brosii, sed Anselmi; inler cuius orationes invenitur sub n. 33: Si lanlum, Domine, reatum noslrae delinqueniine cogilamus, deputalum observationis ministerium non implemus; grave est enim, quod ad mensam... sed gravius est, si, dum peccatum metiiimus, etiam sacrificium non reddamus.

5 De quo Luc 19, 22. seqq. Cfr. Matlh. 2-5, 26. — Glossa ordinaria sumla ex Boda exponit hunc versum de praedicatoribus Evangelii. — Inferius pro habel codd. GIl haberet.

fidem et caritatem, sine qua nemo adullus salvatur; et haec etiam est in parvulo aliquo modo quanlum

2. 3. Ad illud quod obiicitur de Ecclesia, patel responsio: quia Ecclesia instituit, et ut institutio esset firma, addidit poenam. — Similiter illud Innocentii intelligitur aut de manducatione spirituali, aut de sacramentali ratione institutionis Ecclesiae.

3. Ad illud quod quaeritur de sacerdote, dicendum, quod si sacerdos esl, qui habet curam, tenelur, nisi alius eius defectum suppleat. — Ad illud

I. Ilic agilur de sumlioiie sacramentaU eucliavistine; de sumlione sive manducntione spinluali cfr. supra d. 9. o. I. distinctio inter necessitatem medii et neccssilalem praecepii. divimm, vcl ecclesiasticum. Quod autem sumtio eucharistiae sacramentalis non requii-atur necessitate medii ad oblincndam, vel augcndam graliam, patet (cfr. supra scholion ad a. I. q. I.); nec requiritur, absolute loquendo, nd pcrsevcrandum in gratia. Quoad parvulos geiieratim dicit Concil. Trident. (Sess. XXI. can. 4.): « Si quis dixerit, parvulis, anlequam ad annos discretionis pervonerini, necessariam esse cucliaristiao communionem, a. s. ». sed utrum praeceptum dicinum eosdem obliget nd realem euhoc vult negare;quod eliam cum pluribus anliquis docucrunt Alex. Mal. et ipse S. Thomas in Comment. (hic q. 3. a. 2. quaestiunc. I.etd. 9. q. I. n. I. quaestiunc. 2.), alque Dionys. Carth. Sed S. Thom. (S. 111. q. 80. a. II.) hanc senlenliam retraclavit, recte arguens: « Fruslra esset votum, nisi implcretur, quando opportunitas adessct. Et ideo manifestum cst, quod ecclesiae, sed ex mandato Domini... Ex statuto autem Ecclesiae sunt determinata tempora exsequendi Chrisli praeceptum ». Conveniunt Hichard. a Med. (hic a. 6. q. 1.), Scol. (IV. Sent. d. 13. q. 2. n. 20.), Durand. (IV. Sent. d. 13, q. 2.). Sententia nunc cominunis docet, lege divina prnecipi adultis, ut eucliaristiam sumant inlerdum, saltem instante morte.

Utrum habenti libertatem accedendi sit Secundo quaeritur de habenle libertatem accedendi, quid sit ei melius, frequentare, an tarde accedere. Et quod frequentare, videtur:

1. Quia in primiliva Ecclesia, secundum quod Actuum secundo, quolidie communicabant: ergo si optime fuit ab Aposlolis instituta, videlur, quod eorum exemplo melius sit quotidie communicare.

2. Item, ostenditur auctoritate Domini: Dominus enim docuit nos orare et petere quotidie panem 1 Cfr. August., in loan. Evang. tr. 26. n. 15; 1. de Peccator. mer. et remiss. ctc. c. 20. n. 26. seq., el III. c. 4. n. 7. soq. Vide etiam supra lil. Magistri, d. IX. c. I, ct de eadem q. I. seqq.

2 Cod. H (F a secunda manu) supplet animarmn. Mox post alius cod. F addit essel qui. quod obiicitur de Ambrosio, dicendum, quod loquilur de talibus, qui tenentur; vel si de omnibus, tunc loquitur de immunditia veniali, non mortali.

5. Ad aliud dicendum, quod officium sacerdotale non imponitur, ut homo necessario exsequatur, sed pro loco et tempore, ut sibi videbitur expedire; et ideo,si conscientia dictat, quod sit abstinendum ob sui indignitatem et reverentiam Sacramenti, non peccat; nec etiam praedicator, nisi quando videt imminere periculum, vel officium per obedientiam est ei iniunctum, ut illud exsequatur.

De hac I. quaeslione praeler locos cilt.: Alex. Hal., S. p. IV. q. II. m. 2. a. i. 1. in finc. — S. Thom., S. III. q. 73. a. 3. — Pelr. a Tar., IV. Sent. d. 9. q. I. a. 3. — Dionys. Carth., IV. Sent. d. 9. q. 1.

II. Ad seq. (2.) qijaeslionem Scholaslici anliqui comraunitcr respondent, quod perfecle disposilo magis expediret communicare, eliam singulis diebus, quam a communiono abstinere; simul laudant humilitatem, qua quis ob reverentiam inlerdum eam omitlit. Quond praxim nolum esl, frequentem communionem illu nctato non luisse ita in usu, sicut in primiliva Ecclesia ct noslris teniporibus respectu eorum qui pietatem profitcnlur. Hinc B. Albert. (IV. Sent. d. 13. a. 28. ad ult.), tes, quae se praeparant, non esse prohibendas a frequenti Do eadem quaeslione: Alex. Hal., loc. cil. %. in principio. — S. Thom., hic q. 3. a. 1; S. 111. q. 80. a. 10. — B. Albert., a. cit. — Pelr. a Tar., hic q. 4. a. 2. quaestiunc. 3. — Hichard. a iiled., hic a. fi. q. I. — Durand., hic q..5. — Dionys. Carth., hic q. 5.

III. De seq. (3.) quaestione alii commcnlatores Magislri solent tractare supra in d. 9, qui in doctrina satis conveniunt.

De eadem quaeslione: Alex. Hal., loc. cit. a. 2. 3. — Scot. rem (angit infra d. 32. n. 7. — S. Thom., d. 9. q. I. a. 4; S. loc. cit. a. 7. — B. Albert., d. 9. a. 10. 1 1. — Petr. a Tar., d. 9. q. 2. a. 3. — Bichard. n Med., d. 9. a. 2. q. 3. — Dionys. Carth., d. 9. q. 5. melius frequentare, an tarde accedere. supersubstantialem, et alius Evangelista nominat ipsum quotidianum; el Ambrosius dicit: « Panis iste quotidianus est; quotidie accipe, ut quotidie libi prosit »: ergo videtur auctoritate Domini et Anibrosii, quod quotidie sit melius.

3. Item, ratione videlur: quia hoc Sacramentum esl in remissionem venialium; sed semper peccamus venialiter: ergo debemus quotidie accipere. Et hoc esl quod dicit Ambrosius: « Cum sanguis 3 Edd. vel nerjligit offwium per inobedientiam; cst enim ci iniunctum. Vors. 42. et -id.

= Mauh. 6,11; Luc. II, 3. — Verba Ambrosii habentur in V. de Sacram. c. 4. n. 25. Cfr. Scrm. 84. in appendice sermonum Augusl. (alias 28. de Verbis Domini) n. 3, ot hic lil. Magistri, c. 4.

« Libr. IV. de Sacram. c. 6. n. 28: Si, quotiescumque ef-

Christi effunditur, in remissionem peccatorum effunditur; semper ergo accipere clebeo, quia semper pecco».

4. Item, alia ratione videlur: quia Sacramentum illud auget in homine virtutem et caritatem; sed quanto haec magis augentur, lanto melius est homo dispositns, et quanto melius disposilus, lanto frequentius debet- accedere: ergo a primo ad Sacramentum hoc semper est accedendum.

CoNTnA: '1. Auguslinus, de Ecclesiasticis Dogmalibns: « Quotidie Eucharistiam accipere nec laudo nec vilupero »; sed si semper deberet percipi, laudaret: ergo etc.

2. Item, Augustinus: « Quid paras denlem et ventrem? Crede tantuni, et manducasti »: ergo nuUa est utilitas in accipiendo corporahter, quia, si aliqua esset ulihtas, male ergo diceret Augustinus: « Quid paras denlem et venlrem »? quia diceretur ei: propter utilitatem.

3. Item, ratione videtur: quia possibile est manducare spiritualiter non accedendo, et non est ibi periculum; sed accedendo, nisi homo sit bene paratus, est periculum - ergo si via securior est eligenda, tunc ergo raro est communicandum sacramentahter et saepe spirilualiter.

4. Item, gloria Dei nostro commodo est praeferenda; sed qni dimittit accedere propter Sacramenti dignitatem principaliter dat gloriam Deo, qui autem accedit propter Sacramenti efficaciam attendit proprium commodum: ergo melius facit qui cessat, quam qui accedit.

iuxta hoc quaeritur de diversitate instilutionis, quia, secunduni quod dicitur de Consecratione, distinctione secunda Anacletus instituit, quod quandocumque venirent ad Ecclesiam; Fabianus, quod ter in antio; Solet Papa, quod in Coena, Domini; el Decretalis dicit, quod semel in anno.

c 0 N c r. u s 1 0. Frequens sumtio eucharistiae bona est recipienti eam cum mundo corde el caritale ardente;

sed frigido expedit raro accedere; medio modo se habenti convenit modo accedere, modo abstinere.

Respondeo: Dicendum, quod si quis semper es- 1. set pai'atus, semper utile esset hoc Sacramentum fundilur sanguis, in remissionem peccatorum rundilur, debeo illuni semper yccipere, ut semper liiilii poccata dimittautur. Qui semper pecco semper debeo habere modicinam. — Maior probata est art. praeced. q. 3, ubi etiani maior seq. arg. ostensa est.

1 Val. addit ad 'uHimum. Pro debet cod. I potest. recipere, ul scilicet haberet habilaculum mundum et spiritualiter coiuederet hunc cibum cum honore et devotione. Quia igitur tempore Ecclesiae primitivae erant mundi per baptismi innocentiam et caritate ardentes per donationem Spiritus sancli; ideo congrnebat eis quolidie communicare. — Quia vero postmodum carilas refrignit, el per peccata munditia baptismalis ut in pluribus perdita est; relictum fuit iudicio et conscientiae uniuscuiusque, ut reciperet, quando se disposilum videret, ne aliter manducarelad suam damnalionem. — Et quia homines inceperunt fieri negligentes; oportuit, ut ilerutu instituerelur a Summo Pontifice frequenlalio. — Sed quia frequentabant multi et non bene se praeparabant; instituit Fabianus, ut tribus anni soleranitatibus, in quibus homines tuelius parantur et quas desiderabilius exspeclant, comtuunicarenl, scilicet Natali, Paschate et Pentecoste. — Et quia homines adhuc processu temporis in his tribus temporibus negligenter se praeparabant; ideo hoc ad extreiuum est ad Pascha reductum, quod praecedit tempus praeparationis, scilicet Quadragesima.

Si ergo quaeritur, utrum expediat frequentare alicui; dicenduin, quod si se videat esse iti statu Ecclesiae primitivae, laudandutn est quotidie communicare; si autem in statu Ecclesiae fmali, utpote frigidutn et tardutn, laudandutii est, quod raro; si aulem medio modo, medio luodo se debet habere, et aliquando debet cessare, ut addiscat revereri; aliquando accedere, ut inflamirielur atuore; quia tah hospiti debetur honor, debelur et atnor; et tunc secundum illam partetu, secundum quain viderit se melius proficere, ad illam inagis declinet, quod liomo soluin experientia discit — Omnes igitur rationes ad prituam partem intelliguntur, salva debita praeparatione, quae in paiicissimis est ut semper.

1. Ad illud quod obiicilur in contrariutu, quod Augustinus non laudat, sed relinquit conscientiae; dicenduin, quod hoc dicit, quia quibusdam, ut tactum est, magis est utile frequentare, quibusdam autem raro; quia maioretu efficaciam, credo, recipit hoino in una Missa vel manducatione cum bona praepai'atione, quain in mullis, si non se praeparet diligenter.

2. Ad aliud dicendum, quod illud dicil Augustinus, non quia inanducatio sacramentalis non sit buslibet criminibus impediatnr; in Pascha videlicet et Pentecosie et Natali Domini. — Sotcr, C. In Coena Domini (17.) a quibusdam pcrceptio eucharistiae negligitur etc. — Decretalis Oninis utriusqufi sexus vide in corp. quaest. praeced..

fruduosa, seil conlra illos qui carnaliter liunc cibum spiritualem comedebant, quia luillum fructum reportabant.

3. Ad illud quod obiicilur, quod securius est; dicendum, quod qaamvis istud sit securius, tamen illud est utilius: quia, sicut plus prodest baptismus sanguinis et fluminis quam sanguinis lantum; sic

Terlio quaeritur, utrum homo debeat se retrahere ab hoc Sacramento propter immunditiam corporalem. Et quod sic, videtur:

1. Quia in Lege mulier, quae menslrua patiebatur, reputabatur immunda; simililer vir, qui patiebatur seminis fluxum, Levitici decimo quinto; similiter mulier post partum, Levitici duodecimo; etpropter istas immunditias arcebatur ab ingressu in templum et esu agni: ergo videtur, quod multo fortius ab esu.gni veri homines arceri debent propter immunditiam corporalem.

2. Item, dicitur de Gonsecratione, distinctione secunda: « Omnis homo ante sacrara communionem abstinere debet ab uxore propria tribus diebus.»; sed quilibet potest coniungi cum uxore propria sine immunditia mentis: ergo illud dictum est tanlum propter immunditiani corporis, et sic elc.

3. Item, Gregorius dicit, quod « poUutus ex cogifalione praecedenti non debet accedere »; aut ergo hoc est propler immunditiani corporalem, aut spirilualem. Non spirilualem, quia propter illam cogitalionem, si non esset secuta pollulio, non impediretur: ergo propter immunditiam corporalem.

t. Item, Deuteronomii vigesimo lertio: Ilabebis locum etc.; Glossa: « Munditiam corporalem diligit Deus; ideo praecipit, nihil foedum manere in castris »: ergo etc.

a. Item, r«?one videlur: quia, si aliquis immundis manibus consecraret, peccaret utique, quantumcumque sanctus: ergo elc.

6. Item, in hoc Sacramento non tantum est quid spirituale, sed eliam corporale: ergo debet esse munditia corporalis.

CoNTR.: I. Iste cibus « non est cibus ventris. plus manducatio spiritualis, quando coniuncta esl sacramentaii, quam quando est per se.

4. Ad aliud dicendum, quod uterque dat gloriam Deo, et qui manrlucat cmii reverentia, et qui ex reverentia dimittit. Sicut enim dicit Augustinus et cenlurio Dominum honoravil, cum noluit, quod domum eius intraret; et Zachaeus, qui in domum introduxit. sed mentis'»: ergo retrahi debet aliquis sola munditia menlis, non carnis.

5. Item, niagis displicet Deo immunditia peccati venialis quam quaelibet inmuindilia corporalis; sed propler peccatum veniale commissum non debet quis se retraliere: ergo nec propter aliquam immunditiam corporalem.

6. Item, immunditia corporalis, ut pollutio, non irapeilit raanducationem spiriUialem, quae esl nobilior: ergo mullo minus nec sacranieiUalein. Corporalis immundUia, coniuncta cum spirUuali, arcet a coinmunione; aliae immundUiae species non impediunt nisi de conr/ruo secundum gradus.

Respondko: Dicendura, quod iraraunditia corporalis quadruplex est. Quaedara est comuncta spiriluali secundum verUatem, ut pollulio voniens ex turpi cogitatione, vel crapula.. Quaedam est coniuncta spirituali secundum conformitatem, ut pollutio veniens ex diabolica illusione, vel ex nalurae snperfluitate, in qua sentitur pruritus et delectatio inordinata. Quaedam vero non cst coniuncta spirituali, tamen est generans horrorem immunditiae in anima, ut pollutio veniens ex inflrmitate. Quaedani autem est pure corporalis, nullum horrorem immunditiae in anima generans, ut immunditia in pede.

Priraa irainundilia irapedit, propler hne quod horao debet reputare se immundum. Unde non recipit Sacramentum cum reverentia qui sic immundus est, nisi necessitas compellat; et propter irreverentiam privatur fructu et incurrit damnum. — Secunda immunditia, quae est in illusione diabolica, arcere debel ex congruo; quoniam, quamvis non sit certum, quod sit anima ibi maculata, tamen probabililer polesl dubilari; el ideo qni se reputat imniundum bene facit. Unde Isidorus, distinctione sexta: '< Quisquis nocturna illusione polhiilur, quamvis extra memoriam turpium cogitationum sese praesentiat inquinatum; tamen hoc, ut tentaretur, culpae suae allribuat suamque immunditiam statim 3. fletibus lergat». — Tertia immunditia est indifferens, quia lanlum est poena; et ideo non arcet. Si tamen ratione horroris abstineat, devotio et reyerentia est laudanda; unde nec mulier menslriiala arcelur nec etiam mulier post partum, sicut dicunt iura. De primo reperies in Decreto, dislinctione quinta; de secundo, Extravaganlium hbro tertio, Purificatione post partum. — Quarla simpliciler est indilferens inler omnes has immunditias. Prima magis impedit, ullima nullo modo; omnes tamen impediunt de congruo secundum gradus.

Unde si quis quaerat, utrum semper, quando polluitur corporaliter, cessare debeat: dicendum est, quod si sentit, inquinalionem illam inullum animam inclinasse, quia in actu illo fit homo caro, sive in somnis sivein vigiliis, consulendum essetei facerereverenliam Sacramento. Si autem sentit naturam magis expeditam, et ulterius devolio trahat ad perceptionem, et solemnitas etiam trahat, vel aliquid, quod multum recompenset; tunc arbilrarer, ipsum sine remorsu posse accedei'e. — Concedendum ergo, quod solum propler carnis iminundiliam non impeditur, sed quia haec irammidilia coniuncta est immundiliae mentis; nec sohim propter imraundiliam uientis, quia cogialio cito transit, sed immunditia carnis horrorem

In parte isla sunl dubitationes circa littei'am, et primo de hoc quod dicit, quod in hoc Sa,cramento />.t. memoria illius quod factum est semel. Si enim hoc veram est, ergo tantum semel deberet fieri ab uno sacerdote et semel mandiicari. — Item, baptismus, quia significat passionem Chrisli, non ileratur: ergo nec illud Sacramentum.

Resi'ondk.0: sicut dicit Maaister in littera, iiic rehnquit et diutius durat et inordinat: el ideo, quamvis pollutio sit peccatum veniale, magis lamen impedit quam aliud veniale, propter liorroris diuturnitatem et maiorem deordinalionem.

1. Ail illud (inod obiicitur, quod immunditia sohi'd corporahs, quia corporahs, impedit per Legera; dicendura, quod non valel, quia Lcx data est in onus et in figuram, et per illas imraunditias significabanlur spirituales immunditiae.

2. Ad iUud quod obiicitur de coniunctione cum uxore, dicendum, quod raro contingit, quod homo ffotai coniungatur secundum illum actum, debitum exigcndo, quin sit ibi aliqua culpa; si aulein solum reddendo debilum, non credo, quod debeat retrahi I nisi de congruo, vel etiam causa prolis: et hoc di- '<] cit Gregorius, et habetur Causa trigesima tertia, quaestione quarta. ij

3. Ad illud quod obiiciUir, quare polhUio im-,] pedit; dicenduin, quod ralione polinlionis carnis j; coniunctae pollulioni menlis, quia ex hac poUulioue j! se immundum el indispositum repulare debet ad:, hoc Sacramentum ralione praedicla. f 4. 0. 6. Ad illud quod obiicitur, (uod diligit Deus mimditiam corporalem; dicendum. quod verum est Noiau ealenus, qua excitat devolionem inenlis; e contra-! rio abominalur immundiliam corporalem, quae est via ad irreverenliain menlis; et talis tene impedit, — Et per hoc palet sequens, quia immundis mani-! ]3us non tractat Christi corpus nisi liomo, qui mo- ii dicam aut nullam adhibet reverenliara. 5 Ad illud de imnuinditia veniali,patet solulio: quia A(i, non ita durat, nec ita mens abhorret, nec ila deordinaL Ad ultimum dicendum, quod in iiianducalione AiM sacramenlali venit Chrislus corporaliter in homi-. nem, non in spiriluali; ideo non est simile. j significatur passio Clirisli tanquam in signo el lanquam in signo remeinoraliuo; et quoniam frequenter rememorari debemus Chrisli seiiiel passi: ideo illud Sacramentum iteratur pluries. — Sed si lunc olnicias de Sacramento jjaptisrai; dicendum, quod non e.st simile: (uia jjaptisnms signiflcat passionem, prout nos per illam iiioriraur peccato originali, quod traximus ab Adam: et lioc non facit passio in quolibet nisi semel; hinc esl, quod baptismus non potest iterari, et si quis iterat, facil coiUnmeliam Sacramento. cdd. et soleinnilas..'lliiiaiilo snpcii.is pro iiictiiKisse cod. 0 muculasse, cod. U infamasse. Infcrius jiro (irhitrarer, ipsuin codd. R S T (irliitramur, qui codd. etiam suliindo post po-ise addunt niliitominiis.

Iii lioc aotem sigiiilicalur Christus passus ut nos reficiens; et quoniaiii saepe reficit in omni memoratione, itleo saepe iteralur illud Sacramenlum sine contumelia; nec dicilur proprie iterari Sacramentum, sed frequentari; quoniam unum et idem continetur in liostia heslerna et liodierna; tunc aulem ileraretur, si super eandem hosliam fieret ileralio formae; et hoc non posset fieri scienter absque peccato.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod quolidie olferimus ad recordationem mortis. Esl enim instantia in die Veneris sanclo, quando sacerdos non conficit nec sacrificium offert; et videtur, quod tunc magis deberet. Si enim hoc esl memoriale passionis: ergo cum illo die speciaUler memuria habeatur, videtur, quod tunc magis esset conficiendum.

Item, quaeritur iuxta hoc: quare Sacramentum reservalur suh forma panis, non vini?

Et respondetur ad primum, quod aliud esl conficere sive consecrare, aliud est o/fe/Tc; et quamvis in illo die non fiat confeclio, fit tamen oblatio, quia sacerdos corpus in praecedenti die consecralum offert in altari. — Si vero quaeras: quare fit oblatio, et non consecralio? respondetur, quod oblatio sive sumtio fit a sacerdote, ne oi'atio dominicalis, quae dicitur quotidie et illo die ab Ecclesia, in qua petitur: Panem nostrum quotidianum elc, vacua fiat. — Sed consecralio non fit, sed reservatio propter hoc, quod in illo die fuit Dominus passus in propria effigie, non in signo. Et quia tola dies est memoriale passionis et lolum officium; ideo non fit consecralio a Coena usque ad Sabbatum, in quo est meraoria resurrectionis; unde cantatnr Missa de resurrectione.

Quod quaeritur de sanguine: quare non reservatur?aliqui dicunt, quod non oportet, quia vinum, quod sacerdos punit in calicem, per appositionem corporis consecratur. — Sed illud non potest habere veritatem, sicut probari potesl de facili, quia nullo modo fit transsubstantialio sine verbo El ideo dicunt aUi, quod triplici de causa non 2. reservatur: una est propter periculum effusionis; alia propter verbum Domini, quod dixit super calicem: Non bibam de hoc genimine etc., et ideo non sumit sanguinem sacerdos a Coena uspie ad nod. U quoniam nos sarpe rrjidt in sni.

Ut docol supjvi.Mngistor in lit., d. XI. c. l. in liiip. — Idem dtib. solvit B..llj('i-(., liic d. 13. a. 23; S. Tlioin. ct Ricliard. a Med., hi<: circa llt.

3 Cod. 0 offertur. edd. omiltunt nn et offert. resurrectionem; tertia est, quia sacerdos magis sumit ad refectionem quam ad significationem, et quia totus Chrislus est perfecte suh specie panis, quamvis non perfecle significetur; ideo solum in specie partis suniit, et solum sacrificium sive Sacramentum coi-poris reservatur.

Duu. III.

Item quaerilur de hoc quod dicit, quod semel imm.okUus est Christus. Si enim semel immolalus est Christus, videtur, quod sallem in die non liceat sacerdoti pluries conficere. — Ouaeritur erao.

11-.., >. o quomodo liceat sacerdoli pluries conhcere el suinere in eodem die, cum populo non liceat nisi semel; et videtur, quod mngis sit licilum populo, cum minus sit horum allerum, scilicet sumere, quain utrumque, scilicet conficere et sumere.

Responduo: Dicendum, quod propler reverentiam Sacramenli sunt duo inslitula circa modum sumendi hoc Sacramentum, scilicet quod sumatur ieiuno slomacho, et quod lantum semel, ut ab aliis cibis discernatur. In primo communicat sacerdos et populus; oportet enim, quod sacerdos ieiunus sit sicut populus; et hoc habetur in quadain Decretali de Celebralione Missarum: Ex parte vestra; el infra: «Semper sacerdos vino perfundei'e debel, postqimm accepit totum eucharistiae Sacramentum, nisi cum eodem die aliam Missam celebrare debuerit, ne,si forte vinum perfusionis acciperet, aliam celebralionem impediret». — Sed in alio differt, quia alicui bis commnnicari non licet, sed licilum est sacerdoli, propter lioc quod est persona communis et debet celebrare Missam omni populo. Et quia potest esse, quod unus sacerdos propter tenuilatein et vicinitatem deservit duabus ecclesiis, vel quia in eadem ecclesia propter solemnilatem officii oporlet plures Missas cantari, sicut in Nativilate Doinini; et quandocumque celebrant, lenenlur communicare: ideo indullum est eis, plures Missas celebrare in eodem die et pluries hoc Sacramentnin sumere.

DuB. IV.

Uem quaeritur de hoc quod dicil Auguslinus, quod quotidie peccamus peccalis, sine quibus haec mortalis infirmitas duci non potest. Videtur enim lona, quod incipit: E.v parte vesfra (Migno, Palrol. Lal. lom. 21.3. col. ii n. 1-30. alias 'iOI.),duas parles liabet, quariiin prima inveninir iii C. E:r parte ve.stra (1.) X. (libr. III. til. 46.) de Observ. ieinn.; sccunda ero [ideo hic dicitur et infra] in.. (libr. III. tit. 41.) c..3: Ex parte vestra, et infra: Postiilationi veslrae taliter respondemus, quod semper sacerdos... acceperit [ed. iMigne perccperit] clc.

' Edd. addunt de populo. Aliquanto interius pro tcnuilatem cod. aa communilatem.

male dicere: quia « nullos peccat in eo quod vitare non potest»: ergo talia non videntur esse peccata.

Respoxdeo: Dicendum, quod ad hoc potest du- 1. pliciter responderi: uno modo, quod quamvis non possint vitari generaliler et universaliter, possunt tamen [a.i- particulariter lioc et illud: et ponitur exemplum in navi, in quam ingredilur aquav — Sed quomodo possunt vilari motus, qui veniunt ex surreplione, etiam in parliculari, difficile est dicere.

Cap. 1.

Si iioc Sacrameniwn conjiciaiiir ab haerelicis, vel excommimicalis.

Solel cliani (juaeri, ulram pi-avi sacerdotes hoc Sacramenlum conficere queanl. — Ad quod dici potest, quod aliqui, licel sint pravi, consecranl vere, scilicet qui intus sunt nomine et Sacramento, etsi non vita; quia non in merilo consccrantis. sed in veri)o elficilur Creatoris. Unde Augusliiuis: « Inlra cathoiicani Ecclesiam in uiysterio corporis el sanguinis Dod. mini nihil a bono maius, nihil a malo minus perficitur sacerdole, quia uon in merito consecranlis, sed in verbo perficitur Creatoris et vii-tute Spirilus sancti. CrGdendnm est enini, (piod in verbis Chrisli Sacramenta conficianlur. Sicut ipse est qui baptizal, ila ipse est qui pei- Spiriluni sanctuin suam efficit carnem et sanguinem». Ileiu Gregorius: «Putant quidam, communionem corporis miiuis esse sanclificalam, si illoruni fial officio, quorum vita eorum oculis videlur ignobilis. Heu, in quani inagnuiu laqneum )nciduut,ul divina et occulta mysteria plus ab aliis sanclificala posse fieri credant, cnm unus idemqnc Spiritus sanctus in!ola Ecclesia invisibililer ea mysteria et operando sanctificet et saiiclilicando benedical! Mysterium ideo dicitur, quod sccrctam el recondilam habeal dispensalionem; sacrifwium vero, quasi sacrum factum, quia prece myslica consecralur pro nobis in memoriaui dominicae ]assionis. iiucramenlum est in ali(]na celebralioiie, cum res ita fit, ul aliquid significalae rei accipiamus. Sacramenta sunt: baptisma, chrisma,cor- — Et ideo alius modus est dicendi, quod est di- Resp, stingiiendum in necessitale et in peccuto. Est enim necessilas ex nalurae institutione, et est necessitas ex corruptione. Prima est data; secunda est, quam incurrit homo ex culpa. Prima necessilas omnino excludit culpam; secunda vero excludit culpam «c/Halem mortalem, non tamen venialem. Unde, sicut inilictum est ei non posse, cum velit». pus Chrisli, quae ideo Sacramenla dicunlur, quia sub tegumcnto visibilium rerum divina virtus secretius sa- j luiein cornndem Sacramentoi-um operalur; unde a se- cretis virtulibus vel sacris Sacramenla dicuntur. Pa- nis el calicis Sacramentum Graece eucharistia dkiluwaCiisia latine bona gratia inlerprelatur; cl quid inelius corpore et sanguine Chrisli? Sive ergo per bonos, sive: per malos ininislros intra Ecclesiam dispenselnr, Sacramenluiu lamen est, quia Spiritus sanctus vivilicat; nec bonornin dispensatorum merilis ampliatnr iiec ma Dabia! lorum attenualur. Hoc de coi'pore Domini, hoc etiam de baptismale el chrismale dicendum est el tenendum; quia virlus divina secretius operatur in eis, et divina solunimodo est haec virlus sive poteslas, non humanae efficaciae ».

Illi vero, (jui excommunicaii sunt, vei f/e Iiaeresi pus advenial, iuxta diclum sacerdotis dicenlis: « Omni- )olcns Dens, inbe haec porferri per manus saiicti Aiigeli lui in snblime altare tuum» elc. Idcirco, nisi Aiigclus venerjl, iiiw.sfl nequaquam iure vocari polesl. Nanquid enim. si hoc mysterium haereticus ausns liicril usnrpare, Angelum de caelis mittit Deus olilalioncm eius conseci'arc; maxime cum eisdem j)cr Pi'0)!ielam comminatns sil dicens: Maledicam benedictionibus ve- NOTAE AD LIBR. SENTENTIAaUM.

ntris. Quocl si benediclionibus eorum se asserit. inaleclicliiruin Verilas, quid eril de hoslia? Ergo diceinus, ilhtin ])osse benedici aL illo quein scinnis a Deo fore maledictum cuin sua benedictione? Si enim Deus maicdixcrit, cl simoniacus beneciixeiMt; quis eoriiin praevalebit? Nuiujuid benedictio malcdicti ad nihilum poleril redigere verba verissima comminantis Dei »?

Ex bis colligitur, quod haereticus a catboiica Ecclesia ])raecisus nequeal lioc Sacramenlum conficere, quia sancti Angeli, qui huius mysterii celebrationi assislunt, tunc iion adsunt, quando haereticus, vei simoniacus boc in_vsteriuin lemerarie celebrare praesumit. Noii enim duljilari licct, ubi corjoris dominici et sanguinis inysleria geruntur, supernoruni civium adesse conventus. In huius autem mysterii cxpletione sicut formam servari, ita ordinetn haberi, scilicel ut sit sacerdos, el intemionem adbiberi oporlet, ut illud l'acere intendal. — Sed si non credit de iiio mysterio, sicut veritas liabet, nunquid ))otest intendere illud conficere? Et si non intendit, wmiA conficit? — Aliqui dicunt, eliam non recte de illo mysterio sentientem posse intendere, iion quidem iiiud conficere quod iain esset recte credere, sed id agere, quod gcritnr ab aliis, duin iiiud conficitur, el sic adbibetur iiitenlio; elsi iiitciilio dicatur dccsse coiificiendi illud mysterium, lanien, ex cpio inlciidil ea ciicere el agere, quae ab aliis ge runliir, impletur inysteriuin. — Iliiid etiam sane dici Ijotesl, c]uod a brutis animalibus corpus Ghristi non sumitur, etsi videatur. Quid ergo sumit inus, quid manducat? Deus novit. — De iioc caelesli mysterio aliqua ]ierstrinximus, a Catdolicis lideiiter tenenda; qui enim bis conlradicit, haereticus iudicatur.

Supra egit Magister de confectione, Iiic agit de polestale conficiendi. Et dividitur haec pars in tres partes. In priinc quaerit Magister et determinat, qui possint conficere. In secunda, qui possint sumere, ostendens, quod soli homines, ibi: Illud etiam sane dici polest, quod a brutis animalibus etc. In tertia vero incidenler delerminat, pro quanto dicantur Cap. II.

Quid faciat haerelicum, et rjuid sit haereticus.

Ne autem ignores, quid liaereticum faciat, vel quid sit haereticus; audi breviter, quid inde sancti Doctores Iradant. Hilarius ait: « Exstiterunt plures, qui caelestium verborum siniiilicilatem, non verilatis ijjsius absolutionem, susceperunt, aiiter inlcrprelanles, quain dictorum virtus postuiaret. De inteUigentia enim haeresis,'non de Scriptura est;et sensus, non se7-mo, fll crimen ». Idem libro seplimo: «Iiiteliigentiae sensus in crimine est». Hieronymus dicit, quod >< ex verbis inordinate proiatis incurritur baoresis». Augustinus definiens, quid sit haereticus, ait: «Haereticus est qui pro alicuius temporalis commodi, et maxime gloriae principatusquc sui gratia faisas ac novas opiniones vei gignit, vei sequitur».

JSotu/a I. «Maledicam benedictionibus vestris — id est, bis quae eis benediclioiiibus jjossidelis, vel quidquid a vobis i)enedicitur — vei quoniam non benedicunt sanctis ex vero corde, vei cura qui inique agunt benedicunlur ab eis, adulanturque peccatoribus, dummodo divites sinl ». Item: «Maledicam benedictionibus vestris, id est, quidquid a vobis beiiedicetur, per nie erit maledictum ».

Notula 2. Gregorius super Ezeciiielem: «Qui in exi)osilione sacri Eioquii, ut aiiditoribus placeat, aliquid fingil, sua verba loquitur, non Dei; qui autem in verbis dominicis aliter, quam is qui protulit, senserit, elsi siib alio intellectu, tamen aedificationem caritatis tendit»; Domini sunt verba, quae dicit. aliqui errare sive haeresim incurrere, ibi: Ne autem. ignores, quid faciat hominem haereticum.

Prima pars halet duas. In prima determinat sive tangit, quae sunt necessaria ad conficiendum hoc Sacramentum licite. In secunda tangit ilia quae sunt de necessitale huius Sacramenti simpliciter, quae scilicet sunt intentio et ordo, ibi: In huius

autem mysterii expletione etc. Quamvis eiiim bonitas sit necessaria sacerdoti ad hoc, quod conficiendo non peccet, saltem quod probabiliter sit lonus; sed tamen non est necessaria ad lioc, quod conficiat. Sed ordo et intentio ad conficieiidum simpliciter

Ad intelligentiam huius partis duo principahter quaeruntur.

Primo quaeritur de potestate conficientis., Secundo quaeritur de sumente.

Circa primum quaeruntur quatuor.

Primo cjuaeritur, utrum omnis sacerdos possit conficere.

Circa primum sic proceditur.

1. Augustinus, in libro Sententiarum Prosperi: « Non est locus veri sacrificii extra catholicam Ecclesiam »; sed haereticus est exlra catholicam Ecclesiam: ergo in eo non est verum sacrificium, et sic etc.

2.-Item, hieronymus: « Panem pollutum comedunt haeretici »; sed panis isle non potest poilui: ergo non comedunt hunc panem.

3. Item, idem Hieronymus: « Odit Deus sacrificia haereticorum, detestatur fcetorem »: ergo non mittit nec se nec Angelos, nec ipsi per consequens mittunt in caelum: ergo non conficiunt nec Missam dicunl et falso dicunl: Ite, Missa est.

4. Item, Cyprianus: « Ilaereticorum Sacramenta sacrilegia sunt»; sed iste panis sanctus est: ergo etc.

5. Item, ex Concilio Laodicensi: « Non oportet haereticorum benedictiones accipere; sunt enim magis maledictiones ».

6. Item, ralione videtur: quia hoc Sacramensunt necessaria; altero enim deficiente, non conficitur, sed deficiente bonitate, sic. Et sic duo determinantur in hac distinctione: primum spectat ad conficiendi potestatem, secundum vero ad sumtionem.

Secundo, utrum soh sacerdotes.

Tertio quaeritur, in quo resideat maior potestas ad consecrandum, in sacerdote, an in verbo.

Quarlo quaeritur, utrum melior sit Missa boni sacerdotis quam mali. lum est Sacramentum unionis: ergo qui separari sunt ab Ecclesia omnino aheni sunt ab hoc Sacramento; et si hoc, non possunt conficere.

7. Item, qui separari et haeretici sunt, quamvis habeant ordinem, non possunt solvere et ligare; el si solvunt, nihil faciunt: ergo eadem ratione nec conficere.

8. Item, « privilegium meretur amiltere qiii concessa sibi abulitur potestate »; sed haereticus et schismaticus abuluntur potestale conficiendi; ergo sicut Deus dedit potestatem, ita et debet auferre.

9. Item, potestatis superioris esl compescere inferiorem, si ordinatae sunt potestates: ergo si Papa, vel episcopus vetat sacerdoti, ne conficiat, amplius non potest conficere. Si dicas, qood non potest de iure, potest tamen de facto; contra: hoc solum potest homo apud Deum,quod de iure potest; sed polestas conficiendi est poteslas quantum ad Deum: ergo si non potest de iure, nullo modo potest.

CoNTRA: 1. Augustinus ad Parmenianum, quens de haereticis et schismaticis: « Sicut in

mansit baplismus, sic el ordinatio integra; in praecisione fuerat vitium, quod in unitate pacis est correctum, non in Sacramentis, quae ubicumque sunt, ipsa vera sunt ».

2. Item, Causa prima, quaestione prinia: « Sacramenla in modum lucis ab inuuundis coinquinari non possunl ».

3. Ilem, sacerdos conficil, aut quia bonus, aut quia sacerdos. Si quia bonus; sed non est certus de bonitate: ergo nec cerlus est, ulrum conficiat. Si quia sacerdos; cum propter haeresim non desinat esse sacerdos, patet etc.

4. Ilem, ad Sacramentum ex parte dispensantis non plus requirilur quam « ordo et inlentio et actio »; sed haec omnia suiit in praeciso: ergo etc. Si dicas, quod requirilur bonitas: tunc salus nostra in manu alterius est posita

c 0 N c L u s I 0. In onini sacerdote rile procedente salvatur veritas Sacramenti, non autem eius utilitas conficicnli malo, vel excommunicato.

Rkspondeo: Aliqui voluerunt (lislinguere, ex quibus videlur fuisse Magister% quod sacerdotes mali quidam occulte sunt mali et de Kcclesia, saltem numero et quoad exteriorem faciera; et tales possunt. Abi vero sunt manifeste mali et ab Ecciegja praecisi; et tales non possunl. — Sed haec posilio videtur consonare posilioni Cypriani, qui posuit, quod haeretici non habeant vera Sacramenta; quod salis improbat Augustinus

Propter hoc dicendum aliter, quod in Sacra. uento duo attenduntur. scilicet Sacramenti veritas, quae consislil quantum ad rem primam; et Sacramenti utilitas, quae consislit quantuni ad rem ullimam, quae est incorporalio vel unio quanlum ad 1. corpus mysticum. Si de verilate Sacramenti loquamur, veritas salvatur, ubi est ex parte minisir ordo et intentio et verbi prolatio, cum adest de-

I. Opinio, CMii fiivcl Maglslor (hic c. I.), quod sncerdoles cxcomniiiiiicciti non possint vnlido eiicharisiinm consecfare, esl profsus erronea et obsoletn; qunm eliam nonnulli antiqui doctofncrnt vitium, quod unilntis pncc correctum cst... ijisa sunt. Cfr. C. Quod quidam (97.,), C. I. q. I, ubi lcgiiur inm in unilate pacig qunm ipsa vera suiit. bitum elementum. — Si autem loquamur quantum ad utilitatem, dicendum, quod sacerdos iomw conficit ad utililalem suam et assistenlium; malus occultus ad damnum suuiu, nihiloniinus tamen ad utilitatem assistentium, qui ciim fide et devotione Missam audiunt; sed praecisus et kaereticus ad damnalionem suara et omnium assistentiuin. — Quia ergo in praecisis et haereticis raanifestis privatur Sacramentum omni fructu, quamvis sit ibi corpus Christi verura; ideo loquuntur sacri canones et auctoritates Sanctoruin, ipsorum sacrificia detestantes, non ratione operis operati, sed damni.

1-0. Et sic solvuntur auctoritates, et sic credend., II ir o um est mteliexisse Magistruni

6. Ad ilhid autem quod obiicitur, quod non possunl praecisi, quia est Sacramentum unionis; dicendum, quod Sacramenlum unionis est ratione efficientiae, et praecisi sine efficacia et fructu conficiunt.

7. Ad illud quod obiicitur, quod non possunt solvere; dicendum, quod non esl simile: quia poleslas solvendi est potesLas ad alterum ordinata, quae non taiitum consistil in ordine, sed in iurisdictione, quain non habet haerelicus.

8. Ad illud quod obiicitur, quod privilegium debet amittere; dicendum, quod dignus est de sed tainen Dei largitas non subtrahit quod imprimit ut perpetuura; et quia talis est character sacerdotalis. ideo manet ad divinae largitatis gloriam et malorum perpetuara damnationeiu et ignominiara. et per consequens ad manifestandam Dei iustitiam.

9. Ad illud quod obiicitur, quod superior polestas potest cohibere inferiorem; dicendum, quod secundum illud potest cohibere, secundura quod superior; sed non est superior quantum ad potestatem conficiendi — omnes enim sacerdotes aequaliter possunt conficere — sed quantum ad debitara et ordinatam exsecutionein est superior, et quantum ad hanc bene cohibet. Unde si praecisus vel excommunicatus conficiat, facit quidem hoc, ad quod haliet potentiam,sed tamen non facit debite et ordinate, immo ad damnationem suam '-. res, iit Geroch Keichorsbergensis ff I 169, de qno vide Dr. Bai;h, Dogmengcscliiclile des.Mittelalters, I. png. iZo seqq., Petrus Cellensis cl Pelrus Pictnviensis, dlscipukis Mngislri, tenuerunl. iidem codd. N aa subiimgunt vel remissio vcnialium et augmentum virtutum (cfr. suprn d. 12. p. II. n. 1. (..3.).

In eundem scopulum impegit Hugo a S. Vicl., qui in Quaestion. in Epist. S. Pauli (q. 102.) aiL: « Qui autem excommunicali sunt non videnlur hoc [consecrare] posse ». Idem in opere ipsi a plerisquc li-ibulo Sum. Senlcnl. (tr. 6. c. 9.) eancxtra Ecclesiam possint fiet'i; linec nunquam extra ». Ilic error cliditur duplici principio: primo scilicet, quod « Cliristus non doscrit Sacramenlum, etiam si habuerit maluni insti'umentum »; nltero vero, quod potestas ordinis, distincta a potestate iurisdictionis, lundalur in saccrdolali chai-actere prorsus Jndelebili. Clr. supra d. o. a. I, ubi in scholio citantur decreta Ecclesiae, quae generaliter de ministris Sacramentorum loquuntur, praeserlim Concilii Trident. (Sess. VII. de Sacram. in genere can. 12, et de bapiism. c. 4; item Sess. XIV. can. 10.). — Ultima propositio responsionis respicit sacerdotem excommunicatum et vitandum et leges disciplinnros ca aelale vigenles; cfr. S. Thoni., S. loc. infra eit. a. 9.

De hac I. quaeslione: Alex. Hal,, S. p. IV. q. 10. m..5. a.. % i. o. 6. — Scot., de hac et scqq. qq. hic in utroque Scripto q. 2. —: S. Thom., hic q. 1. a. I. quaesliunc. 3. 4: S. III. q. 82. a. 7. 8. — R..Mbeii., hic a. 29..SO. — Pelr. a Tar., hic q. unica a. 2. 3. 4. — Hichard. a Mod., hic a. I. q.!. — De hac et seqq. qq. Durand., hic q. 2; Dionys. Carlh., hic q. I.

II. Quoad seq. (2.) quaestionem cfr. definilio Concilii Tri-

Secundo quaeritur, iitriim soli sacerdotes possint conficere. Et quod sic, videtur:

1. Quia dicit Hugo: «.d istud Sacramentum ordo, intentio et actio ». Et hoc eliam dicil Magister, et habet consuetudo sanctae Ecclesiae.

2. Item, rcUione videtur: quia in veteri testamento, ex quo temphim est factum, solis sacerdotibus licelat offerre sacrificium: ergo si figura fuit vera, el debet ei veritas respondere: patet etc.

3. Item, hoc Sacramenlum est habendum in magna reverentia: ergo eius dispensatio non omnibus debuit concedi, ergo aliquibus est concessa, ergo ahi non habent polestatem; sed illos quibus haec potestas data est, dicimus- sacerclotes: ergo elc.

4. Item,.postolus ad Hebraeos quinlo dicit, quod pontifex consliluitur, ut ojferat dona et sacrificia pro peccatis: ergo qui non esl sacerdos constitulus non polest.

5. item, in omni gente, eti.am jnter idoloiatras, in quibus ponitur cultus, aliquibus personis speciahter coiumittitur polestas offerendi, qui sacerdotes dicun- 1 Sum. Sent. tr. 6. c. 4, ubi lextus originalis necessaria sunt pro concurrit. — Magister hoc insinuat hic in lit. c. 1.

• Libr. II. Pnrnlip. 26, 18, seqq., ubi sacordotes regi 0?Jac resliterunt atque dixerunt: Non est tui officii, Ozia, ut adoloas incensum Domino, sed sacerdotum (.tc. Cfr. ibid. 23, 18; 29, 21; 30, 16, et Ilebr. 5, 4.

5 Vers. 1. dent. (Sess. X.X.II. c. I, can. 2, ot Sess. X.XIII. can. I.) noc non Latcranensis IV. c. 1.

De eadem quaeslione:.lcx. llal., loe. cit. g 2. 3. — S. Thoni., hic loc. cil. quaesliunc. I; S. loc. cit. a. I. — >cU: a Tar., loc. cit. n. I. — liichnrd. a.Med., hic n. 1. q. 2.

Ili. In 3. quaestione solvenda S. Doclor rcpotit cum sunima a. 1. q. 3, et qune saepius cxplicavit, praesertim supra d. I. cit. q. 10. m. 4. a. 2. 2 C (quaestio: de comparalionc ad oriV. Quoad 4. quaestionem Innocentius 111. in profcssione ndei praescripta Waldensibus docet: « In quo [sacrificio] nihil a bono maius, vel a malo minus perfici credimus sacerdote, quia non in merilo consecrantis, scd in verbo efficitur Creatoris et in virlute Spiritus S. »; cfr..Magister, hio c. I, supra d. -3. a. 2. q. I; Broviloq. p. VI. o. — Distinclio inler opus operaium et opus operantis est ab omnibus recepta.

De eadem quaestione: Alex. Ilal. rem tangit loc. cii. m. 3. a.. % 4. 5. 6. — Scot., loc. cit., ct Quodl. 20. praesertim n. 20. — S. Thom., hic q. 1. a. I. qnaostiunc. f>; S. III. q. 82. a. 6. — B. Alberl., liic a. 31. — Petr. n Tar., loc. cit. a. 3. quaestiunc. 2. — Richnrd. a Med., liic a. I. i. I. nd 3. lur: ergo si Ecclesia est ordinatissima, ergo vide tur, quod Chrislus aliquibus hoc officium debuit dare. Sed distributio officiorum in Ecclesia debet esse ordinata ad unum: ergo hi solum hoc possunt, qui ad hoc per principes et pnntifices Ecclesiae ordinantur; sed hi sunt sacerdotes: ergo etc.

Contra: 1. Etsi.solis sacerdotibus ex officio competat baptizare, tamen si laicus baplizat, baptizatum est: ergo similiter, si conficit, confectum est.

2. Item, magis dignus est ministrare Deo bonus laicus quam impius sacerdos: ergo si ad sacerdotis mali invocationem Dominus convertit panem in corpus, multo fortius ad verbum laici boni.

3. Item, sicut Dominus solis discipulis dixit: Accipite, et: Quotiescimque feceritis etc, ita dixit: Docele omnes gentes, baplizantes; sed potestas baptizandi est concessa omnibus: ergo a simili et potestas conficiendi.