Distinctio XXI

« Vide August., IV. de Trin. c. i. n. 8, et Isidor., V. Etymolog. c. 36.

sine consilio, sive sit in necessitate, sive non, debet eum absolvere.

Respondeo: Dicendum, quod dupliciter quaeritur consilium ab aliquo: aut propter instructionem; et tunc quaerilur consilium a sapiente, quia sapiens, ethocmaxime, quando casus emergit, ubi probabiliter potest dubitari. Alio modo quaeritur consilium et consulitur aliquis propter auctoritatis commissionem; et sic inferior consulit superiorem, scilicet ut sciat eius voluntatem et per eius imperium et commissionem habeat potestatem. Hoc modo debet sacerdos in aliquibus casibus consulere episcopum, quia non potest per se ad illos extendere manum, cum habeat potestatem limitatam. — In quinque casibus debet sacerdos ad episcopum remittere vel eum consulere. Primus est de poenitentia solemni, quae ab episcopo debet imponi, et per eum poeaitens reconciliari. — Secundus casus est de excommunicatis, quos aliquando non potest absolvere. — Tertius, ubicumque invenerit irregularitatem contractam; propter illam enim debet remittere ad episcopum, ut, si potest, dispenset; si non potest, cum litleris suis mittatad Papam. — Quartus est de incendiariis. — Quintus, si sit consuetudo in

Cap. I.

De peccatis, quae post hanc vitam

Solet etiam quaeri, utrum post hanc vitam aliqua peccata remiltantnr. Quod aliqua post hanc vitam remiltanlur, Christus oslendit in Evangelio, ubi ait: Qui peccaverit in Spirilum sanclum, non remilletur ei, neque in hoc saeculo neque in futuro. Ex quo dalur inlelligi, sicut sancli doctores Iradunt, quod quaedam peccata in futuro dimittenlur. « Quaedam enim culpae in hoc saeculo relaxanlur, quaedam vero parvae etiani in fuluro; quae quidem post mortem gravanl, sed dimilUmliu, si digni sunl, sl bonis aclibus in hac vita meruerunt, ul dimiltantur eis». aliquo episcopatu, quod certa cfimina ad episcopum deferantur, ut homicidium, sacrilegium et huiusmodi; et iste casus est particularis, non universalis DuB. Vi.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Puellarum consecratio, consulto episcopo, per presbyterum fieri valet. Videtur male dicere, quia illae desponsantur Christo: ergo a solo episcopo est eis imponendus anulus.

Respondeo: Dicendum, quod quantum est de iure communi hoc licilum est solis episcopis, quia ipsi sunt sponsi, qui debent Christo animas consecrare, secundum quod dicit Apostolus secundae ad Corinlhios undecimo: Despondi vos uni viro virginem castam, et debent filios perfectos generare; et ideo habent clavium potestatem in excellentia, et eis solis ista quae sunt excellentiae, sunt commissa. Unde hoc quod dicit Magister, locale solum fuit et nunc non habet locum nisi de viduis velandis, quibus potest sacerdos de consilio episcopi dare velum. Et pro tanto illud est intelligendum.

Cap. II.

De his qui aedificant aurum, argentum, lapides pretiosos, lignum, foenum, stipulam.

De illis eliam, qui aedificant lignum, foenum, stipulam, dicit Auguslinus quod igneni tribulalionis transitoriae invenient, cremabilia aedificia, quae secum porlaverunt, cremantem. Ait enim sic: « Post istius sane corporis morlem, donec de igne purgatorio veniatur ad diem damnationis et remunerationis, si hoc temporis intervuilo spirilus defunctorum, qui aedificaverunl lignum, foenum, slipulam, huiusmodi ignem dicantur perpeli, quem alii non sentiunt, qui huiusmodi acdificia non portaverunt, ut inveniant ignem transitoriae Iribulalionis, venialia concremautem; uon 1 Madh. 12,.32; Luc. 12, 10.

' Verbotenus in Glossa sup. loc. cit. Matlh. apud Lyranum, sumla ex Gregor., IV. Dialog. c. 39, et est in C. Qualis liinc (4.), d. 25. — Pro parvae etiam edd. 3, 7, 8 poenae etiam, 3 Libr. XXI. de Civ. Dei, c. 26. n. 4 (cfr. Enchirid. c. 69. n. 18.), et respicitur I. Cor. 3, 12.

sa redarguo, quia forsitan verum est». « Sed quia dicilur: Salvus erit quasi per iqnetn, conlemnitur ille ignis. Gravior lamen erit ignis ille, quam quidquid potest homo pati in hac vita ». — Hic aperte insinuatur, quod ilii qui aedificant lignum, foenum, stipulam, quaedam cremabilia aediticia, id est venialia peccata, secum portant, quae in igne cmendatorio cremantur. Unde constat,. quaedam peccata venialia posl hanc vitam deleri.

Cap. III.

De igne purgalorio, quo ulii citius,

alii lardius purga7itur.

In illo autem igne purgatorio alii tardius, alii citius purgantur, secundum quod ista pereunlia magis vel minus amaverunt. Unde AugusUnus: « Post hanc vitam incredibile non est nonnullos fideles per ignem quendam pui-gatorium, quanto magis minusve bona pereuntia dileerunt, tanto lardius citiusque salvari ».

Cap. IV.

Quid sit aediflcare lignum, foenum,

« Unde non frustra illa Iria distinxit Aposlohis: ii. lignum, foenum, stipulam, quae illi aedificant, ((ui, etsi aliena non rapiant, rebus tamen infirraitati coucessis aliqua dileclione inhaerent; qui secundum suos amaudi modos diutius, ut lignum, vel minus, ut foenum, vel minimum, nl stipula, ignem sustinebunt. Qui 3. vero superaedificaut aurum, argentum et lapidem pretiosum, de ulroque igne securi sunt, non sohim de illo aeterno, qui cruciaturus est impios in aeternum, sed etiam de illo emendatorio, quo purgabunlur quidam salvandi ».

Hic obiici potest: si per lignum, foenum, stipulam venialia intelliguntur peccata; et nullus adeo perfectus est, qui venialiter non peccet: ergo qui aediflcant aurum, argentum, lapidem pretiosum, aedificant eliam ligiium, foenum, stipulam: ergo per ignem Iransibunt. — Ad quod dicimus, quia non omnis qui venialiter peccat, lignuni, foenum, slipulam aedificat; sicut e converso non omnis qui conlemplatur Deum et diligit proximum el opera bona lacit, aedificat aurum, argentum, lapidem pieliosum. El tamen in a;uro intelligitur contemplatio Dei, in argento dilectio proximi, in lapide prelioso bona opera. Sed illi qui aediflcant lignum, foenum, stipiilam, Deuin conlemplantur et proximum diligunt et opera bona faciunt, nec tamen aediflcant azwMm argentum, lapidem pretiosum.

EnaiTat. in Ps. 37. n. 3, ubi respicilur I. Cor. 3, 15.

2 Encliirid. c. 69. n. 18.

August., Enchirid. c. 68. n. 18. — Superius post Deo codd. A C D E omittunt non mundo. — Scq. loctis est August.

Cap. V.

Quid sit aedificare aurum, argentum,

lapides preliosos.

Haec eniin aedificat qui sic illa tria facit, ut cogilet quae Dei sunt, et quomodo placeat Deo, non mundo. « Lignum vero et foenum et stipula accipi possunt saecularium rerum, quamvis licite concessarum, tales cupiditales, ut amitli sine animi dolore non possint*». Haec ergo aedificat is qui cogitat quae mundi sunt, quomodo placeat mundo, « qui circa divitias suas quodam carnali affectu tenetur, et tamen ex eis multas eleemosynas facit nec pro eis aliquid fraudis vel rapiiiae molitur ». — Ex his igitur patet, quod non idem homo simul haec et illa aedificat. Illa enim aedificatio perfectorum tantum est, qui non cogitant placere mundo, sed lantumDeo; qui etsi venialiter aliquando peccant, fervore caritatis ila absumitur in eis peccatum sicut gulta aquae in camino ignis; et ideo niinquain secum portant cremabilia. Haec autem inferior aedificatio minorum est, qui non tantum Deo, sed etiam mundo placere cogilant, Deum tamen praeponunt. Si vero munduin praeponerent, nm superaedificarent, sed destruerent fundamentum. Affectiones igitur carnales, quibus dediti sunt domibus, coniugibus, possessionibus, ita ut nihil praeponant Ghrislo, illis tribus significantur; quae in mentes perfectorum non cadunt, etsi alia venialia admitlant; in cordibus vero minorum interdum durant usque in finem, qui cum talibus aedificiis transeunt, sed dissolventur in igne; ipsi vero meritn fundamenti salvi erunt, gravissimam tamen poenam sentient. Ex quo apparet, quanlam hic misericordiam exhibet Deus, et qiiantam ibi exerceat veritatem, cum pro eodem peccato multo gravius ibi puniat quam hic.

Cap. VI.

Quod aliquem vere poenitet, etsi no7i de

omni veniali.

Sed forte dices, illud esse accipiendum peccati, non de ipso peccalo, quod Gregorius dicit, quaedain levia in futuro dimittenda. Si enim veram poenitenliam habuerit quis, omnia dimissa sunt ei, sed poena forle remansit; ideoque, si vere poenitens obiit, sine peccato transit; si autem vere poenitens non est in obitu, maculam portat, quae nunquam delebitur. Qui vero aedificat lignum, foenum, stipiilam, vere poenilet, quia bonus est et carilatem habet et in carilate de hac vita transit: ergo sine peccato transit. — Non sequitur: verum quidem est, quia bonus est et de Fide et operibus c. 16. n. 27, ubi pro multas eleemosynas edd., excepta I, multa benefwia, refragantibus codd. et originali.

5 CIV. Gregor., II. Ilomil. in Evang., homil. 33. n. i, et XVI. Moral. c. 67. n. 81, quoad sensum; Guliel. Antissiod. et Petr. a Tar. hunc locum iribuunt Auguslino. In flne respicitur Ps. 84, 11.

6 Libr. IV. Dialog. c. 39. Cfr. pag. 343, nota 2. — Infra edd., excepta 1, praefigunt peccata ante omnia.

habet et vere poenitet; et tamen ciim vepeccato transit, quod non delevit poenitenlia.

enim non delet nisi peccatum illud, quod homo. Tale autem peccatuni saepe in liac vita relinquitur ab homine, et tamen vere poenitens elsi non de omnibus venialibus poeniteat. Potest quis de omni mortali et de omni veniali poeniexcepto uno vel pluribus veniallbus quidem; sihabet quis caritatem et unum vel plura venialia; de criminalibus nullatenus esse potest. Est enim

Cap. VII.

Quid sit generalis confessio. Post haec considerandum est, utrum prosit conilla, ubi singula peccata, quae quisque fecit, exprimuntur. — Sane dici potest, quod omnia crisemel saltem oportet in confessione exprimi, aliqua a mente exciderint. Sed quia delicta nemo omnia, generaliter saltem ea coufilere, quomemoriam non habes; et sic nihil celasti de scetuis. Venialia vero, quia innumerabilia sunt, generaliter conflteri, nisi aliqua sint frequenter perfectius est tamen etiam illa exprimere, si Ideoque quolidie generaliter fit confessio in Ecpro venialibus scilicet peccatis, quae quotidie et pro illis mortiferis, quorum notitiara non Unde Auguslinus: « Veritatem dicit Deo poequando nihil illi de comraissis sceleribus celat; quod, etsi voluntate celaverit, Deus ignoret, sed vesibi ab eo dici vult, ut veniam consequatur. Si mente aliqua exciderint, confitetur veritatem Deo, generaliter dixerit: Deus qui nosti occulta cordis, opera mea et deiicta a te non sunt abscondita, quiveniam largiaris. Et haec est veritas confitentis, diligit Deus». Unde: Ecce enim vei-itatem dile- — Hic insinuatur, quod generalis confessio etiara delet, quorum intelligentia non habetur.

Cap. VIII. Quod nemo debet confiteri peccata, quae non fecit. Sicut autem poenitens celare non debet peccatum, superbia est; ita nec humilitatis causa fateri se 54S aliquis bonus caritatem habens, sed adhuc quodam cupjditatis affectu anians haec saecularia; talis existens subita morte opprimitur, in illo terreno affectu mortuus est, et tamen salvabitur, a quo non se hic absolvit: ergo post hanc vitam ab illo purgabitur. Constat ergo, quaedam peccala, sed levia, post hanc vitam dimilti. Si vero de poena peccati illud intelligi voluissent auctores, cur magis commemorassent levia quani cjravia, cura eliam gravium foena hic inexpleta post hanc vitam restet? reum illius quod se non commisisse uoscit, quia incauta est talis humilitas et peccatorem constituit. Unde Augustinus- «Cum hurailitatis causa raentiris, si non eras peccalor, antequam mentireris, mentiendo efficeris quod evilaveras. Veritas in te non est, nisi ita te dixeris peccatorem, ut etiam esse cognoscas. Veritas autem ipsa est, ut quod es dicas. Nam quomodo est veritas, ubi regnat falsitas»?

Cap. IX.

Be poena sacerdotis, qui peccata confitentis publicat.

« Caveat autera sacerdos,ne peccata confitentium aliis prodat, alioquin deponatur. Unde Gregorius: Sacerdos ante orania caveat, ne de his qui confitentur peccata, alicui recitet, non propinquis, non exlraneis, nec, quod absit, pro aliquo scandalo. Nam si hoc fecerit, deponatur et omnibus diebus vitae suae ignominiosus peregrinando pergaf». « Quod vero dictum esf, ut poenitens eligat sacerdotem scienlem ligare et solvere, videtur contrarium ei quod in canonibus reperitur, ut nemo scilicet aKerius parochianum iudicare praesumat. Sed aliud est favore vel odio proprium sacerdotem conlemnere, quod canones prohibent, aliud caecum vitare, quod Urbanus facere monet, ne, si caecus caecum ducat, ambo in foveam cadant». Ait enim Urbanus secundus: « Placuit, ut nulli sacerdotum deinceps liceat quemlibet commissum alteri sacerdoti ad poenitentiam suscipere sine eius consensu, cui se prius commisit, nisi pro ignorantia illius cui prius confessus est. Qui vero contra hoc facere tentaverit gradus sui periculo subiacebit».

• Ita in C. Sacerdos ante (2.), de Poenitent. d. 6. Non invenitur in Gregor. — Pro his qui cod. C et plures edd. his quae, refragantibus aliis et canone.

Dist. XVII. c. i. — Haec sumta sunt ex Gratian. ad can. cit., et alluditur ad Matth. 15, 14. Verba Urbani ibi sequuntur in C. seq.

a poena, an eliam a culpa, ostendens, quod a culpa. In secunda agit de diuturnitate purgationis, ibi: In illo autem igne purgatorio etc.

Simihter secunda pars, in qua veritalem ostensam defendit, habet duas. In prima enim dissolvit quandam sophislicam rationem. In secunda vero excludit quandam apparentem solutionem, ibi: Sed forte dices, illud accipiendum esse etc.

Circa primum, cum in praecedentibus sit quaesitum de iustificatione a mortalibus, quaeritur hic de deletione venialium. Circa quam duo quaeruntur.

Primo quaeritur, utrum venialia possint deleri sine gratia.

Secundo, utrum possint deleri a gratia sine, poenitentia.

2. Itera, venialis culpa non dicit deformitatem imaginis, sed solum pronitatem ad bonum commutabile; sed pronitas potest sine gratia aboleri, quoniam qui est pronus ad avaritiam sine gratia polest (ieri prodigus et pronus ad prodigalitatem: ergo etc.

3. Item, in morbis parvis natura non indiget medicina, sed sohim quando morbus magnificatus est; sed venialia non prosternunt naturam, immo dimittunl eam in suo vigore: ergo praeter medicinam gratiae potest per naluram veniale curari.

4. Item, quanto morbi minorem habent con- 3 Val. cum paucis codd. ultra quam meruit ille. Inferius post punit ex cod. U supplevimus Deus.

nexionem et similitudinem, tanto specialius potest unus sine alio curari; sed veniale maiorem convenientiam habet cum aliquo veniali quam cum mortali; sed unum veniale potest deleri, alio remanente: ergo multo fortius potest deleri veniale, remanente mortali: ergo etc.

5. Item, si veniale non potest deleri sine gratia; esto quod aliquis in solo veniali moriatur, illud nunquam delebitur, sed quamdiu durabit, punietur: ergo aeternaliter ex se ipso punitur: ergo non differt a mortali.

Contba: 1. Augustinus, de Civitate Dei vigesimo « Nec magna nec parva possunt nobis dimitti, nisi nos dimiserimus debitoribus nostris»; hoc non est ob ahud, nisi quia, dum homo non dimittit, est semper in peccato: ergo nuUum peccalum potest homini dimilli, quamdiu est in peccato mortali: ergo si sola gratia a peccato liberat, veniale non dimiltitur sine gratia.

2. Item, si aliquid deiet aliquid aliud, habet oppositionem ad illud aliquo modo; sed nec poena nec natura habet oppositionem ad culpam: ergo nec per poenam nec per naturam delentur venialia, nisi adsit gratia.

3. Ilem, omne peccatum nocet et adimit, sicut vult Augustinus in Enchiridio et multis locis: ergo veniale aliquid de bono spirituali et rectitudine adimit; sed solus Deus potest animae restituere bonum, sicut solus poluit eam creare, et hoc est per gratiam: ergo etc.

4. Item, Deus punit pro veniali, hoc constat: ergo aliquid invenit displicenliae in veniali; sed nihil omnino removet disphcentiam Dei, nisi quod invenit placentiam et veniam; sed sola gralia gratum faciens est illa quae Deo placere facil: ergo etc.

5. Item, perfectius est carere veniali quam mortali: ergo aeque nobilis doni sive aeque perfecti, vel magis perfecti actus est delere veniale quam delere mortale; sed mortale deleri non potest nisi a dono gratiae gratum facientis: ergo etc. Peccata venialia sine gratia gratum faciente non delentur.

Respondeo: Dicendum, quod aliquorum positio qaod venialia sine gratia gratum faciente deleri possunt per gratiam gratis datam. Et rationem huius ostendere voluerunt, pro eo videlicet, quod veniale peccatum non repugnat gratiae gratum facienti, sed gratis datae; nec offendit Maiestatem divinam, quia ibi non diligitur aliquid supra Deum, sed aliquantulum inordinate sub Deo. Et ideo, sicut mortale polest deleri per gratiam, quia ei repugnat, et quia gratia Deo offenso reconciliat, et quia Deum contemptum amare facit super omnia; sic veniale potest deleri per gratiam gratis datam, quae illam modicam inordinationem removet et illam occasionem minus amandi Deum ab ipsa anima tollit; nec oporlet, ibi esse gratiam elevantem animam ad dilectionem Dei super omnia, quia per veniale nihil amatur supra Deum.

Sed haec positio, licet probabilis videatur, veritate lamen deviat, si quis inspiciat. Omne peccatum, eo ipso quod peccatum est, aliquo modo animam foedat et aliquo raodo ipsam deordinat, et necesse est ex hoc, quod aliquo raodo Deo displiceat. Quoniam igitur nota displicentiae minima, quae esse possit, sine habitu, qui reducit ad complacentiam et ad amicitiam, auferri non potest; tenendum est omnino de omni peccato generaliter, quod nullum omnino potest deleri sine gratia gi-atum faciente. Sic enim decrevit nos sanare divina misericordia; et hoc dicunt Sancti, et sonat Scriptura quae maxime ponit, gratiam esse necessariam ad delenda peccata.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod sufQciens punitio absolvit a culpa; dicendum, quod si jHud intelligatur in facie hominum, qui iudicant secundum exteriora, potest habere verilatem. Sed in facie Dei, qui considerat faciem animae internam et decorem imaginis suae, quantacumque sit poena, non potest omnino absolvere peccatorem, nisi removealur interior deformitas; et ideo in foro Dei impossibile est peccalum sufficienter puniri quantum ad tempus, nisi deleatur per gratiam.

2. Ad illud quod obiicitur, quod veniale dicit solam pronitalem; dicendum, quod falsum est, immo amplius dicit quandam notam displicentiae; et ita semper manet in anima, etiam si veniat pronitas ad oppositum, nisi interveniat carilas, quae operit midtitudinem peccatorum.

3. Ad illud quod obiicitur, quod in raorbis parvis natura non indiget medicina; dicendura, quod verum est; et similiter in spiritualibus est, si recte fiat similitudinis translatio. Nalura igitur habet in

se fundamentum sanitalis, scilicet virtutes naturalesj regentes coraplexionem et expellentes nociva; regimen autem spiritualis sanitatis non est nisi gratia gratum faciens: et ideo, sicut corrupta vi naturali, non polest deleri morbus corporalis; sic nec, absente gratia, polest deleri, quantumlibet sit parvus, morbus spiitualis. iion ergo gratia sicut medicina, sed sicut regitiva virlus est; exterius autem Sacramentum est sicut medicina, quo non indiget gratia necessario, expedit sibi tamen ad curationem venialis, maxime cum illa aegritudo est consueludinaria.

4. Ad illud quod obiicitur, quod maior connexio est venialis ad veniale; dicendum, quod veniale sine veniali potest deleri, quia neutrum fundaraen-

I. De purgatorio vide supra d. 20. p. I. per totam et hic dub. 1-3, ubi loous Apostoli (I. Cor. 3, 12.) exponilur (cfr. etiam infra d. 23. a. 1. q. 1. de remissione venialium per extremam unctionem). — Quaestio 1. intelligitur de habitu sive statu gratiae fusione gratiae liabitualis, ut docet eliam S. Thom. locc. infra citt.

De!. quaestione: Alex. Hal., S. p. IV. q. 15. m. 3. a. 4. I 1. _ Scot., hic q. 1. n. 1. — S. Thom., supra d. 16. q. 2. a. 2. quaestiunc. 1; S. 111. q. 87. a. 2; de Malo q. 7. a. 12. — Petr. a Tar., supra d. 16. a. 7. quaestiunc. 1. 3. — Richard. a Med., supra d. 16. a. 3. q. 2. ad 2. — Durand., supra d. 16. q. 2. — Dionys. Carth., de tola hac p. I. hic q. 1.

II. Quoad seq. (2.) quaestionem Alex. Hal., (loc. cit. 2.) resolvit: « Dico ergo sine praeiudicio, quod sine motu voluntatis actuali, vel habituali [i. e. virtuali] nolentis peccasse venialiter non deletur veniale». Hoc autem ita explicat, ut asserat: « Non video, quomodo liberum arbitrium possit coMenfeVe gratiae delenti peccatum, nisi dissentiat ipsi sive nolit fecisse, sive in particulari... sive in generali dissentiat, sive nolit actu vel habitu, dico». Rationehuius principii idem (loc. cit. in fine)

Secundo quaeritur circa hoc, utrum venialia possint deleri a gratia sine contritione sive interiori poena. Et quod sic, videtur:

1. Per illud, quod habetur in liltera quod est verbum Gregorii: « Quod est gutta aquae ad caminum ignis, hoc est veniale ad fervorem caritatis»: ergo videtur, quod in solo caritatis fervore possit deleri veniale.

2. Item, sicut colligitur ex verbis Augustini in libro Confessionum, veniale non est aliud quam i Cfr. II. Sent. d. 28. a. 1. q. 1. ad 2. — De seq. propos. vide supra d. 1. p. I. q. 6. et d. 17. p. 111. a. 2. q. 1. — Post pauca pro quo edd. cum pluribus codd. qua. tum virtutis vivificantis et sanantis everlit, scilicet gratiam; sed mortale exstirpat gratiam; non enira simul slat cum vita. Et quoniam non potest deleri aliqua culpa sine gratia, ideo nullus morbus, etiam minimus, potest deleri, quin deleatur omnis mortalis culpa; non sic autem est in veniali, pro eo quod utrumque simul stat cum gratia.

3. Ad illud quod obiicitur de eo qui in solo veniali decedit; dicendum, quod positio est impossilMlis; et ideo non est rairum, si accidat impossibile-. Si taraen aliquis decedat cum originali et veniali, vel cum veniali et alio quocumque mortali; punietur pro veniali aliquanta poena inlensive; sed ratione adiuncti poena ilia erit aeterna, non Not ralione ipsius culpae venialis. etiam opinatus est, venialia fieri morlalia in casu, si quis moriens et sui compos non dissentiendo poenitontiam egerit de istis venialibus. — Communis quidem sententia ad veniam hnrum peccatorum impetrandam requiri et sufiicere docet virtuatem displiceniiam; sed simul asserit, hanc importari etiam in actibus aliarum virtutum, non tantum poenitentiae sive conlrilionis (cfr. S. Thom., hic q. 2. a. 1; S. 111. q. 87. a. 2.). Simul communius docetur, etiam post mortem animas in gratia decedentes vi eiusdem et poenarum purgari posse a culpa venialium (cfr. infra a. 2. q. 1.). —. doctrina valde communi, quod venialia peccata in damnatis habeant poenam aeternam per accidens (q. 1. ad. S. tacla), dissentit Scot. (hic q. 1. n. 8.) cum suis, Nominalibus nonnullisque aliis et docet, poenam aeternam venialibus deberi nec per se nec per accidens. De hac quaeslione cfr. S. Thom., hic q. I. a. 2. quaestiunc. 3; B. Albert., hic a. 8; Petr. a Tar., hio q. 2. a. 2. quaestiunc. 2; Richard. a Med., hic a. 2. q. 3; Durand., hic q. 2.

De 2. quaestione praefer laudatos: Scot., loc. cit. n. 8. — Petr. a Tar., loo. cit. quaestiunc. 2. i. — Richard. a Med., loc. cit. q. 1. minor ainor Dei: ergo quod excludit reraissionem a,moris excludit veniale et delet; sed caritas, nulla facta lueditatione, potest niagis et magis inflamraari: ergo etc.

3. Itera, possibile est, iustura, qui habet venialia, mori dorraiendo, vel ita quod cadat in furiain: ergo cum ultra non sit locus poenitentiae, et necesse sit, illa venialia deleri, quia aliquando, cum habeat gratiara, perveniet ad gloriara: ergo possunt venialia deleri per gratiara sine poenitentia.

3 Ilic c. 5.

4. Item, mortale improportionaliter plus offen- Deum quam veniale; sed minima contritio suEQad delendum mortale cum gratia: ergo ad deveniale sufficit sola gratia.

5. Item, venialia delentur virtute Sacramenti exunctionis, virtute etiam eucharistiae — sicut habitum est, et expresse dicit Ambrosius et per orationem dominicalem et benedictionem sicut dicunt magistri communiter: ergo est necessarium conteri, quia alia est via de- — Cum ergo per haec remittanlur et eliam contritionem et exteriorem satisfactionem et baplismum; quaerilur, per quam naturam cominsit his haec passio comnuinis. Contra: 1. Supra distinctione decima sexta ubi agitur de remissione venialium sive de — dicit Magister — quod « ad remissiovenialium sufficit oratio dominica cum aliquo et eleeraosynis; sic taraen, ut praecedat aliquantula »: ergo non potest pro illa fieri satisfactio congrua, nisi praecedat intepoenitentia: ergo etc.

6. Itera, raaioris adhaerentiae est veniale quara sed mortale nunquam deletur, nisi hbearbitrium ab eo dissentiat per actum contritioergo multo fortius videtur de veniah.

7. Item, quando aliquae duae formae sese una per se non expellit aham; sed simul stat cum gratia: ergo gralia per se delet veniale: ergo necesse est, ahquid addi quod cum veniah peccato oppositionem ha- Sed hoc non est nisi poenitentia interior: etc.

8. Item, ratio, quare mortale non potest deleri actu detestationis, est, quoniam voluntate actum et vohintate aceeptante, et ideo non potesl denisi voluntate cletestante; sed peccata venialia in pluribus voluntarie commitluntur et durant in, quamdiu voluntas vull in talibus versari: videtur, quod veniaha non possunt deleri sine interna. b. Item, possibile est, unum veniale deleri alio; sed hoc non est nisi per ahquid, quod aspicit unum veniale quam ahud, ralione cugratiae effeclus potius est supra unum quam aliud; sed tale non est gratia nec Sacrased sohis actus interior hberi arbitrii: etc.

m Quamvis venialia. peccata valde congrue per poenitentiam deleantur, tamenpossunt deleriper gratiam aliter adiutam, scilicet solo libero arbitrio consonante, et aliquo exterius adiuvante.

Respondeo: Ad hoc voluerunt aliqui dicere, quod peccata venialia, quia quodam raodo sunt voluntaria, sine actu voluntatis detestantis illa deleri non possunt. Quia tamen longe minus habent de ratione voluntarii quam raortalia, ideo quantulacumque contrilio sufficit sive in generali, sive in speciali. Unde dixerunt, quod si quis cum impoenitenlia de venialibus decedat, raortaliter peccat; si quis vero praeter usum liberi arbitrii decedat, postmodum delentur per gratiam cum detestatione voluntaria. Nam anima, quae est in gratia, statim dum in se conspicit culpam, illara detestatur, et gratia existens in anima eam delet. — Sed tamen illud difQcile est sustinere tam in hoc saeculo quam in futuro: in hoc, inquam, saeculo, quoniam multi sunt modi remittendi peccata venialia praeter poenitentiam, ut puta, cum aliquis devote suscipit episcopalem benedictionem et aquae benedictae aspersionem et consimilia; m futuro, quia, cum nulius sit usus liberi arbitrii meritorius post mortem, in nullo videtur possibile, quod gratia culpam deleat, cooperante raotu voluntatis animae iam exutae. Et sic modus iste dicendi non videtur omnino conveniens.

Propter hoc igitur aliter dici oportet. Et ut intelligamus modum deletionis venialium, nolandum, quod triplex est genus peccati, scilicet originale, actuale mortale et veniale. Et primum quidem rainiraam habet rationem voluntarii, immo nuUam habet rationem volunlarii in nobis. AUerum autem genus peccati, scilicet mortale, simpliciter tenet rationem voluntarii, hcet non ita, sicut peccatum Adae, quod nullum habuit inclinativum. Veniale peccatum quodam modo tenet niedium. Unde quodam modo habet rationem poenae, quodam raodo culpae; et rursus, quodam modo est voluntarium, quodara modo involuntarium. Haberaus enira necessitatera coraraitlendi aliquod veniale in communi, quamvis ad nullum in particulari

Primum igitur peccatum, quoniam aliunde con-

SoO tractum est, potest deleri, libero arbitrio nihil omnino agente, sed Sacramenlo solo exterius adiuvante, sicut patet in parvulis. — Secundum genus peccati, quoniam voluntarie contractura est, non potest deleri, nisi libero arbitrio consonante et adiuvante; ideo in iuslificatione impii requiritur raotus liberi arbitrii, per quera consonet gratiae, et ulterius contritio, pef quam adiuvat. — Veniale peccatura polest deleri, libero arbitrio consonante et aliquo exlerius adiuvante; unde si liberum arbilrium gratiae non repugnat, volendo persistere in cuipa, et gratia virtute Sacramenti, vel rei sacramentalis vigoratur; culpara venialem deiet vel universaliter, vel particulariter. Unde credendum est, quod aliquo nihil de peccatis suis cogitante, sed tantuin passionem Christi recolente in Sacramento eucharistiae, recogitante, inquam, ferventer, quod venialia peccata vel omnia, vel quaedam remittuntur ei per gratiam sic adintam. Et orania illa, sive sacramenta, sne sacramentalia, ut eucharistia et unctio et baptismus et aquae aspersio et episcopalis benedictio et contritio et misericordiae exhibitio et orationis dominicae devota exoralio, faciunt ad venialiura deletionera, non per propriara naturara, sed per eara naturara, qua gratiara gratum facientem ad hunc actum adiuvant et vigorant.

Si quaeras: quoraodo adiuvant? dicendura, quod in talibus ut plurimum est humiliatio el devotio, quae est actus gratia informatus, repugnans ipsi veniali peccato, quod fervorein carilatis et devotionem, quantura est ex se, diminuit. Vel ea ratione, qua est in eis poenalitas, quae repugnat inordinatae deleclationi, proul illa poena iuncta est ordini gratiae. — Et sic potest responderi, quod quamvis venialia valde congrue per poenitentiara deleantur, possunt taraen per gratiara aliter adiutam deleri. — Et concedendae sunt rationes ad hoc inductae.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod praecedere debet aliquantula contritio; dicendura, quod I'Iagister non deterininat praecise raodum delendi veniale peccatum, sed raodura perfecte satisfaciendi. Nemo autem perfecte satisfacit pro culpa, nisi etiara interius in corde doleat, quantumcuraque

Consequenter quantum ad secundum articulura quaeritur de purgatione, quae fit per purgatorium. De qua duo quaeruntur.

Prirao quaeritur, utrura in purgatorio posl hanc 1 Edd. cum uno allGroque cod. adiuvatur. Inferius pro volendo nonnulli codd. nolendo. se exterius punit; et hoc dico vel in generali, vel in speciali. Venialia autem non solum per vim poenitentiae, sed etiam aliis raodis deleri possunt, ut tactura est.

2. Ad illud quod obiicitur, quod veniale est maioris adhaerentiae; dicendum, quod dupliciter est Dii loqui de adhaerenlia venialis: aut quantum ad maculam, aut quantura ad pronilatem, quae est via ad illam. Si loquamur quantum ad notam displicentiae, pius adhaeret mortale quam veniale. Si autem quantum ad pronitatem, e contrario est; deletio aulem non est respectu pronilatis, sed potius respectu maculae peccati.

3. Ad illud quod obiicitur, quod veniale se compatitur cuiu gratiaetc; dicenduin, quod verum m est, quod se coinpatilur quantura ad inhaerentiam; et ideo gratia non delet per sui essentiara vel inhaerentiain; et propter hoc oportet ei addi aliquod adiutorium vel liberi arbitrii, vel alicuius alterius poenalitatis, vel Sacramenti, ratione cuius effectus vel actus gratiae repugnat veniali. Quamvis enim gratia secundum essentiam stet cum veniali, tamen caritas ad fervorem excitata consurait culpam, sicut fornax ignis modicam aquae gutlam.

4. Ad illud quod obiicitur, quod veniale est voluntarium; dicendum, quod non sic, sicut raortale; taraen, quia aliquo modo voluntarium est, nunquam deletur, nisi voluntas consonet. Unde vix contingit, quod ei qui proponit raanere in veniali peccato, utpote in verbis otiosis, quod eliam si confitealur, remittatur ei culpa, nisi forte pro opere illo contra se ipsura insurgat, et adeo rugiliis rationis fremat, quod bestiales raotus sensualitatis gressura figant, ad raodura leonis, quo rugiente, cetera animalia gressuin flgunt.

5. Ad illud quod obiicitur, quod veniale unura deletur sine alio; dicendura, quod hoc possibile est duplici raodo: vel quia volunlas habitudinaliter adhaeret uni, et non alii; et tunc culpa remitlitur, cui non inhaeret, et remanet cuipa, cui voluntas adhaerebat; vel ideo, quia voluntas unum peccatuin magis detestatur quam alterum. Unde gratia magis delet culpara venialera, in cuius delelione magis voluntas consonat, vel adiuvat. vitam llal aliqua purgatio ab aliqua culpa, au solum a poena.

Secundo, utrura purgatio illa fiat per ignera malerialera.

Quantum ergo ad primutn ostenditur, quod fiat purgatio a culpa: i. Primo per illud quod dicitur Matthaei duo- Qui dixerit contra Spiritum sanctum non remittetur, ei neque in hoc saeculo in futuro: ergo implicat Dorainus, aliqua remitti in futuro; sed non nisi in purgatoergo etc.

2. Item, Gregorius quarto Dialogorum dicit, « quaedam leves culpae remittuntur in fuet ibi multa dicit, quae ad hoc ostendenfaciunt. Si dicas, quod hoc intelligit quanlum reatum poenae; hoc non solvit, quia in futuro, in purgatorio, non solum fit purgatio a reatu venialium, verum etiam mortalium in his poenilentiam in hac vita non complent.

3. Item, omnis purgatio, secundum quod hurespicit foeditatem aliquam; foeditas autem culpa est: ergo videtur, quod purgatorius sit contra culpam. Si dicas, quod est contra vel sequelam vel aliquid tale; tunc quaero: liberum arbitrium post hanc vitam sit ita imrespectu pronitatis, sicut respectu voluntaquare talis sequela potest purgari, et non veculpa, cum plus laedat animam sequela morquam culpa venialis?

4. Item, quod purgat aliquid aliquo modo oppositionem ad illud; sed poena poenae non ergo si est ibi purgatio, non est a poena: a culpa aliqua. Contra: 1. Super illud primae loannis quinto peccatum ad mortem; Glossa: « Quod in hac non corrigitur, frustra post mortem venia eius »: ergo nulla post mortem ibi culpa

5. Item, Damascenus: « Quod est hominibus hoc est angelis casus », et e converso; sed post casum a nulla culpa possunt liberari: nec homines post mortem. Vers. 32. 2 Cap. 39. Cfr. Glossa ordinaria in Malth. 12, 32. apud Straet Lyranum nec non C. Qualis hinc (i.i, d. 2o. — Inverbis hoc intelligit plures codd. cuni edd. perperam innon. In fine arg. cod. aa addit; et ita nil esset illa quam assignat, quod parva delentur, magnn aunon. Vide hic lit. Magislri, c. 6, ubi eodem instantia fer- 5S1

6. Item, Gregorius in Dialogis: « Talis in iadicio quisque futurus est, qualis de corpore exivit»: si ergo exivit cum veniali: patet etc.

7. Item, liberum arbitrium medium est inter profectum in bono et liberationera a raalo culpae; sed post mortem non potest in bono proficere: ergo nec a culpa aliqua resurgere.

b. Itera, facilius est labi in veniale quam hberari a veniali; sed post raortera non potest anima venialiter peccare: ergo nec a veniali resurgere.

6. Iteni, veniale in nobis non est nisi ratione foraitis: ergo ablato foraile, veniale non raanet; sed fomes aufertur in morte, non post morlem: ergo et veniale. Post hanc vitam poena purgatorii potest purgare non solum a poena, sed etiam a culpa peccati venialis.

Respondeo: Dicendum, quod aliquorum magistrorum et bene intelhgentium opinio fuit, quod nullum peccatum post raortem dimittitur, pro eo quod liberi arbitrii quantum ad meritum vel demeritum omnino cessat usus. Unde dicunt, quod venialia omnino remittuntur aut per poenilentiam, aut per finalem gratiam, si non adsit locus poenitentiae, si forte morte praeoccupatus raoritur iustus homo.

Rationem autem huius positionis et intelligentiara per hunc modura assignant. Dicunt enira, quod triplex est gratia, sciUcet baptismalis, poenitentialis et finalis; et quaelibet harura gratiarum pro sui initio dominium habet in ipsa anima. Pro eo quod dnminatur in ipso ingressu, ut gratia baptismalis, vel slatus sui principio, ut finalis, delet omnera culpam, non tantum mortalem, verura etiam veniakm. Dominatur autem gralia baptismalis hominibus est mors, hoc angelis esse lapsum. Post lapsum enim non est ipsis poenitentia, sicut nec honiinibus post mortem. Cfr. II. sent. d. 7. p. 1. a. I. q. 1.

b ex virtute Sacramenti, gratia 'poenilentialis ex subiectione et conformitale liberi abilrii, gralia finalis ex perfecta conformitate omnium virium animae ad ipsam gratiam. Cum enim ipsa separatur a carne, iam pronitates et perturbationes, quae inerant animae ex carne, recedunt, et potentiae animae tranquillantur et gratiae subiiciunlur; ac per hoc venialia delentur, sive sint in parte animae rationali, sive in parle animae sensibili. Et ila nullum veniale dimiltitur post hanc vitam, sed in puncto illo, in quo potest dici: haec est finalis gratia, quae dominium sibi vindicat et omnem expellit culpam. — Si ergo obiiciatur eis, quod in futuro et remittuntur peccata; respondetur secundum eos, quod remittuntur quantum ad reaiimi sivepoenam, el purgantur quantum ad scoriam sive sequelam. Et illud videtur magisler Hugo - sensisse, qui ait sic, loquens de remissione peccati: « Aliquando Deus remitlit secundum pietatem, aliquando secundum eyer/totem aliquando secundum ulrumque. Per incendium purgatorii scoria peccati excoquitur, per lavacrum baplismi peccati macula abluitur, per flagelium satisfaclionis peccati palea excutitur». — Sed licet ista opinio sit iriultum rationi cousoua, tamen auctoritates Sanctorum videntur expresse contraire. Nam ipse Gregorius dicit in Moralibus quod « aliqua peccala dimittuntur post hanc vitam ». Et si tu dicas, quod intelligit quantum ad reatum, sicut obiectum fuit; sic de omnibus posset inlelligi culpis. — Item, Isidorus tractans illud Matthaei tertio: Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni: « Peccata, quae praecesserunt, Spiritus sanclus per aquae baptismum abluet, et quaedam ex eis quae postea sequunlur criminibus per ignem purgatorium remiltet». Gum ergo peccata praecedentia non solum quantum ad poenani, sed etiam quanlum ad culpam abluantur; ergo in purgatorio quaedam quantum ad culpam sunt remittenda. Rursus, cum gratia dominium habeat in anima statim in ipsa separatione, propter quid non purgat a peccati scoria vel sequela, sicut a veniali culpa?

Et propter hoc est hic secundus modus dicendi, 2. quem approbat Magister in littera, et Sanctorum multiplex confirmat auctoritas. Dicendum ergo, quod aliqua peccata, utpote venialia, non solum in hoc tanlum dominatur, quod « tollit omne mortole, non autom omne veniale ». In lextum S. Bonav. aliqua lacuna irrepsisse videtur, cum taceat de effectu gratiae poeniteniialis. saeculo, sed etiam in purgatorio remilti possunt et remittuntur, quando quis perti'ansit cum venialibus, pro eo quod gratia non fuit adiuta finaliter ad ilia delenda, et ideo indiget auxilio. — Quoniam ergoj voluntas potest gratiae post hanc vilam esse conformis, quamvis non possil esse adiutrix, pro eo quod cessavit tempus meriti; ideo indiget adiutorio exteriori. Et cum non sit locus Sacramenti, habet adiutorium ignis punitivi sive purgatorii; qui ideo dicilur purgatorius, quoniam anima purgatur a peccati scoria et a veniali culpa, si cum illa transeat. Et hoc possibile est, quia, sicut ostensum est in praecedenti problemate, ad deletionem venialis sufficit, quod liberum arbilrium se coji/brmef gratiae, nec est necesse, quod adiuvet. — Concedendum ergo, aliquos post hanc vilam a veniali culpa posse purgari.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod frustra post mortem venia postulatur de eo quod non cor- ligitur; dicendum, quod illud intelligitur de mortali. — Vel fiat vis in hoc quod dicit, quod in hac i vita non corrigilur: verum est vel in se, vel in merito. Quamvis aulem non corrigatur aliquod veniale, cum quo quis transit — non corrigatur, inquam, in se — meruit tamen corrigi, quia qni decedit in carilate per illam meruit etiam post hunc slatum ab his emundari, quae retardant praemium caritalis,

2. Ad illud quod obiicitur de casu angelorura el morte hominum, dicendum, quod simile est quantum ad liberi arbitrii invertibilitatem sive quantum ad peccatum mortale, non quantum ad omnia; nam raali angeli nmxw. m poenis proficere, quamvis non possunt a malo resurgere Per oppositum, ratione Ijoni meriti praeterili boni homines possunt a malo eripi, quamvis non possunt in malum labi, quia in bono, in quo moriunlur, sunt confirmati.

3. Ad illud quod obiicitur de Gregorio, dicendum, quod, sicut ipsemet subiungit illud intelligilur quantum ad mortalia, non quantum ad venialia, quia ipsemet excipit illa.

4. Ad illud quod obiicitur, quod liberum arbitrium tenet medium; dicendum, quod falsum est pro statu illo. Est enim in statu, in quo potest ad J ingressum in gloriam disponi per impedimenti remotionem, quamvis non possit mereri; quoniam ad 3 Libr. IV. Dialog. (non Moral.-) c. 39, iam supra fundam. 2, allegato. In eodem fundam. etiam seq. obiectio tacta fuit.

venialis et ad remissionem reatus pecsufficit praesentia gratiae et poenae cum conliberi arbitrii et adiulorio meriti praeteriti.

5. Ad illud quod obiicitur, quod facilius est in malum; dicendura, quod verum est quanad liberum arbitrium verlibile, non quantum omnem statum animae.

6. Ad illud quod obiicitur, quod ablato fomite,

I. Opinio I. liii relala fuit pluniim anliquorum magislro-, quam duobus modis explicat et probabiliorcm esse cen- Alex. Hal., S. p. IV. q. 15. m. 3. a. 3. g.S; scd plurimi Scholaslici cum Ss. Thoma ct Bonav. eandem repro- Scot. autem (hic q. I. n. 8. seqq.) nianet dubius, utrum cum solis venialibns culpa remittatur in uUimo inhuius vitae, an initio altorius. De eadem quaeslione: S. Thom., hic q. 1. a. 3. quae- 1; de Malo q. 7. a. II. — B. Alberl., hic a. 1. — a Tar., hic q. 2. a. 2. quaesliunc. I. — Richard. a Med., a. 2. q. 2. — Durand., hic q. I.

Secundo quaeritur, utrum purgatio illa fiat per materialem, aut per spiritualem. Et quod sit videtur:

1. Per Glossam super illud primae ad Corintertio: Si cuius opus arserit: « Exuritur illius opus, qui hic temporaha dilexit, quosine dolore non pereunt quae hic cum amore sunt »; et Augustinus de Civitate Dei, viprimo, exponens illud dicit: « Necesse est, tanlum urat dolor, quantum haeserat amor »: si hoc totnin est spirituale, non videtur, quod ignis purgans sit aliquid nisi spirituale quid.

2. Item, quod purgalur et a quo purgatur et purgatio est quid spirituale: ergo videtur, illud similiter, per quod prga..uv; hoc autem ignis pnrgatorius: ergo etc.

3. Ilem, nihil corporale exlrinsecum facit aliad animae iustificationem, ergo nec ad culpae; sed in purgatorio emundatur anima culpa: ergo non videtur, quod uratur flarama

4. Item, si aniraa purgatur per poenam corpobb aufertur veniale; dicendum, quod veruni est quantum ad potestatem peccandi de futuro; non lamen oportet auferri veniale prius perpetratum, quia non omnis causa introducendi est causa conservandi, sicut in multis exemplis patet. Destructo enim cultello, non potest inlligi plaga; si tamen cultellus destruatur, non oportet, propter hoc sanari plagam prius inflictam

II. Purgntionem animarum post hanc vitam fieri per ignem, quin tamen excludantur aliae poenao, negant Graeci, afTirmant nunc communiler Lalini, quorum sentenlia gravissimis auctoritatibus confirmatur, nondum aulem ab Ecclesia deflnita est; nec — De modo talis purgalionis redit sermo infra d. M. p. II.

De eadem (2.) quaestione: Alex. Hal., loc. cit. m. 4. a. i. % I. 2. — S. Thom., hic q. I. a. I. quaestiunc. 3. — B. Albert., supra d. 20. a. 3. — Pelr. a Tar., hic q. I. a. 2. quaestiunc. I. — Richard. a iMed. rem tangit supra d. 20. a. 2. q. I. ralem; cura poena raortis sit suprema poenarum, ergo videtur, quod ibi deberet omnino purgari: ergo nullo modo indiget purgari igne materiali.

S. Item, videtur, quod nulla ad lioc sit necessitas, quia veheraens dolor et fervens amor per se sine aliquo exleriori sufficit delere poenam et culpam; sed statira, separata aniraa, cura liberum arbitrium consonet gratiae, fervet caritas, et anima detestatur, quantura potest, culpam prius commissam, et hoc generat fervorem et dolorem: ergo statim deletur omnis culpa.

CONTRA: 1. SiCUt dicitur in GlOSSa SUper lud: Sic salvus erit etc., et habetur in littera: « Gravior est ille ignis, quam quidquid potest homo pati in hac vita»: ergo animae habebunt aliquod afflictivura extra; illud autem aut est corporale, aut spirituale; non spirituale, quia tunc vel esset Angelus, vel esset aniraa, vel Deus, quorum nullum esse potest: ergo necesse est, quod sit corporale.

2. Item, nos videmus, quod recta ordinatione fit, quod anima, quae rebus corporalibus se subiecerat libidinose, utpote per conversionem ad bonum

commutabile, iuslificatur per materialia et corporalia Sacramenta: ergo pari ratione posl lianc vitam purgari debet per afflictiva corporalia.

3. Item, si anima post mortem purificatur, aut ergo dolore, qui veniat ex contrilione, aut dolore, qui veniat ex rei amissione, aut dolore, qui veniat ex exleriori a/jfliciione. Non primo modo, quia non est amplius locus meriti, nec quantum ad contritionem nec quantum ad alios actus virlulum; non secundo modo, quia dolor de amissione- est polius sapiens rationem culpae quam rationem purgationis, quia venit ex inordinalo amore: ergo tertio modo purgalur dolore, qui venit ex afflictione exteriori: ergo elc.

4. Item, si ignis ille esset spiritualis; cum non sit Deus — hoc constat — necesse est, quod in diversis diversificelur et plurificetur: ergo quot essent animae, tot essent ignes purgatorii et tot purgatoria: si ergo hoc est inconveniens, palet, quod non est spiritualis.

c 0 N c L u s I 0. Ignis piirgatorii est materialis sive corporalis.

Respondeo: Dicendum, quod Augustinus videnon solum de igne purgatorio, sed eliam de igne infernali, in quo dives ille ardebat — non solum super Genesim ad litteram% verum etiam in libro de Civitate Dei. Unde et per modum dubitationis dicit in Glossa super illud primae ad Corinthios tertio: Qui aedificat lignum, foenum etc., ponens opinionem dicentium, igne materiali et temporali animas post hanc vitam purgari; dicit: « Non redarguo, quia forsitan verum est». Et hoc ipsum ponitur in littera, et salis videtur rationabiiis sua dubitatio. Dives enim, qui erat in inferno, et cuius lingua urebatur, hnguam corporalem non habebat. Et qui portat lignum, foenum, stipulam, non portat secum haec materialia, sed spiritualia, quae sic nominantur per metaphoram; quare non similiter de igne spirituali melaphorice competit intelligere?

1 Ut insinuat Hug. a S. Vict., i. de Sncram. p. IX. c. 3. Cfr. supra lil. Magistri, d. I. c. H.

Sed quamvis egregius doctor Augustinus visus fuerit dubitare, alii tamen doctores nobis auferunt dubitationem, quoniam hoc cognoverunt multiplici ratione, ut Gregorius in quarto Dialogorum et Isidorus de Ordine creaturarum, et communiter tenent doctores temporis nostri, ignem purgatorium esse materialem sive corporalem. — Sed qualiter talis ignis agat in animas eas affligemlo, hoc magnam habet quaestionem et infra inquiretur de poenis animarum. Qualiter autem agat purgando, diversitas est inter doctores.

Quidam enim dicere voluerunt, quod praeter vim punitivam data est illi igni vis spiritualis purgaiiva, ratione cuius purgat a veniali macula, vel etiam a peccati scoria, sicut Sacramenta habent vini

sanclificandi sibi datam. — Sed illud non oportet ponere, scilicet quod ultra punitionem habeat vim novam, cum multas animas dicat Gregorius purgari per diversa loca, et talis culpae mundificatio proprie sit ab ipsa gratia.

Et ideo est aliorum positio, ut videtur, magis recta, quod ille ignis per eandem mhmmei jyunit et purgat, quoniam puniendo iuvat gratiam, et gratia, habens adiutorium poenae et consonantiam volunlatis nostrae — quae, quamvis non sit adiutrix, non lainen impedit — est potens purgare culpam et peccali scoriam, ila ut purgatio talis sit a gratia, libero arbitrio consonante, et exteriore poena adiuvanle, secundum conformitatem ad remissionera venialiuin, quae sit in hac vita

Si tamen quaeras: quomndo poena adiuvat gratiam ad delendum sive purgandum maculam? dicendum, quod hoc facil divina iustitia; vel etiam per euin modum potest inlelligi, per quem dicitur, quod infirmitas gravis sobriam facit animam, id est, virtus hoc facit, quodam modo adiuta per poenam. — Si autem quaeras, ulrum stalim, cum gratia habet illud adiutorium, culpam deleat et purget scoriam: dici polest, quod utrumque est satis probabile, vel quod siaiim vigoretur gratia, ut venialcm culpam deleat, cum a poena est adiuta, et deinceps punitur pro obligatione; vel polest dici, quod poena magis et magis disponat, et postmoex qno disposuit sufficienter, gralia ipsa in delet culpam, si qua est. Quodcumque iiodicalur, nnn videlur de facili improbari posse. Concedendum igitur, ignem illum materialem sive corporaleiu.

1. Ad illud ergo quod obiicitur de Glossa et de dicendum, quod Augustinus non negat, ille ignis materialis sit, qui animas purgabit, exponit, iioc de spirituali posse intelligi. Tamen Augustinus satis in sermonibus suis, de purloquens, innuit, igneni materialem esse, siest ignis inferni.

2. Ad illud quod obiicilur, quod spiritualis est dicendum, quod verum est, et ideo effesive formaliter est per quid spirituale, sciper gratiam; sed tamen, quia anima peccavit carne et peccando carnem sibi praeposuil, et corpus praeposuit spirilui; divina iustitia decreetiam in purgatione rei corporali ipsam sub-

Consequenter quantum ad tertium articulum de liberatione a purgatorio. El circa hoc duo.

Quantum ergo ad primuni ostenditur, quod liberelur ante alium:

1. Primo per illud quod dicit Apostolus priad Corinthios tertio: Qui aedificat ligna, foesiipulam; sed facilius et cilius consumitur quain lignum: ergo cum aliquis ferat stipualiquis ferat lignum; videtur, quod citius liunus quam alius.

2. Item, in litlera habelur, et est verbum in Enchiridio: « Post hanc vitam incredinon est, nonnullos lideles per ignem purgatorium.

3. Ad illud quod obiicilur, quod non iuslifical; dicendum, quod verum est per se; tamen exterior punitio excitat et adiuvat interiorem gratiam, ut possil perducere ad iustificalionem perfectam.

4. Ad illud quod obiicitur de poena mortis, dicendum, quod ipsa poena mortis est debilum originalis peccati nec est ordinata ad animae purgationem, nisi voluntarie suscipiatur, cum quis polest evadere, ut in Martyribus, vel etiam sustineatur voluntarie, cum ab alio infligitur; sed poena purgatorii ad hoc est.

5. Ad illud quod obiicitur de dolore et amore, dicendum, quod illi sunt molus yo/«ntorjY; et ideo non oportet, quod sint in summo in anima iam exuta; praeterea, iam per se non sufficiunt, cum non reslet amplius merendi spalium: et ideo necesse est, exterius adhiberi ignem purgatorium, sicut parvulis, qui non possunt per se mereri, subvenit baptismatis Sacramentum l

Primo quaeritur, utrum unus liberetur ante alium.

Secundo, utrum aliquis evolet anle extremum iudicium. quanto magis minusve bona pereuntia dilexerunt, tanto cilius tardiusque salvari».

3. Item, in foro poenitentiae graviori culpae respondet gravior poena non solum quantum ad intensionem, sed eliam quantum ad duralionem, ut patet inspicienti canones, in quibus poenilentiae taxantur: si ergo iudicium Ecclesiae rectum conforme est divino iudicio, patet etc.

4. Item, per peccatum meruit anima non solum in igne cremari, sed etiam Dei visione privari: ergo utroque modo debet temporaliter puniri: ergo sit falsa, niliil tamen facit ad solut. Post exuia cod. aa subnectit: quia extra corpus non potest dolor augmentari.

5o qui gravius peccavit non solum acerbius puniri, verum etiam diutius debet a Dei visione separari, ergo tardius purgari.

Contra: 1. Quantumcumque merita sint inaetam in caelo quam in inferno sunt praemia et supplicia aequaliter durantia: ergo pari ratione, ut videtur, debel esse in poena purgatoria.

2. Item, secundum quod inlensior est culpa, intensior ei redditur poena; sed quantum potest minor poena super minorem culpam, tantum potest maior super maiorem: ergo quam cito liberatur in purgatorio parvus peccator per parvam poenam, tam cito liberatur magnus peccalor per magnam poenam.

Item, si alius citius alio lileralur, aut ratione maioiHs carilatis, aut ratione minoris reatus. Ratione maioris carilatis, videtur: quia caritas est tanlo maior, quanlo anima est Deo sirailior, et quanto Deo est similior, tanto statui gloriae vicinior: ergo tanto cilius curalur et purgatur et in caelum fertur. — Sed quod ratione minoris reatus, videtur: quia anima non est ibi nisi ad solvendum quod traxit ex hac vita; sed quanto debitum est minus, tanto citius solvitur: ergo videtur, quod talis citius purgetur et in caelum feratur.

c 0 N c L u S I 0. In purgatorio unus cilius quam alius purgatur.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut dicit Augustinus expresse in litlera% in illo igne citius purgatur unus quam alius. Qui enim diulius in peccato permansit, dignum est, ut diulius sustineat poenam; rursus, qui gravius ostendit, dignum est, ut pa-

I. De ipsa conclusione 1. quaeslionis non est controversia. Tamen S. Tliom. (hic q. 1. a. 3. quaestiunc. 3.) ralionem longions purgalionis ponit in maiore adhaerenlia, qua affeclus magis inclinatur ad quaedam venialia quam ad alia. De nonnulla dilTerentia opinionuni cfr. Richard. a Med., hic a.. q. 2.

De 1. quaeslione praeter S. Thomam: Alex. Hal., S. p. IV. q. 15. m. 4. a. 4. 3. — B. Alberl., supra d. 20. a. 5. — l'etr. a Tar., hic circa lit.

II. Animas beatas, plene purgatas, de quibus agitur in 2. quaestione, statim ad visionem Dei pervenire, a pluribus negalum vel in dubium vocaium est tuni primis Ecclesiae saeculis, separari. Subinde pro ergo qui cod. K (I a secunda manu) ergo quae [anima], ct pro a Dei visione separari cod. F visione Dei privari. nialur poena acerbiori et dilalione patriae longiori, divina hoc iustitia faciente, quae omnibus decentissime reddit stipendia meritorum.

1. Ad illud quod obiicitur in contrarium de s. aequalitate durationis in caelo, dicendum, quod non est simile: quia in inferno poena aelerna infligitur, et aeterno non est maius et minus ex parte post sive ex parte ea, qua est aeternum; similiter in caelo praemium aeternum datur; in purgatorio vero sola poena temporalis infligitur, et in hac est diulius et brevius.

2. Ad illud quod obiicitur, quod poena gi'avis aeque cito delet gravem etc.; dicendum, quod verum esset, si omnino poena intenderetur, secundum quod intenditur culpa; sed divina dispensatio ko sic ordinat, ut non omnino intendatur quantum ad acci'bitatem, propter magnam difTicultatem sive eliam, quia vult utroque raodo punire, ila ut maior acerbitas et ditituniitns recompensent, si quid in allero deficiebat.

Ad illud quod quaeritur, quis cilius purgatur; Aa dicendum, quod ille qui minorem habet realum, quoniam locus purgatorius non est debitus nisi ratione reatus, vel alicuius culpae. Et si tu obiicias, quod caiMlas maior debet facere citius evolare; dicendum, quod caritas maior auget gloriam intensive, secundum autein durationem non. Unde si duo innocenles inaequalis caritatis simul morerentur, simul evolarent, non tamen aequaliler beati essent.

Quod ergo dicit, quod est similior statui glo-c riae; dicendum, quod verura est ratione ordinationis ad bonum, sed non magis quanlum ad liberationem a malo; et velocior purgatio respicit ereptionem a malo directe, non habilitationem ad bonum. lum saec. XIV, sedente loanne XXII, qui aliquatenus ut doctor privatus huic errori favisse dicitur, nunquam tamen assertive eum docuit. Sed veritas catholica, quae iam in confessione clare exprimitur, postea a Benedicto XII. (Constit. Benedictus Deus, an. 1336), deinde a Concilio I-Iorent. (Decret. unionis Graecorum) aliisque professionibus (idei dellnita est.

De 2. quaeslione: Alex. Hal., loc. cil- 4. — B. Albert., hic a. 10. — Petr. a Tar., infra d. 43. q. 1. a. 1. quaesliunc. 2. — Alii antiqui non tractant explicite hanc quaestionem, sed passim conclusionem supponunt. 11011 ralione. Subinde post quia anima non est supplendum duximus ibi, pro quo Alcx. Hal., in purgatorio, edd. male ohligata.

Secundo quaeritur, utrum aliquis Sanctorum in caelum ante iudicium. Et quod non, vi-. Ad Hebraeos undecimo Apostolus, loquens viris sanclis et fideliius, dicit: Hi omnes non repromissiones, Deo pro nobis aliquid providente, ne sine nobis consummarentur: si Sancti priores non debuerunt consummari aliis sanctis Apostolis; cum usque ad diem iucrescat numerus Sanctorum, patet, quod unus evolet ante alium.

2. Item, Matlhaei vigesimo quinto: Slatuet a dextris, hoedos autem a, sinistris; et dihis qui erunt a dextris: Venite, benedicti Pamei, percipite regnum: ergo videtur, quod sint ante illud iudicium gloriam percepturi. Si prius percepissent, non diceret Dominus: perregnum.

3. Item, nullius possessio, quae habetur per obtinetur ante lationem sententiae; sed aeternae possessio habetur per sentenliam: cum sententia delur in die iudicii, videtur, ante diem iudicii non evolet aliqua anima in

4. Ilem, magnifici regis eo modo est slipendia per quem modum eius magnificentia madeclaratur; sed boc est praecipue, dum fit una ex multitudine et ex aggregatione multoergo videtur, quod Dominus reservet gloriam ut eam simul omnibus conferat. b. Ilem, anima peccavit in carne, ergo videtur, in carne debeat puniri: ergo nunquam perfepurgatur nec punitur, quousque resumat corpus, quo purgetur; sed ante perfectam purgationem evolat anima in caelum: ergo non ante diem

5. Item, corpora non glorificabuntur ante diem quantumcumque sit sanclus qui moritur: pari ratione nec animae. CoNTRA: 1. Lucae vigesimo tertio dixit Dolatroni: Hodie mecum eris in paradiso, ergo latronis fuit cum Christo; sed constat, quod Christus quod promisit postmodum non abstulit: ergo semper post fuit cum Christo. Sed Christus ascendit in caelum: ergo anima latronis ascendit, ergo pari ratione aliae animae sanctae.

6. Item, ad Philippenses primo-': Cupio dissolvi et esse cum Christo, ita dicebat Apostolus; sed conslat, quod desiderium suum non erat cassum: ergo statim post dissolutionem fuit cum Christo.

7. Item, Apocalypsis sexto: Data,e sunt illis singulae stolae; sed non est stola nisi gloria animae et stola corporis: ergo etc.

8. Item, caritas est pondus suCQcienter inclinans sursum et elevans: ergo si non sit retardans, statim per caritatem anima sursum evolat; sed qui purgatur in purgatorio, post purgationem non habet aliquod retardans: ergo slatim evolat.

9. Item, differre mercedem mercenarii facit praeiudicium iustitiae; sed Deus est summe iustus: ergo statim quando invenit hominem dispositum, statim retribuit.

10. Item, spes, quae differtur, afjfligit animam: si ergo differtur praemium Sanctorum usque ad iudicium, videtur, quod sint in continua afflictione et gemitu et exspectatione: ergo si Deus tantum differt, videtur, quod ipse sit crudelissimus. Erroneum est dicere, animas sanclas, quae non habent reatum poenae, non esse statim glorificandas, sed potius exspectare usque acl ex- Iremum diem iudicii.

Respondeo: Dicendum, quod aliqui stulti circa hoc errant, dicentes, animas non esse glorificandas sed potius exspectare usque ad extremum diem iudicii. — Hos stultos dixi, quoniam talis error nec fulcimentum habet ab auctoritate nec ab etficaci ratione, nec habuit ista positio aliquem magnum auctorem nec defensorem, sed imponilur quibusdam Graecis. Videtur tamen pro isto errore facere Glossa, quae est super Psalmum: Noli aemulari, ubi diooc citur, quod iusti, qiii moriuntur, non statini sunt ubi erunl post iudicium, sed in illa requie, ubi erat Lazarus cum Abraham. Sed sicut patet in ipsa Glossa ex consequentibus, illud dictum est quantum ad slolam corporis, non quanlum ad gloriam, vel locum. Certum enim est, quod Chrislus exspoliavit p)'incipal.us el poteslates, ac per hoc conslat, Sanctos, qui in limbo erant, ad caelum cum Christo esse sublimatos, ac per hoc et omnes iustos, qui non habent reatum poenae.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod non acceperunt repromissiones; dicendum, quod Apostolus Yocat consummationem quantum ad illius supernae civitatis impletionem, post quam nullus inlrabit. — Vel dicendum, quod Apostolus intelligit quantum ad tempus gratiae, quod conservavit usque ad nos, ut nos, facti parlicipes gratiae in abundantia, participes etiam fleremus el gloriae

2. Adilludquod obiicitur, quod statuetagnos etc; dicendura, quod iudicium illud erit quantum ad consummalam glorificalionem suscipiendam in anima et in carne, quam nondum habent mortui, quam- Yis animae sint beatae in caelo

3. Ad illud quod obiicitur de sententia, dicenduni, quod sicut dupliciter contingit regnum obti-

In parte isla sunt dubitationes circa litteram, et prirao de hoc quod dicit Magister: De illis etiam, qui aedifieant ligna et stipulas etc. Videtur enim per hoc intelligere veniaha. Sedcontra: Isaiae quinto: Vae qui coniungilis domum ad domum etc.; Glossa Hieronymi: « Haeretici dogmata dogmatibus coniungunt; et qui supra fundamentum debuerunt aedificare aurum, argentum et lapides pretiosos, econtra aedificant lignum, foenum et slipulam»; sed conslat, quod haeretici in fictione dogmalum suorum mortaliter peccant: ergo illud non intelhgitur de venialibus. Augustinus: « Post istaiii vitani nondum ei'is, ubi erunt Sancti, quibus dicet: Venite etc, ssd in illa requie poleris esse, ubi erat Lazarus cum Abraham », ubi oxpresse innuei'e videtur, quod iusli etc.

' Dicit enini: In qua requie securus e-species diem iudicus est Col. 2, 15: Et exspolians principatus et potestates (Vat. et ed. '1 addunt tenebrarum). ceperunt statim repromissionem i. e. promissam vilam usque exaltaret. Unde addit: ut non sine nobis consummarentur i. e. requie et visione Dei fruerentur. Et si illi tenuerunt fidem, qui lamdiu exspeclaverunt requiem, multo magis nos leneanere, scilicel integre et perfecte sive in toto, et alio modo secundam. animam sive in parle: sic duplexoap est iudicium, sive etiam duplex sententia. Nam sicut homo glorificatur secundum parlem, ita et particulariler iudicatur, et de eo sententia fertur, quando anima de corpore egreditur; iudicium autem universale et sententia erit, quando homo erit glorificandus totaliter, et tunc consummabitur curia caelestis; et sic duplex iudicium compelit duplici modo possidendi gloriam. El duplex modus corape-Dupli tit duobus, scilicet divinae magnificentiae et nostrae indigentiae. Propter nostram indigentiam tollendam statira, quando aniraa est apta, subliraatur ad gloriam, quia frustra exspectaret, cum non possit ara-' plius inereri. Propter divinara magnip.centiam ostendendara reservatur generalis et universalis resurrectio corporum in fine saeculorum. Et sic in nullo praeiudicalur commodo nostro, dum aniraa assumitur in gloriain, in nullo divinae gbriae, dura in fine fiet in resunilione coiporura tolum, quod fieret, si gloria differretur ab animabus.

4. 0. 6. Et per hoc patent illa tria, scilicet de possessione per sententiam, de Dei magnificatione el de corporum resuscitatione. De qua, quare differatur, suo loco habetur infra

Item, quaerilur, quo tropo dicantur venialia li- Q. gnum et foenum et stipula; et cum multae sint ve-; nialiom differentiae, quoraodo ad tres possunt reduci? Et respondendum est ad hoc, quod una scri- ptura mullis modis polest exponi; unus tamen estf»' principalis et litteralis intellectus, plures tamen esse possunt per adaptationem. Litteralis autem intellectus, secundum quod patet ex Glossa et littera sequenti, est de venialihus; Hieronymus vero per quandam adaptationem exponit.

Si quaeratur ralio huius inlellectus; dicendum,¥j quod Aposlolus loquitur de venialibus, in quantum sunt cremabilia. Cremabile autem, quod praestat! pabulum et consumitur ab igne, in Iriplici diffe- i mus, qui slalim accipimus. — Superius post vocat cod. X addit repromissionem.

3 Codd. Naa addunt: ideo universaliter [cod. aa naturaliter'] dicilur percipite, id est perfecte capite; unde modo potius acceperunt, quam percepistis [perceperunt?]. Pro suscipiendani cod.!' susciiandam, plures codd. et ed. 1 suscitatam.

est. Quoddam enini est, quod durat diulius, quod citissime consumitur, quoddara, quod modo. Primo modo dicitur lignum, secundo dicitur slipula, et tertio modo dicitur foenum, tenet medium inter utruraque extremum. Item quaeritur de hoc quod dicit: Non frudistinxil illa tria Apostolus: lignum et foenum stipulam, quae illi aedi/icant. Videtur enim male quia supra fidem niliil aedificalur nisi l30- ergo nullum peccatum; sed venialia sunt pecergo nuUo modo superaedificantur. — Ilem, coraburitur, quod est de spirituali aedificio; lignum et foenum et stipula superaedificantur: non creraantur. Respondeo: Dicendura, quod h'gnura et foenum stipula superaedificari dicuntur dupliciter, sequod dupliciter possuraus exponere. Potest per hgnura intelligi opus bonum, cui tamen annexura ahquod veniale peccatum, sicut patet multis actibus; et tale opus ex alio habet, quod de aedificio, ex alio habet, quod sit creraabile. superaedificatur ea ratione, qua bonum est principalem intentionem, sed crematur ea, qua habet amorem terrenis annexum; et contingit nisi in perfectis, quin m bonis opericadat aliquid a latere reprehensibile. — Aliter exponi, ut per lignura, foenura et slipulam intelligantur venialia, et ita dicuntur supernon ut sint de aedificio, sed quoniam aedificii non subvertunt, sed simul cura illo — non sic in mortalibus peccalis — pro tanto dicuntur superaedificari, tamen nihicremabunlur. Item quaeritur de hoc quod dicit: Qui vero aurum, argentum, lapides pre-,.Trgenlum, lapidos preliosos, ligna, foenum, slipulam ». seqq. oslendit, (uo[l <t uniiiscuiiisqiio opus qu;ile sit, ignis Si cuius opus arserit, delrimentuni patielur; ipse salvus erit; sic lamcn qtiasi per ignem [purgatorium] »., IV. Dialog. c. 39. — Mox post exponit cod. aa adde mortalibus. Idem dub. solvitur ab Alex. Hal., S. p. IV. q. IS. m. i. I; B. Alborl., hic a. 2; S. Thom., hic q. I. a. 2, ubi duo seqq. dubia tanguntur; Pelr. a Tar. (de hoc et 2. dubiis), hicq. 2. a. 1; Richard. a Med., hic a. 2. q. i.

Sb tiosos de utroque igne securi sunt. Videtur enim male dicere, quia in auro intelligitur contemplatio Dei, in argenlo dilectio proximi, in lapidibus pretiosis bona opera; sed omnes iusti haec superaedificant: ergo nullus iustus transibit per ignem purgatorium. — Si tu dicas, quod intelligitur cum praecisione; contra: Ecclesiastis septimo: Non est qui faciat bonum et non peccet: ergo nullus praecise haec superaedificat.

Itera quaeritur de sufficientia horum triura, et qnoraodo distinguuntur. Videtur enim, quod aurum potius deberet attribui dilectioni quam contemplationi, quia dilectio est pretiosissima.

Respondeo: Dicendum, quod superaedificatio contemplationis, dileclionis et bonae actionis intelligitur per aedificationem auri et argenti et lapidum cum praecisione, ita quod alia non superaedificentur Tunc autera dicuntur venialia superaedificari, non quando commiltuntur, sed quando in usura et in habitura convertuntur, sicut in dilectione flliorum et uxoris et huiusmodi; et sine tali habitu et usu bene potest homo esse, quamvis non possit peccata aliqua quantura ad actum vitare, ut puta quae ex subreplione, vel ignorantia oriuntur. Solis ergo perfectis competit superaedificatio auri etc, et hi securi sunt.

Quod quaeritur de distinctione istorum, dicendum, quod est loqui de ordinatione menlis quantum ad partem superiorem, et sic intelligilur contemplalio Dei; et quoniam haec dicit eminens in anima, recte intelligitur per aurum. Quantum vero ad parlera inferiorem, dupliciter: aut prout dirigit volunlatem in se, el sic est dilectio proximi; aut proul contingit, voluntatem dirigi in opere, et sic est bona operatio. Et dileclio proximi comparatur ad bonam operationeiu, sicut argentum ad lapides pretiosos, pro eo quod, sicut argentum substernitur lapidibus pretiosis et per illos ornalur, sic dilectio per bonos effectus. — Et nota, quod in contemplatione Dei clauditur dilectio. Et sic patet responsio ad obiecta. tuit aedificari. — Cfr. hic lit. Magistri, c. i. seq.; Alex. Hal., S. p. IV. q. lo. m. i. a. 3. 1. seq.; B. Albert., hic a. 3.

3 Secundum Glossani ordinariam apud Petr. Lombard. [cfr. eliam hic lit. Magistri, c. 4.] et l.yranum, de qua vide August., de Fide et operibus, c. 16. n. 27 et Enchirid. c. 6S. n. 18.

Vers. 21:.Non est enim homo iuslus in terra, qui fautilitatem a parte fmis. autem sacerdos etc. Prima pars duas conlinet. In prima ostendit, quod confessio non debet esse diminuta. In secunda, quod non debet esse superflua, ibi: Sicut autem poenitens celare non debet etc.

Simihter secunda, in qua determinat ex parte sacerdotis, quid observandum sit, duo continet. Primum est, ut pure teneat secretum. Secundum vero, ut non absolvat alterius parochianiim, et hoc ibi tangitur: Quod vero dictum est. Et ita principahter duo tanguntur, secandum quod confessio integra debet esse et secreta.

Circa primum quaeruntur tria.

Primo quaeritur, utrum liceat aliquod peccatum in confessione dimittere.

Secundo, utrum hceat addere.

Terlio, utrum hceat ahena peccata referre. natur ad peccali cognitionem; sed nunquam recognoscit aegriludinem sufficienter qui solum peccatum unum novit, cum homo multis aegrotet, sicut patel in medicinis: ergo non sufficienter peccatum delegit qui non dicit uni sacerdoti omnia peccata, quae commisit.

3. Item, confessio est ad peccatoris accusationera; sed cum peccator se accusat de tribus peccatis et fecit decem, hoc ipso praetendit sacerdoti, Scilicet de Vera et falsa Poenitentia (inter opera Augusl.), c. 13. n. 31: Cautus sit poenitens, ne etc. (textus originalis post manifeslare plura addit; cfr. supra lit. Magistri, d. XVI. c. 2. in flne).

5 Cod. aa ostendil.

non peccasse nisi ter; sed hoc est falsitas et lij'- manifesta: ergo etc. -

4. Ilem, confessio fit propter absointionem, abautein sacerdotis signum est divinao absolused Deus nunquam absolvit ab una culpa, absolval ab omni culpa mortali: ergo absoiiisncerdolis aul nulia est, aut est ab omni cuipa. non meretur absolvi a sacerdole peccator, qui ei peccatum: ergo nulla est aJDSoiutio, nisi confiuni sacerdoti omnia, a quibus indiget absolvi. Contra: I. Omnes sacerdotes tenent locum unius, Christi: ergo idem est confileri diversis quod uni: ergo lantum valet, si peccalor dividiversis confiteatur oinnia, quantum, si omnia uni.

5. Item, confessio instituta est in remedium, non debet fieri in scandalum; sed possibile quod poenitens confiteatnr proprio sacerdoti peccatum, quod scandaiizabit eum, utpote cognata sacerdotis fuerit eius adultera: ergo viquod possit peccatum hoc reservare et alia dicere, et ita confessionem dimidiare.

6. Item, aliquis confessus est uni decem et duodecim, et oblitus duorum, post recornon habens copiam sacerdotis; iste fuit leconfessus de decem: ergo si non debet bis pro eodem sufficit nunc confileri duo: ergo quod confessio possit dimidiari.

7. Item, sufficit, si quis confitetur sacerdoti illud, a quo potest absolvere; sed possibile quod aliquis habeat casum, vel peccatum, a non potest absolvere nisi superior: ergo suffiquod minora confitealur uni % et peccatum iiconfiteatur maiori: ergo videtur, quod confespossit diraidiari.

esl uni confderi, non quidem omnia venialia, sed oninia morialia, quorum poenilens esf. memor, et de quibus non fuit alias legitime confessus. Rrspondido: Dicendum, quod in venialihus mn vis; sicut enim non est necesse ea confileri, non est necesse ea simul et omnia intesre conflteri. Sed de morlalibus dicitur, quod necesse est omnia conflleri uni sacerdoti, omnia, inquam,quorum est memor et de quibus non fuit alias legitime confessus. Et hmc voco legitime confessum, quando nihil intervenit, quod absolutionem sacerdotis irrilam faceret; quod est in quatuor casibus, et duo sunt a parte absolventis: unus, si non sciat; alter, si non possit; unus contra clavem scientiae, alter contra clavem potentiae. Dno a parte confitentis: unus, si ficte conOteatur; aller, si post confessionem satisfactionem contenmens eius obiiviscatur. — Si autem legitime confessus est, non oportet iterare nisi in universali; si y&ronon, oportet, quod omnia dicat; pro eo quod sacerdos absolvit ab gmni culpa, aut nulla est absolutio; nullus autem sacerdos intendit absolvere poenitenlem ab eo quod sibi celat: ad hoc ergo, quod confessio sit integra, necess. est, quod omnia quae simul habet in conscientia, de ciuibus tenetur corifiteri, uni sacerdoli dicat; alioquin, sicut expresse dicit Augustinus, probatur confessio ficta.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod omnes sacerdotes tenent locum unius, scilicet Christi; dicendura, quod verum est; sed ita tenent locum unius, quod non simul omnes, sed quilibet per se; et ideo, qui vult confiteri sacerdoti tanquam Christo, si recte confitetur, necesse est, quod omnia dicat uni; quod si aliquid celat uni, quamvis dicat alii, quantum esl in se, raediatori ceiavit, et ita Christo.

2. Ad illud quod obiicitur de scandalo sacerdotis, dicendura, quod ubi timetur scandalum, non est confessio diraidianda, sed licentia petenda; et si non datur, superior est adeundus, velalius,qui habeat eius auctoritatem. Nam in tali casu licentiam petere est obtinere.

• 3. Ad illud quod obiicitur de eo qui commisit duodecim, sed oblitus confessus est decem; dicen-, 1!, dum, quod sanum consilmm esset, qaod tolum (- ceret, sicul in praecedentibus tactum est; tamen credo, quod non teneatur dicere nisi in generali, nisi forte aliquis praedictorum casuum intervenisset. Nam aliud dicere est viam confessionis et salutis multis auferre, cum multi confiteantur aliquando aliquod peccatum enorme, quod deinceps vix alii sacerdoti dicerent. Nec auctoritates Sanctorum hoc compellunt dicere, quia hoc non est confessionem.Mlcganlnr pro liac re a Scliolaslids communiter verbu ex Medilationibus piissimis de cognitione humanae conditionis (olim Bernardo attribulis), c. 9. n. 25: Confessionem etiam meam divisi, ut diversis sacerdotibus diversa manifeslarem; et ila venia carni, ad quam per parles pervenire putavi. Exsecranda namque fictio est, peccatum dividerc ct supcrficie (enus radero, 5 Supra d. 17. p. III. dub. i. — Superius pro sed oblitiis confessus est decem (ita codd. I K) codd. F G et per oblivionem, dimisit confderi aliquot, cod. bb et confessus est decem, per oblivionem commisit deccni confileri aliquot legunt de eo

dividere. Prima enim fuit integra, et secunda similiter, quia non oportet, hunc de aliis habere reraorsum novum nec novam absolutionem. — Similiter iudicandum est de recidivo.

4. Ad illud quod obiicitur de recursu ad superiorem, dicendum, quod aut recurrit propter abso- y-jQjjg g cxd-pa, aut a poena propter excommunicationem, vel irregularitatem. Si propter absolutionem a foena vel poenali vinculo; sufficit, quod confitealur illud solum. Si propter absolulionem a cidpa; si superior non remittit ad proprium confessorcm, sanum consilium est — si non habet causam excusantem nisi solum erubescentiam vel opinionem falsam — quod omnia, de quibus haliet remorsum, ipsi dicat et pro omnibus illis generalem absolutionem et poenitentiam suscipiat. Si autem aliquam excusationem habet probabilem, ratione cuius magis vult confiteri alteri; tenetur totum inferiori revelare et peccatum illud, quod superiori est confessus, et cetera alia; et sic non erit confessio

I. Uaec quaestio plene soluin est a Concilio Tndenl. (Sess. XIV. c. b. can. 7. 8.). Quoad peccata, <i quae diligenter cogitanti non occurrunt», ibi docetur, quod « in universum eadem confessione inclusa esse intelliguntur»; unde rite disposito simul condonnntur. Etiam S. Tliom. (loc. infra cit. ad 3.) non approbat opinionem eorum qui docuerunt, quod quando quis recordatur peccalorum, quae oblitus erat, teneatur iterum confiteri iam manifestata.

De 1. quaestione: Alex. Hal., S. p. IV. q. 18. m. 4. a. S. 1.2. 6, a. 2. g 6. — Scot., supra d. 17. n. 19. — S. Thom., hic q. 2. a. 2; Suppl. q. 9. a. 2. — B. Albert., supra d. 16. a. 36. — Petr. a Tar., hic q. 3. a. 1. — Richard. a Med., hic

Secundo quaerilur, utrum liceat aliquid in confessione addere. Et quod non, videtur:

1. Quia Auguslinus dicit in libro de Poenitenlia, et habetur in litlera: «Si causa humilitatis menliris, efficeris quod vitasti »: si ergo aliquis causa humilitatis accusat se amplius,quam meruit; videtur ex hoc culpam incurrere.

2. Item % iniquus testis est qui accusat alium in eo, in quo non est culpabilis, quantumcumque faciat bona intenlione; sed homo in confessione con- 1 Codd. P Q addunt sicut. Aliquanto inferjus pro solmi erubcscentiam codd. E L et ed. 1. solam erubesceniiam.

2 In codd. N aa additur: illud scilicet, quod sibi non dixit; verbi gratia, si confessus esset, el In ullimo casus inveniretur, de quo non posset absolvere nisi superior, et post iret fiteri iterum quae confessus est, sed casum illum et alia, si haberet, revelare.

3 Cod. aa subiungit: qitoniam, quantum est de potestate, divisa, et ille ex tunc poterit ab omnibus absolvere: quoniam, si aliqua peccata absolulioni superiorura reservantur, in quibus minores sacerdotes cum eis non communicant; hoc magis factum est propter taxationem poenae, quam tali peccato superior debet sapienter infiigere sive iniungere pro culpa, quam pro alio; et ideo, si talem culpam confessus est et poenam pro ea a superii)re suscepit; potest illam cum aliis inferiori integre confiteri, et ille absolvere eum ab omni culpa, ita dumlaxat, nt ille faciat poenitentiam a superiore sibi iniunclam. — Et si tu obiicias, quod iste qui adit superiorem et unicum tantum vel duo, aliis tacilis, confitetur, videtur esse hypocrita et se laudare; dicendum, quod verum esf, si innueret, se sibi generaliter conflteri; tunc enim videretur, ipsum alia crimina non habere. Sed dum oslendit, se specialiler pro illo unico advenisse et alium confessorem pro minoribus habere, et hoc acceptat superior; nulla est ibi deceptio, quamvis totum dicere sit maior perfeclio. a. 3. q. 3. — Durand., supra d. 17. q. 15. — Dionys. Carlh., de hac et 2 seqq. qq. hic q. 2.

II. De seq. (2.) quaeslione e.tplicite tractant: Alex. Hal., loc. cit. I S. — S. Thom., loc. cit. a. 3. — Petr. a Tar., loc. cit. a. 2. quaestiunc. 1. — liichard. a Med., loc. cit. q. 4.

III. Pauci explicite tractant de 3. quaestione: Alex. Hal., loc. cit. a. 2. I -i. — Pctr. a Tar., loc. cil. quaestiunc. 2. — Hichard. a Med., hic a. 3. q. 2. — Alii rem tangunt exponentes 16 conditiones sive proprietates bonae confessionis, de quibus loquitur S. Bonav. hic dub. 3; S. Thom., supra d. 17. q. 3. a. 4. quaesliunc. 4; Soppl. q. 9. a. 4; B. Albert., supra d. 17. a. 36; Richard. a.Med., supra d. 17. a. 3. q. 9. tra se testificalur: ergo si se accusat in eo, in quo non peccavit; videtur, quod inique agat.

3. Item, nihil obiiciendum est in iudicio manifesto, quod non possit manifeste probari: ergo pari ratione nihil imponendum est in iudicio poenitentiali, quod non possit per teslera rectum probari; testis autem esl conscienlia: ergo nihil dicendum est,nisi de quo accusat conscientia: ergo etc.

4. Iteni, confessio est ad dirigendum medicum spiritualem, sicut cognitio carnalis infirmitatis est sacerdos potest absolvere de qualibet culpa. Inferius post pro alio Vat. addit scilicet absolutione a tali peccato seu culpa.

• Codd. V Z aa esset.

dirigendum medicum carnalem; sed ita facit ermedicum qui dicit,>se habere morbum, quem habel, sicut qui dicit, se non habere, quem ergo sicut peccat ille qui dimittit, ita ille addit. CoNTRA: 1. Gregorius: « Bonarum mentium ibi culpam agnoscere, ubi culpa non est»: ergo potest et debet se homo accusare, secundum quod se; et bona mens potest se magis culpabireputare, quam sit secundum veritalem: videquod magis possit se accusare, quam sit in re.

2. Item, qui conteritur plus, quam meruit, et puniendo se ultra, quam meruit, iuste et et bene facit: ergo pari ralione qui se ultra, quam peccavit, bene facit.

3. Item, confessio est ad humiliationem confiet hoc per accusationem; sed nemo potest nimis humiliare, etiam si se subiiciat omnibus Deum: ergo pari ratione nemo potest se accusare.

4. Item, ponatur, quod aliquod peccatum comquis, de quo dubitat, utrum sit mortale, vel quaero, qualiter debeat illud confiteri; et quod sicut raortale, quia «in dubiis secupars est eligenda »; alioquin, si sicut veniale discrimini se commiltit; sed possibile est, islud peccatum non sit nisi veniale: ergo poveniale confiteri ut mortale: ergo ad confessioaddere ad se accusandum. confessione nihil licel addere, refraganle testimonio conscientiae; tamen additio ultra rei veritatem, conscientia aiiiem linguae concordante, potest esse meritoria. Respondeo: Ad praedictorum intelligenliam praeest, quod differt mentiri et falsum di- Mentiri enim est, quando aliud exprimit vox, sential mens, eliam si per vocem verum diin re; falsum dicere est, quando vox discora re signifi.cata. Mentiri qmAam, quia semper abusum signi et obliquationem hominis ad vim intellectivam et exteriorem, inter est discordia, semper est malum et ita secunse malum, quod nulla potest bona circumstanvestiri, ut bene fiat, sicut dicit Augustinus in libro contra Mendacium. Falsum vero dici potest frequenter meritorie, cum mens decipitur et ita credit esse, ut loquitur, sicut dixit Apostolus, se in Hispaniam profecturum, ad Romanos decimo quinto.

Si ergo tu quaeras, utrum liceat addere ad confessionem; respondendura est, quod aut tu loqueris quantura ad testifi.cationem conscienliae, aut quantum ad conformitatem veritatis in re. Si quanlum ad conscientiam, ut conscientia minus accuset, et vox amplius; sic est peccatum et mendacium, et perditur confessionis meritum, in qua debuit esse verbum verax, secundum illud Ecclesiastici trigesimo septimo: Ante omnia verbum verax praecedat te. Verbum verax est, quando id exprimit lingua, quod sentit conscientia. — Si autem intelligas de addilione quantum ad rei veritatem, ila quod conscienlia iion discordat a lingua; dicendum tunc, quod talis additio potest esse raeritoria. Qui enim in parvis se credit graviter offendisse, et sic confitetur, quasi graviter offenderit; multum absque dubio profecit.

Rationes igitur ad primam partem procedentes concludunt, quod non polest nec debet addere ullra testimonium conscientiae. — Rationes ad secundam partein procedunt, secundum quod in additione lingua consonat cum conscientia; et sic licet addere, quia nullum fit veritati praeiudicium, dum simul iungitur veritas inentis et oris cum hurailitate cordis.

1. 2. Et sic intelligitur illud Gregorii: «Bonarum mentiura » etc; similiter et sequens de contritione et punitione et addilione. — Posset tamen dici, quod non est simile de contritione et punitione et de confessione: quoniam confessio est actus veritatis, et contra hanc non potest aliquis dicere aliquid, quod non sit falsum et praeiudiciura veritatis; non sic est de punitione, quia iuste potest aliquis sustinere poenara, etiam quam non meruit, in gloriam Dei, vel propter salutem proxirai, vel in arapliorera profectura sui; et hoc est abundantis iustitiae. Veritas vero non debet nec deficere nec superabundare, quia esl rectitudo intellectus et haec rectitudo est indivisibilis; sed rectitudo voluntatis habet lalitudinem, ideo plus et minus factum est iustum; sed non plus et minus dictum est verura, nisi dicatur verius quod est durabilius, ut necessariuin et perpeluum quam contingens et momentaneum.

2. Ad illud quod obiicitur, quod confessio est Ostendit enim August. in hoc libro, Prisoillianislas errasse asserentes, pro occuUanda religione religiosos debere mentiri (cfr. III. Sent. d. 38. q. 1. seq.).

8 Vers. 24. et. Videlll. Sent. d. 24. a. I.q. I.ad 5. — Inferius post loqueris in cod. X secunda manus supplevit de additione.

9 Vers. 20: Anle omnia opera verbum etc.

ad humilialionem; dicendum, quod mnomnimodo est ad humiliationem, sed per accusationem, quae veritatem debel habere principium vel comitem ad lioc, quod recla sit. Et non sequitur, quodsi humilitas non habet excessum in reputatione, quod verilas non habeat excessum in locutione.

4. Ad ilUid quod quaeritur de peccato dubio, dicendura, quod, sicut dicit Augustinus in decimo quinto de Trinitate, non solum est raendacium dicere scienter falsum, sed eliam asserere dubium, quia lingua a corde discordat. Quando ergo dubilal, ulrum sit morlale; dicendum, quod sicut dubitat.

Tertio quaeritur, ulrum in confessione liceat aliena peccata referre. Et quod sic, videtur.

1. Nehemiae: Ego et domus patris mei peccavimus, et similiter in oratione Danielis: ergo si recte confiteljanlur, videtur, quod nos simililer facere debereraus.

2. Item, ex carilale potesl el debet quis proximi peccata deflere el ex carilate non solum pro suis, verura eliam pro alienis peccatis potest satisfacere: ergo pari ratione polest aliena peccata confessori referre.

3. Item, peccalum alienum frequenler aggravat soum, sicut si pater cognoscit filiam, vel si rauher cognita est a palre spirituali, quod absit, vel a persona excellentis religionis: ergo si debet peccatum suum plene explicare, videlur, quod liceat ahena peccata referre.

4. Item, confessio non solum est in reraedium peccati praeterili, sed eliam in consilium vitandi futuri; sed frequenler alienum peccatum praestat scandalum et ruinam, ulpole cum luxnriosus aliquam infestat: ergo si debet poenilens sacerdoli exponere peccatorum occasiones, ut secundura eius consiliura et adiutorium peccatum evilet: vicletur, quod possit et debeat aliena peccata in confessiooe referre.

Contra: 1. Psairaus: Dixi, confltehor aclvermc iniustitias nwas Domino; Glossa: «Peccata mea,non aliena»: ergo aliena conlitenda non sunt.

1 Vat. propter.

2 Colligi potest ex c. II. n. 20. Cliirius habelur in Encliirid. c. 18. n. 6. et do Mendncio, c. 3. n. 3. seq. (cfr. Ui. Sent. lil. Magistri, d. XXXVlll. c. 3. seq., et Comment. q. 1.). — Inferius post utrum sit mortale cod. bb supplet aut non. Subinde pro conteri Vat. cum non paucis codd. perperam confiteri.

3 Scilicet, quod lingua non discordct a conscienlia. — Vide scliolion ad praecedentem quaesl. ila dubilandb debet confileri; tamen debet conteri et poenara sustinere, ac si esset morlale, et tunc niens assecuratur, et in nullo erilati praeiudicatur. Et sic palel responsio ad obiecta.

No liae non aggravat nalurara, sed alleviat; non sic est in temporali et corporali raedicina; nocetenim, si non adsit morbi materia. Sed isla est ratio, quia lingua discordat a conscientia; et illud praecipue exiKilur in illa confessione recte et ordinate facta.

2. Item, Chanaan fuit malediclus, quia non operuil verenda patris, Genesis nono: ergo teneliatur illa operire: pari ratione cl proxiraus vcrenda proxirai, licet non ita slricle: ergo qui revelat alienam culpam peccat graviter.

3. Item, si licet peccata proximi referre uni sacerdoti; cmn liceat confiteri mille, sicut ex praecedentibus habitum est, ergo liceret peccala proxirai raille revelare, et ita proximum infaraare.

4. Ilem, aut fuit particeps illius peccali, aul non. Si non: ergo non tangit peccatum suum, ergo non debet illud confiteri. Si fuit particeps; sed in imllo foro polest quis alium accusare in crimine, in quo parlicipat: ergo male facit, si aliura accusat. j Aliena peccata non sunt dicenda nec aiulienda in confessione, nisi quatenus propria non i possint aliter accusari.!

Respondeo: Dicendum, quod aliena peccata aut m sunt impertinentia ad peccati nostri accusationera, sed ex quadara associatione refert ea et ad quandam excusationem ille qui confitetur, quia « solatiura est raiseris socios habere poenarura '»; et sic dicendum, coi cjuod male facit qui sic confitetur, sicut multi simplices aliquando accusant omnes vicinos suos, ut ipsi rainus confundantur, ut si dicant: sumus lalro- « Psalm. 31, S, ubi Vulgata (etiam cod. F) iniustiiiam meam. Glossam exhibet card. Ilugo a S. Charo. — Rufin. Aquilei. (f 410): Quid ost adversus se? Accusans ct increpans semetipsum ct non alium. Cfr. etiam August., Enarrat. 2. in hunc Ps. n. 16.

nes, usurarii, periuri et consimilia; et tales a confessoribus corripiendi sunt, quia rectam formam confessionis iion servant.

Aut peccata aliena sunt nostris coniuncta et admixta, ita quod sine illis non potest bene culpa propria explicari; et tunc licitum est confiteri eatenus, quatenus non polest sine alieno peccalo culpa propria explicari; unde sufficit aliquando in generali, nt si muUer cognita est ab episcopo, quod absit, sufficit dicere, quod aliquis magnus praelatus eam cognovit; si a persona religiosa, suCficit, quod in generalitate sua stet, quia satis apparet genus culpae. Si vero descendat ad personam singularem, increpanda est persona confitens. — Simililer nec debet confessor curiose inquirere de persona; sed si suspicatur, quod sit persona, cui possit prodesse, et competens et utile sit illam scire; potest extra forum confessionis illam inquirere. Nam talia frequenter sunt occasio frangendi sigillum confessionis, ubi est maximum periculum, sicut patebit inferius. — Si vero peccatum non potest explicari sine explicatione personae detenninatae, ulpote si mulier inordinate a-viro cognita est; lunc, si dicat de marito, non peccat, pro eo quod non potest aliter confiteri propriam culpam; et tunc non debet attendi accusatio aliena, sed accusalio propria. Et sic generaliter verum est, quod peccata aliena non sont dicenda in confessione, nisi eatenus, qua sunt propria; nec confessores debent inquirere. — Unde illi confessores,qui ramusculos in confessionibus inquirunt et

Consequenter quantum ad secandum articulum quaeritur de sigillo confessionis. Et circa hoc Iria qaaerunlur.

Prirao quaeritur, utrum in aliquo casu liceat confessionem revelare.

Quanlum ad primum ostenditur, quod non possit revelare.

1. Augustinus, de Poenitentia, dislinctione sexta:

S6o audiunt de aliis malum et sustinent, vix aut nunquam a peccato detractionis excusari possunt; et nesciunt mederi animabus, dum patiuntur, ens qui veniunt ad medicinam, alios accusando sibi infligere vulnus grave. — Concedendae igitur sunt rationes ostendentes, peccata aliorum, secundum quod afium accusant, in foro confessionis passim non esse dicenda nec audienda; concedendum nihilominus, quod in casu possunt dici propler curationem vulneris sui.

1. Ad illud tamen quod obiicitur de Nehemia et Daniele, dicendura, quod ahus fuit modus confitendi;quia 7/e llebat Deo ad ipsius iustitiae laudem et ad impetrandam misericordiara toti populo; hic autera fil, ut homo se accuset coram sacerdote et possit iudicari et absolvi ab eo. Sacerdos autem iudex privatus est, et ideo tantum propria peccata dicere debet.

2. Ad illud quod obiicitur de contrilione et satisfactione, dicendum, quod si condoleo peccalo proximi et punio me pro illo, misericordiam illi imperio, non iniuriam facio; non sic, quando eum accuso, et ideo non est simile.

3. 4. Ad illud quod obiicitur, quod facit ad proprii peccati curam et cautelam; dicendum, quod in tah casu licet; mullum tamen est observandum, ne quis alium accuset in illo actu; sed si quis videret expedire scire peccatum alienum propler utilitatem eius, vel commune bonum; tulius est extra forum confessionis perquireie et audire

Secundo, utrum confitens possit sacerdotem licentiare, ut revelet.

Terlio, utrura illud quod duphciter novit sacerdos, scilicet per confessionem et per aham viam, teneatur celare. « Sacerdos ante orania caveal, ne de his qui ei filentur peccata sua, aUcui recilet».

2. Item, decretahs edila in Concilio generali de

Poenitentiis et remissionibus: « Caveat autem sacerdos, ne verbo vel signo vel alio qiiovis modo prodat aliquatenus peccatorem».

3. Item, hoc videtur ratione: quia peccata in confessione delentur; sed pro peccato, quod Deus remisit, nemo est accusandus: ergo si sacerdos est minister remissionis, non potest accusare vel detegere peccatorem, quin faciat contra ofTicium veri sacerdotis: ergo omnis talis est deponendus.

4. Item, peccator confitelur sacerdoti, et sacerdos accipit loco Dei; sed Deus peccatum poenitentis occultat et non detegit: ergo et sacerdos lenetur occultare.

5. Item, sacerdos, qui audit peccatorem, nescit, utrum dicat sibi verum: ergo nescit, utrum ille sit culpabilis: ergo si nullius peccatum debemus accusare nisi eius, de quo nobis constat: ergo peccatum per confessionem cognitum nullatenus est prodendum.

Contra: 1. Ponatur, quod aliquis iuret dicere verum super aliquo facto; nullus potest nec debet mentiri nec falsum iurare nec peierare sive deierare propter aliquod scandalum evitandum: ergo raagis debet manifestare quam falsum respondere.

2. Item, ponatur, quod audiat haereticum in confessione, qui nolit poenitere, sed alios corrumpere; magis debet fidem Christo servare sacerdos quam ipsi haeretico: ergo magis debet confessionem illius detegere, quam permittat, eum gregem Domini corrumpere.

3. Item, ponatur, quod sacerdos sciat per confessionera, inler duos esse contractam affinitatem per coitum fornicarium, et post eos velle contrahere in facie Ecclesiae; si sacerdos iungit istos, cum isti peccent mortaliter, consentit peccato eorum: ergo mortaliter peccat: ergo si non debet sceleris alieni fieri particeps, debet hoc raanifeslare. Similis casus est in decano, qui audivit confessionem habentium irregularitatera, si debet eos praesentare ordinandos ab episcopo, vel revelare confessionera.

4. Item, ponatur, quod aliquis prior de ordine monachorum confiteatur abbali, et quamdiu est in prioratu, habet occasionem trahentem ad peccatum, a quo non vult desislere; si habet curara animae suae, tenetur inde ilium amovere; sed amovendo innotescit, ipsura peccasse: ergo videtur, quod confessio possit aliquo modo revelari.

1 Extra lib. V. lit. 38. C. Omnis utriusque sexus (12.).

2 Cfr. Ps. 31, 1. et Kom. 4, 7.

2 Cfr. supra pag. 86, nota 6. in fine.

• Codd. FG de decano.

5 Cod. F (E primitus) addit lanien, quod cod. G iransponit post tenelur. Superius pro et quamdiu cod. U quod quamdiu.

Pro nullo scandalo, vel causa confessio a sacerdote esl revelanda.

Respondeo: Ad hoc voluerunt aliqui distinguere, quod dupliciter potest quis sacerdoti confiteri: aut tanquara poenitens et volens a peccalo absolvi, et tunc sigillum confessionis claudit orane quod dicit, sine apertione; aut ita, quod non vult a peccato desistere, ut si revelat propositura periurandi, vel occidendi horainem, vel aliquod tale, et tunc non tenelur sub sigillo confessionis claudere, sed potest dicere ei qui potest prodesse et non obesse.

Sed quamvis illud videatur dici probabiliter, taraen, cum mandatum et institutio de omni culpa dicat generaliler, et poenitens peccatum suum non tanquam horaini, sed tanquara Deo revelet, et nesciat sacerdos, utrum ille verum dicat, an eura seducat, nisi noverit per aliam personam; nullatenus debet raanifestare personam illam, propter hoc quod sigillum confessionis diligentissime est custodiendum propter scandalum, ne poenitens retrahatur a confessione. Propter quod etiam miraculura magnum in quadam navi contigit, ut narratur de quodam, qui peccata sua publice confessus est in raari, et postquam ventum est ad portura, nemo novit quod dixerat. Unde sacerdos taliter debet noscere, quasi non audierit et quasi non noverit. Et propter hoc dicendura, quod, sicut dicit Gregorius, et habetur in littera, pro nullo scandalo est confessio revelanda.

1. Ad illud ergo quod obiicitur de iuraraento, dicendura, quod secure potest dicere: nescio; nec periurat, quia iuramentura non obligat illum ad dicendum nisi illud quod novit ut homo, non ut Deus, quia supra Deum nullus est. Unde pro nullo praecepto obedientiae, pro nullo iuramenlo, vel periculo debet illud dicere.

2. Ad illud quod obiicitur de haeretico, dicendum, quod debet tacere nec per illam cognitionem aliquid dicere specialiter; potest lamen sine revelatione confessionis superiori dicere: vigila super oves, quia lupus est in grege, si probabiliter videt, illum qui confessus est, verum dixisse, et periculum ovium imminere. Potest etiam et debet esse sollicitus sine revelatione confessionis, quomodo sciat et ei. — In lib. de Quatuor Virtulibus (inter opera Seneeae) c. i. partes iustitiae sunl: omnibus prodesse et nulli nocere.

dominico provideat; et tunc Domino suo et confilenti fidem, quam debet, servat.

3. Ad illud quod obiicilur de presbytero, dicenquod presbyter debet dissuadere ei qui est et similiter decanus clerico; et si ille debet diflerre, et nisi ille cogatur per supevel per scandalum populi, non debet nec tale benedicere nec clericos praesen- Ex tunc autem potest, quia non ipse facit, sed et Ecclesia iudicat secundum ea quae extesunt. Consilium tamen est, quod et sacerdos et

4. iure naturali, divino et ecclesiastico confessarius obligatur debito, sigilli sive secreti observandi de omnibus in sacramentali auditis, quorum revelatio confessionem reddere odiosam. Pauci quidem antiqui quasdam exceptiopraesertim in causa haereseos, strituere voluerunt; sed hunc comraunissima doctrina semper detestata est. Praeter quae in Can. Omnis utriusque (hic fundam. 2. citato) stasunt; notanda est quaedam propositio, decreto s. Inqui- 18 Nov. 1682 « omnino prohibita », quae ob gravem licilum esse asseruit quendam <t usum scienliae ex conacquisitae cum gravamine poenilenlis, seclusa quacumsimiliter afTicit etiam interpreiem aliosque, qui materiam norunt; tamen de quibusdam huiusmodi casibus dubitautrum sit proprie obligatio sigilli, vel tanUim secreli nalicet strictissimi. — Solutionem plurium dubiorum et cavide apud Henricum Gand., Quodl. 8. q. 29. 31. et remoralistas. De 1. quaestione: Alex. Hal., S. p. IV. q. 19. m. 2. a. 1.

5. S 'I. — Scot., de hac et 2 scqq. qq. in utroque Scripto

Utruni confitens possit licentiare Secundo quaeritur, utrum confilens possit salicentiare. Et quod non, videtur:

1. Quia ad celandam confessionem arctamur per superioris, scilicet Papae; sed inferior mandato superioris non polesl absolvere: ergo nec contrarium mandato licentiare.

2. Item, sigillum confessionis institulura est solura propler vitandum scandalura confitentis, etiam tolius Ecclesiae unitatis: ergo quanluraconfilens velit, si revelet, praeiudiciura toti facit: ergo non polesl ab eo licenliari.

3. Itera, sigillura islud institulura est propler vitandum; sed si quis revelat per iicendecanus faciant per vicarium, tum propter confusionem illorum occultam, tum eliam propter criminis horrorem. Si tamen ipse faciat, non credo, quod peccet, dum non ultro se offerat, sed coactus suslineat.

4. Ad illud quod quaeritur de subdito, qui non vult a culpa cessare; dicendum, quod superior debet ei persuadere volunlariam cessionem, et quod ipse petat absolvi ab onere ofQcii. Quod si non vult, non debet eum absolvere, sed debet eum sustinere, nisi sit talis religio, in qua subditi possint transmutari et transferri sine nota infamiae. hic q. 2. — S. Thom., hic q. 3. a. 1. quaestiunc. 1; Suppl. q. II. a. 1. — Petr. a Tar., hic q. 3. a. 1. quaestiunc. 1. — Richard. a Med., hic a. 4. q. I. 2. — De hac et 2 seqq. qq. Durand., hic q. 3; Dionys. Carth., hic q. 3.

II. In 2. quaestione affirmanda, dummodo adhibeantur cautelae ad vitandum scandalum, communius theologi consentiunt. Sed Scot. (loc. cit. n. 18.), cui favent Alex. Hal. et Durand., docet, audita formaliter in confessione ne de licentia quidem poenilentis revelari posse, nisi hic explicite prolestelur, talia se dicere vel dixisse ut extra confessionem. S. Bonav. solummodo in casu, ubi timelur scandalum, licenliam datam restringere videtur.

De hnc quaestione: Alex. Ilal., loc. cit. a. 2. 2. — S. Thom., loc. cit. a. 2; Suppl. loc. cit, a. i. — Pelr. a Tar., loc. cit. a. 2. quaestiunc. 1. — Richard. a iMed. hanc et seq. q. tangit loc. cil. q. 3. 4, et a. S. q. 1-4.

III. Quoad 3. quaestionem tenuit opinionem 1. in corp. relatam Guliel. Antissiod.; sed posleriores theologi cum Ss. Bonav. et Thoma 3. opinionem sequuntur.

De 3. quaeslione: Alex. Hal., loc. cit. S 3- — S- Thom., loc. cil. a. 3; Suppl. loc. cit. a. S. — Petr. a Tar., loc. cit. a. 1. quaesliunc. 2. confessarium, ut peccata reveleL tiam, potest suscitari idem scandalum, quod sine licentia, quia confitens poenitere possit de ficentiatione et imponere sacerdoti confessionis revelationem; et cuin habeat iudicium pro se, idem posset scandalum concitari, quod et sine licentia.

4. Item, si licenliari possunt, ergo cum mali et iinpii sacerdotes possent praetendere licentiara sibi datam, videretur tunc, quod sub hoc paliio confessionem irapune revelare possent; sed hoc est inconveniens: ergo etc.

Contra: 1. Celalio confessionis est in rem confitentis; sed quilibet potest cedere iuri suo: ergo potest confitens dare licenliara reveiandi.

3 Codd. G K V bb et ed. 1 suscitare. Circa finem arg. pro idem posset codd. A F H ideo posset.

2. Item, qui potest dicere peccatum per se ipsum potest per sacerdolem alii sacerdoli denudare: ergo et per ipsum alii revelare.

3. Ilem, quod dicitur homini ut homini in casu utili potest et debet ab eo dici: sed confilens, qui dicit confessori ut Deo, potest dicere ut homini: ergo potest dare hcentiam revelandi alii.

4. Item, constat, quod superior potest mittere ad inferiorem et auctoritatem absolvendi ab aliquo peccato enormi ei praebere; sed hoc non posset, nisi posset per voluntatem confitentis peccatum alii revelare: ergo etc. Confttens potest licentiare eonfessarium, ut peccata revelel, in casu, in quo non timetur scandalum.

Respondeo: Dicendum, quod sicut tactum est revelare sacerdos non debet propter duo, scilicel quia novit sohim ut Beus, et iterum, ne populum scandalizet, ve! eliam ipsum confitentem. Et quoniam

Utrum sciens aliquid por

Tertio quaeritur, utrum sciens aliquid per confessionem et per aliam viam teneatur celare. Et quod sic, videtur:

1. Primo per quandam decretalem Innocentii, de Poenitentiis et remissionibus: « Qui peccatum sibi in poenitenlia detectum praesumserit revelare, non solum a sacerdotali officio deponendum decernimus, verum etiam ad agendum poenitentiam in arctum monasterium delrudendum »: ergo si aliquis novit ahquod peccatum per confessionera, qualitercumque illud noverit aliter, non videtur, quod possit illud idem propter confessionem detegere.

2. Item, confessionis sigillum, ut supra probatum est, nullo paclo est infringendum; sed tunc infringitur, quando confessio revelatur; impossibile autem est hoc peccatum auditum in confessione revelare, quin reveletur confessio; sed confessio nuUo modo est revelanda: ergo nec illud peccatura. Et potest fieri talis syllogismus: nulla confessio est reve- 1 Arg. nititur illa regula iuris in VI: <t Potest quis per alium quod potest facore per sc ipsum (68.)», qunc etiani in leclione codd. V Vi Z magis opparct; lii enira codd. superius post per se ipsum proseqauntur: potest etiam per alterum; ergo cum confiiens possit per se ipsum alii dicere, potesl et per sacerdotem etc. Codd. G X l)b omitlunt sacerdoti.

• Quaest. praeced. — Mo post revelare, quod edd. cum non paucis codd. omittunt, cod. aa supplet confessionem.

5 Codd. IKRST non se potest nuntium. Pro internuntiitm edd. nuniium, quod ipsae paulo anto omittunt. confilens potest facere, quod ipse noverit ut homo; quando facit eum nuntium, potest eum licenliare in casu, in quo non timetur periculum scandaU, sicut ostendunt rationes secundo inductae. — Ubi autem periculum scandah formidatur, quantumcumque poenitens iicentiet sacerdotem, non debet sacerdos assumere. Tunc autem polest timeri periculum scandali, quando probabiliter posset coniici, quod sacerdos confessionem suam reveiaverit. Unde si dicat, quod alii referat peccatum, deiet ipse sacerdos poenitentem suum nuntium constiluere, non se internuntiam facere; et sic vitatur scandakim, et non rumpitur sigillum confossionis. Et intelligalur hoc cum illa generah suppositione, quod peccalum alicuius nulli est manifestandam, nisi ei qui possit prodesse nec veht obesse; intelligatur etiam hoc de peccatis propriis, non de alienis. Nam aliena peccata dicere non polest nec debet poenilens alicui committere, nisi forle in casu, in quo ipse deberet dicere et melius per alium quam per se posset bonum illius procurare, semper adhibita cautela, ut ex hoc non scandalizetur Ecclesia. Et sic patent obiecla et per aliam viam teneatur celare. landa; hoc peccalum est confessio, vel pars confessionis, quod dupliciter novit: ergo etc.

3. Itera, talis, qui scit per confessionem et per aliara viam, novit ut horao et ut Deus; sed in quantum novit ut Deus, tenelur tacere; in quantum ut homo, potest dicere ei qui potest prodesse: ergo istae duae oppositas habent conditiones. Quandocumque autem opposita sunt circa idem, necesse est, quod alterum vel utrumque cadat a sui proprietate: si ergo maius dominatur supra minus el dominando vincit, et cognitio, qua cognoscit per modum Dei, simpliciter maior est; ergo videtur, quod illara tenetur sequi et ila celare.

k. item, sigiUum confessionis ita arcle institutum est propter scandalum, et ne mali sacerdotes malignari possint, et fldeles per hoc a confessione retrabi; sed si ita esset, quod posset aliquis revelare quod per aliam viam novit; quilibet sub hoc praetextu posset omnia vel pro magna parte revedicens, se aliter nosse, et sic nullus malus convincl nec in malitia depreliendi.

5. Item, sigilluni confessionis ita annexuni est ut, quicumque confessiones audit, hoc quod audit, se obliget ad secreti habitionem; si tu scires aliquid et postmodum promitteres illud, quod nunquam illud diceres; tenereris celare: tunc ergo videtur similiter, quod celare ilhid quod aliter quam per confessionoverat. CoNTRA hoc arguitur sic, et suppono hic quinquae sunt per se nota. Prima suppositio est, nihil statuendum est neque servandum, in quo praeiudicitmi veritati K — Secunda est, quod et dolus nemini debet patrocinari ». — Terest haec, quod nullus pro aliqno tenetur men- — Quarta est haec, quod nuUus scienler redse iinpotentem ad id, ad quod tenetur, sine mortali. — Quinta est haec, quod nihil destatui nec servari, unde innocens possit ratioaccusari et condemnari, et alii de ipso

6. Ek prima arguo sic. Nihil servandum est, quo fiat praeiudicium veritati; sed aliqnis sacerpolest in causa testificari, utpote qui cum vidit furem vel aliquod simile, cuius testificasubtracta, latebit veritas, et regnabit falsitas: ergo talis confessionera de culpa audiat et hoc testificari non velit, fit praeiudicium veritati: si hoc non debet fieri, non obligatur ad reti-

7. Ex secunda sic. « Fraus et dolus nemini depalrocinari »; sed aliquis peccator sciens, se renm et accusalione dignum, hoc solo confiut os sacerdotis claudat: si ergo claudit ac hoc remanet impunitus, fraus et dolus sibi paergo si hoc est inconveniens, patet etc.

8. Ex tertia sic. Nnihis pro aliquo tenetur mensed iste qui novit aliter quam per confessionon potest dicere: nescio, quin mentiatur, novit ut homo et ut Deus: si ergo iuravit vedicere, tenetur quod novit ut homo revecum ad hoc posset iuramentum ipsum arctare. li. Ex quarla sic. Esto quod aliquis teneatur proximum apud praelatum tum ex mandivino, tum ex?riandato praelati sui; iste vidit peccantem et audivit confitentem: si ergo teex visu dicere el ex audito confessionis redse impotentem, ergo quando audivit eius conb fessionem, peccavit mortaliter; quod nullo modo videlur probabile.

9. Ex quinta sic. Nihil debet servari, unde innocens possit rationabiliter condemnari; sed ita est in proposito, si tenetur celare quod alias novit: ergo elc. Probatio: ponatur casus, quod quatuor vadant per viam; unus peccat in conspectu omnium, unde accusandus est coram praelato et puniendus; confitetur uni de tribus; duo alii accusant illum qui peccavit et teslificanlur contra eum et ad maius robur testimonii advocant tertium; tertio praecipitur, quod dicat, et illi eum accusant, nisi dicas, tanquam fautor sit in aliena culpa, et praelatus rationabiliter punit ipsum ad duorum testimonium de inobedientia: si ergo hoc totum iniquum est, videtur, quod non tenetur celare. Si tu dicas mihi, quod sacerdos debet confitenti protestari, quod non accipit sub sigillo confessionis; conlra: quaero, quando; aut anlequam confiteatur, aut postquam confessus est. Sed anle non tenetur, quia nescit, quid sibi velit dicere; si post/uam confessio audita est, hoc nihil est, quia ex quo confessio fuit, sigillum habuit: ergo per suam protestationem non potest illud infringere. Et iterum, quilibet sacerdos posset dicere confitenti: nolo illud sub sigillo accipere. Praelerea, esto quod obliviscatur illud dicere et habeat in corde, quamvis non in ore; videtur, quod idem debeat accidere.

C 0 N c L u S 1 0. Peccatum, quod scitur per confessionem et per aliam viam, revelari potest sine fractione sigilli, secluso tamen scandalo.

Rkspdndeo: Dicendum, quod triplex est hic modus dicendi.

Primus est hic. Dicunt quidam, quod ex quo aliquis scit aliquid per confessionem, qualitercumque sciat et quandocumque sciat, illud vere non potest revelare; ciuia non potest tale quid revelari, cum sit pars confessionis, quin fiat sigillo confessionis praeiudicium, quod maxime et praecipue servandum est integrum. — Ad obiecta respondent, sicut tactumest, quod si videatur generari praeiudicium, vel sequi malum; non debet recipere sub sigillo confessionis, sed cum protestatione, quod nolit tenere secretum. — Etsi ista opinio pia videatur, pro eo quod multum tribuit sigillo conse.ssionis; tamen posset ducere in magnum periculum, scilicet quod fieret veritati et in- 3 Cod. U supplet intuifu.

b nocenliae et obedientiae praeiudiciura, el fraudi praeslaretur patrocinium, sicut oslensum est. Et constat, quod sigiilum confessionis institutum est ad vitandum scandalum; «veritas autem propter scandalum dimittenda non esl'». Et iterum, illa protestatio non facit, ut possit revelare quod alias tenetur celare. Et iterum, si aliquis audivit confessionem alicuius, et ille de illo peccato sit infamis; nunquid fractor sigiili dicitur, si de liac materia cum aliqui- Ijus loquitur? Hoc videtur nimis durum et impium.

Et ideo est secunda positio, quae videtur esse teuiperantior, quod confessio claudit os respectu cognilionis praecedentis, non respectu sequentis. Et ralio huius est: quia ille qui prius novit et- illud in confessione recipit, os sibi claudit respectu praecedentis; sed non respectu sequentis. — Sed haec positio minus est rationabilis quam prima, quamvis videatur magis sobria: primum, quia ex hac positione ita generatur veritati praeiudicium, sicut ex prima. Ulterius dicit, quod sigilluna confessionis potest omnem cognilionem aniecedentem claudere, et post cognitio superveniens potest illud aperire. Si enim confessio ideo claudit prius scitum, quia revelare scitum est frangere sigillum; cum illud contineatur sub sigillo, quomodo cognitio sequens dabit potentiam loquendi vel manifestandi illud quod sub sigillo erat clausum '! Aut si revelare quod post scitur, in quanlum posl scitur, non praeiudicat confessionis sigillo; quare revelare prius scitum, cum unum et idem possit sciri per visuiu, deinde per confessiooem, tertio per aliorum revelationem?

Et ideo est tertius modus dicendi magis con- 3. sonus veritati et ratibni, quod illud quod scitur duplici via, duplici cognilione scitur. Et sicut duplici cognitione scitur, ita potest homo oblivisci unuai modum sciendi el meiuorari alterum, sicut patet, quia aliquando obliviscilur homo, se vidisse, et recordatur, se audisse; vel obiiviscitur, se audisse per relationem, et meminit, se audisse in confessione. Et sicut duplex est scientia sive modus sciendi, sic duplex est modus revelandi; nec unus praeiudicat alteri, ut si quis dicat: ego vidi, vel: ego in confessione didici; nec unus modus alleri praeiudi- 1. cat, et sine sigilli fractione et praeiudicio et absque praeiudicio veritatis potest quod scitum est per confessionem et per aliuiu raodum revelari, ila lamen quod modus sciendi per confessionem semper maneat in occulto. Quia lamen posset ex hoc scandalum generari, maxime apud poenilentem et apud ahos; credo, quod de bono et aequo magis debet celare quam unus alius. Et ideo propler vitandum scandalum poenitentis debet ei protestari in confessione, quod non debet illud celare, non quia illa prolestatio acquiral ius revelandi, sed quia proximo aufert rationem scandali. Debet eliam permittere, se cogi ad dicendura; cogitur autem, sive quia veritali generatur praeiudicium, sive per mandalum; et ex tunc potest dicere absque omni remorsu. Cnm magna enim maturilate revelanduni est alienum peccatum, etiam ubi non est annexum confessionis sigilliim. — Et haec positio ralionabilior et securior videlur, et iurisperiti in hanc magis consentiunt.

1. Ad illud ergo quod obiicitur de decretali, dicendum, quod loquitur de revelatione peccati eatenus, qua per confessionem scitura est; unde gravem imponit poenam, in qua poena dicitur, quod debet intrudi « in monasterium arctum »; et hoc intelligitur, non quia cogat ad emittendum votum, sed quia pro tanto crimine compellit ad perpetuo puniendum.

2. Ad illud quod obiicitur, quod nulla confessio est revelanda; sed hoc peccatum elc.; dicendum, quod ibi est sophisma secundum accidens, pro eo quod isti peccalo, in quanlum revelandum, extranea est confessio. Cum enim dupliciter sciatur, secundum unum raodum revelari potest et debet, secundum alium vero minime; et ideo primum, quod proponit, est falsum: non potest hoc peccalum revelari, quin reveletur confessio.

3. Ad illud quod obiicitur, quod istae cogiiiliones habent oppositionem et gradum; dicendum, quod verum est, quod gradum habent; sed tamen non habent oppositionem, pro eo quod secundum diversas vias sunt; unde idem polest esse scitum et creditum; sic in proposito est intelligendum.

4. Ad illud quod obiicitur, quod malis auferenda est occasio malignandi; dicendum, quod nunquam oranino potest malis claudi aditus malef;iciendi; nec adeo debet claudi, quod ex hoc claudatur bo- 6 Codd. AG aa ti'udi, codd. E K bb Iradi. Mo.x pro intelligilur codd. R S T U dicitur.

' Petr. Hispun., Sunimul. tr. d.e Faltaciis, exponens hanc follaciam ait: Accidens, ut hic sumilur, idcni esl quod extraneum in parte idem ct in parte diversum, ut hic: homo esl species; Socrates est homo: ergo Socrates est species. Homo enim est in parte idem cum specie, scil. quando sumitur pro re universoli, in porlo diversum a specie, scil. quondo sumitur pro suppositis [i. e. individuis]. Cfr. tom. II. pag. 870, nola 8. verba Aristot. — Superius pro nulla codd. FGIK pro nullo, edd. nullo modo, phires codd. nullo.

8 Vide III. Sent. d. 24. a. 2. q. 3.

via recte agendi; nec debet claudi aditus uni ut aperiatur alteri: et ideo ratio illa non quod illud quod dupliciter est cognitum, oporteat celari.

5. Ad illud quod obiicitur, quod promittit hasecretum, cum audit; verum est, ipsam conet iilnd eatenus, qua sic scitur; aliler promittit, et si etiam promitteret, ubi veritas, obedientia praeciperet, revelari potest, et prover iuramentum nullum esset — unde si vidisproxiinum peccanlem tali peccato, quod teneor

In parte ista sunt dubitationes circa htteram, primo de hoc quod dicit, quod omnia criminasaltem semel oportet in confessione exprimi.

enira falsum, quia ad hoc, quod conlrilio non oportet singillatim conteri de quolibet, iustificatur in contritione de omnibus: ergo ratione videtur de confessione. Respondeo: Dicendum, quod non est simile: contritio est in conspectu Dei, qui uno aspevidet omnia; sed confessio est in conspectu hoqui non potest plene noscere morbum nisi mortalia singula. Et iterum, confessio fit erubescenliam, contrilio vero ad peccati detestaper iustitiam. Detestatio autera intenditur in multorum malorum, sed erubescentia in singulorum. Item quaeritur de hoc quod dicit, quod venialia generaliter confiteri, nisi aliqua sint freiterata. Videtur enim non bene dicere, quia non trahit in aliud genus: ergo quantumiterentur, venialia sunt: ergo sufficit ilia confiteri, sicut et alia. Respondeo: Dicendum, quod consuetudo fredicere superiori; si tutem sibi non dicere, non absolvor, immo dicere oportet — el facienda est poenilentia de periurio, pro eo quod conlra iustitiam iuravit. Et sie patel lotum.

Ex hoc autem, quod dictum est, non debet sacerdos sumere audaciam revelandi vel loquendi de facili de eo quod per confessionem novit, pro eo quod confessionis sigillum adeo est custodiendum, ut non solum vitelur fraclio, immo etiam dignum est, ut tollatur de hoc omnis suspicio, ne in conlemptura veniat sacraraentalis confessio quenter ducit in libidinem et contemptum; ideo propter dubium et vitandum periculura, quando limetur probabiliter aliquod horum, est veniale peccatum confitendum, et sufQcit stare in generalitate, nec oportet ad singula descendere; si tamen velit descendere, laudabile est valde et utile et pernecessarium volenti ascendere ad perfeclionem =.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Humilitatis causa non debet fateri se reum. Videtur enim contrarium dicere Augustinus in libro Confessionum, ubi dicit sic: Si quaeris a me, utrum iustus sim; respondeo, quod non; sed constat, quod Augustinus iustus erat, et hoc ex humilitate dicebat et bene et meritorie.

Respondeo: Dicendura, quod fateri se reura vel iniustum est dupliciter: aut prout reatus et iniustitia simpliciler privat iustitiam; et hoc raodo non debet se quis fateri reum, nisi habeat raortalis conscientiara. Alio raodo est fateri se reum et iniustura, prout pvlwdit. iustiliae perfectionem; ei secundura hoc oranis homo potest se iniustum fateri,secundum illud Isaiae sexagesimo quarto: Ut pannus menstruatae universae iustitiae nostrae. Nec iustificatur homo comparatus Deo, secundura lob; et hoc modo Augustinus dicebat se non esse iustum. a. 12.) alTeruntur, in recentioribus edd. Confessionum non inveniuntur; sententia in ipsis expressa collecta fuisse videtur ex iis locis, in quibus August. fatetur, se esse etiam post conversionem suam imperfectum et peccatorem nequo omnino munduni in conspectu Dei (I. c. 3. n. 6; X. c. 28. n. 39. c.,30. n. 42. c. 31. n. 47. seq. c. 35. n. 37. c. 37. n. 60. ct XIII. c. 4. n. 5.). Cfr. etiam III. conlra Crescon. donalist. c. 80. n. 92.

' Edd. reatus est iniustitia, sic.

Et iiota, quod confessio debito modo facla debet habere sexdecim coDditiones; unde versus:

Sit simplex, Inimilis confessio, pura, fidelis

Et frequens, nuda, disireta, libens, verecunda.

Integra, secrela, lacrymabilis, accelerata,

Fortis et accusans ot sit parere parala.

SufQcientia autem et numerus harum conditioijuui potest accipi sic. Quaedam enim sunt conditiones, quae sunt et debent esse in confessione secundum sui rectam cjuantitatem; quaedam secundum rectum ordinem et societatem; quaedam secundum rectam qualitatem. — Si secundum rectani quantitatem, hoc tnphcjler-: aut quantum aa integntatem, aul quanlum ad numerositatem, aut quantum ad diuturnitatem; et sic sunl Ires condJliones, scihcet quod sit integra, frequens et accelerata. — Si quantum ad associationem, sic debet habere societatem duarum partium, scilicet contniioms et satisfactionis. Quantum ad contritionem, sic lacrymabilis; quantum ad satis factionem, sic parere parata; vel quantum ad utrumque, et sic fortis.

Quanlum ad qualitatem, aut ipsius confitentis secundum concupiscibilem debet esse libens; secundum irascibilem humilis, in sermone fidelis et in igno verecunda; et sic sunt quinque. — Si in se consideretur, sic debet esse pura, ut nihil mtersmisceat; debet esse nuda, ut nihil celatum teneat; quantura ad circumstantias debet esse discreta, ut nihil addat; debet esse secreta, ut ahis non no-

Cap. I.

Si peccala diniissa redeant.

Cumque mullis auctoritatibus supra sit asserlum, iii vera cordis coitu'ilione peccata dimitli anle confessionem vel salisfaclionein ei eliain, qui aliquando in crimen relapsurus est; quaeritur, si post cordis contritionem contileri conlenipseril, vel iu peccalum idem vel simile reciderit, an peccata dimissa redeant. Cuius ceat; debet esse accusatoria, ut se ipsum puniat. — Et sic sunt Ires ex parte quantitatis, tres ratione adiuncti, quinque ratione subiecti et quinque ratione sui; et sic in universo sunl sexdecim l DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit in soivendo: Sed aliud est favore vel odio proprium sacerdotem conlemnere etc. Videlur enim male solvere, quia ex hac sokuione quilibet, cui vull, posset confiteri, dum non contemnat proprium sacerdotem. — Sed contrarium habetur iii decretali, ubi dicitur, quod « si ex causa vult accedere ad alium, petat primo et obtineat licentiam, quia aliter non polerit solvere vel ligare ».

Respondeo: Dicendum, quod illud verbum.ugustini inteliigitar quantum ad eleclionem sacerdotis, antequam subditus alicui se subiiciat et curam animae commiltat; sed verbum Urbani of commissionem; ex tunc enim tenetur ei confiteri nec debet alii, nisi petat hcentiam. — Tamen in quinque casibus habetur hcentia pro obtenta. Primus est, si sit vagabundus. — Secundus est, si renuntiavit domicilium. — Tertius, si peccavit vel offendit in ahena parochia. — Quarlus, propter sacerdotis ignorantiam, vel malitiam, quia est revelator confessionis, vel sollicitator ad mahim. — Ultimus est in casu necessitatis, ut si sit in articulo mortis, vel debeat intrare iustum bellum. quaesUoiiis solulio obscura est et perplexa, aliis assereiUibus, aliis conlra neganlibus, peccata seniel dimissa ulterius replicari ad poenam. Qiii vero dicunt, peccala dimissa redire, subdilis se muniuul testimoniis. Ambrosius- ait: « Donate invicem, si alter in allerum peccet; alioquin Deus repetit dimissa. Si enim in his contemptus fueril, sine dubio revocabil sentenliam, per quam misericordiam dederal, sicul in Evangelio de servo nequam legilur, qui in conservum suum inipius deprehensus esl ». Ilem Rabanus: « Nequam servuin Ra scientem ligare et solvere (cfr. supra d. XVII. c. 4.). Ibid. habetur cliani decrelalis Urbani II.

Deus tortoribiis, quoadiisque redderet univerdebilum; quia iion soluni peccata, quae post bahomo egit, repulabunlur ci ad poenam, sed peccata originalia, quae in baptismo ei sunt di- Item Gregorius: « Ex diclisevangelicis constat, si ex corde non dimiltimus quod in nos delinquiet hoc rursum exigilur, quod iain nobis per poedimissum fuisse gaudebamus ». Ilem Augusti- « Dicil Deus: DijniUe, el dimitleiur tibi; sed prius dimisi, dimille vel poslea. Nam si non direvocabo le, et quidquid dimiseram, replicabo Ilem: « Qui divini beneficii oblitus, suas vult iniurias, non soliiiu de luturis peccalis venon merebitur, sed etiam praeterita, quae iam dimissa credebat, ad vindictam ei replicabuntur». Beda_'': « Revertar in donmm meam etc. Timenest iste versiculus, non exponendus, ne culpa, in nobis exstinctam credebamus, per incuriam vacantes opprimat ». Item: « Quemcumqne enim baplisma sive pravitas baeretica, seu mundana arripuerit, mox omnium proslernel in ima ». Ilem Augustinus: « Redire dimissa peccala, fraterna caritas non est, apertissime Dominus in docet in illo servo, a quo Domiiuis diniisdebilum petiit, eo quod ille conservo suo debilum diniiltere «. — His aucloritalibus inniluntur qni peccata dimissa redire, si replicanlur. — Quiopponitur: si quis )ro peccato, de quo poenituit induigenliam accepit, ilerum punitur; non videtur Si punitur pro eo quod peccavit, et non emeniustilia esl aperta; si vero requiritur quod fuecondonatum, vel iniustitia est, vel iustitia occulta.

eliam Deus bis in idipsum iudicare, et dutribulatio consurgere; quod Scriptura negat. — ad boc polest dici, quod neque duplex tribulatio neqae iudicat Deus bis in idipsum. Hoc eniin si post condignam satisfactionem et sutricientem iterum puniret; sed non satisfecit digne el sufqui non perseveravit. Debuit enim iugem peciiabere memoriam, non ad faciendum, sed ad cadebuit non oblivisci omnes retribiitiones Dei, lot sunt, quot sunt peccatorum remissiones: tot debuit cogitare dona Dei, quot mala sua.acpro usque in flnem gratias agere. Sed quia ingratus vomitum sicut canis rediit, ante acla bona mortiet peccatum diraissum revocavit, ut, cui bumianle Deus i)eccalum dimiserat, eidem post elalo ingrato imputei. Sed quia absonum videtur, ul peccala dimissa impulenlur; placet quibusdam, neminem pro b73i peccatis semel dimissis iterum a Deo puniri; sed ideo dicuntur dimissa redire et impulari, quia ])roplcr ingralitudinem ita reus et peccator consliluitur, ut ante fuerat. Sic enim quod dimissum fuerat dicilur exigi, quia remissionis perceplae ingratus ita reus fi(, ut ante fuerat. — Utrique parti quaestionis probati favent doctores; ideoque alicui parti non praeiiidicans, sludioso lectori iudicium relinquo, addens, mihi tulum fore ac saluti propinquum sub mensa dominorum micas edere.

Cap. II.

Quid sit Sacramentum et res.

Post praedicla restat invesligare, quid in actione poenilentiae sit Sacramentum et res. Sacramentum eiiim signuni est sacrae rei; quid igitur hic signim est?Et quae est res sacra huius signi? — Quidam dicunt, 5«- cramentum hic esse quod exterius tantum gerilur, scilicet exterior poenitenlia, quae est signum interioris poenitentiae, scilicet conlritionis cordis el humilialionis. — Quod si cst, non omne Sacramentum evangeiicum id efficit, quod figurat; exterior enim poenitenlia non eflicit interiorem, polius interior causa esl exterioris. — Sed ad hoc inquiunt illi, hoc esse intelligendum de illis Sacramentis, quae in novo testamento insliluta sunl, ut est Sacramenlum baptismi, conflrmationis et corporis Christi. Sacramentum vero poenitenliae, sicul et coniugii, ante tempus graliae, eliam a primordio humaoi genoris fuit l Ulrumque enim institutum fuit in primis parentibus. — Item, si exterior poenitenlia Sncramenlum est, eXinterior res Sacramenli, saepius praecedilres Sacramentum quam Sacramenlum reni. — Sed nec hoc inconveniens esl. Nam et in aliis Sacramentis, quae erTiciunt quod figurant, hoc saepe contirigit.

Quidam autem dicunl, exteriorem poenitenliam et interiorem esse Sacramentum, nec diio Sacramenta, sed unum, ut species panis el vini non duo sunt Sacramenla, sed unum. Et sicut in Sacramento corporis, ita eliam in hoc Sacramento dicunt aliud esse tantum Sacramenlum, scilicet exteriorem ])oenitentiam; aliud Sacramentum et rem, scilicet interiorem poenitentiam; aliud rem et non Sacramentum, scilicet remissionem peccalorum. Interior enim poenitentia et m est Sacramenli, id esl exterioris poenitentiae, et Sacramentum remissionis peccati, quam et significat et facit. Exterior quoque poenitentia et interioris signum cst et remissionis peccatorum. 2 6. — Inferiiis pro redire, si replicantur, solae edd., excepta I, si replicanlur, redire simpliciter.

5 Nabum I, 9. Vulgala: Consummationem ipse faciet, non consurget etc, cfr. supra d..XV. c. 1. De seqq. cfr..ugust., Enarrat. in Ps. 102. n. 3. 4. — Infi-a respiciuntur Ps. 102, 2, el 11. Petr. 2, 22.

s Scilicel Hugoni, Sum. Senl. Ir. 6. c. 13.

cata etc, ubi ponit aliam opinionem magis teniperatam.

Post praedicla restat investigare. Haec est ultima pars huius partis, in qua agit de poenitentia, secundum quod habet rationem signi, quae fuit divisa contra totam parlem. Sunt autem in hac parte duae particulae secundum duplicem opinionem, quam ponit,quid sit in poenitentia signum, el quid signatum. Primam ponit ibi: Post praedicta restat etc. Secundam ibi: Quidam autem dicunt, exteriorem poenitentiam etc.

Tertio ad intelligentiam totius partis praecedentis quaeritur de poenitentia in ratione fundamenti.

Quantum ad primum quaeruntur duo.

Primo quaeritur, utrum peccata redeant quantum ad maculam.

Secundo, utrum redeant quantum ad reatum. peccati. mortificata: ergo pari ratione culpa sequens facit redire mala prius deleta.

3. Item, peccati deietio est effectus gratiae immediatus; sed remota causa proxima et immediata, removetur eftectus: ergo remota gratia, privatur deletio culpae. Si ergo peccatum gratiam privat, per cuius actum est deletio peccati: ergo peccata priora, remanent indeleta.