Distinctio XXXI

• Cod. C cmi, et infcrius pro valeat accipere omnes codd. et ed. 1 valet accipere.

an inseparabilia, ibi: El est sciendum, aliquibus contrahi coniugium. In tertia remoduo dubia incidentia, ibi: Solet quaeri, cum et femina etc. Cim igitur haec iria bona in aliquo coniuetc. Haec est secunda pars, in qua agitur, quobona coniugii excusant illum actum, et habet

Ad intelligentiam huius distinctionis duo princiquaerunlur. Primo quaeritur de bonis raatrimonii. Secundo, qualiter excusant coitum. Circa primum tria quaeruntur.

Et quod sit in genere honesli, videtur.

1. Super illud primae ad Corinthios septirao: ut laqueum etc.; Glossa: « Non esse turpe de-, sed quod honesto honestius est generali honesii comraendavit ».

2. Itera, hoc videtur ratione: quia caslitas, sit virtus, est in genere honesti; sed actus conest actus castitatis, quoniara est castitas consicut vidualis: ergo etc. 3. llem, aclus, qui alias esset fornicarins, fit non per coniugium; sed nihil tollit dehonepeccali nisi honestum: ergo coniugium etc.

3. Itera, servare fidem coniugii hoc est opus inde se; sed talia cadunt in genere honesti, et est bonum raatriraonii: ergo elc. Contra: 1. Augustinus de Bono coniugali: Quaedam bona data sunt a Deo, quae propter se sunt, ut sapientia, salus et amicitia; quaevero propter aliud necessaria, ut doctrina,ciet coniugium »; sed honestura est propter se ergo etc. haec pars tres particulas. In prima determinat, per quera modum excusant. In secunda vero deterrainat quandam auctoritatem Apostoli, quae videtur esse contraria, ibi: Sed si concubitus, qui fit caicsa prolis etc. In tertia determinat quandam auctoritatem Gregorii, ibi: Sed forte aliquis dicet etc. Et sic duo principaliter determinat Magister in hac dislinclione.

Prirao quaeritur, utrum bona matriraonii sint in genere conferentis siVe utilis, an honesti.

Secundo quaeritur de numero et sufTicientia eorum.

Tertio quaeritur de necessitate horura bonorum.

2. Item, Hieronyraus in libro de Virginibus: « Fornicationis periculo concedunlur nuptiae, et excusabile fit quod non propter se est appelendum, sicut viduis solum fornicationis periculo conceduntur secunda connubia ».

3. Ilem, ratione videtur: quia « honestum est quod sua vi nos trahit et dignitate nos allicit »; sed omne tale est ab omnibus appetendum, coniugium autem non est ab oranibus appetendura: ergo etc.

4. Item, omnis verecundia recta est de eo quod habet aliquid inhonestatis, non de honesto; sed omnis homo sanae mentis actura coniugalem erubescil: ergo etc.

c 0 N c L u s 1 0. Matrimonium secundum aliquid sui est in genere ium honesii, iuniutilis, tum delectabilis, quae tamen bona suis contrariis sunt admixta.

Respondeo: Dicendum, quod cum triplex bonum sit in coniugio, scilicet ffe, proles el Sacra totus immaculatus, et Serm. 343. de Susanna et loseph. — Codd. N aa addunt et virginalis.

mentum; fides est, quod suam cognoscat et non 1. aliam; hoc est bonum moris de se ordinatum et cadit in geners honesli. — Prolis vero bonum cadit in genere conferentis; confert enim prolis multiplicatio ad speciei conservationem el perfeclionem numeri, sicut cibus ad conservationem individui. — Bonum vero Sacramenti cadit in genere delcctahilis, quia lanta est ibi unio, ut relinquat homo patrem et matrem, et sint cluo in carne una"-; unde praecipitur viris, ut uxores diligant sicut corpora sua.

Et sic palet, «quod cum tria sint in eleclione, sicut vult Philosophus, scilicet honestum, conferens et deleclabile »; in triplici genere est bonum coniugii. Et haec tria bona pura esset:it in statu purita- 4. tis et innocentiae; sed per peccatum sunt suis contrariis admixta: quoniam in actu illo est quaedam inhonestas contracta ratione improbilalis libidinis et prurilus; et ideo in l3ono honesto quaedam permiscetur inhonestas. Est etiam quoddam damnum, quia impeditur homo ab orationis instantia; unde procreando prolem ad cultum Dei impeditur ut tunc perfecte coiere Deum: sic ergo bono conferenti permiscetur damnum. Et etiam delectabili,

I. In hoc articulo agitur praecipue de tribus bonis matrimonii, a S. Augustino assertis el deinde communiter receplis. Nolandum est, quod fides liic non accipitur ul fides theologica tutis iusiiliae. Uom, Sacramentum hic non dicitur ipsum matrimonium, sed inseparabilitas eius; cfr. liic q. 2. ad ult.; Magister, hic c. 2; S. Thom., hic q. 1. a. 2. ad 7; Scot., hic q. unica n..5. Porro de bono prolis vide hic dub. I.

II. Quod in solutione quaestionis 1. dicitur, tria isla bona in lapso per peccatum esso suis conlrariis admi.xta, a S. Thoma aliisque supponitur ct adhibetur ad probandum, quod in matrimonio debeant esse aliqua « bona excnsantia », per quae scilicet fiat compensatlo detrimenti splrltualls, quod in matrimonio incurritur. Scoto (hic q. unica n. 2. 3.) non placet hic modus loquendi, iam a Magistro aliisquo anliquis usurpatus, quia scnsu projOiw non possit accipi, cum malrimonium cx obiecto et fine iam habeat rationem actus honesti. Nec hoc negat S. Thom., nium honestant, sunt de ratione matrimonii; ct ideo non indiget causanlibus in ipso honestniem, quae ei secundum so competit ». — Ceterum notum est, Manichaoos, tum antiquos tum medio aevo redivivos, negasse, matrimonium esse In genere scilicet Sacramenti indivisioni, quaedam tribulatio et angustia, quia qui cum uxore est cogitat quae sunt mundi, quomodo placeat uxori, et divisus est, quoniam tribulationem carnis habet huiusmodi: et ita bonum delectabile permiscetur tristitiae et angustiae. — Quoniam ergo bonum est, men permixtum; ideo appeti potest, et etiam melius est non appeti. Unde qiii iungit virginem bene facit, et qui non iungit virginem melius facit. — Concedendae igitur sunt rationes ostendentes, matrimonium secundum aliquid sui esse in genere bonesti.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod est propter aliud appetendum; dicendum, quod loquitur ralione boni conferenlis, quod ibi est.

2. 3. 4. Ad illud quod obiicitur de Hieronymo, et ad rationes sequentes solvendum est, quod non est pure bonum, sed aliquid habens admixtum; et quia bonum istud est medicinale, ideo bonum non fit malum propter malum, quod ibi est, immo curat et excusat nialum, non ut non sit poenale — et ideo est ibi verecundia et tribulatio — sed solum, ut non sit culpabile, sicut patebit infra honesii, cum esset malum in se, sicut materia; qui error pessimus in Almarico iterum damnatus est ab Innocenlio III. et Concilio Luterano IV. (c. 2. Damnamus). Cfr. etiam infra a. 2. q. 1.

Quaestionem I. tractant S. Thom., Petr. a Tar. et Richard. a Med. sub titulo: « Utrum debeant haberi aliqua bona ad excusandum niatrimonlum ». Cfr. Scot., de hac et 2 seqq. hic q. unica. — S. Thom., hic q. I. a.; Suppl. 49. a. 1. — B. Albert., hic a. I. 2. 7. — Petr. a Tar., hic q. I. a. 1. — Richard. a Med., hic a. 1. q. I. — De hac et 2 seqq. qq. Dui'and., hlc q. 1; Dionys. Carth., hic q. unica.

III. De suHiclentla horum 3 bonorum omnes consenliunt. Cfr. S. Thom., locis citt. a. 2. — B. Albert., a. 4-6. 8-10. — Petr. a Tar., loc. cit. a. 2. — Richard. a Med., hic a. I. q. 2.

IV. Circa 3. quaestionem patet, quod iria illa bona non eodem modo spectant ad hoc Sacramenlum. Bonum Sacramenti sive inseparabilitas est bonum « primum et intrinsecum et forma; fides, id est fidelitas in iuste reddendo aclum debitum, est bonum eius ut finis proximus, sed minus principalis; bonum prolis est eius bonum extrinsecum, iit finis ultimus, sed principalis » (Scot., loc. clt. n. 4-.). — Attamen de bonis fidei et prolis loquendum est cum distinctione ab omnibus recepta, quod licet in matrimonio coniraclo defectus eorum non solvat vlnculum, tamen in contrahendo eodem conditio apposila contra haec duo bona (sicut conlra bonum Sacramenti) matrimonium reddat invalidum (Scot., loc. cit. n. 9.).

Secundo quaeritur de numero et sufficientia bonorum matrimonii; el assignantur ab Augustino tria in libro de Bono coniugali, scilicet « fides, proles et Sacramentum ». Primo videtur, quod hic sit defeclus.

. Nam praeter haec est in coniugio mntuum obsequiu7n; et hoc quidem aliquod bonum est, sicut dicitur Ecciesiastis quarto: Melius est, cluos esse quam unum, et non est aliquid istorum: ergo etc.

2. Item, ista tria competunt matrimonio, secundum quod est in officium; sed matrimonium non soluni est in officium, sed etiam in remedium: ergo videntur plura esse.

3. Itein, bonura pacis est aliquod bonum, immo maximum bonum, ut dicit Augustinus; sed hoc est bonuni, quod frequenter facit coniugium: ergo insufficienter enumerat. Si dicas, quod enumerat ea quae sunt bona matrimonii, non ut frequenter, sed ut semper; obiicitur: quia nec fides nec proles seinper est in matrimonio.

Sed contra, videtur, quod superflue:

k. Quia unius rei unicus est finis: ergo si matrioionii Sacramentum est unum, ergo unum debet habere principalem finem: ergo unum est bonum eius, quia bonum. et finis idem

0. Item, nihil dicitur esse Iwnum sui ipsius; sed matrimonium est Sacramentum: ergo Sacramentum non est bonum matrimonii.

1. Item, nihil debet connumerari suis proprietafibus; sed fides et proles sunt conditiones et proprietates matrimonii, ergo Sacramenti: ergo non debent dislingui neque connumerari cum bono Sacramenti. — Si dicas, quod Sacramentum ahter accipitur, scilicet vo proprietate matrimonii; quaeritur, quae sit illa proprietas, et quare magis sibi appropriavit nomen Sacramenti.

C 0 N C L U S I 0.

Suffcientia trium bonorum matrimonii

monstratur triplici via.

Respondeo: Dicendum, quod nuraerus et sufficientia bonorum matrimonii potest accipi a parte De 3. quaeslione S. Thom., locis cil. a. 3. — B. Albort., hic a. 3. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. 1. 2. — Richard. a Med., hic a.. q. 3. et a. 2. q. 1-3. et sic bonum prolis; a dictamine rationis rectae, ut vir cum sua et non cum alia cubet muliere, et sic bonum fldei; a dictamine gratiae, ut significetur unio divinae naturae et humanae, et sic bonum Sacramenti.,!.11 principiiconnoc tripliciter: quia ad hoc, quod matrimonium ha-siitoentis. beat esse completum, tria sunt necessaria, scilicet institutio, usus et fructus. Ratione institutionis est bonum Sacramenti, ratione debiti usus est bonum fidei, ratione fructus conferentis usura est iomm prolis. Et sic patet, quod est triplex bonura.

Potest etiara accipi a parte finis moventis sive itemaparcontra malum. Quia ad bonum; cum triplex sit frimo eligendum bonum, scilicet honestum, conferens et delectabile, ratione boni honesti est fides, ratione conferentis proles, ratione delectahilis est Sacramentum, secundum quod superius est monstratum. — Vel ahter: quia contra malimi concupiscenliae, secundo. quae habet in se triplex malum, scilicet fluxum, inordinationem et fastidium; c onlra. fluxum est in matrimonio unio singularis, contra inordinationem unio itilis, contra fastidium unio inseparabilis. Ratione singularitatis in unione est fides, ratione utilitatis proles, ratione inseparabilitatis Sacramentum. — Et haec tria significant triplicem proprie- coroiiarinm. lalem unionis Christi cum Ecclesia, quia scilicet unitur uni, et quia ex ea fdios generat, et quia nunquam separatiiir. naturae corruptae et slantis; ideo nec pax nec obsequium nec bonum, quod accipitur, in quantum est remedium, inter haec bona connumerantur, sed haec tria bona solum.

4. Ad illud quod obiicitur, quod superfluunt, S"'"''» "pquia unius unus finis; dicendum, quod unum est bonum principale et inseparabile, scilicet sacramentale Yinculum; et alia sunt huic annexa, et nihil impedit, quod aliquid habeat unum principalem fineni et plures utiMtates adiunclas.

5. 6. Patet etiam responsio ad ilhid quod obiicitur de bono Sacramenti: nam ipsa unio dicilur Sacmmentum matrimonii, sed inseparabUitas unionis

Tertio quaeritur de necessitate horum trium bonorum, ulrum scihcet sint de necessitate Sacramenti. Et quod bonum Sacramenti sil de necessitate,

1. Dicit Augustinus, et habetur in httera: «Sacramentum ita inseparabihter coniugio haeret, ut sine illo esse non videalur ».

2. Itera, ratione videtur: ionum Sacramenti est ratione inseparabihtatis; sed inseparabihtas semper inest ut necessitas: aut ergo bonum Sacramenti non est bonum, aul necessario inest. -

Ilem, quod bonum prolis de necessitate consequatur matrimonium, videtur:

3. Quia dicit Augustinus, et habetur in littera% quod « qui venena sterihtatis procuraverint non sunt coniuges ».

4. Item, ratione videtur: quia ad hoc instilutum fuit malrimonium, scilicet ad crescendum et multiphcandum: ergo frustra est, si hoc fine caret; sed non potest esse omnino frustra, cum sit Sacramentum: ergo elc.

Item, quod bonuin fidei sit de necessitate Sacramenli, videtur:

0. Quia dicit Augustinus, quod si quis consentiat in aliquam, ut postmodum aliam accipiat, non est Sacramentum; sed hoc est propter defectum fidei: ergo etc.

1. Ilem, ratione videtur: quia hcet ex causa fornicationis matrimonium dividere; sed non liceret, nisi fides esset de substanlia: ergo elc.

Contra: 1. Quod Sacramenlum non sit de submatrimonii, videtur: quia si aliquis contrahal cum aliqua per verba de praesenti, est matrimonium contractum, et tamen, illo transeunte ad sianti, cod. bb institutae, cod. A statui, codd. R X aa legunt: statui naturae insiiiuiae (cod. X innocentiae, cod. aa conditae) ei statui naturae cornipiae. dicitur bomim Sacramenti sive Sacramentum, quod est bonum matrimonii.

Ratio autem, quare conditio inseparabilitatis ac vindicavit sibi nomen istud, est, quia matrimonio est consubstantiaUs et consequens ipsum inseparabiliter, non sic aliae conditiones. Et sic patent obiecta religionem, ista potest nubere: ergo non eral ibi vinculum inseparabile.

2. Item, quod nec fides, videtur: quia matrimonium potest esse inter perpetuo continentes, et potest esse inter incontinentes, quia neuter cum aho vel aha potest contrahere: ergo etc.

3. Item, quod proles non sit de necessitate, videtur: quia matriraonium est inter steriles, sicut patet; sed hic non est bonum prohs.

Quaeritur ergo: quid est quod dicit Augustinus, quod « non sunt coniuges »? Si enim prius consenserunt, fuit matrimonium ratum; si post coierunt, fuit consummatum; sed hoc nullo casu, nullo peccato rurapitur. Bonum Sacramenti est de necessitate matrimonii;

alia cluo, scilicet fides etproles, cjuodam modo sunt de esse Sacramenti, et quodam modo tantum de bene esse.

Respondeo: Sicut tangit Magister in liltera et accipit ab Augustino, cum sint tria bona matriraonii, scilicet fides, proles et Sacramentum, unum, scilicet Sacramentum, est de necessitate matrimonii. Sacramentum enim venit ex mutua obligatione et divina institutione et significatione illius unionis; et ideo, quia ista sunt de necessitale matrimonii, pei consequens et Sacramentum. — Sed alia duo bona quodam raodo sunt de esse, quodara modo de bene esse. Si enim loquaraur quantum ad matrimonii usum, sic sunt de bene esse '-, quoniam usus matriraonii absque his esse potest, sicut tota die est; et non solum est absque his, sed etiam cum suis suas pauci codd. perperam non necessitas. Inferius pro necessario cod. W semper...

Unde sterililatis el aborsus prociiratio et fractio non dissolvunt matrimoniale vinculum Si autem loquamur quanlum ad matrimonii, qa est per matrimonialera consensum; potest esse contractus absque his duobus bonis, puta in stcrilibus et in continenlibus, sed tamen est contra haec. Tunc autem est consensus haec, quando sub tali pacto consentilur, prolis sterilitas procuretur, vel uxor alii proslilunc enim non est consensus vel paclio mased potius adulterii, cum directe repuinstitutioni matrimonii. Sed carentia sive abhorum duorum non repugnat: quia fides ex recto matrimonii usu; el quia possunt boabuti ipso, ideo potest deesse fides. Similiter venil ex fructu ventris;et quia steriles posesse vel natura, vel arte: ideo raatrimonium bono potest carere. Ad illud ergo quod obiicitur, quod Sacramenti non est in matrimonio ante carnalem copudicendum, quod falsum est, quia est inter

Consequenter quantum ad secundum articulum de excusatione actus coniugalis per bona Et cum contingat coire cum uxore causa implendae, causa fornicationis vitanet causa prolis procreandae; circa hoc secunhaec tria tria quaeruntur.

Circa primum sic proceditur et ostenditur, quod esse sine omni culpa.

1. Augustinus dicit de Bono coniugali, et halittera: «Coniugalis concubitus generanprolis gratia non habet culpam».

2. Item, ratione videlur: matrimonium est sanet bonura; quod patet, quia a Deo est insliet confirmatum per praesentiara suam ad nusecundo loannis, et approbatum per responconiuges insolubile vinculum nec solvitur nisi per mortem spirilualem, sicul post consummationem per mortem corporalem. Verum est tamen, quod non est ibi Sacramentum secundum completam et plenariam rationem.

Ad illud quod obiicitur, quod fidessit de necessitate, quia qui sic consentit, ut tamen aliam ducere possit post, non contrahit; dicendum. quod boc non est tantum propter defectum fi.dei, sed eliam propter defectum Saoranienti, quia non vult isti coniungi perpetuo, et quia in pactione introducitur conditio contraria bono fidei; nec propter infidelitatem solvitur matrimonii Sacramentum, sed solvitur obligatio ad reddendura debitum K

Ad illud quod obiicitur de bono prolis, quod propter boc institutura est; dicendum, quod non tanlum propter hoc, sed etiam in remedium et in signum; el ideo, quaravis non sit ibi hoc bonura, possunt tamen esse alia bona. Si autera homo stetisset, tunc semper fuisset hoc bonura, quia tantum fuisset in ojficium; et hoc bonum non deesset, quia nulla esset sterilitatis poena.

Primo quaeritur, utrum coitus propter prolem possit esse sine orani culpa.

Secundo quaeritur, utrura coitus propter fornicationem vitandam possit esse sine omni peccato veniali.

Tertio, utrum coire cum uxore causa concupiscentiae satiandae sit semper peccatura mortale. sionera suam, Matthaei decimo nono; sed re sancta potest homo sancte uti et sine peccato: ergo cum hoc sil maxinie causa prolis, patet etc.

3. Item, omne quod Deus praecipit, potest fieri sine peccato; sed Deus praecepit prolera procreare, Genesis octavo % post lapsura: ergo possibile est hoc facere sine peccato.

4. Item, nulla potentia est mala de se, ergo orani polentia bene possumus uti; sed potentia genon sunt coniuges, supplo, veri et lideles. (Cfr. tanien corp. qu:test.)., li -,,j.,1.,:ui)if:.

nerandi est polentia nobis data: ergo possumus ea bene uti. Sed bene uti sive melius non est aliter quani ad id, ad quod est et secundum quod ad ilkid est; hoc autem est, cum cognoscil uxorem propter prolem: ergo etc.

Contra: 1. Omnis delectatio immoderata est peccatum, quia, ubi est defectus modi, est malum culpae; sed in coitu est delectatio immoderata, eliam quando coit quis causa prolis procreandae: ergo est ibi peccatum.

2. item, omnis delectatio, in qua pervertitur rectus ordo, est peccatum; sed in coitu coniugali est delectatio, in qua anima absorbetur a carne, etiam cum coit propter boc: ergo etc.

3. Item, omnis actus, in quo rationaJDiliter homo erubescit, esl peccalum, vel foeditalem habet — ut purgare venlrem: attamen non ila rationabiliter de boc erubescit quis, quia non debet homo erubescere de poena, sed de culpa — sed in coitu coniugali ratione yel amore prolis erubescit et nullo niodo coram ahis faceret: ergo est peccatura.

4. Item, omnis actus, in quo regnat libido, est peccatum; sed in aclu coniugaU pro generarida prole regnat libido, quia dicit Augustinus, quod « peccatum non transmitlit ad posteros propagatio, sed libido »: ergo etc.

5. Item, omnis aclus, qui est necessario ordinatus ad culpam, est peccalum; sed hoc est in coilu ratione probs, quia contrahit peccatum proles: ergo in aclu coniugab semper est peccatum..,>:, 6. Item, ubicumque est aclus coniugalis, necesse est, praecedere molus in carne; sed primi molus sunt peccala, sallem venialia: ergo seraper coitus propler prolem est peccatum veniale.

6. Item, si matrimonium excusat coilum propler prolis bonum, aut excusat a peccato, quod est, aut a peccato, quod non esl. Non a peccato, quod non est nec fuitl Si a peccalo, quod est: ergo aliquid est ibi peccatum.

luxta hoc quaeritur, pro quanto dicatur matrimonium excusarc coitum, cum omnis ordinatio, quae cum uxore habetur, possit etiam haben cum alia muliere, et ila sit libido et pruritus el carnalis aclus in cognoscendo uxorem, sicut etiam aliam mulierem, vel pene. Actus coniugii excusatur per Sacramentum, et quidem ab omni culpa, quando fit prolis generandae gratia.

Respondeo: Dicendum, quod circa boc quidam erraverunt dicentes, quod in aclu generativae non est culpa nisi per excessum. sicut in actu nutritivae. — Alii erraverunl dicentes, semper esse peccatum et nullo modo excusari, immo propter peccatum niatrimonium vitiari, non vitiura excusari; mahini enira iunctum bono ipsum viliat, non e converso bonum malum excusat. — Et primi quidem non intellexerunt morbum, quomodo scilicet infecta est vis generativa. Secundi vero non intellexerunt, Sacramentum esse remedium et medicamentum, quod non vitiatur a morbo, sed econtra morbura sedat. — Et ideo qui recte credunt, videntes morbuni el remedium, dicunt, actum coniugii per Sacraraenlom excusari lanquam morbum per remedium.

Si quis autera velit rationem morbi et remedii intueri, potest patere sic. Primum quidera omnis actus, in quo regnat pruritus libidinis adeo, quod absorbelur ratio, et homo efdcitur lotus caro, est aclus deordinatus et actus, in quo,quanlum esl de se, perverlilur regnum animae et ordinatio quae est in viribus animae; secundum quani ordinationem attenditur iustitia quaedam, quae non tantum est in ordinatione ad alterum, sed in ordinalione virium animae ad se. Sed hoc est in actu coniugab, sicut experimento patet, et Sancti dicunl, maxime Augustinus et Origenes, et in Glossa tangitur, priraae ad Corinthios sexto: Qui fornicatur in corpus suum peccat; Glossa: « Hic proprie servit aniraa corpori in tantum, ut ipso momento et experimento huius flagitii nihil cogilare homini liceat aut intendere, quia mentem captivam subdit ipsa submersio et absorbiiio libidinis ». — In huius autem deordinalionis arbilrium plurimura facit erubescenlia naturae, quae mendax esse non potest; erubescit autem motura illorura membrorum et actum tanto plus, quanlo est melius ordinata. Et sic patet, quod actus ille de se est morbidus, quia sine tanta deordinatione exerceri non polest, sicut in ea- Cfr. supra a. 1. q. I. ad 2-1 — Cod. F sanat, codd. RT fufjat.

5 Edd. imrdmalio. Pro regnum codd. aa bb regimen.

6 Vers. 18. — Glossa, quam exhibet Petr. Lombard. in lumc loc. (in Lyrano cfr. Glossa interlinearis et ordinariaY, sumla est ex August., Serm. 162. (alias Fragment. 3.) de verbis ApostoH I. Cor. 6, 18. n. 2. — Cfr. Origen., Homil. 6. in Num. n. 3. Vide infra lil. Magistri, d. XXXII. c. 3. in fine. — Inferius pi'0 nrbitrimn (i. e. teslimonium, secundum Forcellini le.xicon) cdd. argvmentiim.

Glossa tangitur. — Ecce igitur, qualiter posvidere morbum. Remedmm autem inlueri sic possumus. Quiilain est actus, qui dicit deordinationem mentis ad ut idololatrare et periurare; quidam est, qui deordinationem crealurae ad crealuram, sive ad alterum, sive eiusdem ad se. Primus est et morbidus ecundum se et nullo modo pofieri bene, nec divino mandato nec aliter. Severo, quia non liabet essentialem deordinapotest per divinum imperium ordinari, utcum Deus praecipit occidere liominem, cum praecipit rem alienam accipere, cum etiam se ipsum occidere, sicut Samson, in quem Spiritus Domini, ludicum decimo quarto; hunc modum ordinavit coitum Osee cum muquae non erat sua uxor, scilicet per Dei man- Sed quoniam actus iste coniugalis non omnidebebat praecipi; providit divina dispositio ildeordinationem ordinare non per mandatum, per aliquod statutum, et per statutum, quod signum illius coniunctionis, quae erat ordinala concupiscentiae remedium, et ita per Sacramenmatrimonii, quod quia habet rationem medici-, polius excusat, quam vitietur; sicut, cum praecepit Hebraeis, ut vasa Aegyptiorum, asportatio noii facit praeceptum mased potius econtra praeceptum, quod est poet superius, fecit asportalionem bonam et quae alias esset culpabilis et mala. — igilur et omnes Catholici dicunt, coitum per matrimonii excusari a culpa mortali, quando gratia prolis fit. Sed de modo excusandi est duplex opinio: quia voluerunt dicere, quod excusatur a culpa sed non a veniali, quia mortale fit ibi ve- Alii dixerunt, et hoc videtur sentire Augustiquod cum Deus perfeclum det remedium conmorbum, quod quando gratia prolis coitur, potest sine omni culpa; et hoc est magis consonum raet pietati fidei. — Et concedendae sunt rationes hoc, si tamen liaec inlentio duret a principio us-

1. Cum S. Bonav. Uuos errores sibi exlreme oppositos reviam sibi sternil ad communem illius aetatis doctrinam Secundus igitur error, qni usum matrimonii genon esse sine peccato assernit, a Manichaeis secundum eorum principia pessime Iraditus est (cfr. supra a. I. I.); habuit tamen etiam inter Calholicos, alia princJpla adhlet sententiam mitigantes, suos defensores (cfr. Estius, IV. que in finem, ul non deflectatur ad aliud mens; quod tamen est valde difficile.

2. 2. 3. 4. Ad illud ergo quod obiicitur, quod est ibi immoderatio, deordinatio, erubescentia g libido; dicendum, quod haec qualuor possunt esse circa actum rationis, aut sensualitatis Si circa actum rationis, semper faciunt culpam, quia faciunt malum secundum se. Si autem sunt circa actum sensualitalis, existente ordinatione circa aclum rationis; tunc ista cedunt in poenani; et sic est in proposito. Nam per virtutem Sacramenli ralio ordinatur, ut moderate velit et ordinate et honesle; nec de illo actu erubescit homo, quia vult fllios procreare, nec improba volunlate appetit, sed casta. Sed nisi inlerveniret remedium matrimonii, tunc esset inordinatio non solum in sensualitate, sed etiam in m/one; et sic semper esset peccatum. Unde istis quatuor niediis ostendi potost, quod actus generativae est peccatum, nisi excuselur.

3. Ad illud quod obiicilur, quod est causa peccati; dicendum, quod falsum est, quia actus ille secundum se non est causa nisi prolis, sed ratione primae transgressionis prolem generari non contingit sine culpa sua, non generantis, quia non propter culpam generantis, sed propler culpam primi parentis nascitur proles peccatrix.

4. Ad illud quod obiicitur de primis molibus, potest dici, quod antecedunt actum coniugalem nec semper sunt peccata, ut puta quando surgunt ex cogitatione ordinata, ulpote si Abraham cogitaret cognoscere uxorem, ut acciperet proleni; et tunc, si caro moveretur, non peccaret.

5. Ad ilhid quod ultimo quaerilur: a quo peccato excusat? dicendum, quod a peccato, non quod est, sed quod alias essel, nisi matrimonium interveniret. — Unde differenti modo est remedium Sacramenlum matrimonii et alia Sacramenta. Hoc enim est in remedium, quia facit vitare peccatum, quod incurreretur; alia vero iiberant a peccato, in quod iam quis est lapsus; pro tanto autem praeslat remedium, quia actus de se inordinalus ordinatur per divinum stalutum. Sent. d. 31. 6.). Primum autem errorem, qui actum nutritivae polentiiie et generativae parem esse quoad corruptionem iudicat, eadem ac S. Bonav. ratione improbat S. Thom. (hic q. I. a. I. ad I; Suppl. q. 49. a. I. ad I. scilicet « quia vis generativa, per quam originale traducitur, est infecta et corrupta; nutriiiva -mtem, per quam non traducitur, est cornipia et non infccta » otc. Ilanc formulam antiquis magisiris communem speciali quaestione confirmat S. Bonav. II. Sent. d. 31. a. I. q. 3; et quo sensu intelligatur, vide ibi in scholio. Idem docet S. Tliom. S. 1. II. q. 83. a. i: de Verit. q. 23. a. 6. Haec.ugustini doctrina fundamentum cst assertionis iam tactae, quod actus generativae non possit fieri absque peccalo, « nisi excusetur pcr bona coniugii » (Petr. Lombard., II. Sent. d. XXXI. locis primo dtl.). — Haec anliqua doctrina praedictae erroneae Calliolicorum quormideim oiinioni ansani praebuit; unde Guliel. AiUissiod. et Alcx. Hal. in cadcm confulanda multam opcrani conferunt. — Cum iisdem principiis eohaerere videtur etiam antiquorum Patrum et Scholasticoium de usu matrimonii doctrina paulo severior, quam ea est, quae nunc passim docetur, ut ad seq. quaestionem continuo dicitur.

De 1. quacstionc praeter S. Thom.: Alcx. Hal., S. p. III. q. Si). m. 8. — Scot., hic q. unica n. I. scqq. — B. Albert., liic a. 21. — Petr. a Tar., hic q. 3. a. 1. — Richard. a.Med., hic a. 3. q. I, et supra d. 26. a. 2. q. I. — Durand., hic q. 3. — Dionys. Canh., de hac et 2. seqq. qq. hic q. unica.

II. Quoad 2. conclusionem quaestionis 2. observandum est, quod nostra aetale plerique moralistae a peccato eliam veniali excusant usum matrimonii, quando fit tantum ob pericukim incontincntiae etiam in se ipso Vitandum, ita ut iiraeter Ires intentiones prorsus e,xcu.san(es, quas concedit S. Bonav., ipsi adiiciant hanc quartam. Eandeni sententiam etiam S. Alphonsus (Tlieolog. moralis, libr. VI. tr. 6. c. I. n. 882, c. 2. n. 924) probabiliorcm esse censet et argg. S. Thomae evertere nilitur. Quaestio praecipue versatur de usu matrimonii lempore pruegnalionis, ot secluso periculo aborlus el ofticio debiti i-eddendi. — Attamen conclusio S. Bonaventurae usque ad saec. XVI. vel XVII, exceplis paucis doctoribus, in scholis communiler tenebatur, sallem ut probabilior ct securior. Hanc tcnont Magister (hic c. S. seqq. et in seq. disl. c. I.); et fere omnes eius commentalores, non excluso Estio (IV. d. 31. g 7. 8.), hanc sententiani verbis plus minusve explicitis approbant tanquam sentenliam multorum Patrum, praesertim Augustini, Fulgentii, Hieronymi, Chrysostomi, Oregorii, Bedae etc.; quorum leslimonia collegit Eslius (loc. cit.). Porro ita docent Hug. a S. Vict., II. de Sacram. p. 1 1. c. 7. 9; Sum. Scnt. tr. 7. c. 3; Guliel. Parisien., de Malum. c. 3. seqq.; Alex. Hal., S. p. U. q. 149. m. 1; p. III. q. 35. m. 8. (sed in ulroque loco non satis distincte); S. Thom., hic q. 2. a. 2, et Suppl. q. 49. a. S; B. Albert. (de tempore praegnationis), hic a. 22, cfr. a. 21.; Petr. a Tar., hic q. 3. a. 2. quaesliunc. 2, et a. 1. quaestiunc. 2; Richard. a Med., hic a. 3. q. 2, ubi etiam aliam opinionem cum suis arguraontis affert, sed illam, quam communeni appellat, praefert; Scot., supra d. 26. n. 20, sed non satis clare; Dionys. Carth., hic q. unica, et plurimi canonistae illius aetatis cum S. Uaymundo de Pennafort. Hinc non est mi-

Secundo quaeritur, ulruui coilus coniugalis causa fornicationis vitandae possit esse sine omiii peccato veniali. Et quod iion, videtiu

1. Ita dicit Auguslinus, et habetur in libera: « Hoc, quod coniugati, victi concupiscentia, utuntur randum, quod plurimi alii ex schola S. Thomae et Scoti eandem doctrinam vel simpliciter, vel saltem ut magis probabilem profiteantur, ut S. Antoninus ( Sum. p. III. lil. I. c. 20.) et ex recentioribus Gotti et Scotista Henno. Fuerunt tamen antc S. Bonaventuram aliqui canonislae et theologi, qui favebant mitiori sentenliao. Guliel. Antissiod. (Sum. p. IV. tr. 9. nem addit: « Si aliquis vir sanctus cognoscit ex caritate uxorem suam, et nullo modo placet ei deleclatio, quao ibi est, immo odiosa sit ei; tunc ille concubilus est sine omni peccato;.sed hoc raro contingit »; et ante dixerat, hoc esse cum peccalo veniale, « si ex caritale vir sanctus cognoscit uxorem suam, et aliquantum placet ei deleclatio, quae ibi est ». Durand. autem (hic q. 4. n. 6.) opinionem illa aetate communcni diserlis vcrbis diibiam esse dicit. Etiam Capreolus (hic a. 3.) favet recentiori opinioni, scd cum quadam distinclione a Paludano accepta et, ut videtur, parum apta, quod scilicet non seraper careat onini peccato, sed solummodo tunc, quando non possit dae fornicationis ». Pro miliore senlentia cilalur etiam Caietanus cum fere omnibus rccentioribus. — Utraque senlenlia libere polest defendi, omnesque debent approbare verba Catechismi Romani (de Matrim. n. 33); « Duo illa maxima docendi sunt fldeles: primum quideni, non voluptatis aut libidinis causa matrimonio operam dandam cssc, scd eo ulcniliim cssc inlra illus tines, qui a Dominu... praescripli sunt. Meminisse eliam convenit, quod Apostolus hortatur (I. Cor. 7, 29.); Qui habent uxores lanquam non habentes sint » clc. Et cum tot horrendis peccatis morta-r libus sanctitas matrimonii passim profanelur, non facile quis negabit.in materia tam lubrica venialia saepe committi, cum contra alia iiiaecepla quotidie ciiam a bonis non raro venialiler peccetur. Ipsi perfecli Chrisliani non possunt ordinarie omnia peccata venialia vitare (Concil. Trident. Sess. Vi. can. 23.); sed imperfecti continuo in raulta incidunt venialia, ut cum non paucis antiquis docet S. Bonav. (supra d. 17. p. II. a. 2. q. 1. ad 4.), inter alia dicens: « Slrepitus vitiorum et peccalorum venialiuni semper insonant auribus cordis noslri ».

II. In 3. quaeslione opinionem I. recte improbanl S. Bonav. aliique communiter ut nimis duram, imrao falsam; eliam conclusiones eiusdem sunt certae, et secunda conflrmatur reprobatione prop. 9. ab Innocentio XI. damnatae: « Opus coniugii ob solam voluptatemexercitum orani pcnilus caretculpa ac defcclu veniali»; ubi similia in prop. 8. de actu coraedendi et bibendi dicuntur. quaestiunc. 1. — Richard. a Med., hic a. 3. q. 3. — Durand., hic q. 4. — Dionys. Carlh., hic q. unica. invicein ultra necessitatem procreandi lilieros, ponam in his, pro quibus quotidie dicimus: Dimitte nobis debita nostra ».

2. Item, primae ad Corinthios septimo Iterum rcvertimini in id ipsum, ne lentet vos satanas 2 Vers. 5, soq. Posl incontinenliam Vulgala addil vestram. — Infcrius edd. cura paucis codd. omittunt et ac deberet, le- %iin.cs,: meriloriv.m.esset sine peccato sic uxoreni coijnoscere, posset non tantum indulgeri etc.

propter incontinentiam; hoc autem dico secunclum indulgentiam, non secundum imperium; sed si meritorium esset et sine peccato sic uxorem cognoscere posset, non tantum deberet indulgeri, verum eliam praecipi.

3. Item, Gregorius dicit, quod vir, qui cognovit uxorem, non debet ecclesiam ingredi, nisi iavetur; et post dicit, hanc constitutionem non extendi ad eos qui uxores solo amore prolis cognoscunt: ergo aliqua cuipa amplior est in his qui cognoscunt causa fornicationis vitandae; sed non nisi venialis: ergo etc.

4. Item, qui cognoscit ad vitandam fornicationem, aiit impeUitur a carne, aut non. Si no7i impeUilur: ergo utitur remedio, cum non indiget: ergo aliqua inordinatio est ibi, ergo veniale. Si impeUitur; sed impulsus talis non est sine peccato: ergo. etc.

Contra: i. Augustinus: « Infirmitas carnis ex- - cipitur per bonum matriraonii, ne cadat in foveam peccali»; sed cum coit causa fornicationis vitandae, infirmitas carnis movet: ergo etc.

2. Ilem, ratione videtur: quia qni utitur aliquo ad illud, ad quod est, potesl hoc facere sine peccato; sed coniugium est propler fornicationem vitandam: ergo etc.

3. Item, maius bonum est continentia quam proles: ergo magis licitum et debitum est amare continentiam quam prolem;sed qui coit amore prolis procreandae potest sine peccato: ergo qui amore continentiae servandae similiter.

4. Item, qui coit amore continentiae servandae in altero non peccat, ut cum vir reddit debitum uxori, ne in fornicationem labatur: ergo si non magis debet esse sollicitus de aliena continentia quam de sua, patet etc.

Tertio quaeritur, utrum coire cura uxore ratione concupiscentiae saliandae sit semper mortale peccatum. VA quod non, videtur.

1. Augustinus dicit, et habetur in liltera: « Coniugalis concubitus gratia concupiscentiae satiandae, sed tamen cum coniuge, propter tori fidem venialem habet culpam ».

72S Usus matrimonii ad vitandam incontinentiam in aUero excusatur ab omni culpa, sed ad vitandam eandem in se est peccatum veniale.

Respondeo: Dicendura, quod qui coit causa fornicationis vitandae, aut hoc est in se, aut in altero. Si in aUero, ut reddat debitum, hoc est purae iustitiae, hoc est fidei et est de bonis matrimonii; recle ideo omnino a culpa excusatur. — Qui vero coit causa fornicalionis vitandae in se, in hoc semper peccat venialiter: quia aut puisatur a carne, aut si non pulsatur, ex quo non vult procreare prolem nec compellitur debitura reddere, aliqua superfluitas est ibi, et ideo peccat. Et si tu obiicias, quod licet homini bibere, ne siliat, sic etiam sine peccato coire, ne fornicari appetat; non est simile: quia hic est motus naturae et necessitatis in coilu vero non; et hoc dicit Magisler in sequenti distinctione in primo capitulo: « Reddere debitum coniugale nullius est criminis, exigere aulem ultra generandi necessitatem culpae esl venialis».

1. Ad illud ergo quod obiicitur de Augustino, dicendumquod/bveampecca/i vocat peccatum raortale.

2. Ad illud quod obiicitur, quod ad hoc est; dico, quod ad hoc est secundum indulgentiam, non secmdum imperium; ei ideo veniale peccatura, et in hoc ordinatur.

3. Ad illud quod obiicitur, quod continentia maius iDonura est; dico, quod continentiam servare contingit sine hoc, sed non prolem procreare.

4. Ad illud quod obiicitur, quod continentia servanda est in allero sine culpa; dico, quod non est locus a minori, sed a maiori, quia ibi est actus iustiliae, ratione cuius tenetur et excusatur, non ratione amoris continentiae

5. Item, hoc ipsura videtur ratione: quia delectari in coilu coniugali ratione boni matrimonii non est peccalum: ergo nec veUe delectari, quia, si actus bonus, et volunlas actus bona: ergo videtur etc.

6. Item, qui delectatur in cibo non propter Deura, sed propter ipsum cibum, quia boni sa-

726 poris est, non peccat mortaliter: ergo pari ratione, cum deleclalio coniugalis non sil mortalis, si vult delectari, non peccat mortaliter.

Contra: 1. Dicit aucloritas, et habetur in littera: « Vehemens amator uxoris est adulter »; sed. uxorem propter hoc, ul deiectetur in ipsa, est vehemens ainalor: ergo etc.

"2. Ilem, Hieronymus: « Voluplates, quae de meretricum amplexibus capiuntur, in uxore damnandae sunt ».

3. Item, rcUione videtur: quia velle coire sive appetere sola deleclalione est peccalum eliam ante consensum: ergo cum progreditur in consensum et *actum, cum comedat vir, tunc, cum comedere viro flat morlale, erit mortale.

4. Item, qui cognoscit propter hoc, ut delectetur, fruilur creatura, quia ibi ponit finem suae quietis; sed « summa perversitas est frui utendis »: ergo etc. Cognoscere uxorem concupiscentiae saliandae causa est veniale, mortale autem, si fiat ita, ut ponatur ibi finis ultimus.

Respondeo: Dicendum, quod aliqui dicunt, quod qui finaliter cognoscit uxorem, ut habeat illam miseram delectationem, quae dicitur esse in coitu, peccat semper mortaliter, quando illam ponit tanquam finem principalem, sicut si aliquis propter vanam gloriam praedicaret; qui autera cognoscit aliqua alia causa principali, sed tamen quasi a latere placet ei delectatio, quae est ibi, sicut est de aliquo, qui finaliter praedicat propter Deum, sed lamen quasi a latere placet ei delectatio laudis; dicunt, quod peccsii venialiter. Ad hocenim, quod coniugahs coitus sit sine omni peccato, necesse est, quod illa delectatio non placeat, immo displiceat rationi. Tanta enim est, ut auferat usum rationis et spirilum prophetiae secundum illud tempus; et ideo non potest tunc referri in Deum, et ideo ea non

In parte ista sunt dubitationes circa hlleram, et primo de hoc quod dicil Magister: Nam bonum prolis dicitur non ipsa proles etc. Videtur enim potest quis bene uli volendo, sed nolendo; non sic i est de aliis delectalionibus, quarum sensus possunt a ratione actu referri in Deum. Unde secundum hos oisii aliud est delectationem quaerere, aliud est oMataniho acceptare, aliud eam tolerare. Primum est peccati i mortalis, secundum est venialis, lertium est perfectionis. — El haec positio, licet probabilis videa- impu ita tamen, quod faciant affectu maritali; nec opor- tet oinnem delectationem referre in Deum, peccant tamen venialiter. Nec semper frui creatura est mortale, nisi ila ponat ibi finem, quod etiain faceret, si contra Deum esset; tunc enim ponit finem ultimum ibi. Unde non esl simile de praedicatione, quae est opus privilegiatum. movetur in delectationem tanlo impetu, ut cognoscat uxorem sicut meretriceni; et hoc tunc est, quando eam cognosceret, si non esset uxor; et lunc peccat coni mortaliter, quia tunc ponit ibi finem ultimum, et tunc vere et proprie fruitur et nimis vehementer amat. — Si autem in ea vult delectari, quiauxor, et nullo modo eam cognosceret, si uxor non esset, tunc non est omnimoda inordinatio; et tunc est pec-coni catum veniale, quia excusatur per bonum matrimonii, ut non sit mortale.

In hoc num est malum: ergo nec velle. Quamvis enim laudari non sit malum, tamen velle laudari malum quod sit mortale libidinis ardore et crealurae frui-; tione, procedunt, secundum quod coitus fit secun-; dum impelum voluptatis. Rationes vero ad oppositum procedunt, secundum quod habetur respectus ad matrimonii Sacramenlum, quia cognoscit eam, j quia uxor, nec aliter delectaretur in ea, nisi esset I matrimoniahter coniuncta male dicere, quia per matrimonium non generatur proles sancla, sed culpam habens: ergo si proles non est bonum Sacramenti in quantum proles, sed in quantum sancta; cum in principio ortus sit no/i sancta, non debet dici bonum, sed malum. — ilem, « (iuliel. Antissiod., IV. Sum. tr. 9. c. i. q. 2, pro hoc adducit Origen. (Homil. 6. in Num. n. 3.) infra in lit. Magislri d. XXXIl. c. 3. allsgatum. Cfr. supra q. I. — Aliquanto inferius pro accepiare pUires codd. accipere.

est quod dicitur, quod bonum prolis dicilur spes ac desiderium, quo proles quaeritur, ut reinformetur »? Cnm enim hoc habeant sleriies, etc. Respondeo: Dicendum, quod proles potest quaeri intentione: primo, ut educetur ad cultum secundo, ut in hereditate succedat; tertio, ut in prolis multitudine et pulcritudine gloriosus Primum est bonum sub ratione boni; seest sub ratione indiffereniis, et terliuni est deformatum sive ad malum tractum. Bonum matrimonii, quod est bonum simpliciter, inest prohs cum tah intentione et cum tah Si aulem ahis duobus modis habeatur, quidem ahquod bonura, sed non sicut inest et competit huic Sacramento, quod est ad procreandam prolem ad cultum DuB. n. Uem quaeritur de hoc quod dicit: Ubi vero inter legitimas personas contrahitur coniupotest solvi talium copula etc. Videtur enim dicere, quia nunquam fuit ibi matrimoniura, nunquam fuit copula: ergo nunquam solvilur, non solvuntur nisi copulati. Respondeo: Dicendum, quod ahqui copulantur veritatem, ahqui copulantur de facto et apparentiam. Si sint matrimonialiter conon solvuntur, quia vere fuit ibi copula et si secundum apparentiam, solvuntur; iiiud solvere nihil ahud est quam ostendere, non fuisse.

DuB. lU. Ilem quaerilur de hoc quod dicit: Si ambo tanon sint, aut illa meretrix cst ma/riti. Videtur male dicere, quia malrimonium est vinculum, importat relationem, sicut similitudo; sed etiam relativis necessaria est converlentia: ergo si ista esl uxor, nec ille est vir: ergo si ista esl adulet ille similiter. Respondeo: Dicendum, quod esse adulterum duobus modis: aut ratione actus, aut ratione intentionis. Si ratione actus; sic dico, quodsi ista est adultera, quod ille qui eam cognoscit, est adulter. Si ratione intentionis; sic dico, quod potest bene esse, quod una persona intendat cognoscere affectu marilaii, et alia affeclu libidinis. Et sic loquitur Augustinus in proposito: quia, si matrimonialiter coniuncti sunt, ita quod talis pactio non intercedit, sed postmodum in altero, vel in utroque fit intentio extra generandi prolem; est adulterium non ratione generis actus, sed ratione intentionis, pro eo quod facit contra bonum prolis; et ita adversatur matrimonio, non excusatur. — Quod ipse obiicit tenet de adulterio, quod esl ratione generis actus.

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Informe puerperium animam non habet, ideoque multatur pecunia; quaeritur ergo, utrum talis peccet mortaliter, et utrum sit irregularis. Et quod non, videtur: quia non punitur nisi solummodo pecunia, non poena mortis: ergo videlur leve peccatum esse, quia mortalia peccata in Lege puniebantur poena morlis. — Item, si est peccalum mortale; quaero: sub quo genere? Sed non sub genere homicidii: ergo si non est homicidium, de quo magis videtur: videtur, quod non sit mortale peccatum. — Contra: videtur, quod gravius peccat quam ille qui procurat aborsum, puerperio iam forraato, quia plus nocet qui maius bonuin impedit; sed maius bonum impedit qui impedit animae procreationem, quam qui impedit corporis vegetationem: ergo magis peccat ille qui aborsura procurat, quam ille qui animam a corpore separat. — Item, ex hac ratione videtur, quod magis peccat qui interficit puerum non baptizatum, quam qui inlerficit puerum chrislianum, quia facit perire in anima et in corpore. — Item, peccatum procurantis aborsum aut pensatur secundum quantitatem bonitatis rei, quae esl, vel quae futura est. Si rei, quae est; tunc nullum videtur peccatum, quia non est nisi quaedam superfkiitas in ventre. Si rei, quae futura est; sed futurus est homo vivens: ergo talis iudicandus est homicida.

Respondeo: Dicendum, quod lalis non est iudicandus homicida quantum ad factuni, quia non libidinis addito umis potest esse adulter, el non alius (cod. U una esi adultera, alia non).

occidit, nec aliquis moritur ante puerperium formatum; tamen quantum ad voluntatem perversam iudicandus est homicida, non ratione homicidii, sed maleficii; unde talis inter maleficos compulatur, et tale crimen grave est.

Quod ergo obiicitur, quod non sit mortale, quia non punitur inorte; ratio non valet, quia multa sunt mortalia, quae morte non plectebantur; tamen illud gravius scelus est, dum ex certa scientia operatur contra naturam; conlra enim naturam jjestiarum est, quae prolem exspectant.

Quod quaeritur, sub quo genere peccati sit; dicendum, quod spectat ad maleficium.

Quod obiicitur, quod plus nocet; dicendum, quod non consideratur quantitas nocumenti secundum id quod -potesl esse, sed secundum id quod est: quia secundum id quod potestesse. cum unus homo per successionem possit esse origo mille, qui occideret unum, occideret mille, quod falsum est; et ideo, quia nondum est anima, necdam est tantum bonum, quamvis ee possit: ideo non sic graviter peccat. Et sic patent obiecla

DuB. V.

Item quaerilur de hoc quod dicit: Non propter illud malum culpabile est hoc bonmn.. Videtur enini falsum dicere, quia primae ad Corinlhios quinto dicitur, quod modicum fermentum totam massam

Cap. I.

De solulione carnalis debiti.

Sciendum etiam est, quia, cuin in omiiibus aliis vir praesit mulieri, ut caput corpori, est enim vir caput mulieris; in solvendo tanien carnis debito joares sunt. Ideo Aposlolus utrique pariter praecipit in hac causa sibi invicem subiici, inquiens: Vir debitum redda.l uxori, simililer et uxor viro; quia mulier non Secundum Du Cange, Glossarium elc., wa//icmw signiflcat quandoque peccalum quodvis, quandoque membri mutilationem, vel enormem laesioneni (Mahamium), et malefici dicunlur incanlatores, divini, mailiematici, magi. Hieron., V. Commenl. in lerem. 28, 9: Maleficos, quos vel vene.ficos possumus appellare vel daemonum phanlasmaiibus servientes. CIV. lustinian., C. iX. de Maleflcis etc. (tit. 18.). — Post sed edd. pluresque codd. non bene addunt etiam.

• Codd. RT'addunt: Quod enim quaerebatur de inlerfectore pueri christiani, et quis magis peccet; dicendum, quod secundum diversas considerationes plus potest peccare in isto, et plus in illo; unde secundum considerationem, quae in argumento tangitur, concedo, quod plus peccat occidendo non baptizatum; sed si ob reverentiam christianitatis parceret potius corrumpit: ergo videtur, quod modicum malum foe- i dat boDum potius quam e converso. j Respondeo: Dicendum, quod « malum est cor- J ruptio boni*»; dico igitur, quod malum dupliciter Dil potest iungi bono: aut nt corruptibili, aut in quantum medicinali. Si in quantum corruplibili, sic ma- noi lum foedat bonum; si ut medicinali, sic curatur et expellitur. Et est exemplum: quia morbus iunctus Exe naturae sanae eam vitiat et infirmat; morbus vero iunctus medicinae non reddit raedicinam morbidam, sed potius curatur ab ipsa. Et quoniam matrimonium est bonum medicinale, ideo non foedatur a malo, j sed potius curat malum., DuB. VI. j Item quaeritur de hoc quod dicit, quod admix- i tio coniugis sine carnis voluptate fieri non potest; ] et iterum dicit: Carnalis voluptas sine culpa nullatenus esse potest. Hoc videtur falsum: quia tunc; nullum coitum contingeret esse sine peccato; et lioc, est contra Gregorium qui excipit eum qui gratia prolis coit sive pro generanda prole; et tamen est 1 carnis admixtio. i Respondeo: Dicendum, quod facienda est vis; in verbo, quia non dicitur carnis admixtio quili- 1 bet actus coniugalis, sed ille qui fit ad delectationeni carnis, vel ad eius excitationem in qua qui- i dem semper est aliqua culpa.; habet potestatem sui corporis, sed vir; simililer etvir noti habel potestatetn sui corporis, sed mulier; quia nec mulier ad alium virum, nec vir ad aliani nuilierem potestatein sui corporis habet, nec vir ad continendum nec mulier potestatem habet sine iiuituo consensu; sed alter alterius potestatem habet corporis, ut poscenti alteri non liceat alteri negare debitum. In hoc enim pares sunt, quia nec viro nec mulieri corpus suum licet alii Iradere, sed sibi invicem debitores sunt in hac causa, ne peccandi detur occasio; per quod baptizato, minus peccaret; tamen illud argumenlum nihil facit ad propositum, sicul palet.

3 Vers. 6.

(lomiiiium toiiitui- viro.sod viliuni. « Debent enim coiiingnti non solum ipsitis sexus sui commiscendi liberorum procreandorum causa, quae prima in ista mortalilale societas, verum etiam infirniitatis excipiendae ad iJlicitos concubitus dcvilandos quodam inodo servitutem, ut, etsi alteri eocontinenlia placeat, nisi ex alterius consensu noii Ad hoc ciiim neuter habel polestatem sui corquod adeo verum esl, ul etiam quod non (iiioprocreandorum, sed infirmitatis et incontinentiae expetit vel ille de malriinonio, vel illa, non alterutrum negent, ne per hoc incidanl in damnacorruplelas ». « Reddere enim debilum coniugale est criminis; exigere atilem ultra generandi culpae esl venialis; foriiicari vero vel puiiiendi est criminis'».

Cap. II. De conlinenlia ex commimi consensu servanda. Quod vero sine consensu uxoris vir continere non subditis probalur lestimoniis. Ait enim Augu-: « Si dicat vir: continere iam volo; nolu, auuxor; non potest. (Juod enim tu vis, illa non vult.

per continentiam luam illa debel fieri forni- Si alii niipserit, lc vivo, adiiltera erit. Non vult lucro Deus tale damnum compensari. Redde debiel si non exigis, redde. Pro sanctificatione per- Deus tibi computabit, si non quod libi debetur sed reddis quod debes uxori».Idem: «Secunverba apostolica,"etiam si vir continere voluisset, tu nolnisses; debitum libi reddere cogeretur; et illi iinputaret continentiam, si non suae, sed luae infirmitati, ne in adulterium caderes». «Quisigitiir, compatiens infirmitati uxoris, reddit, non debitum; aul si propler propriam infirmitatem uxorem, plangens potius, quia sine uxore esse potuit, quam gaudens, quia duxit, securus exspediem novissimum». Idein: «Una causa sola esse qua te ad id quod vovisti, non modo non sed etiam prohiberemus implere:si lorte couiux hoc tecum suscipere animi vel carnis inrecusaret. Nam vovenda talia non sunt a connisi ex consensu et voluntate communi; et si factum fuerit, magis est corrigenda lemequam persolvenda promissio. Non enira Deus si quis ex alieno aliquid voverit, sed jjotius velat alienum». Idem: «Apostolus nec ad ut vacent orationi, nisi ex consensu voluit carnali iavicem fraudari debito». Idem: « Manifestum esl, ita voluisse Legem feminam sub viro esse, ut luilla eius vota, (uae abstinentiae causa voverit, reddanliir ab ea, nisi auctor fuerit vir permittendo. Nain ciin) ad peccatum eiusdem viri pertinere voluerit Lex, si prius permiseril et postea prohibuerit; non tamen dixit, nt faciat mulier quod voverat, quia permissa iam prius a viro fuerat. Viri dixit esse peccatum, quia abnuil quod prius concesserat; non lamen mulieri ex hoc iu.ssum dedit, ut, cuin prius vir ei conce.sserit, postea, si prohibucrit, contemualur ». — Ex his apparet, quod vir vel mulier continentiam Deo offerre non polest sine communi consensu, ncc alter alteri debitnin negare debet. Si vero quilibet eorum alterum a suo iure ab.soIverit; ad praeleritam servitutem nunquid revocare poterit? Hoc enim videtur Augustinus siipra voluisse. — Quibusdam videtur, quod mulier non discedcns a domo viri, quae, viro permittenlc, continentiam verit, eodem prohibente, solvere non vaUat; et hoc propler dignitatem viri, qui est capiU mulieris. Sed melius hoc intelligitur in tali casu, ubi vir concedit mulieri vovere continentiam et ante voluin prohibet implere. Si vero habitum mutaverit, non potest revocari, secundum illud: «Qui uxorem suam velare permiserit aliam non accipiat, sed similiter eonverlalur S).

Cap. III.

Quando cessandum sit a coilu.

Et licet debitum poscenti sil.semper solvendum, non licet tamen quolibet die poscere. Unde Augustinus - «Christiano cum uxore sua aliquando licet convenire, aliquando non; propter processionis enim dies et ieiuniorum aliquando non licet convenire, quia etiam a licitis abstinendum est, ut facilius impetrari pos.sit quod poslulatur». Idem: «Quoties enim vel ditis Nativitatis, ve! reliquae festivitates advenerint, non solum a concubinarum consorlio, sed eliam a propriis uxoribus abstinere». Item Ambrosius: « Si causa procreandorum filiorum ducitur uxor, non multum lempus concessum videtur ad ipsum usum; quia et dies festi et dies processionis et ipsa ratio conceptus et parlus iuxta legem cessare usum carnis his debere temporibus demonstranl ».

Illi autem, quod dictum est, reddere debitum non esse peccatum, videtur obviare quod ait Hieronymus: «Quicumque uxori debilum reddit, vacare non potest orationi nec carnes Agni edere ». Idem: «Si panes proposilionis ab his (jui uxores suas tetigerant, comerii non poterant, quanto niagis panis, qui de caelo de- Edd. addunt vet promiserit, refragantibus codd. ct ed. I.

5 Can. Qui uxorem (10.), ibid. C, Cliristiann (3.), C. 33, q. 4, Soq. locus est Sernio 116.

scendit, nou potesl ab his qui coniugalibus paulo ante haesere complexibus, violari atque contingi? Non quod nuptias condemnemus, sed quod eo tempore, quo carnes Agni manducaturi sumus, vacare a carnalibus operibus debeanius ». — Hoc capitulum proprie ad ministros gpgjggjgg pertinere videtur, quibus non licebat sacra oflicia celebrare atque mysteria lempore coiiiugaiis amplexus, quo etiam praesentia Spiritus sancli non dalur. Unde idcm ait: « Gonnubia legitima carent quidem peccato, nec tamen tempore illo, quo coniugales actus geruntur, praesenlia Spiritus sancti dabitur, etiam si propheta esse videatur qui officio generationis obsequittir ».

Sciendum est etiam, quod cum

Supra egit Magisler de bonis matriraonii in communi. Hic specialiter agit, quomodo vir obligatur uxori, et e conver-so, quanlum ad solutionem debiti. Habet autem haec pars duas. In prima delerminat, quae sit obbgatio inter uxorem et virura quantura ad fidem tori. In secunda deterrainat, quomodo et qualiter haec fides fuerit in Palribus antiquis, infra dislinctione trigesiraa tertia: Quaeritur hic de antiquis Patribus etc.

Prima pars habet duas partes. In prima determinat de modo obligationis. In secunda de tempore, in quo debet debitum pelr, ibi: Et licet debitumposcenti sil semper solvendum etc. Prima pars habet

Ad intelligentiam huius partis quaeritur de oJDligatione coniugum quantum ad solutionem debili. Circa quod quatuor breviter oporlet quaeri.

Primo quaeritur de obligatione per comparationem ad votum continentiae.

Secundo, per comparationem ad accidens superveniens.

Terlio, per comparationem ad tempus, in quo debitum debel peti et solvi.

Cap. IV. 4 Quibus temporibus nuptiae non sint celebrandae.;

Nec solum in opere carnali observanda sunt tem- j pora, sed eliam in celebrandis nupliis, secundum il- I lud: « Non oportet a Septuagesima usque in Octavam Cai Paschae et tribus hebdomadibus ante festuni sancti loannis et ab Adventu Domini usque post Epiphaniam; nuptias celebrare. Quod si factum fuerit, separentur ». Item Nicolaus Papa: « Nec uxorem ducere nec coniu- Ni gia facere quadragesimali tempore convenire posse ullo modo arbilror ». i in omnibus aliis vir praesit etc. duas. In prima ostendit, quod vir et uxor in bac lege sive fide iudicantur ad paria, et quod unus sine volunlate alterius continere non valeat. In secunda auctoritatibus conflrraat, ibi: Quod vero sine consensu uxoris etc.

Et licel debitum poscenti sit semper solvendum. Haec est secunda pars, in qua deterrainat de terapore, quo petendum et solvendum est debitum, et haec pars habet duas. In priraa deterrainat, quod non seraper est debitura petendura, quamvis semper sit solvendura. In secunda incidenter determinat, quod non omni tempore est contrabendum, et boc ibi: Nec solum in opere carnali etc.

Quarlo, de tempore, in quo debent nupliae celebrari.

Circa primum duo quaeruntur.

Primo quaeritur, utrura post carnalera copulam possit vir continere, uxore nolente.